(SKKN 2022) một số biện pháp tích hợp phát triển kỹ năng nói cho học sinh lớp 12 trong dạy học đọc hiểu văn bản thông tin

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRUNG TÂM GDNN- GDTX HUYỆN TRIỆU SƠN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG NÓI CHO HỌC SINH LỚP 12 TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRUNG TÂM GDNN- GDTX HUYỆN TRIỆU SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP TÍCH HỢP PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG NÓI CHO HỌC SINH LỚP 12 TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN

BẢN THÔNG TIN

Người thực hiện: Lê Thị Thơ Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực: Ngữ Văn

THANH HÓA, NĂM 2022

MỤC LỤC

Trang

1 MỞ ĐẦU ……… 2

1.1 Lí do chọn đề tài ……… …… 2

1.2 Mục đích nghiên cứu ……… 3

1.3 Đối tượng nghiên cứu ……… ……… 3

1.4 Phương pháp nghiên cứu ……… 3

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ……… … 5

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm ……… 5

2.2 Thực trạng của vấn đề… 5

2.3 Một số mục tiêu và biện pháp cụ thể tích hợp phát triển kỹ năng nói cho học sinh lớp12 khi dạy học đọc hiểu văn bản thông tin……… 6

2.3.1.Mục tiêu 6 2.3.1.1 Phát triển kỹ năng nói phải được tích hợp linh hoạt và bám sát mục tiêu của giờ đọc hiểu VBTT……… 6

2.3.1.2 Nội dung phát triển kỹ năng nói phải bám sát yêu cầu phát triển kĩ năng nói ở bậc THPT……… 7

2.3.1.3 Việc phát triển kỹ năng nói phải gắn với phát triển kỹ năng nghe tích cực……… 8

2.3.2 Nội dung, cách thức tích hợp phát triển kỹ năng nói cho HS lớp 12 trong dạy đọc hiểu VBTT 8

2.3.3.Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm……… 16

3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ……… 17

3.1 Kết luận ……… 17

3.2 Kiến nghị ……… ……… ……… 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO ……… 19

1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Năm học 2021-2022 là năm học có ý nghĩa vô cùng quan trọng, nền giáo dục nước nhà đã và đang dần hoàn thiện việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông , chuyển giao chương trình hiện hành 2016 sang chương trình GDPT năm 2018, điều đó

có nghĩa là giáo dục Việt Nam đã và đang đổi mới nội dung chương trình để đáp ứng

sự phát triển xã hội Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018 đã hướng tới mục

tiêu chung theo định hướng của UNESCO: Học để biết, học để làm, học để chung

sống và học để tự khẳng định mình Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ IX, X, XI đều

nhấn mạnh giáo dục phải phát huy phẩm chất, năng lực, đặc biệt là tính chủ động sáng tạo của học sinh Trong các năng lực cần hình thành cho HS phổ thông, năng lực giao tiếp (Nghe – Nói – Đọc – Viết) là năng lực cơ bản, nền tảng; là công cụ để phát triển các phẩm chất, năng lực khác Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn 2018 đã tập trung vào việc phát triển các kĩ năng Nghe – Nói – Đọc – Viết cho HS xuyên suốt

từ lớp 1 đến lớp 12, trong đó kĩ năng nói là một trong những kĩ năng cốt lõi của năng lực giao tiếp, năng lực cốt lõi của sự tồn tại và phát triển nhân cách Học sinh lớp 12 ở

độ tuổi ham hiểu biết và sáng tạo, giàu ước mơ nhưng còn nông nổi, chưa hiểu biết thấu đáo về mọi mặt của đời sống xã hội, thiếu vốn sống và trải nghiệm nên vẫn chưa biết cách thể hiện những suy nghĩ, ý kiến, quan điểm của mình một cách khoa học và thuyết phục Vì vậy, việc phát triển kĩ năng nói cho học sinh lớp 12 có vai trò quan trọng giúp học sinh tự tin, có khả năng làm chủ lời nói dẫn tới làm chủ hành động, biết cách ứng xử và hành động phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật, ứng phó tích cực với mọi tình huống có thể diễn ra trong cuộc sống Phát triển kĩ năng nói cho học sinh chính là tiền đề thúc đẩy sự phát triển của cá nhân và xã hội Luyện kĩ năng nói giúp cá nhân học sinh tự phát huy được thế mạnh trong giao tiếp; là cơ sở, nền tảng để con người tự tin trước mọi hoàn cảnh và là điều kiện quan trọng để thành công Mặc

