Trình bày quá trình xây dựng CNXH ở liên xô phân tích nguyên nhân tan rã của CNXH ở đất nước này

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI KHOA TRIẾT HỌC TIỂU LUẬN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Chủ đề Trình bày quá trình xây dựng CNXH ở Liên Xô Phân tích nguyên nhân tan rã của CNXH ở đất nước này MỤC LỤC A Mở bài 3 B Nội dung 4 I Cơ sở lý luận về cách mạng xã hội chủ nghĩa 4 1 Quan niệm về cách mạng xã hội chủ nghĩa 4 2 Điều kiện của cách mạng xã hội chủ nghĩa 4 2 1 Điều kiện khách quan 4 2 2 Điều kiện chủ quan 5 II Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô qua thắng lợi của cách mạng tháng Mười.

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH VÀ CÔNG NGHỆ HÀ NỘI

KHOA TRIẾT HỌC

TIỂU LUẬN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Chủ đề:

Trình bày quá trình xây dựng CNXH ở Liên Xô Phân tích

nguyên nhân tan rã của CNXH ở đất nước này.

M C L C Ụ Ụ

A Mở bài.

Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 đã khai sinh ra chế độ

xã hội chủ nghĩa đầu tiên và mở ra một thời đại mới - thời đại quá

độ đi lên chủ nghĩa xã hội (CNXH) V.I.Lê-nin đã nhận định về ý

nghĩa thời đại của Cách mạng Tháng Mười Nga 1917: “Chúng

ta có quyền tự hào và quả thật chúng ta tự hào là đã có cái hân hạnh được bắt đầu việc xây dựng nhà nước Xô-viết và do đó, mở đầu một thời đại mới trong lịch sử thế giới…”.

Cùng với việc dựng cột mốc cho thời đại mới, sự nghiệp xây dựng CNXH đầu tiên trong lịch sử, dưới sự lãnh đạo của V.I Lê-nin cũng được bắt đầu ở nước Nga Xô-viết Nhận thức được tầm quan trọng của việc nghiên cứu về quá trình xây dựng chủ nghĩa ở Liên Xô nói riêng và các nước trên thế giới nói chung, bài tiểu luận

này em xin chọn chủ đề: “Trình bày quá trình xây dựng CNXH

ở Liên Xô Phân tích nguyên nhân tan rã của CNXH ở đất nước này” cho bài tiểu luận kết thúc học phần môn Chủ nghĩa xã

hội khoa học của mình

Do kiến thức về môn học còn nhiều hạn chế nên bài tiểu luận không tránh khỏi sai sót, em mong thầy góp ý, bổ sung để bài làm được hoàn thiện hơn

B Nội dung.

I Cơ sở lý luận về cách mạng xã hội chủ nghĩa.

1 Quan niệm về cách mạng xã hội chủ nghĩa.

Cách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc cách mạng nhằm thay thế chế độ cũ, nhất là chế độ tư bản chủ nghĩa, bằng chế độ xã hội chủ nghĩa, trong cuộc cách mạng đó, giai cấp công nhân là người lãnh đạo và cùng với quần chúng nhân dân lao động khác xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Theo nghĩa hẹp: cách mạng xã hội chủ nghĩa được hiểu là một cuộc cách mạng chính trị được kết thúc bằng việc giai cấp công nhân cùng với nhân dân lao động giành được chính quyền, thiết lập nên nhà nước chuyên chính vô sản- nhà nước của giai cấp công nhân và quần chúng nhân dân lao động

Theo nghĩa rộng: cách mạng xã hội chủ nghĩa là quá trình cải biến một cách toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội

từ kinh tế, chính trị, văn hóa, tư tưởng, v.v để xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội và cuối cùng là chủ nghĩa cộng sản Như vậy, theo nghĩa rộng, cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa bao gồm cả việc giành chính quyền về tay giai cấp công nhân, nhân dân lao động và

cả quá trình giai cấp công nhân cùng với quần chúng nhân dân lao động tiến hành cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới trên tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội, tới khi xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội thì cuộc cách mạng này mới kết thúc

2 Điều kiện của cách mạng xã hội chủ nghĩa.

