TRUNG TÂM GDNN - GDTX HUYỆN THƯỜNG XUÂNSÁNG KIẾN KINH NGHIỆM KINH NGHIỆM BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCH SỬ LỚP 12 Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN HUYỆN THƯỜNG XU
Trang 1TRUNG TÂM GDNN - GDTX HUYỆN THƯỜNG XUÂN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
KINH NGHIỆM BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCH
SỬ LỚP 12 Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC NGHỀ NGHIỆP GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN HUYỆN THƯỜNG XUÂN
-Người thực hiện: Cầm Thị Xuân Chức vụ: Giáo Viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Lịch sử
THANH HOÁ, NĂM 2022
Trang 3Nội dung Trang
2.3.3 Giáo viên đưa ra các dạng câu hỏi trong quá trình ôn tập, để học
sinh biết cách vận dụng kiến thức vào dạng đề cụ thể 102.3.4 Giáo viên cho học sinh cọ sát thực tế bằng cách tiếp cận nhiều
đề thi thử và hướng dẫn học sinh cách làm một bài thi 132.3.5 Giáo viên ra đề thi thử cho học sinh luyện đề 142.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,
với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 15
Trang 4SKKN Sáng kiến kinh nghiệm
Trang 51 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Lịch sử là một môn khoa học xã hội, lịch sử là những sự kiện, hiện tượng đãxảy ra trong quá khứ xã hội của loài người, nó tồn tại độc lập, khách quan với ýmuốn của con người Chính vì vậy mà trong lý luận cũng như trong thực tiễn, bộmôn lịch sử giữ vai trò quan trọng đối với việc giáo dục thế hệ trẻ Học lịch sửkhông chỉ giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về quá khứ mà còn để hiểu hiệntại và tiên đoán trong tương lai Vì vậy từ những hiểu biết về lịch sử con người cóthể vững vàng bước vào tương lai
Thế nhưng một thực tế đáng buồn là hiện nay thế hệ trẻ lại khá thờ ơ đối vớimôn lịch sử vì rất nhiều lí do như: Lịch sử chỉ là những sự kiện, con số khô khan,rất khó hình dung và ở đâu đó trong xã hội vẫn coi sử là môn phụ Chính vì vậy màthế hệ trẻ, nhất là học sinh phổ thông ít chịu học sử, hiểu biết ít về lịch sử dân tộc.Điều này cũng thể hiện rõ trong các kì thi khảo sát, kiểm tra định kì, thi tốt nghiệp Đặc biệt là trong kì thi học sinh giỏi chất lượng học tập của học sinh còn thấp.Nguyên nhân của hiện trạng này có nhiều, ngoài yếu tố vừa nêu trên còn có lí dokhông nhỏ xuất phát từ phía những ngưòi trực tiếp làm công tác giảng dạy, ônluyện và bồi dưỡng học sinh giỏi
Là một giáo viên sử đứng lớp giảng dạy hơn 10 năm và đã từng tham gia bồidưỡng học sinh giỏi trong 5 năm Tôi nhận thấy thực trạng công tác bồi dưỡng họcsinh giỏi những năm qua còn nhiều bất cập, nên chất lượng giải chưa cao Làm thếnào để đạt kết quả cao trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi, đó cũng là điều bănkhoăn trăn trở không chỉ riêng tôi mà đây cũng là nổi niềm chung của tất cả giáo viênkhi tham gia bồi dưỡng học sinh giỏi Nên việc chọn và bồi dưỡng học sinh giỏi mônlịch sử là việc làm thiết thực và quan trọng Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay đất nướcđang đứng trước xu thế hội nhập, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, rất cầnnhững người có tri thức, những người tài giỏi để xây dựng nước nhà Bằng sự nổ lựccủa bản thân, qua trao đổi, học hỏi đồng nghiệp, bạn bè cùng chuyên môn Cùng vớithực tiễn trải nghiệm trong công tác giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi lớp 12 Tôi
