(SKKN 2022) nâng cao năng lực tự học trong dạy học chương II hệ quản trị cơ sở dữ liệu microsoft access, tin học 12

Trong nhà trường bản chất của sự học là tự học, cốt lõi của dạy học là dạyviệc học, kết quả của người học là tỷ lệ thuận với năng lực tự học của người học.Ngoài việc nâng cao kết quả học

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT TRIỆU SƠN 1

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NÂNG CAO NĂNG LỰC TỰ HỌC TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG II – HỆ QUẢN TRỊ CƠ SỞ DỮ LIỆU

MICROSOFT ACCESS, TIN HỌC 12

Người thực hiện: Lê Thị Thúy Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực: Tin học

THANH HOÁ NĂM 2022

MỤC LỤC

Tran g

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

1.2 Mục đích nghiên cứu

1.3 Đối tượng nghiên cứu

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1.5 Điểm mới của sáng kiến

2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của SKKN

2.1.1 Tự học là gì?

2.1.2 Vị trí vai trò của tự học

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN

2.3 Các giải pháp đã áp dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Các kĩ năng cần rèn luyện cho HS để hình thành năng lực tự học

2.3.1.1 Rèn kĩ năng làm việc với nội dung học tập

2.3.1.2 Rèn kĩ năng đọc hiểu nội dung SGK

2.3.1.3 Rèn kĩ năng vận dụng thông tin đọc từ SGK

2.3.1.4 Rèn kĩ năng nhận biết ý nghĩa, trình tự thực hiện thao tác

2.3.2 Các giải pháp rèn kĩ năng tự học cho HS

2.3.2.1 Giải pháp 1: Khơi dậy niềm đam mê lập trình, yêu thích môn Tin học

2.3.2.2 Giải pháp 2: Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài trước khi đến lớp

2.3.2.3 Giải pháp 3: Tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm kết hợp với thảo luận trong giờ học

Cách 1: Chia nhóm theo tổ

Cách 2: Chia nhóm theo “đôi bạn cùng tiến” trong các tiết thực hành

2.3.2.4 Giải pháp 4: Kiểm tra, đánh giá kết quả làm việc của HS

Cách 1: KTĐG trong các tiết thực hành

Cách 2: KTĐG theo nhóm

Cách 3: HS tự đánh giá lẫn nhau

2.4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường

3 Kết luận, kiến nghị

3.1 Kết luận …

3.2 Kiến nghị ………

1 1 2 2 2 3 4 4 4 4 5 6

6 7 7 8 9 10 10 11

11 12

12 13 13 14 14 14 15 15 15

CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG SÁNG KI N KINH NGHI M ẾN KINH NGHIỆM ỆM

STT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh là một tấm gương về tự học Người chorằng: “Tự học là cách học tự động” và “phải biết cách tự động học” TheoNgười: “tự động học tập” là học tập một cách tự giác, tự chủ, không cần ai nhắcnhở, không cần ai giao nhiệm vụ mà tự vạch ra kế hoạch học tập cho bản thân,rồi triển khai, thực hiện kế hoạch đó một cách tự giác, làm chủ thời gian học và

tự kiểm tra, đánh giá việc học của mình

Trong nhà trường bản chất của sự học là tự học, cốt lõi của dạy học là dạyviệc học, kết quả của người học là tỷ lệ thuận với năng lực tự học của người học.Ngoài việc nâng cao kết quả học tập, tự học còn tạo điều kiện hình thành và rènluyện khả năng hoạt động độc lập, sáng tạo của mỗi người, trên cơ sở đó tạođiều kiện và cơ hội học tập suốt đời

Những năm gần đây, phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tíchcực của học sinh được nâng cao, các phương pháp dạy học, các kỹ thuật dạy họctích cực được giáo viên áp dụng vào từng bài học Ở đó, học sinh là trung tâm,học sinh được tham gia các hoạt động nhóm, thảo luận thể hiện sự chủ động,sáng tạo của bản thân Để làm được điều này yêu cầu các em phải có năng lực tựhọc, tự nghiên cứu Tuy nhiên, khả năng tự học, tự làm việc của HS THPT cònrất nhiều hạn chế, các em chưa biết cách làm việc độc lập một cách khoa học đểlĩnh hội tri thức Thực tế, qua quá trình giảng dạy, tôi nhận thấy, với người học,

để tự học đạt hiệu quả thường cần phải có sự hướng dẫn, trợ giúp của ngườithầy Theo đó, người dạy cần tạo ra môi trường để người học phát huy nội lựctrong quá trình tìm hiểu, khám phá kiến thức

