Quan điểm của mác – angghen về thời kì quá độ trực tiếp từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội

Trường đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội TIỂU LUẬN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC Chủ đề 8 Quan điểm của Mác – Angghen về thời kì quá độ trực tiếp từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội Mục lục Lời nói đầu 3 Nội dung Tư tưởng của C Mác Angghen về thời kì quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản và về phương thức sản xuất trong 4 tác phẩm “Phê phán cương lĩnh Gô ta” Quan điểm của C Mác Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh về thời kì quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản Quan điểm.

Trường đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội

TIỂU LUẬN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

KHOA HỌC

Chủ đề 8:

Quan điểm của Mác – Angghen về thời kì quá độ trực tiếp

từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội.

M c l c ụ ụ

A Lời nói đầu 3

B Nội dung I Tư tưởng của C.Mác-Angghen về thời kì quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản và về phương thức sản xuất trong 4

tác phẩm “Phê phán cương lĩnh Gô ta” II Quan điểm của C.Mác-Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh về thời kì quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản. 1 Quan điểm của C.Mác về thời kì quá độ 5

lên chủ nghĩa cộng sản 2 Quan điểm của Lenin về thời kì quá độ 6

lên chủ nghĩa xã hội 3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về thời kì 7

quá độ lên chủ nghĩa xã hội III Phương thức sản xuất chủ nghĩa cộng sản 1 Giai đoạn thấp 8

2 Giai đoạn cao 9

C Kết luận 10

D Tài liệu tham khảo 11

A Lời nói đầu.

Chủ nghĩa xã hội không phải là một sự xuất hiện tự nhiên hay từ trong suy nghĩ, ý thức của một nhà thiên tài nào mà nó được xuất hiện từ thực tế khách quan của đời sống xã hội, từ quá trình đấu tranh giữa các giai cấp với nhau Khi nghiên cứu về quá trình phát triển của loài người C.Mác đã rút ra kết luận: Quá trình phát triển của xã hội loài người là quá trình lịch sử tự nhiên Điều này có nghĩa là nó có quá trình phát sinh, phát triển và diệt vong Chính các cuộc cách mạng xã hội đã làm cho xã hội loài người chuyển từ xã hội thấp đến xã hội cao hơn

C.Mác và Ph.Angghen không những chỉ ra tính tất yếu khách quan

sự ra đời của phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa, mà còn chỉ ra rằng: chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản tất yếu phải trải qua thời kì quá độ Đây là thời kì cải biến cách mạng toàn diện từ lực lượng sản xuất đến quan hệ sản xuất, từ cơ sở kinh tế đến kiến trúc thượng tầng, để xóa

bỏ pháp quyền tư sản và hoàn thiện các đặc trưng của chủ nghĩa cộng sản Hai ông đã dùng khái niệm chủ nghĩa cộng sản, coi đây là một phương thức sản xuất phát triển cao hơn, tốt đẹp hơn phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa Sau này chủ nghĩa xã hội được coi là giai đoạn thấp của chủ nghĩa cộng sản

B Nội dung.

I Tư tưởng của C.Mác-Angghen về thời kì quá độ từ chủ nghĩa

tư bản lên chủ nghĩa cộng sản và về phương thức sản xuất trong tác phẩm “Phê phán cương lĩnh Gô ta”.

Phân tích các qui luật phát triển của xã hội tư bản chủ nghĩa, C.Mác cùng với Angghen đã rút ra kết luận về sự diệt vong tất yếu của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và sự thay thế nó bằng phương thức sản xuất cộng sản chủ nghĩa Hai ông trước hết chỉ rõ sự tiến bộ lịch sử của chế độ tư bản, vai trò cực kì to lớn của nó trong việc phát triển sức sản xuất và xã hội hóa lao động; mặt khác, cũng chỉ ra giới hạn, tạm thời về mặt lịch sử của chế độ đó C.Mác-Angghen đã dự báo rằng: “Sự tập trung

tư liệu sản xuất, và xã hội hóa lao động đạt đến cái điểm mà chúng ta không còn thích hợp vỏ tư bản chủ nghĩa của chúng nữa Cái vỏ đó vỡ tung ra Giờ tận số của chế độ tư hữu tư bản chủ nghĩa đã điểm Những kẻ

