(SKKN 2022) vận dụng phương pháp dạy học dự án nhằm phát huy năng lực tự học, tự chủ cho học sinh trường THPT ngọc lặc trong dạy học văn bản kí ai đã đặt tên cho dòng sông hoàng phủ ngọc tường

Nhưng trong thực tế dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòngsông?” - HPNT, việc định hướng để HS khám phá, lĩnh hội được sâu nhấtnhững đơn vị kiến thức của văn bản là việc làm vô cùng khó.

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn.

THANH HÓA NĂM 2022

MỤC LỤC

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1 2 Mục đích nghiên cứu 1

1 3 Đối tượng nghiên cứu 2

1 4 Phương pháp nghiên cứu 2

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 3

2.1 Cở sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 7

2.3.Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 9

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 18

3 Kết luận, kiến nghị 19

3.1 Kết luận 19

3.2 Kiến nghị 20

2

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Trong Nghị quyết Hội nghị TW8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo có nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy vàhọc theo hướng hiện đại; phát huy tính tức cực, chủ động của người học; khắcphục lối truyền thụ áp đặt một chiều Tập trung dạy cách học khuyến khích tựhọc tạo cơ sở để người học đổi mới tri thức, phát triển kĩ năng, năng lực ”.Nghĩa là chuyển từ nền giáo dục hàn lâm, xa rời thực tiễn sang nền giáo dục chútrọng việc hình thành năng lực (NL) hành động, phát huy tính tích cực, chủ độngsáng tạo của người học, từ chỗ quan tâm đến việc học sinh (HS) học được cái gìđến chỗ HS vận dụng được cái gì, phát triển được NL gì qua việc học

Trong những năm gần đây, đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) đangđược các nhà trường đẩy mạnh, nhiều PPDH hiện đại được vận dụng nhằm nângcao chất lượng dạy và học Trường THPT Ngọc Lặc đã và đang thuộc xu hướng

đó Nhà trường chủ trương, tạo điều kiện, khuyến khích, động viện cho cán bộgiáo viên không ngừng đẩy mạnh và vận dụng các PPDH đổi mới: PPDH dự án;PPDH hợp tác; PPDH khám phá; PPDH giải quyết vấn đề; phương pháp đàmthoại gợi mở; phương pháp đóng vai; phương pháp dạy học theo mẫu Tất cảnhững PPDH đổi mới đó đang dần tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh,giúp các em hứng thú hơn với việc học đồng thời từng bước nâng cao được chấtlượng giáo dục

Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường (HPNT) là một trong những gương mặttiêu biểu của nền văn học Việt Nam hiện đại được nhận Giải thưởng Nhà nước

về văn học nghệ thuật năm 2007 Người trí thức yêu nước đất Quảng ấy có vốnhiểu biết sâu rộng trên nhiều lĩnh vực: lịch sử, văn hóa, địa lí Những trang bút

kí của ông luôn có sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa chất trí tuệ và tính trữ tình;giữa nghị luận sắc bén và suy tư đa chiều trong lối hành văn hướng nội, xúc tích,

mê đắm và tài hoa Minh chứng thuyết phục nhất cho phong cách nghệ thuật củaHPNT chính là áng bút kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” (Ngữ văn 12, tập 1,NXB Giáo dục Việt Nam, tr 197 – 203) Trong áng bút kí ấy, hình tượng nghệthuật hấp dẫn độc giả chính là hình tượng con sông mang vẻ đẹp hồn cốt xứ Huế

- sông Hương Nhưng trong thực tế dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòngsông?” - HPNT, việc định hướng để HS khám phá, lĩnh hội được sâu nhấtnhững đơn vị kiến thức của văn bản là việc làm vô cùng khó Nếu sử dụngnhững PPDH truyền thống, bản thân tôi nhận thấy còn tồn tại khá nhiều hạn chế

Theo đó, trong quá trình học tập, HS cũng chưa thật sự được đóng vai trò làngười tự học, tự chủ trong quá trình tìm hiểu, khám phá và lĩnh hội kiến thức Nhận thức được bản chất và sự cần thiết của việc đổi mới PPDH đặc biệtchọn lựa PPDH phù hợp với văn bản, với đặc thù HS trường miền núi, bản thân

là giáo viên có thâm niên 20 năm trong ghề, tôi mạnh dạn, chủ động đổi mớiPPDH nhằm nâng cao chất lượng giáo dục nói chung, chất lượng giáo dục tạiTrường THPT Ngọc Lặc nói riêng và quan trọng hơn là dạy để HS thực sự được

là người tự học, tự chủ, được phát huy năng lực trong quá trình học tập Vì

những lẽ trên mà tôi lựa chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm “Vận dụng phương

pháp dạy học dự án nhằm phát huy năng lực tự học, tự chủ cho học sinh Trường THPT Ngọc Lặc trong dạy học văn bản kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” (Hoàng Phủ Ngọc Tường – Chương trình Ngữ văn 12)

1.2 Mục đích nghiên cứu

Mục đích tôi nghiên cứu đề tài sáng kiến kinh nghiệm “Vận dụng phương

pháp dạy học dự án nhằm phát huy năng lực tự học, tự chủ cho học sinh trong dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”- HPNT tại Trường THPT Ngọc

Lặc trước là để học sinh Trường THPT Ngọc Lặc được tiếp cận với PPDH hiệnđại phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông tổng thể mới được BộGD&ĐT ban hành, các em được học trong tâm thế tự chủ, tự học, phát triểnđược những NL cần thiết Sau là nâng cao chất lượng bài dạy đi đến nâng caochất lượng giáo dục của nhà trường và cũng mong muốn tìm ra PPDH hiệu quả,kinh nghiệm bổ ích để có thể chia sẻ cùng đồng nghiệp

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Vận dụng PPDH theo dự án nhằm phát huy năng lực tự học, tự chủ cho HS

trong dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” (Hoàng Phủ Ngọc Tường –

Chương trình Ngữ văn 12) cho HS lớp 12 trường THPT Ngọc Lặc

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Chọn đề tài nghiên cứu này, trước hết tôi dựa trên sự định hướng của Sở

GD - ĐT Thanh Hóa; của Hiệu trưởng Trường THPT Ngọc Lặc, qua trao đổi vớiđồng môn, đồng nghiệp đặc biệt là kinh nghiệm của bản thân Trong quá trìnhthực hiện đề tài nghiên cứu, tôi chọn và kết hợp những phương pháp cơ bản sau:phương pháp nghiên cứu tài liệu; phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thuthập thông tin ; phương pháp phân tích, thống kê, đối chứng các số liệu; phươngpháp thuyết trình và phương pháp thực nghiệm

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm Để có cơ sở lí luận vững chắc

cho đề tài nghiên cứu, tôi nghiên cứu PPDH dự án về các mặt: đặc điểm của dạyhọc dự án; cách thức tiến hành; Dạy học dự án trong môn Ngữ văn ở trườngTHPT Đồng thời, tôi tìm hiểu, nghiên cứu quan niệm về NL tự học, tự chủ vềcác mặt: biểu hiện của NL tự chủ và tự học trong môn Ngữ văn trường THPT;

Sự cần thiết của việc rèn luyện năng lực tự chủ, tự học trong dạy đọc hiểu môn

Trong tài liệu tập huấn module 2 chương trình GDPT 2018 cũng cho rằng

“Dạy học dựa trên dự án là cách thức tổ chức dạy học, trong đó HS thực hiện

một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, tạo

ra các sản phẩm có thể giới thiệu, trình bày”.

b Đặc điểm của dạy học dự án

Chủ đề dự án xuất phát từ những tình huống thực tiễn môn học, thực tiễnđời sống vì vậy DHDA mang định hướng thực tiễn cao Nhiệm vụ của dự án cầnchứa đựng những nội dung phù hợp với NL của người học Các dự án học tập có