dù khả năng của việc dạy văn bản thông tin cho phát triển kĩ năng nói là điều kiện hết sức thuận lợi tuy nhiên thực trạng của việc rèn kĩ năng nói của học sinh còn hạn chế

Vì vậy việc nghiên cứu để tìm kiếm giải pháp thích hợp cho việc phát triển kĩ năng nói

là một hướng nghiên cứu thực sự cần cần được chú trọng

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu xác định được các yêu cầu, tiêu chí cụ thể của kỹ năng nói mà HS lớp

12 cần đạt được trong dạy học môn Ngữ văn

- Đề xuất được nội dung, nguyên tắc, cách thức tích hợp phát triển kỹ năng nói cho

HS lớp 12 trong dạy học VBTT theo mục tiêu, yêu cầu, quan điểm của chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn năm 2018

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Các yêu cầu cần đạt về kỹ năng nói của HS lớp 12 trong môn Ngữ văn; nội dung, biện pháp tích hợp phát triển kỹ năng nói cho HS lớp 12 trong dạy học đọc hiểu VBTT

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1.4.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết

1.4.1.1 Phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa

Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các vấn đề lý luận về VBTT và lí luận về phát triển kỹ năng nói cho HS lớp 12 khi dạy VBTT

1.4.1.2 Phương pháp so sánh, đối chiếu

- So sánh, đối chiếu giữa kết quả nghiên cứu với mục tiêu, giả thuyết nghiên cứu

- So sánh giờ dạy của GV, kết qủa luyện nói của HS với mục tiêu cần đạt được khi dạy học các VBTT

1.4.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

1.4.2.1 Phương pháp điều tra, phỏng vấn

- Điều tra, khảo sát chương trình, sách giáo khoa môn Ngữ văn THPT (Chương trình hiện hành và chương trình 2018) phần VBTT

- Khảo sát giáo án và dự giờ các tiết dạy VBTT để nắm bắt thực trạng GV đã chú trọng rèn kỹ năng nóeei cho HS khi dạy VBTT hay chưa

- Điều tra, phỏng vấn hứng thú, hiệu quả dạy và học rèn kỹ năng nói cho HS khi dạy VBTT

1.4.2.2 Phương pháp thống kê-phân loại

- Thống kê, phân loại kết quả khảo sát chương trình, sách giáo khoa Ngữ văn 12 hiện hành và chương trình 2018, phần VBTT

- Thống kê, phân loại kết quả khảo sát thực trạng phát triển kỹ năng nói khi dạy VBTT cho HS lớp 12 ở một số đơn vị trong tỉnh Thanh Hóa

- Thống kê kết quả học tập các VBTT của HS qua các bài kiểm tra, đánh giá

- Thống kê, phân loại kết quả dạy thực nghiệm

1.4.2.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Thực nghiệm thiết kế giáo án và tổ chức dạy học một VBTT trong chương trình, sách giáo khoa Ngữ văn 12 hiện hành có tích hợp phát triển kĩ năng nói cho HS

- So sánh kết quả dạy thực nghiệm và kết quả dạy đối chứng; so sánh mục tiêu và giả thuyết nghiên cứu với kết quả thực nghiệm

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm.