chọn Sáng kiến kinh nghiệm “Kinh nghiệm bồi dưỡng Học sinh giỏi môn Lịch Sử Lớp 12 ở Trung tâm GDNN - GDTX huyện Thường Xuân”.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Góp phần nâng cao chất lượng học sinh đại trà nói chung và chất lượng họcsinh giỏi của nhà trường nói riêng
Trang 61.3 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng: Học sinh khối 12 ở Trung tâm GDNN - GDTX huyện Thường Xuân
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Lịch sử Việt Nam và lịch sử thế giới thuộc chương trình lịch sử lớp 12 (theokhung chương trình thực dạy và quy định hướng dẫn của Sở GD& ĐT Thanh Hoá)
Trang 72 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Dạy học lịch sử là quá trình giáo viên cung cấp cho học sinh những kiếnthức cơ bản về lịch sử nhằm phục vụ cho việc giáo dục, giáo dưỡng và phát triển tưduy học sinh qua môn học Chính vì vậy mà trong quá trình giảng dạy, ôn tập, đặcbiệt là công tác bồi dưỡng học sinh giỏi là một nhiệm vụ rất quan trọng Đòi hỏingười giáo viên phải có lòng yêu nghề, quyết tâm cao, có sự chuẩn bị và đầu tưnhiều thời gian, nhiều công sức hơn tiết dạy bình thường trên lớp, thậm chí phải cóquá trình tích luỹ kinh nghiệm qua thời gian mới có thể thuyết phục học sinh, làmcho các em thực sự tin tưởng và hứng thú say mê học tập, từ đó đưa đến kết quảcao trong quá trình học tập, ôn luyện Đây cũng chính là cơ sở để tôi đưa ra nhữngsuy nghĩ của mình với mong muốn góp phần trao đổi kinh nghiệm, học tập lẫnnhau để cùng đem lại kết quả dạy học tốt nhất
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1 Ưu điểm
Trung tâm GDNN - GDTX huyện Thường xuân được thành lập vào ngày
08 tháng 7 năm 2017 (tiền thân là Trung tâm GDTX) Diện tích của trường hơn5000m vuông với khuôn viên rộng rãi và thoáng mát bởi hàng cây xanh Khi mớithành lập cơ sở vật chất và trường lớp còn hết sức khó khăn, phòng học và thiết bịdạy học còn thiếu thốn rất nhiều Đội ngũ giáo viên chưa đầy đủ và đồng đều ở các
bộ môn Nhưng từ năm học 2017 đến nay, trường đã được tỉnh và huyện quan tâm,đầu tư xây dựng nhiều dãy nhà học, nhà nghề cao tầng rất khang trang, đội ngũgiáo viên cũng được chuẩn hóa và đầy đủ ở các bộ môn
Tuy nhiên vấn đề còn tồn tại nhiều năm ở Trung tâm đó là chất lượng họctập của các em còn thấp Làm thế nào để nâng cao chất lượng giảng dạy, đặc biệt làđối với công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, đây là một vấn đề không mới đối với họcsinh ở các trường THPT vì các em đã được cọ sát nhiều qua thực tế ôn luyện.Nhưng vấn đề này lại mới mẽ đối với học sinh ở Trung tâm GDNN - GDTX huyệnThường Xuân khi lần đầu các em tiếp cận Vậy thực trạng của vấn đề này xuấtphát từ 2 phía giáo viên và học sinh
a Thực trạng đối với giáo viên
Trung tâm GDNN - GDTX huyện Thường Xuân trong những năm gần đây
về cơ sở vật chất, trang thiết bị đã được nâng cấp rất nhiều Mặc dù được sự quan
Trang 8tâm, chỉ đạo sát sao và tạo điều kiện tốt nhất của Ban giám đốc Trung tâm, nhưngcông tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở các bộ môn nói chung và môn lịch sử nói riêngtrong những năm đầu còn hạn chế Bởi vấn đề thực tế còn tồn đọng là giáo viên chỉchú trọng đến cách dạy học truyền thống thầy đọc trò chép mà ít chú ý đến việcsáng tạo đổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, nên các em mớidừng lại ở việc nắm bắt được kiến thức cơ bản, chưa kích thích được sự say mênghiên cứu tìm tòi và khả năng tư duy hay chuyên sâu một vấn đề nào đó ở các em.Chính điều này đã làm cho giờ học ôn lịch sử trở nên nặng nề áp đặt đối với cảthầy và trò