Trong 3 năm qua, tình hình dịch bệnh còn diễn biến phức tạp, có thờiđiểm HS phải dừng đến trường, các giải pháp dạy học trực tuyến đã được bộgiáo dục kịp thời đưa ra Trong quá trình dạy học, chúng ta nhận thấy để hiệuquả của việc dạy học trực tuyến qua các phần mềm zoom, google meet,Microsoft Teams, zalo, …có chất lượng thì cần có sự hợp tác tốt giữa thầy vàtrò Giáo viên cần hướng dẫn kỹ năng tự học, làm bài, thảo luận nhóm… để họcsinh nhận thức rõ các phương pháp học tập hiện đại, học sinh có thể học mọilúc, mọi nơi thông qua các phần mềm, trang web học tập chính thống Khôngtrông chờ vào việc thầy đọc, trò nhìn bảng chép bài nữa Sự tương tác, trao đổiqua lại giữa giáo viên và học sinh trong bài học càng nhiều sẽ giúp các em hứngthú và tiết học với học sinh sẽ hấp dẫn, không nhàm chán

Nội dung chương trình tin học 12 giới thiệu cho học sinh các kiến thức về

cơ sở dữ liệu và làm quen với hệ quản trị cơ sở dữ liệu MS Access; Nhằm giúpcho học sinh hiểu được cách tổ chức, quản lí dữ liệu trên máy tính Thông qua

hệ quản trị cơ sở dữ liệu MS Access giúp học sinh bước đầu làm quen với cácthao tác cơ bản để có thể xây dựng một chương trình quản lí trên máy tính Đây

là những kiến thức rất cần thiết đối với học sinh vì ngày nay các chương trình

quản lí được sử dụng rất nhiều để giải quyết các bài toán quản lí trong xã hội.Nội dung chương II thích hợp để HS rèn luyện lòng ham thích với môn học, tựtìm hiểu, khám phá, khả năng làm việc theo nhóm, tương trợ giúp đỡ lẫn nhau.Đặc biệt các em là HS cuối cấp THPT, các em tiếp xúc với phương pháp học tậpđòi hỏi phải hoạt động tích cực hơn, phải có năng lực tư duy độc lập cao hơn, cótính quyết đoán tốt hơn, có tính tự học cao nhất, giúp các em lựa chọn nghềnghiệp một cách phù hợp với năng lực bản thân Nhưng trong quá trình dạy họcchương II, tin học 12 tôi nhận thấy: khi tìm hiểu xong một số đối tượng nhưTable, Form, Query, Report học sinh vẫn khó hình dung các đối tượng này được

sử dụng trong một chương trình quản lí như thế nào, vận dụng vào cuộc sốngnhư thế nào? Từ đó dẫn đến các em không hứng thú với môn học, tâm lí thờ ơvới môn học dẫn đến tốn thời gian học tập mà hiệu quả học tập không cao

Xuất phát từ cơ sở trên, tôi thấy rằng để tổ chức các hoạt động dạy học tinhọc nói chung và dạy học chương II, tin học 12 nói riêng đạt kết quả cao thìngười GV cần quan tâm đến việc xây dựng và đưa vào áp dụng các biện pháp

phát triển năng lực tự học cho HS Chính vì vậy, tôi chọn đề tài: “Nâng cao

năng lực tự học trong dạy học chương II - Hệ quản trị cơ sở dữ liệu Microsoft Access, Tin học 12”, với mong muốn góp một phần nhỏ vào việc

nâng cao chất lượng dạy học Tin học ở trường phổ thông

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Năng lực tự học của HS trong bộ môn tin học

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí luận:

+ Nghiên cứu tài liệu, sách, các công trình nghiên cứu, các tạp chí giáodục… để hình thành cơ sở lí luận cho đề tài

- Phương pháp điều tra:

+ Tìm hiểu thực trạng việc dạy và học tin học của khối 12 THPT TriệuSơn 1

+ Phiếu điều tra về nhận thức của vấn đề tự học; Mức độ sử dụng phươngpháp tự học của HS; Kĩ năng tự học của HS

+ Quan sát các hoạt động của HS trong giờ thực hành, các hoạt độngngoài giờ lên lớp, hoạt động ngoại khóa,…

- Phương pháp dạy thực nghiệm:

+ Tiến hành dạy thực nghiệm trên các lớp 12B6, 12B7, 12B8, 12B9

- Phương pháp thống kê toán học:

