(SKKN 2022) ứng dụng công nghệ thông tin, phần mềm hỗ trợ để nâng cao chất lượng dạy học trắc nghiệm môn toán tại trường THPT cầm bá thước thường xuân

Đối với giáo viên, việc soạn ra những bài tập trắc nghiệm đảm bảo chất lượng, đáp ứng với từng đối tượng học sinh, việc chấm bài thi trắc nghiệm, thống kê các lỗi sai của học sinh mất kh

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT CẦM BÁ THƯỚC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, PHẦN MỀM HỖ TRỢ ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TRẮC NGHIỆM MÔN TOÁN TẠI TRƯỜNG THPT CẦM BÁ THƯỚC - THƯỜNG XUÂN

Người thực hiện: Hồ Thị Minh Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Toán

THANH HÓA, NĂM 2022

Mục lục

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 3

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 4

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 12

3 Kết luận và kiến nghị 13 3.1 Kết luận 13

3.2 Kiến nghị 13

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, PHẦN MỀM HỖ TRỢ ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC TRẮC NGHIỆM MÔN TOÁN TẠI

TRƯỜNG THPT CẦM BÁ THƯỚC - THƯỜNG XUÂN

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Hiện nay, kì thi Tốt nghiệp THPT Quốc Gia (trước đây là thi THPT Quốc Gia)

đã tổ chức thi theo hình thức trắc nghiệm khách quan tất cả các môn (trừ môn ngữ văn) Môn Toán có sự thay đổi từ năm học 2016-2017, chuyển từ thi tự luận sang thi trắc nghiệm khách quan Các đề kiểm tra thường xuyên, giữa kì, cuối kì

ở các khối lớp cũng có tỉ lệ trắc nghiệm nhất định Để có thể đạt điểm cao trong các kì thi, học sinh cần phải được rèn luyện, tiếp cận nhiều hơn với các câu hỏi

ở dạng trắc nghiệm Trường THPT Cầm Bá Thước là một trường của huyện miền núi, chất lượng đầu vào lớp 10 của học sinh còn rất thấp, phần lớn học sinh học với mục đích dự thi tốt nghiệp, việc học của các em còn thụ động, chủ yếu dựa vào các bài tập, tài liệu mà giáo viên cung cấp Tuy nhiên, nguồn bài tập trắc nghiệm trước đây cũng còn khá hạn chế, các hình thức làm bài tập cũng chưa đa dạng Vì vậy các em học sinh chưa được rèn luyện nhiều các đề thi dạng trắc nghiệm, dẫn đến kết quả dự thi THPT Quốc Gia của học sinh trong những năm trước đây còn chưa cao

Đối với giáo viên, việc soạn ra những bài tập trắc nghiệm đảm bảo chất lượng, đáp ứng với từng đối tượng học sinh, việc chấm bài thi trắc nghiệm, thống kê các lỗi sai của học sinh mất khá nhiều thời gian và công sức Công việc sẽ nhẹ nhàng hơn nếu giáo viên biết ứng dụng công nghệ thông tin và các phần mềm hỗ trợ dạy học, đồng thời phát huy hiệu quả của hoạt động nhóm giáo viên Chính vì vậy tôi chọn sáng kiến kinh nghiệm với đề tài

Ứng dụng công nghệ thông tin, phần mềm hỗ trợ để nâng cao chất lượng dạy học trắc nghiệm môn Toán tại trường THPT Cầm Bá Thước, Thường Xuân

1.2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài này giúp học sinh: Được tiếp cận với nhiều câu hỏi trắc nghiệm khác nhau ở cùng một mức độ tư duy (Nhận biết, Thông hiểu, Vận dụng thấp, Vận dụng

cao) Làm quen và rèn luyện nhiều lần các câu hỏi trắc nghiệm của cùng một dạng toán, từ đó giúp học sinh hình thành kĩ năng giải quyết các câu hỏi ở dạng này trong đề thi một cách nhanh nhất

Mặt khác, học sinh cũng được tiếp cận với nhiều hình thức làm bài khác nhau (trực tiếp, trực tuyến) và nhanh chóng kiểm tra lại kết quả làm bài ngay sau khi làm đề Từ đó tạo thêm hứng thú cho học sinh trong học tập và cũng giúp giáo viên theo dõi quá trình học tập của học sinh dễ dàng hơn