b Thực trạng đối với học sinh
Học sinh ở Trung tâm GDNN - GDTX huyện Thường Xuân phần lớn các
em là con em đồng bào dân tộc thiểu số, người dân tộc Thái, Mường là chủ yếu,nên khả năng tiếp thu bài cũng như sự tìm tòi, tư duy sáng tạo còn chậm chạp.Điều kiện kinh tế gia đình còn gặp nhiều khó khăn, chủ yếu các em thuộc gia đình
hộ nghèo theo chính sách 30a của Chính phủ Hơn nữa đối với môn lịch sử, họcsinh lại chưa nhiệt tình với môn học, xem đó là môn phụ nên các em cũng khôngthực sự mặn mà với việc ôn luyện học sinh giỏi Chính vì vậy mà từ năm học 2017
- 2018 nhà trường mới có một học sinh giỏi giải cấp tỉnh Lịch sử Vì vậy việc chútrọng đến công tác bồi dưỡng học sinh giỏi đang được đặt ra một cách bức thiết
2.2.2 Khuyết điểm
a Chủ quan
Trình độ học sinh không đồng đều, chất lượng đầu vào còn thấp, phần lớn lànhững em không thi hoặc thi không đậu vào cấp 3
Tài liệu tham khảo còn ít, kênh hình minh häa còn hạn chế, tản mạn, hầu hết
là giáo viên tự mua
Phần lớn phụ huynh, học sinh coi lịch sử là môn phụ, không có tính hướngnghiệp cao nên chưa nhiệt tình với môn học, hầu hết các em được chọn vào lớp bồidưỡng học sinh giỏi sử chưa nhiệt tình, thoái mái mà mang tính gượng ép, bắt buộc
Do đội ngũ giáo viên trẻ mới ra trường, tuy có lòng nhiệt huyết, yêu nghềnhưng kinh nghiệm va vấp thực tế ôn luyện chưa nhiều
Trang 9Biết rằng mỗi giáo viên dạy sử đều có phương pháp dạy học và bồi dưỡnghọc sinh giỏi khác nhau nhưng mục đích cuối cùng là đem lại kết quả cao nhất.Chính vì vậy trong khuôn khổ sáng kiến kinh nghiệm này này tôi mạnh dạn đưa ramột số vấn đề mà tôi đúc rút ra được qua thực tiễn giảng dạy, đặc biệt là công tácbồi dưỡng học sinh giỏi lớp 12.
2.3.1 Lập khung chương trình và Đề cương ôn thi
a Khung chương trình
Để ôn thi học sinh giỏi đạt kết quả, trước tiên giáo viên tham gia bồi dưỡngđội tuyển phải xác định được yếu tố quan trọng đầu tiên trong quá trình ôn luyện làphải lập được khung chương trình ôn thi dựa trên khung chương trình chung của
Sở GD&ĐT Thanh Hóa, dựa vào cấu trúc đề thi học sinh giỏi THPT năm học 2021
- 2022 và các đề thi học sinh giỏi tỉnh Thanh Hóa những năm trước đây
Trong chương trình lịch sử 12 được chia làm hai phần: Lịch sử Việt Nam
(1919 - 2000) và lịch sử Thế giới hiện đại (1945 - 2000).
VD: Đối với phần lịch sử Việt Nam (1919 - 2000) Giáo viên phải cho họcsinh nắm được kiến thức lịch sử Việt Nam phát triển qua các thời kì chủ yếu vớinội dung chính sau:
* Từ 1919 đến 1930:
+ Công cuộc khai thác thuộc địa lần thứ hai của thực dân Pháp làm cho kinh
tế, xã hội Việt Nam có sự chuyển biến mới
+ Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc và vai trò của Người đối với việc chuẩn
bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho việc thành lập Đảng của giai cấp vô sản ởViệt Nam
+ Phong trào cách mạng trong những năm trước khi Đảng cộng sản ViệtNam ra đời
+ Đảng cộng sản Việt Nam ra đời (03/02/1930)
* Từ 1930 đến 1945:
+ Đây là thời kì cách mạng Việt Nam có sự lãnh đạo của Đảng, và sau 30năm hoạt động ở nước ngoài ngày 28/1/1941 Nguyễn Ái Quốc trực tiếp về nướclãnh đạo cách mạng và chủ trì Hội nghị Trung ương đảng lần thứ VIII (5/1941) làmnên thắng lợi của cách mạng tháng tám đưa đến sự ra đời của nước Việt Nam dânchủ cộng hòa
Trang 10+ Thắng lợi của cách mạng tháng tám là kết quả của 3 cuộc tổng diễn tập: phongtrào cách mạng (1930 -1931) đỉnh cao Xô Viết Nghệ Tĩnh, cao trào dân chủ (1936 -1939) và cuộc vận động cách mạng tiến tới tổng khởi nghĩa tháng tám năm 1945.