2.1 Điều kiện khách quan.

Dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, nền sản xuất ngày càng phát triển, những thành phố lớn, những khu công nghiệp tập trung hình thành ngày càng nhiều Cùng với nó, quy luật cạnh tranh theo kiểu

"cá lớn nuốt cá bé", càng đẩy nhanh quá trình phát triển kinh tế, hình thành những khu công nghiệp, những tập đoàn tư bản ngày càng lớn Sự phát triển của lực lượng sản xuất đã tạo ra một đội ngũ công nhân ngày càng đông về số lượng, ngày càng nâng cao

về chất lượng

Để thắng trong cạnh tranh, giai cấp tư sản phải ra sức tìm ra những biện pháp hữu hiệu để bóc lột công nhân Trong thời kỳ chủ nghĩa tư bản phương Tây đang phát triển trung bình, một ngày công nhân phải làm 12 tiếng Điều đó giúp cho công nhân dễ dàng nhận thấy rằng, họ là đồ vật, là tài sản của giai cấp tư sản và công nhân trở thành kẻ thù của giai cấp tư sản và chủ nghĩa tư bản

Giai cấp tư sản với lòng tham vô đáy, với khát vọng giàu có và quyền lực, đã tiến hành những cuộc chiến tranh xâm lược các nước khác, biến những nước này thành thuộc địa của chúng, chủ nghĩa

tư bản trở thành chủ nghĩa đế quốc Điều đó làm cho mâu thuẫn giữa các nước tư bản, đế quốc với các nước thuộc địa ngày càng trở nên gay gắt

Để có lợi nhuận cao, giai cấp tư sản, một mặt tiến hành khai thác cạn kiệt tài nguyên của các nước, mặt khác tìm cách cải tiến máy móc, đầu tư trang thiết bị ngày càng hiện đại, dẫn tới tình trạng thất nghiệp của công nhân ngày càng gia tăng Điều đó càng làm cho mâu thuẫn giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản ngày càng gay gắt, đòi hỏi phải giải quyết mâu thuẫn trên bằng một cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa nhằm xoá bỏ ách áp bức của giai cấp

tư sản, xoá bỏ quan hệ sản xuất tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất, thiết lập quan hệ sản xuất mới và chế độ mới xã hội chủ nghĩa

Hiện nay, sự phát triển như vũ bão của lực lượng sản xuất, những thành tựu ngày càng to lớn của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, càng tạo điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất để nâng cao mức sống nhân dân, mở rộng tình đoàn kết giữa các dân tộc Song, do tính chất tư bản chủ nghĩa, vì lợi nhuận siêu ngạch, các tập đoàn tư bản lớn trên thế giới đang ỷ lại vào tiềm năng kinh

tế, sức mạnh quân sự gây ra những cuộc chiến tranh, xung đột trên thế giới Những cuộc chiến tranh này đã để lại những hậu quả nặng

nề cho quần chúng nhân dân lao động Tình trạng nghèo đói trong các nước nghèo ngày càng gia tăng, khoảng cách chênh lệch giữa nước giàu và nước nghèo ngày càng lớn

2.2 Điều kiện chủ quan

Điều kiện chủ quan có ý nghĩa quyết định nhất là sự trưởng thành của giai cấp công nhân, đặc biệt là khi nó đã có đảng tiên phong của mình Giai cấp công nhân là lực lượng sản xuất quan trọng nhất, dưới chủ nghĩa tư bản, nhưng lại không có tư liệu sản xuất, phải bán sức lao động để kiếm sống