Đề tài này cũng giúp giáo viên cùng nhau xây dựng và quản lí hệ thống bài tập trắc nghiệm một cách hiệu quả, tạo nên sức mạnh tập thể khi xây dựng nguồn tài liệu đảm bảo chất lượng

1.3 Đối tượng nghiên cứu

• Hoạt động biên soạn câu hỏi, quản lí ngân hàng đề thi dựa trên các gói câu lệnh của phần mềm soạn thảo Latex

• Các phần mềm ứng dụng giao bài tập trực tuyến: Shub-classroom,Azota phần mềm chấm bài trắc nghiệm ZipGrade

• Học sinh lớp 12A5,12C1,12B2 trường THPT Cầm Bá Thước

1.4 Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp nghiên cứu ứng dụng lí thuyết

• Phương pháp làm việc nhóm qua trao đổi trực tiếp và qua facebook, messen-ger, e-mail

• Nghiên cứu lí luận về các phương pháp kiểm tra đánh giá, xây dựng câu hỏi trắc nghiệm khách quan

• Sử dụng kết quả nghiên cứu vận dụng vào quá trình dạy học và kiểm tra, đánh giá các lớp 12 trường THPT Cầm Bá Thước

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Trong kì thi tốt nghiệp THPT hàng năm, bộ GD-ĐT đã sử dụng hình thức trắc nghiệm khách quan cho hầu hết các môn học, trong đó có môn Toán Với hình thức thi thay đổi từ tự luận sang trắc nghiệm khiến giáo viên và học sinh đều phải chuyển hướng ôn tập Giáo viên cần soạn ra hệ thống câu hỏi trắc nghiệm phù hợp với các nội dung học và phù hợp với mức độ tư duy của các đối tượng học sinh, đồng thời quản lí và sử dụng có hiệu quả nguồn tài liệu này Còn học sinh cần được rèn luyện và tiếp cận nhiều hơn với các câu hỏi trắc nghiệm, trong thời đại 4.0, việc đa dạng hóa các hình thức làm bài, giao bài cho học sinh là cần thiết Thêm vào đó công tác kiểm tra, đánh giá có ý nghĩa quan trọng trong quá trình dạy học, bên cạnh hình thức kiểm tra tự luận, khi giáo viên cho học sinh làm các bài trắc nghiệm khác quan việc ứng dụng có hiệu quả các phần mềm chấm bài cũng giúp tiết kiệm thời gian chấm bài và nhanh chóng thống kê được những sai lầm mà học sinh mắc phải

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Học sinh có lực học trung bình, yếu trong trường chiếm tỉ lệ cao, các em chỉ

đủ khả năng ôn tập và tiếp nhận kiến thức ở mức độ nhận biết, thông hiểu và cần được rèn luyện nhiều hơn các bài tập ở mức độ này Với sự thay đổi của hình thức thi tốt nghiệp, học sinh cần được thực hành nhiều hơn nhưng lượng bài tập mà các

em được tiếp xúc trước đây còn hạn chế, câu hỏi chưa đa dạng, các em cũng chưa được làm đề thường xuyên dẫn đến việc các em thấy bỡ ngỡ khi gặp các câu hỏi mới Vì vậy học sinh thường phản ứng chậm khi gặp các đề kiểm tra theo kiểu trắc nghiệm, các em không định hướng được cách làm dẫn đến sự chán nản, thiếu tập trung khi làm bài và thường khoanh bừa hay xem bài của bạn để đối phó

Với các học sinh ở lớp mũi nhọn, nhu cầu được tiếp cận với những câu hỏi, những dạng toán nâng cao trong đề thi trắc nghiệm lại càng lớn Các em có sự tự giác, chủ động cao trong tiếp thu kiến thức, có khả năng tự nghiên cứu các lời giải, đáp án và trao đổi lại với giáo viên những vấn đề mà các em còn vướng mắc Vì vậy, việc cung cấp cho các em những bài tập ở mức độ vận dụng, vận dụng cao, các bài toán với cách đặt câu hỏi mới, lạ là hết sức cần thiết Thêm vào đó, việc sửa bài tập cho học sinh, việc thống kê kết quả làm bài tập của học sinh, việc xác

định những sai lầm học sinh thường hay mắc phải khi làm bài trắc nghiệm sẽ gặp nhiều khó khăn nếu không có sự hỗ trợ của công nghệ thông tin và các phần mềm

hỗ trợ dạy học

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác xây dựng nguồn tài liệu mở, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm của tổ Toán