* Từ 1945 đến 1954:
+ Sau cách mạng tháng tám, nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa vừa mới rađời đã đứng trước tình thế “ngàn cân treo sợi tóc” Dưới sự lãnh đạo của Đảng,Chính phủ và Hồ Chí Minh, nhân dân ta vừa kháng chiến, vừa kiến quốc, xây dựngchính quyền cách mạng, giải quyết khó khăn ban đầu
+ Trước âm mưu của thực dân Pháp muốn cướp nước ta một lần nữa, từ19/12/946, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, giành được nhiều thắng lợi ngàycàng to lớn như: Chiến dịch Việt Bắc (thu đông 1947), Biên giới( thu đông 1950),cuộc tiến công Đông Xuân (1953 - 1954) mà đỉnh cao là chiến dịch Điện Biên Phủbuộc Pháp phải kí Hiệp định Gionevo chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình
* Từ 1954 đến 1975:
+ Từ sau Hiệp định Gionevo, Đảng ta đã đề ra đường lối tiến hành đồng thờicách mạng XHCN ở miền Bắc và cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở miềnNam nhằm thực hiện mục tiêu chung là chống Mĩ cứu nước và đạt được nhiềuthành tựu to lớn
- Miền Nam: Lần lượt đánh bại 4 chiến lược chiến tranh của Mĩ: “ Chiếntranh đơn phương” (1954 - 1960), “Chiến tranh đặc biệt” (1961 -1965), “Chiếntranh cục bộ” (1965 - 1968), “ Việt Nam hóa chiến tranh” (1968 - 1973) Thắng lợi
đó đã giải phóng hoàn toàn miền Nam, kết thúc cuộc chiến tranh giải phóng dântộc 30 năm
- Miền Bắc: Khôi phục kinh tế, cải tạo xã hội chủ nghĩa, đi lên chủ nghĩa xãhội và làm nghĩa vụ hậu phương lớn đối với tiền tuyến lớn miền Nam Từ khi Mĩgây chiến tranh phá hoại miền Bắc, nhân dân đã chiến đấu và đánh bại hai cuộcchiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân, tiêu biểu là trận “Điện BiênPhủ trên không”
* Từ 1975 đến 2000:
+ Sau đại thắng mùa xuân 1975, nước ta nhanh chóng hoàn thành thống nhất
về mặt nhà nước, đưa cả nước đi lên CNXH
+ Công cuộc đổi mới do Đảng ta khởi xướng từ 1986 đến nay đã làm thayđổi sâu sắc bộ mặt đất nước và đời sống nhân dân, bảo vệ vững chắc độc lập dântộc và nâng cao vị thế nước ta trên trường quốc tế
Trang 11Tương tự những phần còn lại của lịch sử thế giới chúng ta cũng hệ thống hóakiến thức như vậy sẽ tạo điều kiện cho các em nắm được cái sườn của khungchương trình ôn thi
b Xây dựng đề cương ôn thi
Xây dựng được đề cương ôn thi là khâu rất quan trọng trong quá trình bồidưỡng học sinh giỏi Đây là công việc rất khó khăn đối với mỗi giáo viên khi thamgia ôn luyện Cùng một lượng kiến thức nhưng giáo viên phải xác định được kiếnthức nào là trọng tâm nhất để học sinh dể hiểu, dể nhớ và phát triển được kĩ năng
tư duy, so sánh và nhận định vấn đề
Trong khuôn khổ của sáng kiến kinh nghiệm tôi không thể lập đề cương ônthi đầy đủ cho tất cả các tiết trong chương trình lịch sử 12 mà chỉ nêu đơn cử mộtvài ví dụ
VD: Chẳng hạn đối với phần lịch sử Việt Nam và lịch sử thế giới giáo viên có thể cho học sinh xây dựng đề cương theo từng chủ đề, giúp học sinh nắm vững nội dung kiến thức cơ bản và bao quát được nhiều vấn đề về kiến thức nâng cao.
