Họ định nghĩa như sau: “Khả năng theo dõi cảm giác và cảm xúc của mình cũng như của người khác, phân biệt chúng, và sử dụng thông tin này để dẫn dắt tư duy và hành động của mình” - 5 phầ
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ
BỘ MÔN TÂM LÝ – GIÁO DỤC
BÀI TẬP NHÓM SỐ 3
MÔN: TÂM LÝ HỌC ĐẠI CƯƠNG
CHỦ ĐỀ:
TRÍ TUỆ CẢM XÚC VÀ GIÁO DỤC TRÍ THÔNG MINH
CẢM XÚC CHO HỌC SINH
NHÓM SỐ: 3
Thành viên:
STT MSSV HỌ VÀ TÊN LỚP CHỨC VỤ
1 20040238 Nguyễn Linh Chi 20E20 Thành viên
2 20041294 Phạm Khánh Hạ 20E20 Thành viên
3 20040062 Phạm Thị Ly 20E20 Thành viên
4 20040075 Nguyễn Minh Ngọc 20E20 Thành viên
5 20041318 Trần Mai Phương 20E20 Thành viên
6 20040114 Dương Thu Trang 20E20 Thành viên
7 20040121 Tống Thị Thu Trang 20E20 Nhóm trưởng
8 20041695 Nông Hoàng Uy 20E20 Thành viên
Hà Nội, tháng 4 năm 2022
Trang 2Mục lục
2 Sơ lược các loại hình trí thông minh cảm xúc 2
4.3 Một số hình thức giáo dục trí tuệ cảm xúc cho học sinh 6
2.2 Đánh giá mức độ hoàn thành công việc nhóm 13
Trang 3I Lý thuyết
1 Trí thông minh cảm xúc là gì
- Peter Salovey và John D.Mayer – được coi là cha đẻ của khung lý thuyết về trí thông minh cảm xúc Họ định nghĩa như sau:
“Khả năng theo dõi cảm giác và cảm xúc của mình cũng như của người khác, phân biệt chúng, và sử dụng thông tin này để dẫn dắt tư duy và hành động của mình”
- 5 phần của trí thông minh cảm xúc
● Khả năng am hiểu bản thân: Kiến thức về các trạng thái bên trong, sở thích, nguồn lực và trực giác của chính mình
● Khả năng kiểm soát bản thân: Khả năng quản lý các trạng thái bên trong, các xung động, và nguồn lực của chính mình
● Động lực: Những xu hướng cảm xúc dẫn dắt hoặc hỗ trợ việc đạt được mục tiêu
● Cảm thông: Khả năng am hiểu cảm xúc, nhu cầu và mối quan tâm của người khác
● Kỹ năng xã hội: Sự thành thạo trong việc gợi ra những phản ứng mong muốn bên trong người khác
2 Sơ lược các loại hình trí thông minh cảm xúc
- Trí tuệ ngôn ngữ: Là khả năng sử dụng có hiệu quả các từ ngữ, hoặc bằng lời nói hoặc bằng chữ viết
Ví dụ: Thích đọc sách, trò chơi chữ, kể chuyện, viết lách tốt; phát âm chuẩn, vốn từ phong phú, nói chuyện lôi cuốn, có thể thuyết phục người khác bằng lời,…
- Trí tuệ logic - toán học: Là khả năng sử dụng có hiệu quả các con số và lí luận
về logic, trật tự một cách thông thạo: Tính nhẩm nhanh, thích thú làm việc và vui chơi với các con số; Thích toán, các trò chơi đòi hỏi động não, tư duy logic; Thích tìm ra các bố cục, quy luật và trình tự các đồ vật, thích làm thí nghiệm, quan tâm đến các vấn đề khoa học tự nhiên,…
- Trí tuệ không gian: Là khả năng tiếp cận một cách chính xác thế giới không gian qua thị giác: Nhạy cảm về màu sắc, đường nét, hình dạng và tương quan giữa chúng; Biết và thích vẽ; Đọc bản đồ, biểu đồ, sơ đồ và tranh ảnh dễ dàng hơn từ ngữ;…
Trang 4- Trí tuệ hình thể - động năng: Là sự thành thạo và khéo léo trong việc sử dụng toàn bộ cơ thể để thể hiện các ý tưởng, cảm xúc và hoạt động nào đó: thích chơi
và chơi tốt thể thao, làm thủ công tốt; Khó ngồi yên một chỗ trong thời gian dài; Thích các trò chơi sôi động, tháo gỡ rồi lắp ghép các đồ vật;…
- Trí tuệ âm nhạc: Là khả năng cảm nhận, phân biệt, biến đổi và thể hiện các hình thức âm nhạc: Nhạy cảm với nhịp điệu, âm sắc, âm tần của một bản nhạc; Nhớ được giai điệu các bài hát; Thích hát và hát hay, biết chơi nhạc cụ; Thích gõ nhịp hay hát khẽ một mình khi làm việc, học hành; …
