TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC BIỆN CHỨNG GIỮA CÁI CHUNG VÀ CÁI RIÊNG VÀ VẬN DỤNG VÀO VIỆC XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ở NƯỚC TA

Để góp thêm một tiếng nói ủng hộ đường lối phát triển kinh tế mà Đảng và nhà nước ta đang xây dựng, em chọn vấn đề "Mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng và vận dụng trong quá trình xâ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC

BIỆN CHỨNG GIỮA CÁI CHUNG VÀ CÁI RIÊNG VÀ VẬN DỤNG VÀO VIỆC XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ

THỊ TRƯỜNG Ở NƯỚC TA

MỤC LỤC MỤC LỤC TRANG

LỜI MỞ ĐẦU ….4 NỘI DUNG … 5

I TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN VỀ CÁI CHUNG VÀ CÁI RIÊNG… … 5

1.1 Các khái niệm …… 5

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa cái chung và cái riêng …… 5,6

II CÁI CHUNG VÀ CÁI RIÊNG XÉT TRONG KINH TẾ VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI …… 7

III NHỮNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG DỰA TRÊN CƠ SỞ NGUYÊN LÍ GIỮA CÁI CHUNG VÀ CÁI RIÊNG…… 8

3.1 Chuyển sang kinh tế thị trường là một tất yếu khách quan… 8 3.1.1 Khái niệm kinh tế thị trường 8 3.1.2 Chuyển sang kinh tế thị trường là một tất yếu khách quan 8,9

3.2 Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta 9 3.2.1 Những nét đặc thù của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN

ở Việt Nam 9,10,11 3.2.2 Một số vấn đề đặt ra 12,13 3.2.3 Một số giải pháp tiếp tục phát triển kinh tế thị trường Việt Nam dựa trên

Nam 13,14

KẾT LUẬN 14,15

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 15,16

LỜI MỞ ĐẦU

Bước lên từ nền kinh tế phong kiến lạc hậu, trì trệ, lại phải trải qua hai cuộc chiến tranh giữ nước khốc liệt, nền kinh tế nước ta vốn đã lạc hậu lại càng thêm kiệt quệ bởi chiến tranh Vào thời bình, bắt đầu từ cơ sở kinh tế lạc hậu, trì trệ

đó, nước ta xây dựng nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp, khiến cho đất nước lâm vào tình trạng khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng Trong khi đó, nhờ sử dụng triệt để kinh tế thị trường mà CNTB đã đạt được những thành tựu về kinh tế- xã hội, phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao năng suất lao động Cũng nhờ kinh tế thị trường, quản lý xã hội đạt được những thành quả

về văn minh hành chính, văn minh công cộng; con người nhạy cảm, tinh tế, với khả năng sáng tạo, sự thách thức đua tranh phát triển Trước tình hình đó, trong Đại hội Đảng VI, Đảng ta kịp thời nhận ra sai lầm và tiến hành sửa đổi, chuyển

sang xây dựng kinh tế thị trường theo định hướng XHCN, kích thích sản xuất, phát triển kinh tế nhằm mục tiêu dân giàu nước mạnh xã hội công bằng văn minh

Mới chập chững bước vào nền kinh tế thị trường đầy gian khó, phức tạp, nền kinh tế Việt Nam đòi hỏi sự học tập, tiếp thu kinh nghiệm của nhân loại trên cơ

sở cân nhắc, chọn lựa cho phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện của Việt Nam Trong quá trình học hỏi đó, triết học Mác- Lênin, đặc biệt là phạm trù triết học cái chung và cái riêng có vai trò là kim chỉ nam cho mọi hoạt động nhận thức về kinh tế thị trường

Để góp thêm một tiếng nói ủng hộ đường lối phát triển kinh tế mà Đảng và nhà nước ta đang xây dựng, em chọn vấn đề "Mối quan hệ giữa cái chung và cái riêng và vận dụng trong quá trình xây dựng kinh tế thị trường ở nước ta" làm tiểu luận của mình

ssNỘI DUNG

I TRIẾT HỌC MÁC- LÊNIN VỀ CÁI CHUNG VÀ CÁI RIÊNG

1.1 Các khái niệm

_ Cái riêng : là phạm trù triết học dùng để chỉ một sự vật, một hiện

tượng, một quá trình riêng lẻ nhất định trong thế giới khách quan

_ Cái chung : là phạm trù triết học được dùng để chỉ những mặt, những thuộc tính chung không những có ở một kết cấu vật chất nhất định, mà còn được lặp lại trong nhiều sự vật, hiện tượng hay quá trình riêng lẻ khác