Chủ đề Kiến thức cơ bản Kiến thức nâng cao
từ 1945 đến 1970
- Từ 1970 Liên Xô lâm vàokhủng hoảng và sự sụp đổcủa CNXH
- Từ thành tựu xây dựng CNXH,giúp học sinh rút ra được ý nghĩacủa thành tựu và vai trò của Liên
Xô đối với sự nghiệp đấu tranh vìhòa bình, tiến bộ thế giới
- Tìm hiểu vì sao CNXH ở Liên Xôlại sụp đổ Trên cơ sở đó liên hệ vớicông cuộc cải cách ở Trung Quốc(12/1978) và đổi mới đất nước ởViệt Nam (1986)
Liên Hợp
Quốc
- Hoàn cảnh thành lập, mụcđích, nguyên tắc và vai tròcủa tổ chức Liên Hợp Quốc
-Vẽ sơ đồ tổ chức Liên Hợp Quốc
- Mối quan hệ Việt Nam - LHQ,những tổ chức chuyên môn củaLHQ đang hoạt động ở VN
- Lấy ví dụ cụ thể về vai trò củaLHQ làm được cho các nước trênthế giới
Nhật Bản - Giúp học sinh nắm được - Rút ra được nguyên nhân quan
Trang 12kiến thức quan trọng trongbài là về vấn đề phát triểnkinh tế “thần kì” ở NhậtBản từ 1952 đến 1973.
- Nguyên nhân của sự pháttriển đó
trọng nhất trong phát triển kinh tế ởNhật
- Bài học thành công của Nhậttrong phát triển kinh tế, Việt Namhọc tập được gì
Từ công cuộc cải cách ở TrungQuốc, liên hệ thực tế với Việt Nam
- Tác động tích cực, tiêucực của cuộc cách mạngkhoa học công nghệ
- Thời cơ, thách thức của Việt Namtrước sự phát triển của cách mạngkhoa học công nghệ
- Vị trí, ý nghĩa của cách mạngkhoa học công nghệ
- Ảnh hưởng của cuộc khaithác đối với sự phân hóa xãhội Việt Nam làm xuất hiệncác giai cấp:
+ Địa chủ phong kiến
- Làm rõ thái độ chính trị và khảnăng cách mạng của các giai cấp
Vai trò của - Nêu khái quát quá trình - Từ quá trình tìm đường cứu nước
Trang 13+ Thời kì ở Pháp (1920 1923).
+ Thời kì ở Liên Xô (1923 1924)
-+ Thời kì ở Trung Quốc(1924 - 1927)
+ Thời kì ở Xiêm (TháiLan) (1928 - 1929)
- Sáng lập ra Đảng cộng sảnViệt Nam
của Nguyễn Ái Quốc giúp học sinh
so sánh với con đường cứu nướccủa lớp người đi trước như: PhanBội Châu, Phan Châu Trinh
- Những hoạt động của Nguyễn ÁiQuốc đã chuẩn bị về chính trị, tưtưởng và tổ chức cho việc thành lậpĐảng
- Xác định được công lao to lớn củaNguyễn Ái Quốc từ 1919 - 1930:+ Đến với chủ nghĩa Mác Lê Nin,tìm ra con đường cứu nước đúngđắn: con đường cách mạng vô sản.+ Thành lập Đảng cộng sản ViệtNam
- Ý nghĩa của việc thành lậpĐảng
- Từ nội dung Cương lĩnh thấyđược tính đúng đắn, sáng tạo củaCương lĩnh
- Rút ra vai trò của Nguyễn ÁiQuốc trong Hội nghị thành lậpĐảng
- Làm rõ vì sao Đảng ra đời là mộtbước ngoặt lịch sử vĩ đại của cáchmạng Việt Nam
2.3.2 Lên kế hoạch ôn thi
Ngay từ khi được phân công làm công tác bồi duỡng học sinh giỏi, thời giankhông phải là nhiều khoảng 3 tháng ngắn ngủi Làm sao để các em có thể phát huyhết năng lực của mình để đạt kết quả tốt nhất? Đây cũng là nổi trăn trở trong tôi vàtôi đã đúc rút được kinh nghiệm đầu tiên cho mình đó là cần phải lập ra kế hoạch
cụ thể trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi
Trước tiên giáo viên cần cung cấp kiến thức cơ bản cho học sinh nắm được,bởi kiến thức cơ bản là cái gốc cần thiết tối thiểu cho học sinh trước khi muốn học
và nghiên cứu những kiến thức có bề rộng và chiều sâu Ngoài ra giáo viên cần rènluyện cho học sinh kĩ năng tự học, tự nghiên cứu vấn đề Vì thời lượng bồi dưỡng