+ Lập bảng biểu, thống kê, phân tích, xử lí các số liệu của đề tài, giúpđánh giá vấn đề chính xác, khoa học

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:

+ Từ kinh nghiệm thực tế giảng dạy nhiều năm, qua các tiết dự giờ sinhhoạt nhóm chuyên môn

+ Tổng kết, đánh giá hiệu quả thực tiễn của SKKN

1.5 Điểm mới của đề tài

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm năm học 2021 – 2022 được kế thừa và pháttriển trên cơ sở đề tài sáng kiến kinh nghiệm của năm học 2019 - 2020

Năm học 2019 – 2020, tôi thực hiện SKKN: “Một số giải pháp nâng cao

năng lực tự học môn Tin học cho học sinh THPT thông qua chương III Tin học 10”.

-Năm học 2021 – 2022, tôi thực hiện SKKN: “Nâng cao năng lực tự học

trong dạy học chương II - Hệ quản trị cơ sở dữ liệu Microsoft Access, tin học 12”.

Điểm kế thừa là ở phần cơ sở lí luận của đề tài

Điểm mới của đề tài năm nay:

- Đã đưa ra các kỹ năng cần rèn để nâng cao năng lực tự học cho HS

- Đưa ra các phương pháp dạy học, các kĩ thuật dạy học phù hợp với nội dungchương II, chương trình Tin học 12 tạo ra sự hứng thú trong quá trình tìm hiểubài học trong SGK nhằm nâng cao năng lực tự học cho HS

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm:

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Tự học là gì? [1]

Trong tập bài giảng chuyên đề Dạy tự học cho sinh viên trong các nhà

trường trung học chuyên nghiệp và Cao đẳng, Đại học, GS – TSKH Thái Duy

Tuyên viết: “Tự học là hoạt động độc lập chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo,

là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp…) cùng các phẩm chất động cơ, tình cảm để chiếm lĩnh tri thức một lĩnh vực hiểu biết nào đó hay những kinh nghiệm lịch sử, xã hội của nhân loại, biến nó thành sở hữu của chính bản thân người học”.

Tác giả Nguyễn Kỳ ở Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 7/1998 cũng bàn về khái niệm tự học: “Tự học là người học tích cực chủ động, tự mình tìm ra tri

thức kinh nghiệm bằng hành động của mình, tự thể hiện mình Tự học là tự đặt mình vào tình huống học, vào vị trí nghiên cứu, xử lí các tình huống, giải quyết các vấn đề, thử nghiệm các giải pháp… Tự học thuộc quá trình cá nhân hóa việc học”

Trong bài phát biểu tại hội thảo Nâng cao chất lượng dạy học tổ chức vào tháng 11 năm 2005 tại Đại học Huế, GS Trần Phương cho rằng: “Học bao giờ

và lúc nào cũng chủ yếu là tự học, tức là biến kiến thức khoa học tích lũy từ nhiều thế hệ của nhân loại thành kiến thức của mình, tự cải tạo tư duy của mình

và rèn luyện cho mình kĩ năng thực hành những tri thức ấy”

Từ những quan niệm trên đây có thể nhận thấy rằng, khái niệm tự học

luôn đi cùng, gắn bó chặt chẽ với khái niệm tự thân Tri thức, kinh nghiệm, kĩ

năng của mỗi cá nhân chỉ được hình thành bền vững và phát huy hiệu quả thôngqua các hoạt động tự thân ấy Để có được, đạt tới sự hoàn thiện thì mỗi HS phải

tự thân tiếp nhận tri thức từ nhiều nguồn; tự thân rèn luyện các kĩ năng; tự thânbồi dưỡng tâm hồn của mình ở mọi nơi mọi lúc

2.1.2 Vị trí vai trò của tự học [2]

Tự học là mục tiêu cơ bản của quá trình dạy học

Từ lâu các nhà sư phạm đã nhận thức rõ ý nghĩa của phương pháp dạy tựhọc Trong quá trình hoạt động dạy học GV không chỉ dừng lại ở việc truyền thụnhững tri thức có sẵn, chỉ cần yêu cầu HS ghi nhớ mà quan trọng hơn là phảiđịnh hướng, tổ chức cho HS tự mình khám phá ra những quy luật, thuộc tínhmới của các vấn đề khoa học, giúp các em không chỉ nắm bắt được tri thức màcòn biết cách tìm đến những tri thức ấy Thực tiễn cũng như phương pháp dạyhọc hiện đại còn xác định rõ: Càng học lên cao thì tự học càng cần được coitrọng, nói tới phương pháp dạy học thì cốt lõi chính là dạy tự học Muốn thànhcông trên bước đường học tập thì phải có khả năng phát hiện và giải quyếtnhững vấn đề mà cuộc sống đặt ra

Bồi dưỡng năng lực tự học là phương cách tốt nhất để tạo ra động lực mạnh mẽ cho quá trình học tập.