1.5.1 Về lý luận

Kết quả nghiên cứu góp phần xác định được cấu trúc, tiêu chí đánh giá kĩ năng nói đối với HS lớp 12; mục tiêu, nội dung, biện pháp, cách thức phát triển kỹ năng nói cho

HS khi dạy VBTT nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học VBTT ( một loại văn bản chưa được coi trọng đúng mức trong thực tế dạy học ở nhà trường THPT), cũng như phát triển kỹ năng nói cho HS

1.5.2 Về thực tiễn

Đề tài xác định rõ các yêu cầu cần đạt, mức độ cần đạt về kỹ năng nói đối với HS lớp 12; nội dung, nguyên tắc cách thức phù hợp để tích hợp phát triển kỹ năng nói cho

HS trong đọc hiểu VBTT Đây là tài liệu tham khảo bổ ích cho GV và HS trong quá trình tổ chức dạy học Ngữ văn ở nhà trường Trung học Phổ thông

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận

Khái quát chung về kỹ năng nói

- Kỹ năng nói là một trong những kỹ năng quan trọng bậc nhất mà chúng ta phải học và được học, vì nó cho phép chúng ta giao tiếp với người khác và bày tỏ suy nghĩ,

cảm xúc của mình Theo Chương trình Giáo dục phổ thông môn Ngữ văn 2018, kĩ

năng nói là một thành tố của năng lực ngôn ngữ, là một trong bốn kĩ năng cốt lõi của năng lực giao tiếp (đọc, viết, nói và nghe) mà môn Ngữ văn và môn Ngoại ngữ là những môn học có nhiệm vụ chính phải hình thành cho HS[10;tr.4]

- Nói là hành động dùng lời để giao tiếp Có khá nhiều cách phát biểu khác nhau về

kỹ năng nói Dựa vào Chương trình Giáo dục phổ thông môn Ngữ văn 2018, chúng tôi quan niệm, kỹ năng nói là khả năng thể hiện bằng lời nói để truyền đạt thông tin; biểu

đạt tư tưởng, tình cảm, ý nghĩ của người nói một cách mạch lạc, sinh động, có sức thuyết phục nhằm đạt được mục đích và hiệu quả giao tiếp.

2.2 Thực trạng của vấn đề

Trong thực tế, cho đến nay việc phát triển kĩ năng nói cho học sinh nói chung và phát triển kĩ năng nói cho học sinh lớp 12 trong giờ học văn bản thông tin nói riêng chưa được quan tâm đúng mức Theo chương trình hiện hành, số tiết dạy học văn bản thông tin, đặc biệt là số tiết luyện nói còn quá ít Nội dung phát triển kĩ năng nói, biện pháp và hình thức, cách thức tổ chức dạy học văn bản thông tin còn đơn điệu, thụ động, ít gắn với các hoạt động trải nghiệm thực tế Phần văn bản thông tin ít được dùng làm đề thi định kì và thi PTQG Vì vậy, giáo viên ít đầu tư để dạy và việc phát triển kĩ năng nói qua dạy học văn bản thông tin không được chú trọng

Về phía học sinh, tình trạng học sinh lớp 12 thiếu hụt kĩ năng giao tiếp hiện khá phổ biến Các em chưa biết trình bày ý kiến, suy nghĩ, vấn đề trước lớp một cách mạch lạc, logic, thuyết phục Phần lớn học sinh tỏ ra nhút nhát, chưa mạnh dạn thể hiện chính kiến, quan điểm cá nhân của mình; chưa biết xử lí các tình huống nảy sinh trong quá trình giao tiếp bằng lời Vấn đề đặt ra, là làm thế nào để phát huy được kĩ năng nói, từ đó nâng cao hiệu quả thuyết trình, thảo luận, thương lượng, giải quyết vấn đề cũng như hiệu quả giao tiếp nói chung cho học sinh lớp 12

Nhận thức rõ được rằng kỹ năng nói là một trong những kỹ năng quan trọng bậc nhất mà chúng ta phải học và được học Nói là hành động dùng lời để giao tiếp Có

khá nhiều cách phát biểu khác nhau về kĩ năng nói Dựa vào Chương trình Giáo dục

phổ thông môn Ngữ văn 2018, chúng tôi quan niệm, kĩ năng nói là khả năng thể hiện

bằng lời nói để truyền đạt thông tin; biểu đạt tư tưởng, tình cảm, ý nghĩ của người nói một cách mạch lạc, sinh động, có sức thuyết phục nhằm đạt được mục đích và hiệu quả giao tiếp