Những cuộc đấu tranh của công nhân chống lại giai cấp tư sản

đã nổ ra ngay từ khi chủ nghĩa tư bản ra đời, theo quy luật có áp bức có đấu tranh Quy mô những cuộc đấu tranh của công nhân chống lại giai cấp tư sản ngày càng mở rộng Nhưng chỉ khi nào giai cấp công nhân nhận thức được rằng, chỉ có xoá bỏ chế độ nô

lệ làm thuê, giải phóng giai cấp mình và giải phóng toàn xã hội

bằng một cuộc cách mạng thắng lợi triệt để họ mới được giải phóng thật sự Giai cấp công nhân phải nhận thức được sứ mệnh lịch sử của mình, của việc thực hiện việc xoá bỏ trật tự của chế độ

tư bản chủ nghĩa, thiết lập nên chế độ xã hội chủ nghĩa; tức là phải nhận thức được "việc giải phóng giai cấp công nhân phải là sự nghiệp của bản thân giai cấp công nhân"

Trong chế độ tư bản chủ nghĩa, không chỉ có giai cấp công nhân

bị áp bức bóc lột mà cả những giai cấp, tầng lớp nhân dân lao động khác như: thợ thủ công, nông dân, những người buôn bán nhỏ và

kể cả đa số trí thức cũng bị bóc lột Dưới chủ nghĩa tư bản, giai cấp công nhân có những lợi ích cơ bản thống nhất với lợi ích của giai cấp nông dân, tầng lớp trí thức, những người thợ thủ công, v.v Điều đó đã tạo ra những điều kiện cho giai cấp này có khả năng tập hợp các giai cấp, tầng lớp nhân dân lao động khác vào cuộc đấu tranh chống giai cấp tư sản

C Mác và Ph Ăngghen viết: "Lịch sử của cuộc đấu tranh giai cấp đó hiện nay đã phát triển tới giai đoạn trong đó giai cấp bị bóc lột và bị áp bức, tức là giai cấp vô sản, không còn có thể tự giải phóng khỏi ách của giai cấp bóc lột và áp bức mình, tức là giai cấp

tư sản, nếu không đồng thời và vĩnh viễn giải phóng toàn xã hội khỏi ách bóc lột, áp bức, khỏi tình trạng phân chia giai cấp và đấu tranh giai cấp"

Thực tế cuộc đấu tranh thử thách giai cấp công nhân, với sự soi sáng lý luận chủ nghĩa Mác-Lênin, giúp giai cấp này nhận thức được sự cần thiết phải xây dựng cho mình một chính đảng thực sự cách mạng, có khả năng tập hợp quần chúng nhân dân lao động, thực hiện việc giác ngộ quần chúng nhân dân, huy động họ đi vào cuộc đấu tranh, tổ chức cuộc đấu tranh, thì giai cấp công nhân mới thực hiện được sứ mệnh lịch sử của mình là xoá bỏ chủ nghĩa tư bản, xây dựng được một chế độ xã hội mới V.I Lênin đã chỉ rõ:

"Khi những đại biểu tiên tiến của giai cấp công nhân đã thấm nhuần được những tư tưởng của chủ nghĩa xã hội khoa học, tư tưởng về vai trò lịch sử của công nhân Nga, khi các tư tưởng đó đã được phổ biến rộng rãi và khi mà trong hàng ngũ công nhân đã lập

ra được các tổ chức vững chắc có thể biến cuộc chiến tranh kinh tế phân tán hiện nay của công nhân thành một cuộc đấu tranh giai cấp

tự giác, thì lúc đó người công nhân Nga, đứng đầu tất cả các phần

tử dân chủ, sẽ đạp đổ được chế độ chuyên chế và đưa giai cấp vô

sản Nga, thông qua con đường trực tiếp đấu tranh chính trị công khai, tiến tới cách mạng cộng sản chủ nghĩa thắng lợi"

II Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô qua thắng lợi của cách

mạng tháng Mười Nga.