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác soạn bài, nghiên cứu tài liệu, tìm kiếm các nguồn bài tập đa dạng, phong phú vốn được các giáo viên thực hiện

từ lâu Tuy nhiên lâu nay công việc soạn bài và xây dựng tài liệu ở trường THPT Cầm Bá Thước chủ yếu bằng word, powerpoint Trong những năm trước đây, công tác thảo luận, góp ý xây dựng bài giảng vẫn còn mang tính chất cá nhân, mỗi thầy

cô đều làm việc độc lập Như vậy, chưa thể phát huy được sức mạnh trí tuệ của tập thể và chưa có sự thống nhất chung về hệ thống kiến thức, nội dung giảng dạy cụ thể cho các đối tượng học sinh Nhận thấy những tiện lợi trong việc soạn bài đối với bộ môn toán bằng Latex, đồng chí tổ trưởng đã phổ biến và được tập thể các

tổ viên nhiệt tình hưởng ứng Công việc được tiến hành từ cách đây 3 năm, khi

đó các thành viên trong tổ dưới sự trợ giúp của đồng chí tổ trưởng đã học và biết

sử dụng Latex Tôi cùng các đồng nghiệp trong tổ từng bước tiến hành xây dựng nguồn tài liệu mở Hiện nay, kĩ năng sử dụng latex của tất cả các thành viên trong

tổ Toán đều đã thành thạo, đáp ứng tốt các yêu cầu mở rộng, khai thác nguồn tài liệu mà tổ cùng xây dựng

Việc phát huy trí tuệ tập thể giáo viên là cần thiết và hiệu quả Để nâng cao hiệu quả xây dựng bài giảng bằng trí tuệ tập thể Tổ toán trường THPT Cầm Bá Thước đã tiến hành làm theo các bước

Bước 1: Xây dựng các dạng toán cụ thể cho mỗi bài học trong toàn bộ chương trình giảng dạy môn Toán THPT.

Trong một bài học thường có những dạng toán nhất định, những nguồn tài liệu khác nhau cũng có các cách phân loại dạng toán khác nhau Từ việc nghiên cứu tài liệu và kinh nghiệm của mỗi cá nhân, trong quá trình giảng dạy các giáo viên sẽ

có những cách phân loại dạng toán nhất định Tuy nhiên, để xây dựng một nguồn tài liệu thống nhất, giáo viên trong tổ cùng nhất trí xây dựng dạng toán chung

Ví dụ về các dạng toán của Bài 1- Chương 1- Giải tích 12 được tổ cùng thống nhất

Bước 2: Làm việc theo nhóm, soạn thảo bài tập, gắn địa chỉ ID

Từ các tài nguồn tài liệu phong phú, các đề thi thử của các trường trong cả nước, đề tham khảo, đề chính thức của BGD, các thành viên trong tổ được phân công nhiệm vụ soạn thảo lại đề và lời giải chi tiết của các bài tập, đồng thời gắn ID6 cho câu hỏi (ID6 thể hiện cụ thể đây là bài thuộc chương mấy, bài mấy trong chương trình SGK, ở dạng toán nào của bài và mức độ của câu hỏi: Y,B,K,G tương ứng với các mức độ nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp và vận dụng cao) Chẳng hạn, một bài toán cụ thể với lời giải chi tiết được chúng tôi soạn ra

Ví dụ 1 (2D1B1-1). Tìm các khoảng đơn điệu của hàm sốy = −x3+ 6x2− 9x + 4

Lời giải.

Hàm sốy = −x3 + 6x2 − 9x + 4có tập xác địnhD = R

Ta cóy0 = −3x2 + 12x − 9 Choy0 = 0 ⇔ −3x2 + 12x − 9 = 0 ⇔

"

x = 1

x = 3

Bảng biến thiên

x

y0 y

+∞

0

4

−∞

Vậy hàm số nghịch biến trên mỗi khoảng (−∞; 1), (3; +∞) và đồng biến trên

Bài toán được gắn ID6 là [2D1B1-1] tương ứng với chương trình lớp 12 (2), Giải tích (Đại số-D) và thuộc chương 1 (1), mức độ trung bình (B)-mức độ nhận biết của Bài 1 (1), thuộc dạng 1(1)