ý nghĩa thực tiễn xã hội, góp phần gắn việc học tập trong nhà trường với thựctiễn đời sống, xã hội sẽ mang lại những tác động xã hội tích cực Trong DHDA,

HS cần chủ động, tích cực, tham gia vào các giai đoạn của quá trình học tậpdưới sự hướng dẫn của GV Do vậy DHDA phát huy tính tự lực của người học Trong DHDA người học được tham gia chọn đề tài, nội dung học tập.Trong quá trình thực hiện dự án sẽ làm tăng hứng thú của người học Nội dung

dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc nhiều môn học khác nhaunhằm giải quyết một nhiệm vụ, vấn đề mang tính phức hợp Vì thế, DHDA sẽmang tính tích hợp, liên môn

Dự án học tập thường được thực hiện theo nhóm, vì thế cần có sự cộng táclàm việc và sự phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm một cách cụthể DHDA đòi hỏi và rèn luyện tính sẵn sàng và kĩ năng cộng tác làm việc giữacác thành viên tham gia, giữa HS và GV

Trong quá trình thực hiện dự án có sự kết hợp giữa nghiên cứu lí thuyết vàvận dụng lí thuyết vào trong hoạt động thực tiễn, thực hành Các thành viêntrong nhóm khi tham gia dự án phải chủ động, tích cực thực hiện dự án, có địnhhướng hành động cụ thể, thông qua đó, kiểm tra, củng cố, mở rộng hiểu biết líthuyết cùng năng lực thực hành, vận dụng vào thực tiễn Các sản phẩm được tạogồm cả lí thuyết kết hợp thực tiễn, thực hành Sản phẩm có thể sử dụng, công

bố, giới thiệu bằng nhiều hình thức khác nhau với các quy mô khác nhau, nênDHDA luôn có tính định hướng sản phẩm

c Cách tiến hành DHDA cần được tiến hành theo ba giai đoạn:

- Giai đoạn 1: Chuẩn bị dự án

+ Đề xuất ý tưởng và chọn đề tài dự án: Đề tài dự án có thể nảy sinh từ sángkiến của GV, HS hoặc của nhóm HS HS là người quyết định lựa chọn đề tài,đảm bảo nội dung với mục đích học tập và điều kiện thực tế

+ Chia nhóm và nhận nhiệm vụ dự án: GV chia nhóm, giao nhiệm vụ cho các

nhóm HS và những yếu tố khác liên quan đến dự án

+ Lập kế hoạch thực hiện dự án: GV hướng dẫn các nhóm HS lập kế hoạch thực

hiện dự án, HS cần xác định chính xác chủ đề, mục tiêu, công việc, phương pháp

và thể hiện tính tự lực, tính cộng tác để xây dựng kế hoạch của nhóm Sản phẩmtạo ra ở giai đoạn này là bản kế hoạch dự án

- Giai đoạn 2: Thực hiện dự án

Dưới sự giúp đỡ của GV, HS tập trung vào việc thực hiện nhiệm vụ đượcgiao với các hoạt động: đề xuất các phương án giải quyết và kiểm tra, nghiêncứu tài liệu, tiến hành các thí nghiệm, trao đổi và hợp tác với các thành viêntrong nhóm GV cũng cần tạo điều kiện cho việc làm chủ hoạt động học tập của

HS và nhóm HS, quan tâm đến phương pháp học của HS… và khuyến khích HStạo ra một sản phẩm cụ thể, có chất lượng

Để việc thực hiện dự án có hiệu quả, mỗi nhóm cần xây dựng bản kế hoạchchi tiết cho từng công việc, tinh thần làm việc nhóm, khả năng tư duy sáng tạo,khả năng suy nghĩ độc lập, cách giải quyết vấn đề theo sự sáng tạo riêng

- Giai đoạn 3: Báo cáo và đánh giá dự án

HS công bố sản phẩm trước lớp GV và HS tiến hành đánh giá theo ba bước

+ Bước 1 Thu thập kết quả Kết quả thực hiện dự án có thể được viết dưới dạng

bài viết nghiên cứu, báo cáo, hay tờ rơi, báo tường, tập tranh ảnh, clip,… vàtrình bày trên phần mềm powerpoint, hay dạng văn bản viết, hoặc là các ấnphẩm, phim, ảnh)

+ Bước 2 Công bố sản phẩm Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữa các nhóm HS trong đơn vị lớp, cũng có thể được giới thiệu trong toàn trường)

+ Bước 3 Đánh giá dự án Đây là giai đoạn kết thúc dự án, HS tự nhận xét quá

trình thực hiện dự án và tự đánh giá sản phẩm nhóm mình và đánh giá nhómkhác GV đánh giá toàn bộ quá trình thực hiện dự án của HS, đánh giá sản phẩm

và rút kinh nghiệm để thực hiện những dự án tiếp theo Nói cách khác, ngoài

GV kiểm tra, đánh giá thì bản thân HS, cũng như những người tham dự đềutham gia đánh giá Từ đó, giúp cho mỗi HS tự nhận thấy được mặt ưu và mặtkhuyết của mình để rút kinh nghiệm cho việc thực hiện đề án tiếp theo

d Dạy học dự án trong môn Ngữ văn ở trường THPT

DHDA là một phương pháp hoặc hình thức dạy học, trong đó GV hướngdẫn HS giải quyết một nhiệm vụ học tập có tính chất tổng hợp Kết quả dự án lànhững sản phẩm có thể giới thiệu được

Trong môn Ngữ văn, việc sử dụng DHDA góp phần phát triển cho ngườihọc những phẩm chất và NL chủ yếu: Phẩm chất: trách nhiệm, trung thực, chămchỉ…; các NL chung: NL tự chủ và tự học, NL giải quyết vấn đề và sáng tạo,

NL giao tiếp và hợp tác… và các NL đặc thù : NL ngôn ngữ, NL văn học …thông qua các kĩ năng đọc, viết, nói, nghe Với việc thực hiện các sản phẩm họctập bằng các hoạt động cụ thể liên quan đến đọc, viết, nói và nghe, HS sẽ có cơhội hình thành và phát triển NL ngôn ngữ và NL văn học

Do đặc thù môn Ngữ văn, để sử dụng phương pháp DHDA,

GV phải tìm ra được mối liên hệ giữa những vấn đề thực tiễnđang diễn ra trong cuộc sống với nội dung bài học, từ đó xâydựng những chủ đề học tập theo dự án một cách phù hợp Hoặc

có thể tích hợp với những môn học khác tạo thành những dự ánhọc tập mà ở đó, những nội dung dạy học của môn Ngữ văncũng chủ yếu được thiết kế theo định hướng hình thành, pháttriển NL, phẩm chất cho HS với những biểu hiện cụ thể liênquan đến đọc, viết, nói và nghe

2.1.2 Quan niệm về năng lực tự học, tự chủ

a Một số khái niệm

Theo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể [1]: “NL là thuộc tính cá

nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, Thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể” Trong cuốn “Học và dạy cách học” (2002) Nguyễn Cảnh Toàn đưa ra

quan niệm về NL tự học như sau: “NL tự học được hiểu là một thuộc tính kỹ

năng rất phức hợp Nó bao gồm kỹ năng và kĩ xảo cần gắn bó với động cơ và thói quen tương ứng, làm cho người học có thể đáp ứng được những yêu cầu mà công việc đặt ra” Tác giả Nguyễn Kỳ ở Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 7/1998

cũng bàn khá sâu về khái niệm tự học: “Tự học là người học tích cực chủ động,

tự mình tìm ra tri thức kinh nghiệm bằng hành động của mình, tự thể hiện mình.