Trong chương trình Ngữ văn hiện hành, phần văn bản thông tin còn là một khái niệm hoàn toàn xa lạ Vì thế, việc tích hợp kĩ năng nói khi dạy đọc hiểu văn bản thông tin lại càng chưa được chú trọng đúng nghĩa Trong quá trình thực hiện, bản thân giáo viên cũng chỉ lồng ghép luyện nói trong các tiết giảng thông qua phát vấn hoặc một số tiết ceminna, …Điều quan trọng hơn là kiểu bài luyện nói không có trong cấu trúc của

đề thi giữa kì ,cuối kì và càng không xuất hiện trong cấu trúc đề thi TNPTQG Vì vậy phần đa học sinh còn ngại nói hoặc nói chưa tự tin, chưa kết hợp giữa nét mặt, cử chỉ, giọng nói chưa chuẩn hoặc còn bé hoặc quá to hoặc còn sử dụng từ địa phương…bố cục bài nói cũng chưa mạch lạc … Đây là một thực trạng thường gặp ở phần lớn các trường trên địa bàn mà chúng tôi đã khảo sát Bên cạnh đó , giáo viên thường bỏ qua hoặc chưa thực sự chú trọng đến kỹ năng nói, chưa có biện pháp phù hợp để tích hợp

kỹ năng nói Cho nên việc nghiên cứu tìm hiểu phương pháp tích hợp rèn kỹ năng nói

là một trong những yêu cầu cần được quan tâm

2.3 Một số mục tiêu và biện pháp cụ thể tích hợp phát triển kỹ năng nói cho học sinh lớp12 khi dạy học đọc hiểu văn bản thông tin

Căn cứ nội dung phát triển kĩ năng nói cho HS THPT trong chương trình môn Ngữ văn 2006 hiện hành; đặc biệt, căn cứ mục tiêu, yêu cầu phát triển kỹ năng nói cho học sinh THPT trong CT môn Ngữ văn 2018, chúng tôi nghiên cứu đề xuất mục tiêu, nội dung phát triển kỹ năng nói cho học sinh lớp 12 trong dạy học đọc hiểu VBTT cụ thể như sau:

2.3.1.Mục tiêu

2.3.1.1 Phát triển kỹ năng nói phải được tích hợp linh hoạt và bám sát mục tiêu của giờ đọc hiểu VBTT

Theo chương trình Ngữ văn 2018, nội dung dạy học được xác định dựa trên các yêu cầu cần đạt của mỗi lớp, gồm: hoạt động đọc, viết, nói và nghe Trong đó căn cứ vào mục tiêu chương trình ngữ văn hiện hành và đặc biệt là chương trình ngữ văn

2018 đã cụ thể hóa yêu cầu cần đạt về kỹ năng đọc hiểu nội dung và hình thức của văn bản thông tin như sau:

– Biết suy luận và phân tích mối liên hệ giữa các chi tiết, dữ liệu và vai trò của chúng trong việc thể hiện thông tin chính của văn bản

– Phân tích và đánh giá được đề tài, thông tin cơ bản của văn bản, cách đặt nhan đề của tác giả; đánh giá được thái độ và quan điểm của người viết

Đọc hiểu hình thức

– Nhận biết được bố cục, mạch lạc của văn bản; đánh giá được sự phù hợp giữa nội dung và nhan đề văn bản; đề xuất được các nhan đề văn bản khác

– Đánh giá được cách chọn lọc, sắp xếp các thông tin trong văn bản Phân biệt được dữ liệu sơ cấp và thứ cấp; nhận biết và đánh giá được tính mới mẻ, cập nhật, độ tin cậy của dữ liệu, thông tin trong văn bản

Liên hệ, so sánh, kết nối

– So sánh được hiệu quả biểu đạt của văn bản thông tin chỉ dùng ngôn ngữ và văn bản thông tin có kết hợp với các yếu tố phi ngôn ngữ