đi tước đoạt bị tước đoạt”

Nhưng cái vỏ đó không tự nó vỡ tung ra mà phải thông qua cuộc cách mạng bắt đầu bằng việc giai cấp vô sản dẫn đầu quần chúng lao động nổi dậy giành lấy chính quyền C.Mác viết: “Cách mạng nói chung lật đổ chính quyền hiện có và phá hủy những quan hệ cũ là một hành vi chính trị Nhưng chủ nghĩa xã hội không thể được thực hiện mà không có cách mạng Chủ nghĩa xã hội cần đến hành vi chính trị bởi lẽ nó cần tiêu diệt và phá hủy cái cũ”

C.Mác chỉ ra rằng: “Giai cấp công nhân biết rằng nó phải trải qua nhiều giai đoạn khác nhau của cuộc đấu tranh giai cấp Nó biết rằng việc thay thế những điều kiện của lao động tự do và liên hợp, chỉ có thể là một

sự nghiệp tiến triển trong thời gian sau một quá trình phát triển lâu dài”

Trong khi phê phán cương lĩnh Go-ta, C.Mác đồng thời nêu ra những nhiệm vụ của cuộc đấu tranh cho cách mạng xã hội chủ nghĩa, cho thằng lợi của chuyên chính vô sản, cho việc tước đoạt giai cấp tư sản Nhưng ý kiến đó của C.Mác không những có ý nghĩa vô cùng lớn lao trong thời kì đó đối với giai cấp công nhân, mà ngay cả bây hiện tại, những ý kiến ấy cũng giúp cho chúng ta thấy rõ được con đường phải đi trong cái mớ hẩu lớn những học thuyết về chủ nghĩa tư bản nhân dân do bọn tư bản đưa ra và đủ các loại học thuyết này nọ do bọn cơ hội chủ nghĩa, bọn cải lương chủ nghĩa và bọn xét lại chủ nghĩa đang tung ra để lừa bịp nhân dân trên toàn thế giới

Đó là một mặt có ý nghĩa quan trọng của tác phẩm này của C.Mác Mặt khác không hoàn toàn chỉ đóng khung trong luận chiến chống tư

tưởng của Lát-xan, nó còn giải quyết một cách chính diện những vấn đề quan trọng nhất trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Tác phẩm này tổng kết kinh nghiệm của tất cả các cuộc cách mạng trước kia, của toàn bộ phong trào công nhân thế giới và tổng kết học thuyết của Mác về nhà nước, C.Mác đã đề ra một luận điểm vô cùng quan trọng về thời kì

quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản trong thời kì đó: “Giữa

xã hội tư bản chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa, là một thời kì cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia Thích ứng với thời kì

ấy, là một thời kì quá độ chính trị, và nhà nước của thời kì ấy không thể

là cái gì khác hơn là nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản”.

II Quan điểm của C.Mác-Lenin và tư tưởng Hồ Chí Minh về thời

kì quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản

1 Quan điểm của C.Mác về thời kì quá độ lên chủ nghĩa cộng

sản.

Luận điểm quan trọng của Mác là luận điểm về hai giai đoạn của chủ nghĩa cộng sản Trong tác phẩm “phê phán cương lĩnh Go-ta”, qua nhận xét về cương lĩnh của Lat-xan dự thảo cho Đảng công nhân Đức, C.Mác đã trình bày quan điểm của mình về hai giai đoạn của chủ nghĩa cộng sản về nguyên tắc phân phối trong mỗi giai đoạn

C.Mác chỉ ra rằng, cần phân biệt rõ “xã hội cộng sản chủ nghĩa đã phát triển trên những cơ sở của chính nó”, hay là “giai đoạn cao hơn”, với