Tự học là tự đặt mình vào tình huống học, vào vị trí nghiên cứu, xử lí các tình huống, giải quyết các vấn đề, thử nghiệm các giải pháp… Tự học thuộc quá trình cá nhân hóa việc học”

NL tự chủ là khả năng áp dụng kiến thức, kỹ năng đã được học trong việc

tổ chức, thực hiện một công việc Như vậy, NL tự chủ và tự học là tự làm đượcnhững việc của mình ở nhà và ở trường theo sự phân công, hướng dẫn Biết chủđộng, tích cực thực hiện những công việc của bản thân trong học tập và trongcuộc sống; không đồng tình với những hành vi sống dựa dẫm, ỷ lại

b Biểu hiện của Năng lực tự chủ và tự học trong môn Ngữ văn trường THPT.

Theo tài liệu [1], cấu trúc NL tự chủ của HS trong dạy học Ngữ văn gồmcác NL thành phần: “Tự lực; Tự khẳng định và bảo vệ quyền, nhu cầu chínhđáng; Tự kiểm soát tình cảm, thái độ, hành vi của mình; Tự định hướng; Tự học,

tự hoàn thiện” Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã nêu ra biểu hiện của

NL tự chủ và tự học được thể hiện dưới bảng sau: (Phụ lục 1)

Như vậy, từ những quan điểm về tự học nêu trên, tôi xác định được tự

chủ, tự học luôn gắn liền với hoạt động tích cực, chủ động của HS, các em phải

“tự mình” phát hiện kiến thức, “tự mình” nắm bắt kiến thức và “tự mình” vận

dụng kiến thức Điều đó không chỉ có giá trị đối với bản thân các em mà còn giátrị đối với xã hội Ngoài ra, NL tự chủ, tự học đối với HS THPT còn tạo ra sự

biến đổi về mặt nhận thức, đem lại một ý nghĩa lớn hơn là hình thành thói quen

tự học với những suy nghĩ tìm tòi để đặt vấn đề, tự giải quyết vấn đề

c Sự cần thiết của việc rèn luyện năng lực tự chủ, tự học trong dạy đọc hiểu môn Ngữ văn của HS THPT

Sự bùng nổ của tri thức, sự phát triển của thời đại đã đặt ra một yêu cầu hết

sức cấp bách cho nền giáo dục nước nhà: hiện đại hóa nội dung và phương phápdạy học, trong đó chú trọng phát triển NL tự học của HS Bộ môn Ngữ văn cũngkhông nằm ngoài quy luật đó Thực tế dạy Đọc hiểu trong môn Ngữ văn là nộidung rất quan trọng để giúp HS phát triển các kỹ năng tự chiếm lĩnh, khám phátri thức của tác phẩm Điều này đòi hỏi GV cần phải thay đổi PPDH tốt nhất đểkích thích khả năng ham học hỏi, say mê nghiên cứu, hình thành ở HS những kỹnăng tự học nhằm rút ngắn thời gian học tập trên lớp mà vẫn đạt hiệu quả, đápứng yêu cầu của giáo dục và thời đại

Kiến thức trong mỗi tác phẩm văn học vừa mang tính khái quát, vừa mangtính cụ thể Để HS cảm nhận tác phẩm bằng chính NL của mình, việc nâng cao

NL tự học cho HS là một sự lựa chọn tối ưu nhất trong hành trình nâng cao hiệuquả dạy học mà người GV đang kiếm tìm

Những nội dung kiến thức trong mỗi tác phẩm là yếu tố thuận lợi cho việcrèn luyện NL cho HS THPT, đặc biệt là NL tự học Dưới sự dẫn dắt của GV, HS

sẽ được rèn luyện và phát huy những kỹ năng quan trọng như tự đọc sách, tàiliệu, tự phát hiện luận điểm, tự lập dàn ý, tự tìm dữ liệu cho một nhận định Từ

đó, hình thành cho các em một tư duy logic, khoa học, một khả năng tự học, tựnghiên cứu bài học, một NL độc lập suy nghĩ

Từ những cơ sở lí luận nêu trên cho thấy, HS THPT nói chung và HSTrường THPT Ngọc Lặc nói riêng đều rất cần thiết được tiếp cận PPDH hiệnđại; được rèn luyện và phát huy NL tự chủ, tự học Việc vận dụng PPDH dự ántrong dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông ?” – HPNT là hoàn toàn phùhợp và có thể thực hiện Những cơ sở lí luận vững chắc đó giúp tôi vững tin, bắttay vào nghiên cứu đề tài, vận dụng đề tài của mình

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Do đặc thù của trường miền núi, HS Trường THPT Ngọc Lặc gặp nhiềukhó khăn trong việc khai thác, lĩnh hội kiến thức các môn học nói chung, mônNgữ văn nói riêng Nhìn chung trong quá trình học tập, các em chưa thực sựphát huy được NL tự chủ, tự học cùng nhiều NL khác: NL giải quyết vấn đề vàsáng tạo, NL giáo tiếp và hợp tác, NL ngôn ngữ, năng lực văn học Các em

còn khá bị động trong việc lĩnh hội kiến thức Nhiều giờ dạy đơn điệu khônggây được hứng thú học tập với HS Tôi thiết nghĩ, đây là một trong nhữngnguyên nhân dẫn đến chất lượng giáo dục của môn Ngữ văn chưa cao, chưa đạtđược mục tiêu đề ra của môn học

Kí là tên gọi cho một nhóm thể tài nằm ở phần giao thoa giữa văn học vàcận văn học (báo chí, chính luận, ghi chép tư liệu các loại) chủ yếu là văn xuôi

tự sự Về đặc điểm, kí cơ bản khác truyện Kí mang tính miêu tả và tường thuật

Kể cả đề tài và chủ đề, kí cũng khác truyện Kí thường không có cốt truyện Vàkết cấu của nó cũng khá đa dạng Tất cả đặc điểm trên cho thấy để khám phá,khai thác và lĩnh hội được nhiều nhất, sâu nhất kiến thức từ một bài kí khôngphải là công việc giản đơn “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”- HPNT được đánhgiá là áng tuyệt kí của nền văn xuôi Việt Nam hiện đại Ở đó, HPNT đã thể hiệnmột cái tôi tài hoa, tài tử thông qua hình tượng sông Hương dưới nhiều góc nhìn:góc nhìn văn hóa, góc nhìn lịch sử, góc nhìn địa lí Hình tượng nghệ thuật đặcsắc đó chính là sức hấp dẫn đối với người đọc, người học song để khai thác,khám phá tận cùng vẻ đẹp của nó lại là một câu chuyện không hề đơn giản Vớinăng lực của HS Trường THPT Ngọc Lặc, việc tiếp cận và lĩnh hội văn bản kí

“Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT là điều vô cùng vất vả Đã có HS chia

sẻ với tôi: “Bài kí này khó thực cô ạ Học xong văn bản nhưng em vẫn thấy

mông lung, nếu cô bảo em nói lại nội dung văn bản em thật sự không biết nói thế nào để làm nổi bật vẻ đẹp của con sông nức danh xứ Huế cô ạ” Rồi thì “Cô

ơi có lẽ đến chủ nhật này em nhờ cô định hướng lại giúp bài văn bản “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT với ạ, đôi chỗ em chưa hiểu được vẻ đẹp của hình tượng sông Hương ”, “Cô ơi phải cảm nhận thế nào về hành trình kiếm tìm có

ý thức người tình mong đợi của sông Hương ạ ”

Dạy học là một công việc khó, nó đòi hỏi người thầy không chỉ có kiếnthức, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm mà còn cần phải chọn tìm chođược một phương pháp dạy học phù hợp Những năm gần đây, nền giáo dụcnước ta đang trên đường đổi mới căn bản và toàn diện nhằm nâng cao hiệu quảviệc dạy và học, do đó GV phải nâng cao trình độ chuyên môn, tích cực đổi mớiPPDH để tạo hứng thú cho HS theo đó nâng cao chất lượng bài dạy Bản thântôi, khi chưa vận dụng PPDH dự án vào dạy bài kí “Ai đã đặt tên cho dòngsông?” – HPNT, tôi thấy rất rõ hiệu quả bài dạy chưa cao, HS chưa đượcphát huy năng lực tự học, tự chủ và nhiều năng lực cần thiết khác Do đó,

chưa tạo được hứng thú đối với các em, tiết học đơn điệu và để lại nhiều daydứt trong tôi.