Một trong những phẩm chất quan trọng của mỗi cá nhân là tính tích cực,

sự chủ động sáng tạo trong mọi hoàn cảnh Nhiệm vụ quan trọng của giáo dục làhình thành phẩm chất đó cho người học Bởi từ đó nền giáo dục mới mong đàotạo ra những lớp người năng động, sáng tạo, thích ứng với mọi thị trường laođộng, góp phần phát triển cộng đồng Có thể xem tính tích cực (hình thành từnăng lực tự học) như một điều kiện, kết quả của sự phát triển nhân cách thế hệtrẻ trong xã hội hiện đại Trong đó hoạt động tự học là những biểu hiện sự gắngsức cao về nhiều mặt của từng cá nhân người học trong quá trình nhận thứcthông qua sự hưng phấn tích cực Mà hưng phấn chính là tiền đề cho mọi hứngthú trong học tập Có hứng thú người học mới có được sự tự giác say mê tìm tòinghiên cứu khám phá Hứng thú là động lực dẫn tới tự giác Tính tích cực củacon người chỉ được hình thành trên cơ sở sự phối hợp ngẫu nhiên giữa hứng thúvới tự giác Nó bảo đảm cho sự định hình tính độc lập trong học tập.

Tự học giúp cho mọi người có thể chủ động học tập suốt đời, học tập để

khẳng định năng lực phẩm chất và để cống hiến Tự học giúp con người thíchứng với mọi biến cố của sự phát triển kinh tế - xã hội Bằng con đường tự họcmỗi cá nhân sẽ không cảm thấy bị lạc hậu so với thời cuộc, thích ứng và bắtnhịp nhanh với những tình huống mới lạ mà cuộc sống hiện đại mang đến, kể cảnhững thách thức to lớn từ môi trường nghề nghiệp Nếu rèn luyện cho ngườihọc có được phương pháp, kĩ năng tự học, biết linh hoạt vận dụng những điều đãhọc vào thực tiễn thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, nhờ đó kết quả học tập sẽ ngàycàng được nâng cao

Với những lí do nêu trên có thể nhận thấy, nếu xây dựng được phươngpháp tự học, đặc biệt là sự tự giác, ý chí tích cực chủ động sáng tạo sẽ khơi dậynăng lực tiềm tàng, tạo ra động lực nội sinh to lớn cho người học

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến

Để tìm hiểu về thực trạng hoạt động tự học của HS trường THPT TriệuSơn 1 tại trường, tôi tiến hành bằng các hình thức quan sát, phỏng vấn và phiếuđiều tra trên các lớp tôi dạy gồm: 12B6, 12B7, 12B8, 12B9, kết quả như sau:

* Về nhận thức của HS: Hầu như các em nhận thức được tầm quan trọng của

việc tự học, ngoài thời gian học ở lớp, ở trường các em đã biết tự học ở nhà Từ

đó giúp HS nâng cao và tăng cường rèn luyện các kĩ năng tự học để nâng cao kếtquả tự học

* Về kĩ năng tự học:

+ Đối với các HS khá giỏi: các em có khả năng tiếp thu kiến thức từ thầy cô giáonhanh, khả năng tự học tốt Trong quá trình học, các em tự nghiên cứu quaSGK, qua các tài liệu tham khảo để giải quyết các bài toán

+ Đối với HS trung bình và yếu:

Thường thì các em học theo cách ngày mai học môn gì thì hôm nay họcmôn đó, chưa sắp xếp lịch thời gian hợp lí, chưa có kế hoạch cụ thể và buộc bảnthân mình thực hiện theo kế hoạch đề ra Các em chỉ học theo ý thích hoặc học

vì sức ép từ GVBM Điều này ảnh hưởng lớn đến chất lượng tự học của HS

Các em chưa có kỹ năng tự học, phương pháp tự học nên các em mấtnhiều thời gian để học mà chưa đạt hiệu quả cao.