“một xã hội cộng sản chủ nghĩa vừa thoát thai từ xã hội tư bản chủ nghĩa”, hay là “giai đoạn đầu của xã hội cộng sản chủ nghĩa, lúc nó vừa mới lọt lòng từ xã hội tư bản chủ nghĩa ra sau những cơn đau đẻ dài”

Mỗi giai đoạn có những đặc điểm riêng: Nói về giai đoạn đầu của chủ nghĩa cộng sản C.Mác chỉ ra rằng, đó là một xã hội mà về phương diện kinh tế, đạo đức, tinh thần còn mang những dấu vết của xã hội cũ mà

nó đã lọt lòng ra Chính vì vậy, trong giai đoạn này còn có những thiếu sót không thể tránh khỏi Về mặt kinh tế, đó là sự thiếu sót trong khâu phân phối Trong giai đoạn này việc phân phối được thực hiện theo nguyên tắc phân phối sản phẩm tiêu dùng theo số lượng và chất lượng lao động Sự tiến bộ của nguyên tắc này là ở chỗ nó không thừa nhận một sự phân biệt giai cấp nào cả, bất cứ người lao động nào cũng như nhau Một cống hiến của mỗi người được đo bằng một thước đo như nhau, tức là bằng hiệu quả lao động Sự thiếu sót không thể tránh khỏi của nguyên tắc này là ở chỗ

nó không thừa nhận sự không ngang nhau về thể chất, về tinh thần, năng khiếu, tóm lại là về năng lực lao động Do đó, “quyền ngang nhau ấy là

một quyền không ngang nhau đối với một lao động không ngang nhau”.

Về việc phân phối những vật phẩm tiêu dùng vẫn phải tuân theo nguyên tắc trong việc trao đổi hàng hóa – vật ngang giá: một số lượng lao động dưới một hình thức này được đổi lấy cùng một số lượng lao động dưới một hình thức khác Vì vậy, ở đây về nguyên tắc cái quyền ngang nhau cũng là cái quyền tư sản, tuy rằng ở đây nguyên lí và thực tiễn không còn mâu thuẫn với nhau nữa

Chỉ đến một giai đoạn cao hơn, tức là dưới chủ nghĩa cộng sản thực

sự, khi đã tạo ra những tiền đề vật chất và tinh thần, “khi mà sự phụ thuộc

có tính chất nô dịch con người của họ không còn nữa và cùng với nó, sự đối lập giữa lao động trí óc và lao động chân tay cũng sẽ không còn nữa, khi mà lao động sẽ trở thành không những là phương tiện để sinh sống mà bản thân nó còn là nhu cầu bậc nhất của sự sống Khi mà cùng với sự phát triển toàn diện của các cá nhân, năng suất của họ cũng ngày càng tăng lên

và tất cả các nguồn của cải của xã hội đều tuôn ra dồi dào – chỉ khi đó người ta mới có thể vượt hẳn ra khỏi giới hạn chật hẹp của cái quyền tư sản và xã hội mới có thể ghi trên lá cờ của mình: Làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu” Điều phân biệt này hết sức quan trọng về lí luận cũng như thực tiễn

2 Quan điểm của Lenin về thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Lenin đã kế thừa học thuyết C.Mác và vận dụng sáng tạo học thuyết

đó vào điều kiện cách mạng của nước Nga Phát triển quan điểm về sự

“rút ngắn” trong phát triển kinh tế xã hội của C.Mác-Angghen, Lenin đã nêu ra: “Với sự giúp đỡ của giai cấp vô sản các nước tiên tiến, các nước lạc hậu có thể tiến tới chế độ Xô viết, và qua những giai đoạn phát triển nhất định, tiến tới chủ nghĩa cộng sản, không phải trải qua giai đoạn phát triển của chủ nghĩa tư bản”