Từ thực trạng nêu trên, tôi đã nổ lực tìm tòi, chọn lựa, PPDH phù hợpvới bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT Qua nghiên cứu, khảosát tôi nhận thấy PPDH theo dự án vận dụng cho dạy bài kí là phù hợp Thực

tế khi vận dụng PPDH theo dự án cho bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”– HPNT tôi đã nhận được kết quả như mong đợi

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.

Để có cơ sở vận dụng PPDH theo dự án nhằm phát huy NL tự học, tựchủ trong dạy bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT, tôi đã sử dụngmột số giải pháp sau:

2.3.1 Khảo sát GV, HS ở trường THPT Ngọc Lặc và một số trường THPT trên địa bàn huyện Ngọc Lặc: THPT Lê Lai, THPT Nội trú Ngọc Lặc

- Mục đích khảo sát

Thông qua việc khảo sát để hiểu rõ thực tế dạy và học bài kí “Ai đã

đặt tên cho dòng sông?” của HPNT Cụ thể là việc chọn lựa PPDH của GV,

mức độ tiếp nhận văn bản của HS Tình hình sử dụng phương tiện kỹ thuậthiện đại vào dạy học, nhu cầu của GV và HS về việc đổi mới PPDH mới để

nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn nói chung và bài học “Ai đã đặt

tên cho dòng sông?” của HPNT nói riêng.

- Phương pháp khảo sát

+ Trao đổi với đồng môn trong tổ chuyên môn, đồng nghiệp trongTrường THPT Ngọc Lặc và các trường THPT khác để tìm hiểu thêm về tình

hình dạy - học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT theo PPDH

truyền thống và PPDH đổi mới

+ Tìm hiểu một số bài làm của HS về sáng tác của HPNt

+ Tổng hợp các tài liệu lí luận có liên quan

- Quá trình khảo sát

Khảo sát việc dạy của GV thông qua hình thức dự giờ và phiếu khảo sát.

Cụ thể, tôi đã tiến hành khảo sát 04 GV trực tiếp dạy lơp 12, bài “Ai đã đặt

tên cho dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường ở Trường THPT: Cô Ngô

Thanh, Cô Diệu Linh – THPT Ngọc Lặc Thầy Đông – THPT Nội Trú Ngọc

Lặc Cô Lan – THPT Lê Lai và 4 lớp 12 với 163 học sinh của Trường THPTNgọc Lặc, Trường THPT Lê Lai, Trường THPT Nội Trú Ngọc Lặc thông.

để HS hứng thú với một văn bản hay mà khó như bài kí“Ai đã đặt tên chodòng sông?” của HPNT là cần thiết

+ Kết quả thu được từ phiếu khảo sát dành cho 04 GV (Phụ lục 2 )

+ Kết quả thu được từ phiếu khảo sát dành cho 163 HS (Phụ lục 3)

Qua kết quả khảo sát cho thấy, phần đa GV và học HS nhận thức đúng đắn

vai trò và ý nghĩa của việc đổi mới PPDH trong bộ môn Ngữ văn, đặc biệt trong

dạy học đoạn trích “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” - HPNT Tuy nhiên, vẫn

còn một số ít GV và HS chưa nhận thức đúng đắn vai trò và ý nghĩa của việc đổi

mới PPDH trong bộ môn Ngữ văn, đặc biệt trong dạy học đoạn trích “Ai đã đặt

tên cho dòng sông?” - HPNT

Vậy để nâng cao hiệu quả dạy học môn Ngữ văn, đặc biệt trong dạy học

văn bản kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” - HPNT rất cần phải đổi mới

PPDH GV đào sâu, trau dồi kiến thức, trình độ chuyên môn, mạnh dạn áp dụngcác PPDH kĩ thuật hiện đại vào trong dạy học bộ môn vì HS thực sự hăng háiđón nhận những PPDH hiện đại Có như vậy mới khơi dậy sự hứng thú, yêu

thích của HS đối với môn Ngữ văn cũng như với đoạn trích “Ai đã đặt tên cho

dòng sông?” - HPNT Từ kết quả khảo sát thu được, tôi nhận thấy PPDH theo

dự án là phù hợp với bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” - HPNT Từ đó,

mạnh dạn vận dụng PPDH dự án vào dạy văn bản nhằm phát huy năng lực tựhọc, tự chủ cho HS Trường THPT Ngọc Lặc

2.3.2 Tổ chức dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT theo

dự án nhằm phát huy NL tự học, tự chủ cho HS trường THPT Ngọc Lặc

a Tổ chức dạy học theo nguyên tắc tích hợp

Tích hợp nghĩa là liên kết các môn học hữu quan thành một chỉnh thể thốngnhất, tránh sự phân tán rời rạc, nhằm tạo thành lực để hoạt động dạy học đạthiệu quả cao nhất

Việc xác định nguyên tắc dạy học tích hợp đoạn trích “Ai đã đặt tên cho

dòng sông?” – HPNT để thực hiện DHDA, tôi lựa chọn các vấn đề tích hợp sau:

- Tích hợp nội bộ môn học

Là tích hợp những nội dung của các phân môn, các lĩnh vực nội dungthuộc cùng một môn học theo những chủ đề, chương, bài nhất định Trong mônNgữ văn, tích hợp trong nội bộ môn học là kết hợp dạy 3 phân môn: Ngữ văn,Tiếng Việt và làm văn trong cùng một bài dạy Tích hợp kiến thức lí luận vănhọc, tích hợp giữa tác phẩm văn học Tích hợp các chuyên đề từ những đơn vịbài học có cùng chủ đề

* Tích hợp lí luận văn học: tôi củng cố và rèn luyện cho HS kĩ năng đối sánh

và cách tổ chức kiểu bài đối sánh Chẳng hạn như: cho HS đối sánh vẻ đẹp sông

Đà trong tác phẩm “Người lái đò Sông Đà” của Nguyễn Tuân với vẻ đẹp sông Hương trong tác phẩm “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của HPNT

* Tích hợp tiếng Việt Cho HS xử lí các đơn vị từ vựng, ngữ pháp bằng cách

tìm từ thay thế một số từ ngữ, câu văn trong văn bản để hiểu được sắc thái ýnghĩa của từ, câu mà HPNT đã sử dụng khi xây dựng hình tượng cũng như miêu

tả vẻ đẹp sông Hương xứ Huế

- Tích hợp theo định hướng liên môn

Là các môn học được liên hợp với nhau, giữa chúng có những chủ đề,vấn đề, những khái niệm lớn và những ý tưởng chung

Trong môn Ngữ văn, tích hợp được thể hiện ở việc khai thác các kiến thứcliên nghành xã hội để chuyển tải đơn vị kiến thức của bài học Trong dạy học

đoạn trích “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của HPNT tôi đã tích hợp liên môn

như sau:

* Tích hợp Văn- Sử:

Mỗi tác phẩm văn học thường gắn với một giai đoạn lịch sử nhất định

Có ba bối cảnh lịch sử xã hội cần được nêu ra trong bài học: bối cảnh lịch sử xãhội của tác giả, bối cảnh lịch sử xã hội của tác phẩm và bối cảnh lịch sử xã hộicủa sự kiện và nhân vật được phản ánh trong tác phẩm

Dạy “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” - HPNT, tôi đưa HS quay trở lại thời

điểm 1981, từ đó thấy được hoàn cảnh ra đời của tác phẩm và nội dung sáng táccủa tác giả cũng như cảm nhận vẻ đẹp của mảnh đất cố đô – Huế Đặc biệt là cácgiai thoại về sông Hương để lí giải về tên gọi của dòng sông – Hương giang

* Tích hợp Văn – Địa lí:

Trong dạy học Ngữ văn nói chung, tôi tích hợp mở rộng theo hướng vậndụng kiến thức hiểu biết về các địa danh để lí giải và làm rõ một số chi tiết, hình

ảnh nghệ thuật trong tác phẩm một cách hiệu quả Với bài “Ai đã đặt tên cho

dòng sông?” - HPNT, tôi cho HS xem hình ảnh, địa thế, dòng chảy… của dòng

sông để thấy được thủy trình của sông Hương, từ đó khám phá vẻ đẹp của sôngHương Đồng thời thấy được tấm lòng của tác giả dành cho quê hương đất nước,con người và gợi lên trong các em ý thức bảo vệ thiên nhiên đất nước

* Tích hợp Văn – Âm nhạc:

Từ bao giờ văn học và âm nhạc có mối duyên tình gắn kết hết sức tựnhiên Vì vậy, trong dạy học Ngữ văn nói chung, nếu GV vận dụng một cáchlinh hoạt sự kết hợp này, chắc chắn bài học sẽ trở nên thú vị hơn Vì vậy khi dạy

bài “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”, tôi đã cho HS nghe bài hát “Dòng sông ai

đã đặt tên” của tác giả Trần Hữu Pháp làm nội dung khởi động để tạo hứng thú,

tâm thế cho HS tiếp nhận bài học Qua nhạc phẩm “Dòng sông ai đã đặt tên”

HS thấy được vẻ đẹp quê hương Việt Nam Từ đó góp phần tác động đến tưtưởng tình cảm của HS, gợi lên trong các em niềm tự hào về vẻ đẹp quê hương

xứ sở Các em sẽ thấy rõ trách nhiệm của bản thân trong sự nghiệp bảo vệ, xâydựng quê hương

* Tích hợp Văn- Triết:

Trong triết học Ấn, Độ, triết học Chămpa cổ đại, sông nước là biểu tượng

của vẻ đẹp nữ tính, vì vậy trong “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” - HPNT khai

thác và miêu tả vẻ đẹp của sông Hương dưới nhiều góc độ khác nhau, đặc biệtkhi miêu tả hành trình sông Hương đến Huế tôi giúp HS có thể cảm nhận đó làhành trình của một cô gái kiếm tìm người tình đích thực của mình

* Tích hợp Văn – điện ảnh:

Thông qua những thước phim tư liệu về sông Hương, HS được trực quan,giúp các em ghi nhớ, khắc sâu kiến thức đã học, bổ sung nguồn tư liệu phongphú cho bài học

b Tổ chức dạy học theo hướng tích cực - hướng dẫn Đọc để học sinh Tự chủ và tự học.

Cùng với xu hướng đổi mới PPDH nói chung, dạy Đọc hiểu văn bản nói

riêng, tôi tổ chức dạy học theo hướng tích cực Lấy HS là trung tâm, gắn liền líthuyết với thực hành, phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của HS nhằmphát huy tối đa năng lực tự chủ và tự học cho HS Hướng dẫn các em đọc vănbản để khám phá kiến thức

Đọc trước sách giáo khoa, giúp HS nhận biết, phát hiện được vấn đề khiphân biệt được các mức độ đọc: mức không, mức bề mặt, mức bề sâu.Muốn thu được hiệu quả từ việc đọc, ngoài việc nêu ra yêu cầu tôi cho phép HSđọc với tốc độ của các em và rèn cho các em kĩ năng đọc: Đọc khảo sát: đọclướt cả văn bản, chú ý nội dung và bố cục Tuy nhiên ý thức đọc để học của HScũng rất quan trọng Thực tế giảng dạy tôi nhận thấy rằng phần nhiều các emkhông có nhu cầu đọc nên không chủ động tiếp cận kiến thức Để kích thích việcđọc một cách hiệu quả hơn tôi thường đặt ra thang điểm trong kiểm tra thườngxuyên cụ thể là 2/10 điểm tùy theo mức đọc của HS từ 1 đến 1,5 điểm đạt đượckhi các em đọc ở mức bề mặt và 0,5 cho đọc ở mức sâu Thang điểm này sẽ dầnchuyển dịch tăng lên ở mức sâu sau thời gian rèn luyện kĩ năng đọc ở HS.

Trong dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” - HPNT, tôi yêu cầu

HS đọc với mức độ sâu để gợi hứng thú nhập cuộc cho HS khi cảm thụ tác phẩm

và có thể trả lời được các câu hỏi: Em hiểu như thế nào về nhan đề bài kí? Nhan

đề đó gợi cho em ấn tượng gì về dòng sông Hương xứ Huế? Vẻ đẹp của dòngsông Hương được HPNT cảm nhận và miêu tả dưới những góc độ nào? Vẻ đẹpcủa sông Hương trong hành trình từ thượng nguồn về thành phố và khi rời khỏithành phố hiện lên như thế nào? Qua đó thấy được tấm lòng của tác giả dànhcho Huế, cho Tổ quốc ra sao? Em nhận thấy được gì trong cái tôi của HPNT?

c Sử dụng phương tiện dạy học trong dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho

dòng sông?” của Hoàng Phủ Ngọc Tường.

Với phân môn Đọc văn nói chung và bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng

sông?” - HPNT nói riêng, việc sử dụng phương tiện dạy học là cần thiết “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” là bài kí xuất sắc của HPNT Bài kí miêu tả vẻ đẹp

sông Hương trong hành trình từ thượng nguồn qua thành phố Huế xuôi vềbiển cả dưới góc nhìn địa lí, lịch sử, văn hóa Vì thế, khi dạy Đọc hiểu đoạntrích này, cùng với việc khám phá nội dung văn bản qua hình tượng nghệ thuật,lớp ngôn từ, các biện pháp nghệ thuật tôi sử dụng các kênh ảnh, kênh hình vềsông Hương, nhằm phát huy tốt năng lực tự chủ, tự học tạo hứng thú cho HS

d Tổ chức dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của HPNT bằng

PPDH theo dự án nhằm nâng cao năng lực tự chủ, tự học cho HS.

Tiết 38 PPCT: GIỚI THIỆU VỀ DẠY HỌC DỰ ÁN VÀ BÀI KÍ “AI ĐÃ ĐẶT TÊN CHO DÒNG SÔNG?” CỦA HOÀNG PHỦ NGỌC TƯỜNG

Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu về dạy học dự án

- Bước 1: Cho học sinh xem một số hình ảnh dạy học dự án

- Bước 2: Nêu khái niệm cho học sinh hiểu về dạy học dự án

- Bước 3: Giới thiệu các bước DHDA, những công việc học sinh cần làm.