1 Hoàn cảnh, diễn biến.

Sau cách mạng dân chủ tư sản tháng Hai 1917, ở Nga tồn tại tình trạng hai chính quyền song song, một bên là Chính phủ lâm thời tư sản và một bên là Xô Viết các đại biểu công nhân và binh

sĩ, đứng đầu là Xô Viết Pê-tơ-rô-grát Trước tình hình đó, V.I.Lenin

và Đảng Bôn-sê-vích đã xác định cách mạng Nga là chuyển từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng Xã hội chủ nghĩa

Tháng 4 năm 1917, Lenin về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng Nga

Đêm 24 tháng 10 năm 1917 theo lịch cũ của Nga (tức 6-11-1917), khởi nghĩa vũ trang nổ ra ở thủ đô Pê-tơ-rô-grát

Ngày 25-10-1917 theo lịch cũ của Nga (tức 7-11-1917), các lực lượng khởi nghĩa đã làm chủ tình hình ở Thủ đô Pê-tơ-rô-grát, trừ Cung điện Mùa Đông và một vài nơi Tới 2 giờ 10 phút, rạng sáng 26-10-1917, Cung điện Mùa Đông được giải phóng, các bộ trưởng trong Chính phủ lâm thời bị bắt giữ Cuộc khởi nghĩa vũ trang kết thúc thắng lợi

Ngày 25 tháng 10 năm 1917 đã được ghi nhận vào lịch sử là ngày thắng lợi của Cách mạng xã hội chủ nghĩa Tháng Mười vĩ đại

2 Ý nghĩa lịch sử và thời đại.

Cách mạng tháng Mười Nga là một trong những sự kiện vĩ đại nhất của thế kỷ XX, đánh dấu một mốc mới trong lịch sử phát triển của nhân loại Nó đã xóa bỏ giai cấp bóc lột, tư sản, địa chủ và chế

độ người bóc lột người, đưa giai cấp vô sản bị áp bức, bóc lột nặng

nề thành giai cấp đứng đầu và làm chủ xã hội; giải phóng nhân dân lao động, đưa người lao động từ thân phận nô lệ trở thành chủ nhân của đất nước

Cách mạng tháng Mười Nga thành công đã dẫn tới sự ra đời Nhà nước xã hội chủ nghĩa – nhà nước chuyên chính vô sản đầu tiên trong lịch sử loài người và làm cho chủ nghĩa xã hội từ lí luận trở thành hiện thực trong đời sống chính trị thế giới Nó báo hiệu quá trình cải tạo thế giới theo chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản đã bắt đầu

Cách mạng tháng Mười Nga đã mở ra một bước ngoặt căn bản trong lịch sử loài người, từ thế giới tư bản chủ nghĩa sang thế giới

xã hội chủ nghĩa, mở ra thời đại mới – thời đại quá độ từ chủ nghĩa

tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới

Cách mạng tháng Mười Nga đánh đổ chủ nghĩa đế quốc ở ngay

“chính quốc”, đồng thời đánh vào hậu phương của nó là các nước thuộc địa của Nga Hoàng, mở ra thời kì vùng dậy không gì ngăn cản được của các dân tộc bị áp bức, giành độc lập, tự do, làm lay chuyển hậu phương rộng lớn của chủ nghĩa đế quốc thế giới

Tóm lại, cách mạng tháng Mười Nga thành công có ý nghĩa quan trọng không chỉ trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô, mà còn ý nghĩa lịch sử và tính chất quốc tế vô cùng quan trọng

III Nguyên nhân tan rã xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và bài học.

Bắt đầu từ cuối những năm 80 của thế kỉ XX, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu bước vào thời kì khủng hoảng

Từ tháng 4-1989 trở đi, sự đổ vỡ diễn ra liên tiếp ở các nước Đông

Âu Chỉ trong vòng 2 năm, đến tháng 9-1991, chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và 6 nước Đông Âu đã bị sụp đổ hoàn toàn Sự đổ

vỡ cũng diễn ra ở Mông Cổ, An-ba-ni, Nam Tư

Sự sụp đổ chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu có cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, để lại những bài học sâu sắc với thế giới