- Trí tuệ giao tiếp: Là khả năng cảm nhận và phân biệt giữa các tâm trạng, ý đồ, động cơ và cảm nghĩ của người khác;Thích tham gia các hoạt động tập thể, thoải mái, tự tin giữa đám đông, biết chia sẻ, quan tâm đến người khác và cũng được người khác chia sẻ, khuyên bảo;…
- Trí tuệ nội tâm: Là khả năng hiểu biết bản thân và hành động một cách thích hợp trên cơ sở tự hiểu mình: Biết rõ ưu điểm, hạn chế của mình; Ý thức đầy đủ
và đúng về tâm trạng, động cơ, tính khí, ước mơ của bản thân; Khả năng tự kiềm chế, tự kiểm soát, lòng tự trọng;…
- Trí tuệ tự nhiên học: Là khả năng nhận dạng, phân loại các loài sinh vật; Hiểu biết về các hiện tượng thiên nhiên; thích dã ngoại, chăm sóc con vật; Thích tìm hiểu về thiên nhiên; Tham gia tích cực các đề án về thiên nhiên và bảo vệ môi trường,
3 Vai trò của trí thông minh cảm xúc
- Trong đời sống, trí tuệ cảm xúc đóng vai trò rất quan trọng trong cuộc sống của chúng ta Nó quyết định phần lớn đến cái cách mà chúng ta ứng phó và đối mặt với mọi tình huống trong cuộc sống hàng ngày
Ví dụ: Việc xây dựng cảm xúc tích cực là rất quan trọng Cụ thể, môn triết học
là một môn học khó và phức tạp, điều này thường khiến bạn mặc định trong suy nghĩ rằng “Mình có học thì cũng không hiểu đâu” Những suy nghĩ này sẽ dẫn đến việc học tập một cách qua loa để qua môn Tuy nhiên, nếu bạn nhìn môn học theo một cách tích cực hơn coi đó là một cơ hội để thử thách bản thân thì lúc đó bạn đã biết sử dụng trí tuệ cảm xúc
Trang 5- Với các mối quan hệ xung quanh, trí tuệ cảm xúc của chúng sẽ quyết định không chỉ đến số lượng mà còn cả chất lượng của các mối quan hệ đó
Ví dụ: Trong gia đình, dù mọi người đều quan tâm và yêu thương lẫn nhau nhưng điều đó không có nghĩa là họ sẽ gắn kết, thân thiết và có thể chia sẻ, tâm
sự hết mọi thứ với nhau Điều này đặc biệt đúng với mối quan hệ giữa cha mẹ
và con cái Nếu cha mẹ không biết điều chỉnh cảm xúc của mình phù hợp, thường xuyên dùng những từ ngữ không hay hoặc mắng, chửi con của mình khi chúng thất bại, thì rất khó để đứa con đó có thể mở lòng và tâm sự cho bố mẹ
nó nghe về những gì mà đứa trẻ ấy đang phải đối mặt Do đó biết điều chỉnh và kiểm soát cảm xúc của mình một cách hợp lý sẽ giúp chúng ta hiểu nhau và gắn kết với nhau hơn
- Trong công việc, trí tuệ cảm xúc sẽ tạo ra nhiều cơ hội trong việc phát triển sự nghiệp của mỗi cá nhân Nó sẽ giúp chúng ta biết cách thể hiện những cảm xúc khác nhau sao cho phù hợp với từng hoàn cảnh, tăng khả năng thích nghi với môi trường làm việc mới, cũng như công việc mới Trí tuệ cảm xúc giúp bạn làm chủ lý trí của mình, cân bằng giữa lý trí và cảm xúc Cảm xúc dẫn dắt lý trí,
lý trí giúp điều chỉnh cảm xúc sao cho phù hợp
Ví dụ: Khi bạn là người mới được nhận vào trong một công ty nơi mà xung quanh bạn là những người lớn tuổi, những bậc thầy lão luyện Họ có thể vô cùng khắt khe, nóng tính và thường xuyên chỉ trích bạn nếu bạn không hoàn thành tốt công việc được giao không hay về điều đó Trí tuệ cảm xúc cao sẽ giúp bạn kiềm chế cảm xúc của mình, không nóng giận và cố gắng tìm hiểu nguyên nhân ở những người còn lại Việc ứng xử một cách khéo léo, thông minh không chỉ giúp bạn thấy vui vẻ, quan hệ thuận lợi với đồng nghiệp mà còn giúp bạn học thêm được nhiều kinh nghiệm từ họ, tích lũy cho cơ hội thăng tiến sau này