Hoạt động 2: Giới thiệu sơ đồ tư duy và cách lập sơ đồ tư duy

Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tìm hiểu lý do chọn chủ đề và dẫn dắt: Nhạc sĩ

họ Trịnh đã từng viết “Đất nước có nhiều dòng sông, nhưng chỉ có một dòngsông để thương, để nhớ như đời người có nhiều cuộc tình nhưng chỉ có mộtcuộc tình mãi mãi mang theo” Vâng, “một dòng sông để thương, để nhớ” củamỗi người rất khác nhau Nếu tên tuổi của Văn Cao gắn liền với sông Lô hùngtráng; nếu Hoàng Cầm là nỗi nhớ của ta khi ngang qua “Sông Đuống trôi đimột dòng lấp lánh”; nếu Hoài Vũ mãi mãi là nhà thơ của dòng sông Vàm Cỏđêm ngày tha thiết chở phù sa, thì HPNT đã song hành cùng sông Hương đi

vào trái tim người đọc với Ai đã đặt tên cho dòng sông?.

Hoạt động 4: Hướng dẫn HS xây dựng sơ đồ tư duy cho bài kí “Ai đã đặt tên

cho dòng sông?” - HPNT.

Tiết 39: PHÂN NHÓM, LẬP KẾ HOẠCH, HƯỚNG DẪN NHIỆM VỤ TỪNG NHÓM

Đây là giai đoạn có tính chất quyết định tới hiệu quả của toàn bộ quá trình

dạy học theo phương pháp dự án Với bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”

-HPNT tôi chia nhóm và giao nhiệm vụ theo từng nội dung bài học, học sinh cầntiếp nhận nhiệm vụ cụ thể, rõ từng nội dung

Hoạt động 1: Tôi phân chia lớp học thành 5 nhóm phù hợp để thực hiện dự án

Hoạt động 2: Các nhóm xây dựng kế hoạch làm việc phù hợp

- Bước 1: Phác thảo đề cương: Các nhóm dưới dự hướng dẫn và hỗ trợ của

tôi sẽ cùng thảo luận về các vấn đề cần giải quyết của các tiểu chủ đề, từ đóphác thảo đề cương nghiên cứu

- Bước 2: Tôi phân công việc cho từng nhóm thực hiện.

Hoạt động 3: Tôi hướng dẫn các nhóm lập kế hoạch chung của từng nhóm và

công việc của các thành viên trong nhóm

Hoạt động 4: Tôi hướng dẫn HS làm kế hoạch thực hiện tiến độ công việc.

Các nhóm dựa vào kế hoạch để thực hiện cho đúng tiến độ công việc của nhóm

và có sản phẩm hoàn chỉnh trình bày trước lớp

Hoạt động 5: Tôi hướng dẫn nhiệm vụ cho từng nhóm thực hiện

- Bước 1: Hướng dẫn công việc nhóm 1: Tìm hiểu về tác giả, hoàn cảnh ra

đời, nhan đề bài Kí

- Bước 2: Hướng dẫn công việc nhóm 2: Tìm hiểu thủy trình của Sông

Hương Trong nội dung này, tôi chia ra 4 nhóm nhỏ, tương ứng với 4 nội dungnhư sau: Nội dung 1: Sông Hương ở thượng nguồn; Nội dung 2: Sông Hương

ở ngoại vi thành phố Huế; Nội dung 3: Sông Hương giữa lòng thành phố Huế;Nội dung 4: Sông Hương khi ra khỏi thành phố Huế

- Bước 3: Hướng dẫn công việc của nhóm 3: Sông Hương với lịch sử dân tộc.

- Bước 4: Hướng dẫn công việc của nhóm 4: Sông Hương dưới góc nhìn Văn

hóa Với nội dung này, tôi chia nhóm 4 ra thành 2 nhóm nhỏ với 2 nội dung:Nội dung 1: Sông Hương – dòng sông thi ca; Nội dung 2; Sông Hương – dòngsông của âm nhạc

- Bước 5: Hướng dẫn công việc của nhóm: Vẻ đẹp sông Hương giữa đời

thường và cái tôi tài hoa của Hoàng Phủ Ngọc Tường

THỰC HIỆN DỰ ÁN Tôi hướng dẫn HS thực hiện công việc ở nhà và kiểm tra

tiến độ công việc theo bảng kế hoạch thực hiện tiến độ công việc (Phụ lục 4)

Tiết 39,40 PPCT GIỚI THIỆU SẢN PHẨM TRƯỚC LỚP

Hoạt động 1: Tổ chức cho các nhóm báo cáo khoảng 7-10 phút.

Hoạt động 2: Tôi hướng dẫn các nhóm đưa ra câu hỏi phát vấn lẫn nhau Và

tôi, đặt ra câu hỏi phát vấn cho các nhóm vừa trình bày như sau:

Nhóm 1: Tìm hiểu về tác giả, hoàn cảnh ra đời, nhan đề bài Kí.

Câu 1: Em biết những gì về tác giả Hoàng Phủ Ngọc Tường?

Câu 2: Cho biết những nét cơ bản về bài ký?

Câu 3: Nhan đề văn bản được tác giả lí giải như thế nào?

Nhóm 2: Tìm hiểu thủy trình của Sông Hường Trong nội dung này, tôi chia ra 4

nhóm nhỏ, tương ứng với 4 nội dung như sau;

Nội dung 1: Sông Hương ở thượng nguồn.

Câu 1: Sông Hương ở thượng nguồn được miêu tả như thế nào? Những hìnhảnh, chi tiết, thủ pháp nghệ thuật nào cho thấy nét riêng của cái tôi tài hoaHoàng Phủ Ngọc Tường?

Câu 2: Sông Hương bộc lộ vẻ đẹp như thế nào khi ra khỏi rừng già?

Nội dung 2: Sông Hương ở ngoại vi thành phố Huế.

Câu 1: Vẻ đẹp của sông Hương khi về đồng bằng, ngoại vi thành phố hiện lênnhư thế nào?

Câu 2: Đặc sắc nghệ thuật?

Nội dung 3: Sông Hương giữa lòng thành phố Huế.

Câu 1: Khi nằm trọn trong lòng thành phố yêu thương, sông Hương bộc lộ sứchấp dẫn của mình như thế nào?

Câu 2: Em nhận xét gì về cách so sánh dòng sông thực thể với tiếng Vâng khôngnói ra của tình yêu của ông hoàng thể kí?

Câu 3: Hình ảnh chiếc cầu liên tưởng đến câu thơ nào?

Câu 4: Dòng chảy như điệu slow tình cảm là sự liên tương như thế nào và khiếncho em có những suy nghĩ gì?

Nội dung 4: Sông Hương khi rời thành phố Huế.

Câu 1: Giã từ Huế về với biển cả, sông Hương bộc lộ vẻ đẹp gì?

Câu 2: Cách so sánh với đêm tình tự Kim – Kiều gợi phẩm chất gì của sôngHương?

Nhóm 3: Sông Hương với lịch sử dân tộc.

Câu 1: Tác giả đã tô đậm những phẩm chất gì của sông Hương với lịch sử dântộc?

Câu 2: Nhận xét về sông Hương với lịch sử?

Nhóm 4: Sông Hương dưới góc nhìn Văn hóa

Nội dung 1: Sông Hương – dòng sông thi ca

Câu 1: Sông Hương được gợi ra trong những tác phẩm nào? Của ai? Nó đượcmiêu tả như thế nào?

Nội dung 2: Sông Hương – dòng sông của âm nhạc

Câu 1: Tác giả đã giới thiệu sông Hương với âm nhạc như thế nào – đặc biệt là

cổ nhạc Huế như thế nào?

Nhóm 5: Vẻ đẹp sông Hương giữa đời thường và nhận xét về phong cách nghệ

thuật của Hoàng Phủ Ngọc Tường

Câu 1: Trở về với đời thực sông Hương có vẻ đẹp như thế nào?

Câu 2: Cái “tôi: của tác giả được thể hiện như thế nào?