Như vậy, đối với nước kinh tế kém phát triển khi dành được chính quyền thì không phải quá độ lên chủ nghĩa cộng sản mà là quá độ lên chủ nghĩa xã hội (giai đoạn thấp của chủ nghĩa cộng sản) Lenin khẳng định hình thái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa (mà giai đoạn thấp là xã hội chủ nghĩa), tất yếu phải là hình thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa trên

cả ba yếu tố: lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, và kiến trúc thượng tầng Mặt khác ông cũng chỉ ra rằng “chủ nghĩa xã hội sẽ như thế nào khi

nó đạt tới những hình thức hoàn chỉnh của nó, điều đó chúng ta không biết, không thể nói lên được ” bởi chúng ta còn chưa đủ tài liệu để nói về chủ nghĩa xã hội, “những viên gạch để xây dựng chủ nghĩa xã hội còn chưa làm xong Chúng ta cần phải hết sức thận trọng và chính xác Điều

đó và chỉ điều đó mới sẽ làm cho cương lĩnh của chúng ta có sức hấp dẫn” nếu ngược lại “cương lĩnh đó của chúng ta chỉ là ảo tưởng”

3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã

hội.

“Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của

sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lenin vào điều kiện

cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu văn hóa nhân loại”

Những luận điểm của Hồ Chí Minh về quá độ lên chủ nghĩa xã hội

ở Việt Nam được hình thành, được chính muồi từ khi người giác ngộ chủ nghĩa Mác – Lenin, trờ thành người cộng sản vào những năm 20 của thế

kỉ XX đến khi Người ở cương vị lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng xã hội chủ nghĩa ở nước ta Hồ Chí Minh là người theo đuổi đến cùng lí tưởng và mục tiêu của chủ nghĩa xã hội Người trung thành với chủ nghĩa Mác – Lenin, đồng thời phát triển, sáng tạo học thuyết, chủ nghĩa ấy và thực sự là Người đã có những đóng góp, những cống hiến làm sống động chủ nghĩa Mác – Lenin trong thực tiễn Sáng tạo nổi bật và cống hiến xuất sắc nhất của Hồ Chí Minh là đã giải quyết thành công và

có thể coi như một mẫu mực kinh điển về quan hệ giữa dân tộc và giai cấp, giữa dân tộc và nhân loại trên lập trường của giai cấp vô sản, của cách mạng vô sản, giữa giải phóng dân tộc với giải phóng giai cấp, xã hội

và con người, giữa cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân với cách mạng xã hội chủ nghĩa Người đã tìm thấy câu trả lời cho sự lựa chọn con đường phát triển của đất nước Quyết định lựa chọn chủ nghĩa xã hội là quyết định Người theo đuổi suốt cuộc đời Đối với Hồ Chí Minh, chủ nghĩa xã hội là một chân lí, đồng thời là một niềm tin: không có lực lượng gì ngăn cản được mặt trời mọc, cũng không có lực lượng gì ngăn cản được chủ nghĩa xã hội phát triển

III Phương thức sản xuất chủ nghĩa cộng sản.

Hai giai đoạn của xã hội chủ nghĩa cộng sản Sự khác nhau về mặt khoa học giữa chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản là ở chỗ: Danh từ trên chỉ giai đoạn đầu (giai đoạn thấp) của xã hội mới, lọt lòng từ chủ nghĩa tư bản, còn danh từ dưới chi giai đoạn sau đó, giai đoạn cao hơn của

xã hội đó

Trong cuốn sách “phê phán cương lĩnh Gô-ta”, giai đoạn này là giai đoạn chưa phát triển trên cơ sở của riêng nó, nó vừa thoát thai từ chủ nghĩa tư bản Vì vậy trên mọi phương diện còn mang những dấu vết của

xã hội cũ C.Mác viết: “Cái xã hội mà chúng ta nói ở đây (trong khi phân tích cương lĩnh của Đảng công nhân) là một xã hội cộng sản, nhưng không phải là xã hội cộng sản đã phát triển trên những cơ sở riêng của nó,

mà trái lại, là một xã hội cộng sản vừa trong xã hội tư bản thoát ra, vì vậy

mà mọi phương diện kinh tế, đạo đức, trí tuệ, xã hội ấy còn mang những dấu vết của xã hội cũ, xã hội đã đẻ ra nó”