– Đánh giá, phê bình được văn bản dựa trên trải nghiệm và quan điểm của người đọc ( T75 chương trình ngữ văn 2018)

Căn cứ vào mục tiêu cụ thể đã nêu trên , cần phát triển kỹ năng nói cho học sinh lớp 12 khi dạy đọc hiểu văn bản thông tin bằng cách tích hợp linh hoạt và bám sát mục tiêu của giờ dạy Khi tuân thủ yêu cầu này không chỉ giúp người học nắm được kiến thức trọng tâm của mỗi bài học mà còn giúp người dạy thực hiện tốt vai trò và chức năng của người truyền cảm hứng, tổ chức, hướng dẫn, để người học tích cực hơn, chủ động hơn, có hứng khởi hơn trong mỗi giờ học từ đó học sinh sẽ chủ động lĩnh hội tri thức khách quan trong văn bản thông tin một cách hiệu quả

Cụ thể như , khi dạy đọc hiểu bài “ Khái quát văn học Việt Nam từ cách mạng tháng tám năm 1945 đến hết thế kỉ XX” Giáo viên sẽ tổ chức thực hiện lần lượt các hoạt động nhằm giúp học sinh nắm được một số nét tổng quát về các chặng đường phát triển, những thành tựu chủ yếu và những đặc điểm cơ bản của văn học Việt Nam giai đoạn Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến 1975

2.3.1.2 Nội dung phát triển kỹ năng nói phải bám sát yêu cầu phát triển kĩ năng nói ở bậc THPT

Phát triển kỹ năng nói khi dạy đọc hiểu VBTT lớp 12 phải bám sát yêu cầu phát triển kỹ năng nói ở bậc THPT, đây là một trong những yêu cầu quan trọng buộc GV phải tuân thủ trong quá trình đứng lớp Bởi vì rèn kĩ năng nói khi dạy VBTT lớp 12 là một biện pháp hỗ trợ tích cực trong quá trình rèn kĩ năng nói chung theo yêu cầu của chương trình Ngữ văn hiện hành và chương trình môn Ngữ văn 2018 Yêu cầu cần đạt

về các kỹ năng nói: gồm các yêu cầu về âm lượng, tốc độ, sự liên tục, cách diễn đạt, trình bày, thái độ, sự kết hợp các cử chỉ, điệu bộ, phương tiện hỗ trợ khi nói, từ những yêu cầu chung đó tạo thành một hành lang pháp lí để vận dụng một cách hiệu quả trong quá trình tổ chức, rèn luyện và phát triển kỹ năng nói của HS THPT Nếu chương trình THCS yêu cầu phát triển kỹ năng nói sao cho lưu loát, trôi chảy thì ở cấp THPT sẽ yêu cầu HS biết cách trình bày một vấn đề; HS biết cách phỏng vấn và trả lời phỏng vấn, biết cách phát biểu theo chủ đề và phát biểu tự do Vì vậy rèn kỹ năng nói cho HS lớp 12 trong dạy đọc hiểu VBTT sẽ giúp HS thực hiện mục tiêu kép, một mặt chủ động lĩnh hội, tự tin khắc sâu và nâng cao các đơn vị kiến thức theo mục tiêu của từng bài học VBTT, mặt khác lại được thực hành luyện nói để rèn kĩ năng nói một cách thuận lợi nhất có thể Ví dụ như khi dạy văn bản “ Nguyễn Đình Chiểu ngôi sao sáng trong văn nghệ của dân tộc” GV có thể linh hoạt, bám sát mục tiêu giờ dạy và đặt ra hệ thống câu hỏi giúp HS tự tìm tòi về Nguyễn Đình Chiểu để thực hiện trình bày một vấn đề Như vậy, người học có cơ hội được nói, được thể hiện sự hiểu biết của bản thân trước tập thể lớp về tác giả Nguyễn Đình Chiểu