Dưới đây là bảng khảo sát về các phương pháp, hình thức học tập và cáckhó khăn của HS trong quá trình tự học của HS các lớp 12B6; 12B7; 12B8;12B9 (tổng số: 175 HS) tôi dạy

trên nguồn Intenet

Qua bảng khảo sát trên, ta thấy:

+ Hình thức học chủ yếu của HS là: tự học một mình; Học chủ yếu qua SGK;học thuộc lòng các bài dạy của thầy cô trên lớp

* Tìm hiểu khó khăn của HS trong quá trình tự học

Từ thực trạng này, GV cần phải có những yêu cầu HS một số quy định vềhọc tập bộ môn nhằm từng bước xây dựng nền nếp và thói quen tự học Nhữngquy định về tự học có khá nhiều Ở đây, tôi chỉ đề cập những giải pháp, biệnpháp có ý nghĩa chiến lược lâu dài trong quá trình học tập của HS, giúp học sinhkhám phá lĩnh hội, tiếp thu kiến thức theo một con đường và thời gian ngắnnhất

2.3 Các giải pháp đã áp dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Các kĩ năng cần rèn luyện cho học sinh để hình thành năng lực tự học

* Vai trò: Bước đầu trong tự học, HS thường lúng túng, nhưng chính lúng túng

lại là động lực thúc đẩy HS tư duy để thoát khỏi sự lúng túng và thành thạo lên.Khi đã thành thạo thì thường phát hiện các vấn đề cần phải giải quyết để từ đó

hình thành kỹ năng tự chiếm lĩnh kiến thức Nhân tố quan trọng để tự học đạtđược kết quả tốt là hình thành và rèn luyện các kỹ năng, phương pháp tự học.

2.3.1.1 Kĩ năng làm vi c v i n i dung h c t p ệc với nội dung học tập ới nội dung học tập ội dung học tập ọc tập ập

2.3.1.1.1 Xây dựng kế hoạch học tập và mục tiêu học tập

Làm bất kỳ việc gì dù lớn hay nhỏ chúng ta cũng cần phải có kế hoạch vàmục tiêu rõ ràng Với việc học cũng vậy, bản thân phải lên cho mình một kếhoạch học tập thật khoa học, xác định được khối kiến thức mà mình cần phảitrau dồi, phân bổ thời gian cho từng loại kiến thức cụ thể nếu không muốn lãngphí thời gian cho một mớ kiến thức hỗn độn trong đầu

Có kế hoạch thì phải có mục tiêu, mục tiêu sẽ là động lực học tập của mỗingười Bởi khi đó, chúng ta biết cần phải học vì cái gì, những loại kiến thức họcđược sẽ phục vụ vào công việc gì Khi đó, chúng ta sẽ chủ động học và tự học

để có đủ kiến thức thực hiện mục tiêu mà bản thân đã đề ra

2.3.1.1.2 Tự kiểm tra, đánh giá, rút kinh nghiệm

Khi người học tự đánh giá được kết quả học tập của mình, người học sẽ tựđánh giá được năng lực học tập của bản thân, hiểu được cái gì mình làm được,cái gì mình chưa làm được để từ đó có hướng phát huy hoặc khắc phục

Để có kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá, học sinh cần:

- Tự trả lời câu hỏi trong sách giáo khoa bằng cách xác định yêu cầu củacâu hỏi, dự kiến câu trả lời, tái hiện các kiến thức liên quan, tập trình bày câu trảlời trước nhóm hoặc trước lớp để tìm ra chỗ sai từ đó khắc phục

- Tự đặt câu hỏi để tự mình giải quyết hoặc thảo luận cùng bạn bè

- Làm các bài tập của thầy cô giao cho

- Bản thân tự tìm kiếm các bài toán, giải quyết bài toán sau đó tự mìnhkiểm tra đáp án để rút kinh nghiệm…

2.3.1.2 Rèn kĩ năng đọc hiểu nội dung sách giáo khoa

* Vai trò:

- Trong dạy học Tin học, GV cần chú trọng việc rèn luyện cho HS các kỹnăng làm việc với SGK HS tự đọc SGK, tìm được các ý quan trọng, ý chính,nội dung cốt lõi bài học, khi học GV đặt các câu hỏi, đặt ra các tình huống cóvấn đề từ đó HS đưa ra câu trả lời, cách giải quyết vấn đề Việc làm này tươngđối đơn giản mà mang lại hiệu quả cao GV chú trọng rèn luyện cho các em các

kỹ năng làm việc với các kênh thông tin hỗ trợ của SGK thì kết quả học tập củacác em được nâng cao; GV đỡ vất vả hơn, đỡ mất thời gian hơn; HS học tập tíchcực và hứng thú hơn

* Các bước tiến hành

- Xác định mục đích đọc sách