Trong phần đề bài giao cho học sinh, cụm ID6 này sẽ được ẩn đi

Ví dụ 1. Tìm các khoảng đơn điệu của hàm sốy = −x3 + 6x2 − 9x + 4 Công việc xây dựng ngân hàng câu hỏi được tiến hành thường xuyên, liên tục

và kéo dài trong suốt năm học dưới sự chỉ đạo chung của tổ trưởng Ngoài ra, một

số thầy cô trong tổ còn tham gia các nhóm, các dự án soạn bài bằng Latex trên cả nước (như Toán và Latex, ) đảm bảo liên tục bổ sung nguồn tài liệu, cập nhật các nội dung kiến thức mới

Bước 3: Xây dựng chương trình giảng dạy cho các lớp cơ bản

Khi đã có một nguồn bài tập rất phong phú và đa dạng với đủ các mức độ Tổ tiến hành xây dựng chương trình giảng dạy cho học sinh các lớp cơ bản (những học sinh còn có học lực ở mức độ trung bình, yếu và chiếm tỉ lệ cao trong nhà trường) với mục đích nâng cao chất lượng giáo dục đại trà Từ việc xác định các dạng toán cần dạy cho học sinh thuộc nhóm đối tượng này trong mỗi bài học, giáo viên lựa chọn những bài toán cơ bản, đặc trưng của dạng toán để làm ví dụ mẫu Sau đó lựa chọn hệ thống bài tập tự luyện tương ứng cho học sinh Mỗi giáo viên được giao nhiệm vụ soạn những bài dạy nhất định Tập hợp các bài soạn của giáo viên được đưa vào làm nguồn bài dạy chung cho cả tổ

Song song với đó, từ nhóm những câu hỏi, bài tập ở mức độ vận dụng, vận dụng cao nhóm các thầy cô giảng dạy ở các lớp mũi nhọn cũng khai thác có hiệu quả để phục vụ cho mục tiêu đào tạo mũi nhọn Tiến đến nâng cao kết quả chung của các em học sinh trong kì thi Tốt Nghiệp THPT Quốc Gia

Như vậy nhờ việc ứng dụng công nghệ thông tin, đổi mới trong soạn thảo tài liệu, đoàn kết thống nhất cùng làm việc Các giáo viên trong tổ đã có một nguồn tài liệu chung, chuẩn kiến thức cho mỗi bài dạy và hệ thống câu hỏi trắc nghiệm phong phú đáp ứng được nhu cầu của các đối tượng học sinh cụ thể Việc chuẩn

bị bài dạy trước mỗi buổi dạy trở nên nhẹ nhàng hơn mà vẫn đảm bảo yêu cầu về chất lượng dạy học

2.3.2 Tăng cường sử dụng các phương tiện công nghệ, phần mềm hỗ trợ trong công tác dạy học

a) Sử dụng có hiệu quả các phương tiện hỗ trợ dạy học (máy chiếu, ti vi, máy tính xách tay, )

Trong dạy học, khi giáo viên sử dụng các phương tiện hỗ trợ (máy chiếu, ti vi ) sẽ giúp tiết kiệm thời gian ghi bảng, dễ dàng minh họa cho học sinh những hình ảnh sinh động có liên quan đến bài học Đặc biệt, sau cuối nội dung của mỗi

bài học, việc cho học sinh (nhất là học sinh khối 12) luyện tập, làm quen với các câu hỏi ở dạng trắc nghiệm sẽ được dễ dàng hơn nhờ sự hỗ trợ của máy chiếu Trong các tiết luyện tập, sau phần ôn tập lại các kiến thức cần nhớ Học sinh cần được làm thêm các bài tập trắc nghiệm Giáo viên có thể lựa chọn in đề gồm nhiều câu cho học sinh làm sau đó tiến hành sửa hoặc trình chiếu từng câu để học sinh thảo luận đưa ra đáp án Công tác chuyển đổi bài tập từ dạng đề thi sang dạng trình chiếu được thực hiện nhanh chóng nhờ gói câu lệnhex − beamer trong Latex Phần chiếu này giống với các slide trong PowerPoint

Một phần của đề ôn tập:

Luyện tập: Sự đồng biến, nghịch biến của hàm số Câu 1. Hàm số y = x3 − 3x2 đồng biến trên khoảng nào trong các khoảng dưới đây?