Ngược lại, nếu nội dung phát triển kỹ năng nói không bám sát yêu cầu phát triển

kỹ năng nói ở bậc THPT sẽ đồng nghĩa với việc giờ dạy không bám sát mục tiêu cần đạt, hoặc là đưa các hoạt động nói quá nhiều, hoặc đi quá xa vì thế không xác định

được những đơn vị kiến thức trọng tâm, các hoạt động dạy học sẽ không có sự kết nối liền mạch, thiếu tính hệ thống, thiếu tính tích hợp Vì vậy, hãy xác định nội dung phát triển kỹ năng nói khi dạy đọc hiểu VBTT cho HS lớp 12 là tập con của tập lớn là phát triển kỹ năng nói ở bậc THPT, các hoạt động tích hợp rèn kỹ năng nói ấy từng bước nhằm hỗ trợ cho các khâu trong bài luyện nói Từ đó giúp các em tự tin để trả lời trước những câu hỏi lớn của cuộc đời

2.3.1.3 Việc phát triển kỹ năng nói phải gắn với phát triển kỹ năng nghe tích cực

Theo nguyên tắc hội thoại, đặc biệt là theo quy tắc lượt lời thì nói và nghe là hai

kỹ năng luôn tồn tại song song, không thể tách rời Cụ thể là người nói phải có người nghe, người nghe biết lắng nghe tích cực thì chính là kỹ năng khuyến khích người nói

Vì vậy, kỹ năng nói và nghe có tính tương tác lẫn nhau và là hai kỹ năng có vai trò hết sức quan trọng Chương trình Ngữ văn 2006 chưa chú trọng đến kỹ năng nghe nhưng đến chương trình Giáo dục phổ thông môn Ngữ văn 2018 đã chú trọng đến kỹ năng nghe tích cực Nghe tích cực là khi người nghe tôn trọng người nói, lắng nghe kết hợp với ghi chép , đặt câu hỏi, nghe và tranh luận,

Đối với học sinh, nếu có kỹ năng nghe - nói tốt sẽ giúp các em thực hiện hoạt động học tập hiệu quả hơn, bởi ngôn ngữ chính là công cụ của tư duy Nâng cao kỹ năng nghe - nói là giúp học sinh phát triển năng lực giao tiếp Nói - nghe tốt là lợi thế không chỉ trong học tập mà còn là thế mạnh trong công việc và cuộc sống sau này

Chính vì mối tương quan chặt chẽ đó mà trong chương trình môn Ngữ văn 2018, yêu cầu cần đạt về kỹ năng nói và nghe được trình bày không tách rời Chẳng hạn, ở bậc THPT, sau một vài yêu cầu riêng của nói và nghe, Chương trình phổ thông môn Ngữ Văn 2018 nêu một số yêu cầu chung cần đạt của “Nói và Nghe” là:

“Nói nghe tương tác:

Tranh luận được một vấn đề có những ý kiến trái ngược nhau; tôn trọng người đối thoai

Thể hiện được thái độ cầu thị khi thảo luận, tranh luận và biết điều chỉnh ý kiến khi

cần thiết để tìm giải pháp trong các cuộc thảo luận, tranh luận”[10;tr.84].

Như vậy, phát triển kỹ năng nói phải gắn với kỹ năng nghe Tuy nhiên, do khuôn khổ, dung lượng và thời gian có hạn, ở luận văn này chúng tôi chỉ tập trung vào phát triển kỹ năng nói tất nhiên có đề cập ít nhiều đến kĩ năng lắng nghe tích cực