Ví dụ : cái bàn, cái ghế là cái riêng Thế nhưng giữa cái bàn và cái ghế này lại có những đặc điểm chung như được làm từ gỗ,

_ Tương tự cho mỗi con người chúng ta thì tất cả mọi người đều là những

cá thể riêng biệt, thế nhưng tất cả đều là người, cũng có những hoạt động như nhau như ăn uống, sinh hoạt

Lưu ý:

_ Cái đơn nhất : là một phạm trù triết học dùng để chỉ những thuộc tính, những mặt chỉ có ở một sự vật nhất định mà không lặp lại ở những sự vật khác

_Có nghĩa cái đơn nhất là bộ phận nhỏ của cái riêng, nó chính là thuộc

tính còn lại của các riêng khi đã loại bỏ đi những thuộc tính chung

Lấy ví dụ: cho 3 con người riêng biệt A, B, C Ba người này được gọi là cái

riêng

Giữa 3 người này sẽ tồn tại cái chung như cùng sở thích, cùng đam mê : những đặc tính như thế được gọi là cái chung của 3 con người này

Thế nhưng giả sử con người A lại có những đặc tính riêng biệt mà B và C không

có thì đặc tính đó gọi là cái đơn nhất

1.2 Mối quan hệ biện chứng giữa cái riêng và cái chung

- Cái chung chỉ tồn tại trong cái riêng và thông qua cái riêng nó mới biểu hiện được sự tồn tại của mình Ví dụ như cây cam, cây xoài là những cái riêng thế nhưng nhờ sự tồn tại của 2 cái cây này thì cái chung nó mới tồn tại đó là giữa

2 cái cây đó đều có điểm chung là thân, cây, cành

- Cái riêng chỉ tồn tại trong mối liên hệ với cái chung, có nghĩa là không có cái riêng nào tồn tại độc lập tuyệt đối, không có liên hệ gì với cái chung Ví

dụ như trường hợp cây cam nó là cái riêng, thế nhưng cây cam này bắt buộc

nó phải có điểm chung với một cái cây nào đó Nói cho dễ hiểu thì: không có người nào cô đơn mà luôn tồn tại người có điểm chung với họ

Có nghĩa là bất cứ một sự vật nào từ con người cho tới tập đoàn, tổ chức thì những cá thể riêng biệt này luôn có những đặc điểm chung với những cá thể riêng biệt khác, không chung ở chỗ này thì chung ở chỗ khác

Cho nên ai đó nói rằng mình cô đơn là các bạn nhầm, bởi vì qui luật cái chung và cái riêng nó thông báo cho các bạn biết: chắc chắn tồn tại con người

có điểm chung với các bạn

Cái riêng là cái toàn bộ, nó phong phú hơn cái chung bởi vì ngoài đặc điểm chung mà cái riêng nào cũng có thì nó còn có cái đơn nhất của riêng nó

Như ví dụ đã nói về 3 con người riêng lẻ A,B ,C Từng cá thể A, B,

C là cái toàn bộ, mỗi một cá thể như A chẳng hạn thì nó chứa trong mình 2 thứ sau: cái chung với B, C và cái đơn nhất chỉ mình nó có

- Cái chung là cái bộ phận nhưng nó sâu sắc hơn cái riêng, bởi vì nó chứa đựng những thuộc tính, những đặc điểm mà bất cứ cái riêng nào cũng phải có Cho nên cái chung nó gắn liền với cái bản chất, qui luật

- Cái đơn nhất và cái chung có thể chuyển hoá cho nhau trong quá trình phát triển của sự vật Có nghĩa là cái đơn nhất là thuộc tính đặc biệt của cái riêng mà chỉ mình nó có, sau đó thuộc tính này nếu phù hợp thì nó sẽ phát triển để trở thành cái chung, và tương tự cho cái chung nếu nó không phù hợp thì nó sẽ bị tiêu diệt và dần dần trở thành cái đơn nhất