4 Mô hình trí thông minh cảm xúc
4.1 Mô hình
Giáo dục năng lực cảm xúc và xã hội (SEL – Social & Emotional Learning) là một thuật ngữ bao gồm những nội dung sau:
- Dạy kỹ năng sống cho trẻ em để nhận thức và quản lý những cảm xúc
- Hình thành và phát triển sự quan tâm và chăm sóc người khác
- Đưa ra những quyết định với tinh thần trách nhiệm
- Thiết lập các mối quan hệ tốt đẹp giữa người với người
- Giải quyết các tình huống sâu xa, nhiều thử thách một cách hiệu quả nhất
Trang 6Giáo dục năng lực cảm xúc xã hội là một trong những kỹ năng quan trọng với trẻ Như vậy, có thể nói một cách ngắn gọn, giáo dục năng lực cảm xúc – xã hội chính là giáo dục các kỹ năng để học sinh có thể kiểm soát bản thân, có những hành xử tích cực với người khác và đưa ra những quyết định có trách nhiệm để giải quyết vấn đề hiệu quả
Từ khái niệm về SEL mà chúng tôi chia sẻ phía trên, có thể thấy sự tương quan
về năng lực nhận thức, cảm xúc và hành vi trong SEL, và chúng được nhóm lại thành 5 nhóm năng lực chính như sau:
- Khả năng tự nhân thức bản thân bao gồm: nhận biết được cảm xúc của bản thân, nắm rõ điểm mạnh, điểm yếu, nhu cầu của bản thân cũng như phát triển tư duy tiến bộ
- Khả năng tự kiểm soát bao gồm: điều tiết cảm xúc, kiểm soát sự bốc đồng và tự đặt ra mục tiêu
- Khả năng nhận thức xã hội bao gồm: biết nhìn nhận vấn đề trên quan điểm của người khác, có sự đồng cảm và biết trân trọng sự khác biệt
- Các kỹ năng về quan hệ xã hội bao gồm: giao tiếp, hợp tác và giải quyết xung đột
- Khả năng đưa ra quyết định có trách nhiệm bao gồm việc cân nhắc kỹ hậu quả trước khi hành động
4.2 Mục tiêu
Ngày càng có nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng việc các trường học khuyến khích giáo dục cảm xúc - xã hội là rất quan trọng đối với sự thành công trong học tập,
xã hội, phát triển bản thân và nghề nghiệp của học sinh
- Tạo không khí lớp học mang tính khích lệ, động viên
- Giúp các em học tập tốt hơn, cải thiện điểm thi, điểm số và thời gian học
- Thái độ tích cực hơn với bản thân và với người khác (như nâng cao sự tự
tin, năng lực bản thân, sự kiên trì, sự thấu cảm,…)
- Các hành vi xã hội và mối quan hệ giữa bạn bè, người lớn tích cực hơn
- Giảm bớt những hành vi tiêu cực, giảm những căng thẳng về cảm xúc
Về lâu dài, kỹ năng này giúp các bé thành công trong sự nghiệp, có những mối quan hệ tích cực trong gia đình và công việc, sức khỏe tinh thần tốt hơn, và đặc biệt
là giảm hiểu hành vi tội phạm
Trang 74.3 Một số hình thức giáo dục trí tuệ cảm xúc cho học sinh
4.3.1 Dành cho học sinh tiểu học
Ví dụ 1: Hỏi Thăm Học Sinh Khi Bắt Đầu Buổi Học
Kỹ năng SEL: Quản lý bản thân, nhận thức xã hội
Dụng cụ: Không có
Khi học sinh đi học, chúng mang theo cảm xúc của mình Các giáo viên được khuyên nên bắt đầu ngày mới của mình bằng việc hỏi thăm để hiểu học sinh đang cảm thấy gì:
“Chúng tôi thường bắt đầu một ngày bằng những câu hỏi vui nhộn và chia sẻ cảm nhận của mình Chúng tôi cũng có nhiều khoảng nghỉ trong ngày Ngoài ra, chúng tôi tổ chức một buổi nói chuyện và hỏi xem học sinh có thực sự muốn chia sẻ điều gì đó hay không Điều này làm chúng vui vẻ và thích nói chuyện với nhau!”