Chính cái xã hội cộng sản ấy, xã hội vừa mới thoát thai từ chủ nghĩa

tư bản mà ra và trong mọi lĩnh vực, mà vẫn còn mang dấu vết của xã hội

cũ, C.Mác gọi là giai đoạn đầu thai hay giai đoạn thấp của xã hội cộng sản Giai đoạn đầu của chủ nghĩa cộng sản chưa thể thực hiện được công bằng và bình đẳng về mặt của cải, thì vẫn còn chênh lệch, bất công nữa, nhưng tình trạng người bóc lột người thì không còn nữa, vì không ai có thể chiếm tư liệu sản xuất, công xưởng, máy móc, đất đai làm của riêng được

Trong giai đoạn này nguyên tắc phân phối là phân phối theo lao động, về vấn đề này C.Mác viết: “Ở đây rõ ràng cũng là một nguyên tắc như nguyên tắc điều tiết việc trao đổi hàng hóa, miễn là sự trao đổi ngang nhau Nội dung và hình thức khác nhau vì những điều kiện vốn đã khác nhau, thì không ai có thể cung cấp được cái gì khác ngoài lao động của mình, và mặt khác vì ngoài những vật phẩm tiêu dùng của cá nhân ra thì không còn cái gì khác có thể trở thành tài sản của cá nhân được Nhưng đối với việc phân phối những vật phẩm ấy giữa những người sản xuất cá biệt thì nguyên tắc chỉ đạo cũng vẫn như là việc trao đổi hàng hóa ngang giá; cùng một số lượng lao động dưới một hình thức này đổi lấy cùng một

số lượng lao động như thế dưới một hình thức khác”

2 Giai đoạn cao của xã hội cộng sản.

C.Mác nói: “Trong giai đoạn cao của xã hội cộng sản, khi mà cá nhân không còn phụ thuộc một cách nô lệ vào sự phân công nữa, và sự đối lập giữa lao động trí óc với lao động chân tay cũng theo đó mà không còn nữa, khi mà lao động sẽ không phải chỉ là một phương tiện để sống nữa,

mà tự nó sẽ biến thành nhu cầu bậc nhất cho đời sống, khi mà lực lượng sản xuất cũng đã tăng lên cùng với sự phát triển toàn diện của các cá nhân

và tất cả những nguồn tài phú công cộng đều tuôn ra dồi dào, thì chỉ khi

đó người ta nói có thể hoàn toàn vượt khỏi giới hạn chật hẹp của pháp quyền tư sản và xã hội”

Trong giai đoạn đầu, trong bước đầu chủ nghĩa cộng sản chưa thể hoàn toàn chín muồi về kinh tế, chưa thể hoàn toàn thoát khỏi những tập tục hay những tàn tích của chủ nghĩa tư bản Do đó có hiện tượng đáng chú ý là: “Cái quan điểm chật hẹp của pháp quyền tư sản”, vẫn được duy trì dưới chế độ cộng sản, trong giai đoạn đầu của nó Đương nhiên về mặt phân phối vật phẩm tiêu dùng thì pháp quyền tư bản tất nhiên đòi hỏi phải

có một nhà nước kiểu tư sản, vì nếu không có một bộ máy đủ sức cưỡng bức người ta tuân theo những tiêu chuẩn của quyền lợi thì quyền lợi có cũng như không

C Kết luận.

Như vậy, trên cơ sở kế thừa có phê phán những tư tưởng, quan điểm của các nhà kinh tế tư sản, với thực tiễn của chủ nghĩa tư bản, C.Mác-Angghen đã thành công trong việc phân tích chủ nghĩa tư bản Các ông đã khẳng định phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa không phải là phương thức tồn tại vĩnh viễn mà tất yếu sẽ diệt vong và được thay thế bằng phương thức sản xuất cao hơn, tốt đẹp hơn, nên nó phải phát triển qua hai giai đoạn để hình thành nên những đặc trưng cơ bản của nó