Hoạt động 3: Nhận xét tinh thần hợp tác, làm việc của các nhóm Đánh giá

các nhóm vào phiếu

Hoạt động 4: Củng cố, nhận xét, rút kinh nghiệm bằng việc tóm tắt nội dung

bài học, nêu kết luận, việc chuẩn bị kiến thức của các nhóm

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm

- Đối với HS: HS được chủ động khám phá, lĩnh hội nhiều nhất, sâu nhất các

đợn vị kiến thức, nghĩa là các em được phát huy NL tự học, tự chủ để hoànthành các sản phẩm học tập Điều đáng quý là HS có hứng thú với bài học, có ýthức trách nhiệm cao khi thực hiện nhiệm vụ học tập

- Đối với bản thân: Hoàn toàn khắc phục được những hạn chế trong sử dụng

PPDH truyền thống GV có kinh nghiệm trong tổ chức giờ dạy học theo PPDHđổi mới, cho HS hoạt động nhóm, tích hợp kiến thức

- Đối với đồng nghiệp và nhà trường: Với SKKN mà tôi nghiên cứu thành

công trong dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT nhằm phát

huy năng lực tự học, tự chủ cho HS đã bổ sung PPDH đổi mới cho đồng nhiệp,góp phần nâng cao chất lượng môn học cũng như chất lượng giáo dục củatrường THPT Ngọc Lặc

Từ hiệu quả nêu trên, tôi đã tự tin vận dụng SKKN này ở những lớp:12a3,12a7, 12a9 năm học 2021 Tất cả những tiết dạy đều đem lại những kết quả

mà tôi mong đợi Và từ đó, tôi mạnh dạn chia sẻ cho các đồng nghiệp của tôi: côNgô Thanh, cô Lê Hương, cô Ngô Tuyết trong năm học 2021 – 2022 Họ tintưởng, áp dụng PPDH nêu trên và cũng đã thành công Tôi hi vọng mình đã gópmột phần vào việc nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn ở trường THPTNgọc Lặc Mong muốn nhiều hơn nữa, tôi chia sẻ kinh nghiệm nhỏ bé này củamình đến những thầy giáo, cô giáo dạy chương trình 12 trong và ngoài tỉnh rấtmong nhận được sự nhận xét, đóng góp của để SKKN của tôi hoàn thiện và hiệuquả hơn khi sử dụng

3 Kết luận và kiến nghị.

3.1 Kết luận

Đổi mới PPDH là chiến lược, là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong nềngiáo dục của mỗi quốc gia Để HS hứng thú với nội dung học tập, GV cần tíchcực đổi mới PPDH cho phù hợp nền giáo dục trong nước cũng như thế giới.Theo yêu cầu này, tôi mở ra hướng nghiên cứu cách vận dụng phương pháp

DHDA vào dạy học đọc văn, trước hết là bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?”

của HPNT ở lớp 12 THPT Ngọc Lặc

Tôi đã nghiên cứu cơ sở lí luận làm nền tảng khoa học để vận dụng thể

nghiệm một hướng đổi mới PPDH - dạy học dự án bài kí “Ai đã đặt tên cho

dòng sông?” – HPNT nhằm nâng cao năng lực tự học, tự chủ cho HS Từ cơ sở

lí thuyết và thực tiễn đã giúp tôi xác định tính khoa học và tính cấp thiết của đề tàinghiên cứu

Tôi đã tổ chức theo quy trình các thao tác dạy học hoàn toàn xuất phát từ nộidung cần đạt của văn bản Toàn bộ quy trình và các thao tác dạy học, tôi đã trìnhbày ngắn gọn và cụ thể ở phần 2 – Nội dung của SKKN Đồng thời, tôi cũng đã

thiết kế bài dạy theo PPDH dự án bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” của

HPNT nhằm nâng cao năng lực tự học, tự chủ cho HS

Tính khả thi của đề tài đã được khẳng định qua kết quả của đề tài Kết quả làchất lượng giờ học ở các lớp thực nghiệm cao hơn các lớp đối chứng Học sinh

nắm bắt những tri thức bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT một cách

có hệ thống và chắc chắn hơn, phát huy được NL tự chủ, tự học Kết quả đó có ýnghĩa khẳng định tính khả thi của đề tài.Tuy nhiên tôi vẫn khẳng định: đây chỉ là

một hướng trong rất nhiều hướng triển khai giờ dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho

dòng sông?”- HPNT Mỗi hướng dạy học có những ưu thế riêng, điều quan trọng

là giáo viên và học sinh vận dụng và phát huy những ưu thế đó như thế nào

DHDA nhằm phát huy NL tự chủ, tự học nếu được sử dụng hợp lý sẽkhông chỉ đưa nội dung kiến thức đến với người học một cách tích cực, sáng tạo,hứng thú nhất mà còn góp phần đa dạng hóa hình thức dạy học, nâng cao hiệu

quả dạy học bài kí “Ai đã đặt tên cho dòng sông?” – HPNT nói riêng và các bài

học trong chương trình Ngữ văn lớp 12 THPT nói chung, đồng thời hướng tới sựphát triển NL học sinh một cách toàn diện nhất

2 Kiến nghị:

- Đối với nhà trường: Tăng cường tập huấn các PPDH đổi mới Theo dõi sát

sao từng nhiệm vụ cụ thể của năm học để tạo điều kiện, xem xét, đánh giá, độngviên, khích lệ GV áp dụng PPDH đổi mới Nên dành nhiều thời gian quan tâm,giúp đỡ những giáo viên chưa mạnh dạn đổi mới và áp dụng những PPDH hiệnđại trong giảng dạy

- Đối với tổ chuyên môn Trong những buổi sinh hoạt chuyên môn nên bàn sâu

về việc đổi mới PPDH, xem là một trong những nội dung chính của buổi sinhhoạt Đối với những bài dạy khó càng cần thiết bàn bạc, nghiên cứu và tìm raPPDH phù hợp Tạo điều kiện, giúp đỡ nhiều hơn đối với những giáo viên chưamạnh dạn đổi mới PPDH

- Đối với giáo viên Cần nhận thức một cách nghiêm túc về bản chất và sự cần

thiết của việc đổi mới PPDH đặc biệt chọn lựa PPDH phù hợp với đối tượng HS,với mỗi bài dạy Mỗi chúng ta nên đào sâu, nghiên cứu, chọn lựa và mạnh dạn

sử dụng PPDH đổi mới để HS được tiếp cận với PPDH hiện đại,tạo hứng thúkhơi gợi tình yêu môn học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nhà trường,chất lượng giáo dục của tỉnh đồng thời phù hợp với chương trình giáo dục phổthông tổng thể mới được Bộ GD&ĐT ban hành

Khi làm được tất cả những điều đó thì tôi tin chắc rằng dù có khó khăn, vất

vả đến đâu chúng ta vẫn có thể hoàn thành được nhiệm vụ thiêng liêng và cao cảcủa mình!

XÁC NHẬN CỦA THỦ

TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 03 tháng 5 năm 2022

Tôi xin cam đoan đây là SKKN của tôi viết,không sao chép nội dung của người khác

Người viết sáng kiến

Lê Thị Yến

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2018 Chương trình giáo dục phổ thông - Môn Ngữ

văn (ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGD ngày 26 tháng 12 năm

2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo)

2 Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2020 Tài liệu bồi dưỡng giáo viên phổ thông đại trà

- Sử dụng phương pháp dạy học, giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực học

sinh trung học phổ thông môn ngữ văn Nxb Thành phố Hồ Chí Minh.

3 Nguyễn Thúy Hồng, 1998 Đổi mới phương pháp dạy học văn và những yêu

cầu đối với giáo viên, Tạp chí nghiên cứu giáo dục số 2.