“Dạy học sinh cách lắng nghe và có một cuộc trò chuyện thực sự là rất quan trọng ngay lúc này Đôi khi bạn phải dừng buổi học và lắng nghe học sinh của mình, tôn trọng những gì chúng chia sẻ và hiểu cảm xúc của chúng.”
Ví dụ 2: Bộ Nhận Dạng Cảm Xúc
Kỹ năng SEL: Nhận thức bản thân, nhận thức xã hội
Dụng cụ: Đĩa giấy, bút màu, que kem
Các phương pháp học tập theo cảm xúc xã hội tốt nhất được kết hợp vào việc giảng dạy thường xuyên trong lớp học
Hãy thử làm đồ thủ công đơn giản này: Phát đĩa giấy và để học sinh vẽ những khuôn mặt đại diện cho những cảm xúc đơn giản - vui, buồn, tức giận và bối rối Gắn các đĩa giấy vào que kem và sử dụng chúng làm mặt nạ trong quá trình học Trong khi bạn đang đọc một câu chuyện, hãy hỏi học sinh của bạn xem chúng nghĩ các nhân vật đang cảm thấy như thế nào
Bạn thậm chí có thể sử dụng những chiếc mặt nạ này để hỏi nhanh và hiểu được cảm xúc của học sinh vào đầu ngày
4.3.2 Dành cho học sinh THCS
Ví dụ 1: Khuyến Khích học sinh Nói Chuyện Tích Cực
Kỹ năng SEL: Tự nhận thức, tự điều chỉnh
Dụng cụ: Chỉ cần một thái độ tích cực!
Trang 8"Điều này quá khó."
"Con đoán điều này là cũng được."
"Mọi người đều giỏi hơn em!"
Là một giáo viên, bạn có một cơ hội quan trọng để ảnh hưởng đến cách học sinh nghĩ về bản thân
Hãy nhẹ nhàng uốn nắn học sinh khi bạn nghe thấy những lời nói tiêu cực của trẻ
và sử dụng nó như một cơ hội để gợi ý những suy nghĩ tử tế hơn:
● "Con sẽ làm việc chăm chỉ và làm đúng."
● "Con có thể làm tốt hơn."
● "Các bạn cùng lớp của con giải quyết vấn đề này như thế nào?"
Hãy thực hành điều này trong suốt quá trình giảng dạy của bạn - nếu bạn mắc sai lầm, đừng tự trách mình Hãy sử dụng nó như một cơ hội để thể hiện khả năng
tự nói chuyện tích cực và thử lại
Ví dụ 2: Viết nhật kí
Kỹ năng SEL: Tự nhận thức
Dụng cụ: Máy tính xách tay và bút, lời nhắc viết nhật ký
Viết nhật ký là một cách tuyệt vời để học sinh trung học cơ sở (trở lên!) Xử lý thông tin, tìm hiểu cảm xúc của trẻ và phản ánh về bài học
Cho học sinh thời gian đều đặn mỗi tuần để viết nhật ký Cung cấp các lời nhắc như:
● Em biết ơn điều gì trong ngày hôm nay?
● Tự chăm sóc bản thân có ý nghĩa gì đối với em?
● Sở thích của em là gì? Tại sao?
● Người nào trong cuộc sống của em khiến em cảm thấy tự tin?
Để khuyến khích sự tự phản tỉnh (reflection) của học sinh, hãy xem xét chỉ chấm điểm một hoặc hai mục mà sinh viên đồng ý chia sẻ cho bạn từ nhật ký
4.3.3 Dành cho học sinh
THPT VD 1: Tranh biện
Kỹ năng SEL: Kỹ năng quan hệ, quản lý bản thân, ra quyết định có trách nhiệm Dụng cụ: Tranh luận các câu hỏi liên quan đến bài học của bạn
Trang 9Tranh biện là một cách tuyệt vời để dạy cho học sinh trung học cách lập luận, tích cực lắng nghe và tôn trọng những ý kiến không đồng ý với các bạn
Thêm vào đó, điều này thật dễ dàng để kết hợp vào bài học của bạn!
Chọn một chủ đề tranh luận xung quanh một cuốn tiểu thuyết mà lớp của bạn vừa hoàn thành, một sự kiện hiện tại hoặc bất cứ điều gì khác mà học sinh của bạn say mê
Chia thành các đội, sau đó yêu cầu học sinh xây dựng lập luận có cấu trúc và trả lời các bạn cùng lớp Đây cũng là một cách tuyệt vời để học sinh thực hành kỹ năng thuyết trình trước đám đông!