2.3.2 Nội dung, cách thức tích hợp phát triển kỹ năng nói cho HS lớp 12 trong dạy đọc hiểu VBTT

Như đã nói ở tren, văn bản thông tin chủ yếu được viết để truyền đạt thông tin hoặc kiến thức Văn bản thông tin thường trình bày tri thức khách quan, khoa học, cung cấp thông tin về đối tượng một cách trung thực giúp người đọc ,người nghe, hiểu chính xác những gì được mô tả, giới thiệu Các văn bản thông tin trong chương trình lớp 12 hiện hành gồm ba nhóm bài: Nhóm bài khái quát về giai đoạn văn học; nhóm bài về các tác giả, tác phẩm; nhóm bài về các vấn đề văn hóa xã hội Thông tin trong các văn

bản này thuộc thông tin khoa học Nếu đọc hiểu văn bản văn chương, HS phải đọc-đồng thời với liên tưởng, tưởng tượng, suy ngẫm mới kiến tạo nên nghĩa của VB thì đọc hiểu VBTT, HS chỉ cần phát hiện, thông hiểu nghĩa đã có sẵn trong SGK Vì vậy phần lớn các nội dung trong giờ đọc hiểu VBTT đều có thể được thiết kế thành các hoạt động để học sinh nói, trình bày về VBTT

Tất nhiên do thời lượng bài học có hạn vì vậy giáo viên chỉ nên chọn những nội dung phù hợp để tích hợp phát triển KNN cho HS lớp 12 Trong phần này, tác giả luận văn sẽ đề xuất một số nội dung, cách thức cơ bản gợi dẫn cho vấn đề này

2.3.2.1 Phát triển kỹ năng nói cho HS lớp 12 thông qua việc hướng dẫn HS phát biểu, chia sẻ về một vấn đề liên quan đến VBTT

Đề tài, chủ đề của các VBTT khá phong phú, đa dạng Mỗi văn bản thông tin lại

đề cập đến những vấn đề khoa học, hoặc thời sự rộng lớn Chẳng hạn, VB Khái quát

về văn học Việt Nam từ cách mạng tháng 8 năm 1945 đến hết thế kỉ XX.là một bài văn

học sử, kiến thức có tính khái quát, hệ thống về hoàn cảnh lịch sử, đặc điểm, thành tựu, hạn chế của giai đoạn văn học…Khi dạy đọc hiểu văn bản này, nếu chỉ cho học sinh đọc , ghi nhớ những kiến thức đã sẵn có trong SGK sẽ khiến giờ học trở nên khô khan, nhàm chán, hời hợt, kém hiệu quả

Để tạo tâm thế, sự hứng thú cho người học cũng như phát huy tính tích cực , chủ động của học sinh, GV cần dành thời gian thích hợp cho học sinh được phát biểu, chia

sẻ những hiểu biết cá nhân về những vấn đề liên quan đến VB như: Một sự kiện lịch

sử liên quan đến giai đoạn văn học mà các em chú ý; một tác giả hoặc tác phẩm của giai đoạn văn học này mà em đã đọc hoặc đã xem phim; những thông tin minh họa, bổ sung về giai đoạn văn học mà em đã sưu tầm được; những câu thơ ,đoạn văn hay mà các em ghi chép được của một tác giả thuộc giai đoạn văn học đó…

Hoặc khi dạy bài học VB Thông điệp nhân ngày thế giới phòng chống AIDS,

01-12-2003, Một văn bản có chủ đề gần gũi với học sinh, có tính thời sự xã hội và tính

toàn cầu, thông tin về đại dịch rất phong phú, đa dạng trên nhiều kênh thông tin đại chúng mà HS dễ dàng tiếp cận, vì vậy GV có thể cho học sinh phát biểu ý kiến, chia sẻ hiểu biết về căn bệnh AIDS và các giải pháp phòng chống AIDS hiện nay

Nội dung luyện nói như trên thường có thể áp dụng cho phần khởi động bài học hoặc trong giờ ngoại khóa

Cách thức thực hiện: Thường áp dụng cho phần khởi động

* Bước 1: GV gợi ra những vấn đề để HS phát biểu và chia sẻ bằng cách đặt ra những câu hỏi kích thích sự tìm tòi của người học như:

+ Giới thiệu về đề tài, chủ đề, liên quan đến VBTT cần đọc hiểu; đặt câu hỏi xoay quanh các yếu tố đó nhằm bộc lộ ra những điều đã biết, chưa biết và muốn biết của HS

về vấn đề mà văn bản đặt ra

Cụ thể, có thể gợi ý cho HS phát biểu, chia sẻ, trải nghiệm cá nhân liên quan đến

sự kiện lịch sử của một quan điểm văn học hoặc là những chi tiết liên quan đến đời tư

của tác giả mà em đã học đã xem hoặc đã tìm hiểu hoặc muốn quan tâm về một vấn đề nào đó được đặt ra trong văn bản

GV cho thời gian chuẩn bị trước ở nhà hoặc cho HS quan sát kênh hình từ tranh vẽ hoặc xem những video có nội dung liên quan để dẫn dắt kết nối, khơi gợi hứng thú của học sinh về văn bản

*Bước 2: HS chia sẻ (Có giới hạn về thời gian)

*Bước 3: GV dẫn dắt, nhận xét, hướng dẫn tiếp để tư vấn thúc đẩy và tạo hứng thú cho HS được nói – chia sẻ Cụ thể:

- Nhận xét về kỹ năng nói

- Gợi ý sửa lỗi và cung cấp cho HS thêm các nguồn tư liệu từ sách báo, tạp chí, các trang web, các nguồn học liệu để HS có thể tìm kiếm các thông tin liên quan đến bài học

* Ví dụ: Khi dạy bài: Khái quát về văn học Việt Nam từ cách mạng tháng 8 năm

1945 đến hết thế kỉ XX ngay từ phần khởi động, GV nên đặt câu hỏi gợi mở :

- Em có thể chia sẻ những điều em biết về giai đoạn lịch sử 1945- hết thế kỉ XX?Về kháng chiến,về cuộc sống của người dân qua từng giai đoạn lịch sử?

Em đã được đọc những cuốn sách nào hay xem những bộ phim nào viết về giai đoạn này?Nội dung của bộ phim hay cuốn sách đó làm em quan tâm, hứng thú? Đây là dạng những câu hỏi nhằm dẫn nhập nhằm tạo không khí để HS nhập cuộc với kiến thức cuả bài học nhằm chủ động lĩnh hội tri thức về lịch sử và văn học ở giai đoạn này; đồng thời tạo điều kiện để thực hiện tích hợp cho HS nói một cách linh hoạt Vừa nói vừa bám sát mục tiêu của giờ dạy theo từng phần, từng mục, giờ học VBTT

chắc chắn sẽ có nhiều hứng khởi với HS.

2.3.2.2 Phát triển kỹ năng nói cho HS lớp 12 thông qua việc hướng dẫn HS thảo luận, tranh luận, phát biểu quan điểm cá nhân về một vấn đề phức tạp trong VBTT

Thảo luận là một quá trình phân tích và tương tác trong đó việc thể hiện suy nghĩ, ý tưởng, ý kiến và sự kiện diễn ra bằng cách giao tiếp cởi mở giữa những người tham gia Tranh luận như một cuộc thi thảo luận có hệ thống về một vấn đề cụ thể, trong đó những người tham gia đưa ra các lập luận đối lập và để thuyết phục đối phương bằng những quyết định cuối cùng Tranh luận là một cuộc thi, bản chất có tính cạnh tranh, trong khi thảo luận nhóm là một quá trình hợp tác

Văn hóa thảo luận, tranh luận, phản biện tạo ra tính dân chủ sáng tạo trong môi trường giáo dục và xã hội Tranh luận phản biện có tính khoa học, hướng tìm tòi cái mới, cái tốt hơn Vì thế tranh luận là xây dựng thói quen được hỏi, được giải đáp, được

đề xuất cái mới nghĩa là cần có sự sáng tạo, phát triển nhưng vẫn giữ được sự tôn trọng và gìn giữ đạo lí truyền thống Trong nhà trường, thảo luận, tranh luận, khuyến khích người học có thái độ hoài nghi khoa học, kiểm chứng lại thông tin, chủ động nêu vấn đề, giúp tư duy phản biện của học sinh phát triển Vì vậy, trong giờ đọc hiểu VBTT, GV cần tận dụng cơ hội này để tổ chức cho học sinh thảo luận, tranh luận