A. (−1; 1) B. (2; +∞) C. (0; 2) D. (−∞; 2)

Câu 2. Hàm số nào sau đây nghịch biến trên từng khoảng xác định của nó?

A. y = x − 1

x + 1. B. y =

2x + 1

x − 3 . C. y =

x − 2 2x − 1. D. y =

x + 5

−x − 1.

Câu 3. Cho hàm số y = f (x)có đạo hàm trên khoảngK Mệnh đề nào dưới đây đúng?

A Nếu f0(x) < 0 với mọixthuộcK thì hàm số f (x)đồng biến trênK

B Nếu f0(x) ≤ 0với mọixthuộc K thì hàm sốf (x)đồng biến trênK

C Nếu f0(x) ≥ 0với mọixthuộc K thì hàm sốf (x)đồng biến trênK

D Nếu f0(x) > 0 với mọixthuộcK thì hàm số f (x)đồng biến trênK

Câu 4. Cho hàm số f (x)có đạo hàm f0(x) = x(x + 1)2 Hàm số đồng biến trên khoảng nào dưới đây?

A. (0; +∞) B. (−1; +∞) C. (−∞; −1) D. (−1; 0)

Câu 5.

Cho hàm sốy = f (x)có đồ thị như hình vẽ bên dưới Hàm

số đã cho nghịch biến trên khoảng nào sau đây?

A. (1; +∞) B. (−1; 1) C. (0; 1) D. (−1; 0)

x

y

−2

Câu 6. Cho hàm số có bảng biến thiên như sau

x

y0

y

−∞

y(−1)

−∞

+∞

y(1)

∞

Hàm số nghịch biến trên khoảng nào dưới đây?

A. (−∞; −1) B. (0; +∞) C. (−1; 1) D. (−1; 0)

Câu 7. Cho hàm số y = f (x)có bảng xét dấu đạo hàm như sau

x

y0

Mệnh đề nào dưới đây đúng?

A Hàm số nghịch biến trên khoảng(0; +∞)

B Hàm số đồng biến trên khoảng(−2; +∞)

C Hàm số nghịch biến trên khoảng(−∞; 0)

D Hàm số đồng biến trên khoảng(0; 1)

Câu 8. Hàm sốy = x − 2

x + m − 3 đồng biến trên(0; +∞)khi

A. m ≥ 1 B. m > 3 C. m > 1 D. m ≥ 3

Câu 9. Cho hàm số y = f (x) có bảng biến thiên như hình vẽ Hàm số y = f (x)

nghịch biến trên khoảng nào dưới đây?

x

y0 y

−∞

3

−1

3

−∞

A. (−∞; −2) B. (0; +∞) C. (0; 2) D. (−2; 0)

Câu 10. Tìmmđể hàm sốy = mx + 5

2x + 1 đồng biến trên từng khoảng xác định.

A. m > −1 B. m > −10 C. m < 10 D. m > 10

Trình chiếu, sửa câu hỏi số 10 trong đề thi giao cho các em.

Phần đề bài

Phần có lời giải

Học sinh sẽ dễ quên kiến thức nếu không được luyện tập thường xuyên, liên tục Tuy nhiên thời gian học tập trên lớp vẫn có giới hạn vì vậy cần thiết phải tập cho học sinh thói quen học tập tích cực, nâng cao tính tự giác trong quá trình học tập của các em Sau mỗi nội dung học, giáo viên cần cung cấp thêm cho học sinh các bài tập trắc nghiệm Đồng thời lựa chọn những học sinh học "vững hơn" trong lớp, những em có ý thức học tập tốt, có phương tiện học tập như máy tính, điện thoại thông minh để cung cấp lời giải, đáp án cho các bài tập Từ đó các em hướng dẫn cho các bạn yếu hơn

Với sự hỗ trợ của máy chiếu và điện thoại thông minh, giáo viên cũng có thể đổi mới trong cách dạy học Không cần gọi học sinh lên bảng trình bày bài mà trực tiếp sử dụng bài làm trong vở nháp hoặc vở ghi của học sinh để chiếu và chỉnh sửa cho cả lớp cùng theo dõi Điều này giúp tiết kiệm thời gian học sinh phải lên bảng trình bày lại bài giải của mình, qua đó cũng giúp cho các học sinh khác rút kinh nghiệm từ đó nâng cao ý thức chủ động trong việc làm bài, trình bày bài giải của bản thân