1 Nguyên nhân.

1.1 Nguyên nhân khách quan.

Sau thằng lợi của cách mạng tháng Mười Nga, nhân dân Liên

Xô đã lĩnh trách nhiệm đi tiên phong khai phá con đường mới, có tính đột phá trong việc xây dựng một chế độ xã hội mới chưa từng

có trong lịch sử Do vậy những khiếm khuyết nảy sinh trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội hiện thực là điều khó tránh khỏi Những thập niên đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội, Liên Xô đã có bước tiến vượt bậc, tạo nên nhiều kì tích trên tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, quốc phòng, khoa học – kĩ thuật, ngoại giao Động lực của sự phát triển mạnh mẽ ấy chính là bản chất ưu việt của chế độ xã hội chủ nghĩa Tuy nhiên, ở thời điểm nhất định xuất hiện sự trì trệ trong các lĩnh vực của đời sống xã hội, làm cho nhân dân lao động thiếu tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, đã

tạo thêm cơ hội cho các thế lực thù địch tiến công xóa bỏ chủ nghĩa xã hội

1.2 Nguyên nhân chủ quan.

Nguyên nhân sâu xa là cuối những năm 70 của thế kỷ XX, các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu và Liên Xô bắt đầu lâm vào tình trạng kinh tế - xã hội trì trệ, nhưng những khuyết tật của mô hình kinh tế - xã hội không được nhận thức đầy đủ và sửa chữa tích cực Thành tự của cách mạng khoa học – kĩ thuật chưa được khai thác tốt Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất ngày càng tụt hậu xa hơn so với các nền kinh tế tư bản Tốc độ tăng trưởng kinh tế suy giảm liên tục Trên thị trường, hàng hóa giá thành cao, giá trị sử dụng thấp làm tăng thêm tình trạng mất cân đối, khan hiếm hàng hóa Đời sống của các tầng lớp nhân dân gặp nhiều khó khăn Tình trạng quan liêu, vi phạm dân chủ và dân chủ hình thức đã làm suy giảm nhiệt tình sáng tạo của quần chúng và động lực phát triển của

xã hội Xô Viết Xu hướng dân tộc chủ nghĩa và ly khai xuất hiện Các tầng lớp nhân dân giảm niềm tin vào Đảng, nhà nước Liên Xô

Từ năm 1985, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu bắt đầu tiến hành công cuộc cải tổ nhằm khắc phục tình trạng trì trệ trong sự phát triển kinh tế - xã hội đất nước Trong quá trình chỉ đạo công cuộc cải tổ, các nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước Liên Xô

và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu đã mắc nhiều sai lầm nghiêm trọng trong đường lối, chính sách cải tổ, đưa cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội đến bờ vực thẳm Lợi dụng tình hình đó, các thế lực đế quốc và phản động quốc tế tăng cường phối hợp tấn công, làm thay đổi hoàn toàn chế độ chính trị - xã hội ở Đông Âu

và Liên Xô

2 Bài học.

Việc thay đổi chế độ chính trị - xã hội ở Đông Âu và Liên Xô

đã để lại những bài học lịch sử có ý nghĩa cảnh tỉnh đối với Đảng cộng sản, những người cách mạng cũng như quần chúng nhân dân lao động thế giới

“Giành chính quyền đã khó nhưng giữ chính quyền lại càng khó hơn”, “Cách mạng phải biết tự bảo vệ và có sức mạnh tự bảo vệ”;

cơ sở xã hội tạo ra sức mạnh ấy là mối liên hệ mật thiết giữa Đảng, chính quyền với nhân dân Bài học lớn từ sự sụp đổ mô hình chủ nghĩa xã hội Xô – viết đã minh chứng quan điểm này của

V.I.Lenin Việc giành, giữ, bảo vệ chính quyền là sự nghiệp của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, một tổ chức Đảng trong sạch, vững mạnh, một Nhà nước hết lòng phục vụ nhân dân

Việc thay đổi chế độ chính trị - xã hội ở Đông Âu và Liên Xô

để lại bài học lớn về công tác tư tưởng Những rối loạn xã hội được bắt đầu từ rối loạn thông tin và phân rã tư tưởng Việc buông lỏng quản lý trận địa tư tưởng, văn hoám thậm chí dung túng cho sự quá khích của các lực lượng cực đoan, đã dẫn đến hậu quả nghiêm trọng làm rối loạn xã hội