4 Mao Thị Thu Hiền (2017) Nâng cao năng lực tự học của sinh viên sư phạm

thông qua đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập Tạp chí Giáo dục, số đặc

biệt tháng 5, tr 144- 147

5 Phan Trọng Luận (Tổng chủ biên), 2018 Ngữ văn 12 (tập 1, 2) Nxb Giáo

dục

6 Đỗ Ngọc Thống, 1997 Đổi mới phương pháp dạy học văn ở phổ thông, Tạp

chí nghiên cứu giáo dục số 9

7 Phan Thị Hồng Xuân, 2017 Một hướng thiết kế bài học Ngữ văn trong sách

giáo khoa nhằm phát triển năng lực viết của học sinh trung học cơ sở Tạp chí

Giáo dục, số đặc biệt tháng 4, trang 207 - 209,231

8 Khai thác nguồn tài liệu trên mạng Iternet

PHỤ LỤC

1 Bảng thống kê biểu hiện của Năng lực tự chủ và tự học (trích trong CT

GDPT 2018)

1 Tự lực Biết giúp đỡ người sống ỷ lại vươn lên để có lối sống tự lực

- Nhận thức được cá tính và giá trị sống của bản thân

- Nắm được những thông tin chính về thị trường lao động, về yêucầu và triển vọng của các ngành nghề

- Xác định được hướng phát triển phù hợp sau trung học phổ thông;lập được kế hoạch, lựa chọn học các môn học phù hợp với địnhhướng nghề nghiệp của bản thân

- Tự nhận ra và điều chỉnh được những sai sót, hạn chế của bản thântrong quá trình học tập; suy ngẫm cách học của mình, rút kinhnghiệm để có thể vận dụng vào các tình huống khác; biết tự điều

Thỉnh thoảng

Không bao giờ

Thầy (cô) có thường xuyên đi tập

huấn về đổi mới phương pháp dạy

học không?

01 25 03 75 0 0

Trong quá trình dạy học môn Ngữ

văn, thầy (cô) có sử dụng PPDH

hiện đại không?

02 50 02 50 0 0

Dạy học bài kí “Ai đã đặt tên

cho dòng sông?”- HPNT thầy

(cô) có áp dụng các phương pháp

mới không? PPDH Dự án chẳng

hạn?

01 25 02 50 01 25

Dạy học bài kí “Ai đã đặt tên

cho dòng sông?” của HPNT

thầy (cô) có kết hợp với hoạt

động trải nghiệm không?

0 0 02 50 02 50

Thầy (cô) có thường xuyên giao

nhiệm vụ cho HS làm việc nhóm

Khôngthích

Thích Rất thích

SL % SL % SL % SL %

1 Em có thích thầy(cô)

dạy theo phương pháp

mới không (dạy học dự

0 0% 3 1,9 40 24,5 120 73,6

3 Học bài “Ai đã đặt tên

cho dòng sông?” của

với phát triển năng lực

(hội họa, âm nhạc, diễn

Phân tích, xử lý thông tin X

Thảo luận hoàn thiện, chỉnh sửa X

tính khoa học, tính đúng đắn, tính khả thi của các giải pháp mà đề tài đề xuất.

Từ đó đánh giá hiệu quả của đổi mới PPDH và năng lực tự chủ, tự học cho HS

trong dạy học bài kí Ai đã đặt tên cho dòng sông? của Hoàng Phủ Ngọc Tường.

5.2 Đối tượng, địa bàn và thời gian thực nghiệm

+ Đối tượng, địa bàn: Đối tượng để chọn thực nghiệm là HS lớp 12a1,12a5

THPT Ngọc Lặc 100% HS tham gia Lớp thực nghiệm đã sử dụng quy trìnhthực hiện như đã đề xuất ở mục 2: nội dung của SKKN

+ Thời gian thực nghiệm

Chúng tôi đã tiến hành dạy thực nghiệm cho học sinh lớp 12 học bài kí Ai

đã đặt tên cho dòng sông? của HPNT theo giáo án đã thiết kế, trong năm học

2020 – 2021, theo phân phối chương trình môn Ngữ văn

5.3 Nội dung thực nghiệm

Sử dụng PPDH theo dự án học bài kí Ai đã đặt tên cho dòng sông? của

HPNT theo giáo án đã thiết kế So sánh với kết quả của việc dạy học theo giáo

án khi chưa áp dụng PPDH dự án

- Phương pháp

Phương pháp thực nghiệm được sử dụng ở đây chủ yếu là phương phápDHDA và phương pháp thực nghiệm đối chứng Phương pháp thực nghiệm đốichứng là cách thực hiện đồng thời 2 loại hoạt động: dạy học theo giáo án mới có

sử dụng các biện pháp của sáng kiến này và dạy học theo giáo án bình thường

5.4 Đánh giá kết quả nghiên cứu và lợi ích thu được do áp dụng sáng kiến

- Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

+ Hình thức kiểm tra, đánh giá

Để đánh giá quá trình thực hiện dự án, tôi xây dựng các tiêu chí đánh giáquá trình (các bước thực hiện dự án) và tiêu chí đánh giá kết quả (sản phẩm).Phương pháp đánh giá bao gồm có: Tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng, đánh giágiữa các nhóm, giáo viên đánh giá học sinh

* Giáo viên đánh giá sản phẩm thảo luận của các nhóm

Thang điểm: 3 = Tốt hơn các nhóm khác; 2 = Trung bình; 1 = Không tốtbằng các nhóm khác

- Kết quả thảo luận nhóm theo chủ đề:

Sản phẩm

nhóm

Đáp ứng mụctiêu dự án

Độ chính xáccủa thông tin

Thời gianhoàn thành sản

Giá trị sảnphẩm

Tổng điểm

* Phiếu GV đánh giá thực hiện dự án của các nhóm

PHIẾU ĐÁNH GIÁ DỰ ÁN (NHÓM 1) CỦA GIÁO VIÊN

Tên dự án được đánh giá: Bài trình chiếu Powerpoint về tiểu đề: Tìm hiểu về

tác giả, hoàn cảnh ra đời và ý nghĩa nhan đề bài Kí.

Giáo viên đánh giá: Lê Thị Yến

4 Có phân tích và bình luận, liên hệ thực

tế, rút kinh nghiệm cho bản thân 5 4

5 Thông tin và số liệu có cập nhật, chính

4 Có ứng dụng công nghệ thông tin 5 5

2 Hấp dẫn, lôi cuốn, phong thái tự tin 5 4

3 Công tác chuẩn bị tốt (phát tài liệu…) 5 4

2 Phân công công việc rõ ràng, phù hợp 5 5

3 Tinh thần, thái độ làm việc của các

4 Khả năng phối hợp giữa các thành

PHIẾU ĐÁNH GIÁ DỰ ÁN (NHÓM 2) CỦA GIÁO VIÊN

Tên dự án được đánh giá: Bài trình chiếu Powerpoint về Tiểu chủ đề: Tìm

hiểu thủy trình của Sông Hương:

- Sông Hương ở thượng nguồn

- Sông Hương ở ngoại vi thành phố Huế

- Sông Hương giữa lòng thành phố Huế

- Sông Hương khi ra khỏi thành phố Huế

Giáo viên đánh giá: Lê Thị Yến

1 Nội dung đầy đủ, phù hợp với mục tiêu 5 3

2 Có sự sáng tạo trong cách tiếp cận và giải

4 Có phân tích và bình luận, liên hệ thực tế,

rút kinh nghiệm cho bản thân 5 2

5 Thông tin và số liệu có cập nhật, chính xác 5 2

2 Hấp dẫn, lôi cuốn, phong thái tự tin 5 4

3 Công tác chuẩn bị tốt (phát tài liệu…) 5 4