Ví dụ 2: Tổ chức sự kiện
Kỹ năng SEL: Nhận thức xã hội, kỹ năng quan hệ, đưa ra quyết định một cách có trách nhiệm
Dụng cụ: phiếu đánh giá, ví dụ
Hãy để học sinh của bạn xả hơi và cùng nhau lên kế hoạch cho một bữa tiệc trong lớp! Biến một lễ kỷ niệm thành một cơ hội để dạy về trách nhiệm, lập ngân sách, quản lý thời gian, làm việc theo nhóm và hơn thế nữa
Cung cấp cho học sinh phiếu tự đánh giá để phác thảo kế hoạch, giới hạn thời gian
rõ ràng và ngân sách (ngay cả khi ngân sách đó là không có đồng nào!)
Đưa ra thử thách cho chúng:
● Chọn một chủ đề
● Gửi lời mời
● Chọn ngày và giờ phù hợp
● Trang trí lớp học
● Lập kế hoạch và điều hành các hoạt động mà cả lớp sẽ thích
● Sắp xếp, bố trí và dọn dẹp sau đó
Bạn có thể ngạc nhiên về những ý tưởng mà chúng nghĩ ra!
II Thực hành
1 Tình huống:
1.1 Tình huống 1: Cảnh báo rối loạn sức khỏe tâm thần ở trẻ vị thành niên
- Nội dung: Cứ nghĩ cha mẹ là sẽ hiểu con cái nhưng thực tế trẻ còn rất nhiều điều không thể chia sẻ với bố mẹ dẫn đến tâm tư dồn nén sinh tâm bệnh
Trang 10- Xuất xứ: Từ trong thực tế cuộc sống hàng ngày Ngày truy cập 11/04/2022
https://www.youtube.com/watch?v=hVyK1MUx_wA
- Câu hỏi: Quan điểm sau có đúng hay không: Sức khỏe tâm thần kém không phải là vấn đề lớn đối với trẻ vị thành niên Đó chỉ là hiện tượng tâm trạng thay đổi thất thường do rối loạn nội tiết tố và hành động nhằm thu hút sự chú ý
- Trả lời: Trẻ vị thành niên thường có tâm trạng thất thường, nhưng điều đó không có nghĩa là các em không phải vật lộn với vấn đề sức khỏe tâm thần 14% trẻ vị thành niên trên thế giới gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần Trên toàn cầu, tự tử là nguyên nhân tử vong phổ biến đứng thứ năm ở nhóm trẻ em 10-15 tuổi, và đứng thứ tư ở nhóm trẻ vị thành niên 15-19 tuổi Một nửa số bệnh về sức khỏe tâm thần bắt đầu xuất hiện ở độ tuổi 14
- Vận dụng vào đời sống hàng ngày: Trong gia đình, dù mọi người đều quan tâm
và yêu thương lẫn nhau nhưng điều đó không có nghĩa là họ sẽ gắn kết, thân thiết và có thể chia sẻ, tâm sự hết mọi thứ với nhau Điều này đặc biệt đúng với mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái Nếu cha mẹ không biết điều chỉnh cảm xúc của mình phù hợp, thường xuyên dùng những từ ngữ không hay hoặc mắng, chửi con của mình khi chúng thất bại, thì rất khó để đứa con đó có thể
mở lòng và tâm sự cho bố mẹ nó nghe về những gì mà đứa trẻ ấy đang phải đối mặt Do đó biết điều chỉnh và kiểm soát cảm xúc của mình một cách hợp lý sẽ giúp chúng ta hiểu nhau và gắn kết với nhau hơn
1.2 Tình huống 2: Câu chuyện động lực
- Nội dung: Tình trạng đánh giá hay phán xét người khác đang ngày càng phổ biến hiện nay, cụ thể là đối với thanh thiếu niên, đặc biệt lứa tuổi 16,17 - tuổi mới lớn Ta bắt gặp trong video là một trong những ví dụ điển hình của việc lăng mạ bạn bè, coi thường, đánh giá thấp người khác Tuy vậy, những lời lăng nhục ấy không khiến bạn nữ trong video nản lòng, trầm cảm mà cô gái ấy đã biến thành động lực lớn lao phát triển bản thân, cố gắng hoàn thành mục tiêu của mình
- Xuất xứ: Tình huống tự dựng
- Câu hỏi: Làm thế nào để biến những lời chê bai thành động lực cố gắng ?