Ví dụ: cho 5 con người A, B, C, D, E Giữa 5 con người riêng biệt này đều tồn tại những đặc điểm chung nhất định như cùng là sinh viên

Thế nhưng con người A lại có cái đơn nhất tức là không ai có thứ này như cậu

ta rất chăm học Nếu như đức tính chăm học này nó phát triển có nghĩa là B,C,D,E vì lí do gì đó mà lại chăm học giống như A thì lúc này đức tính chăm học của A lại phát triển thành cái chung Tương tự cho trường hợp cái chung nào

đó không còn tồn tại mà lại trở thành cái đơn nhất như A,B,C,D đã tốt nghiệp, còn E lại tiếp tục là sinh viên

II CÁI CHUNG VÀ CÁI RIÊNG XÉT TRONG KINH TẾ VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI

Nền kinh tế nước ta đang hoà nhập với nền kinh tế thị trường thế giới, sự giao lưu về hàng hoá, dịch vụ và đầu tư nước ngoài làm cho sự vận động của nền kinh tế nước ta gần gũi hơn với nền kinh tế thị trường thế giới Tương quan giá

cả của các loại hàng hoá trong nước gần gũi hơn với tương quan giá cả hàng hoá quốc tế Thị trường trong nước gắn liền với thị trường thế giới Nói cách khác, kinh tế Việt Nam là một bộ phận của nền kinh tế thế giới Xu hướng chung phát triển kinh tế của thế giới là sự phát triển kinh tế của mỗi nước không thể tách rời

sự phát triển và hoà nhập quốc tế, sự cạnh tranh giữa các quốc gia đã thay đổi, không còn là dân số đông, vũ khí nhiều, quân đội mạnh mà là tiềm lực kinh tế Mục đích của các chính sách, của các quốc gia là tạo được nhiều của cải vật chất trong quốc gia của mình, là tốc độ phát triển kinh tế cao, đời sống nhân dân được cải thiện Tiềm lực kinh tế đã trở thành thước đo chủ yếu, vai trò và sức mạnh của mỗi dân tộc, là công cụ chủ yếu để bảo vệ uy tín và duy trì sức mạnh của các đảng cầm quyền

Như vậy với tư cách là một bộ phận của nền kinh tế thế giới thì việc tiếp thu những đặc trưng cơ bản những nét chung trong tổng thể đó để hoàn thiện nền kinh tế Việt Nam là tất yếu Tuy nhiên ta không được phép chỉ tiếp thu một cách hình thức phải tiếp thu có chọn lọc cho phù hợp với đièu kiện đất nước Phải giữ được nhưng nét đặc trưng riêng tức là phải bảo tồn cái đơn nhất của kinh tế Việt Nam từ đó còn phải xây dựng một nền kinh tế thị trường mới về chất, thể hiện

sự phát triển, phủ định biện chứng đối với nền kinh tế thị trường TBCN

III NHỮNG GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG DỰA TRÊN CƠ SỞ NGUYÊN LÍ GIỮA CÁI CHUNG VÀ CÁI RIÊNG

3.1 Chuyển sang kinh tế thị trường là một tất yếu khách quan

3.1.1 Khái niệm kinh tế thị trường,

Ta có thể định nghĩa thị trường là nơi diễn ra hoạt động mua bán hàng hóa, nơi cung gặp cầu

Kinh tế thị trường là một hệ thống tự điều chỉnh nền kinh tế, bảo đảm có năng suất, chất lượng và hiệu quả cao; dư thừa và phong phú hàng hoá; dịch vụ được

mở rộng và coi như hàng hoá thị trường; năng động, luôn luôn đổi mới mặt hàng, công nghệ và thị trường

Đó là một nền kinh tế hoạt động theo cơ chế thị trường, với những đặc trưng cơ

bản như: phát triển kinh tế hàng hoá, mở rộng thị trường, tự do kinh doanh, tự

do thương mại, tự định giá cả, đa dạng hoá sở hữu, phân phối do quan hệ cung-cầu

3.1.2 Chuyển sang kinh tế thị trường là một tất yếu khách quan

Sau chiến tranh, do sự không hài hoà giữa các nền kinh tế và sự chủ quan cứng nhắc không tính tới sự phù hợp của cơ chế quản lý mà chúng ta đã không tạo ra được động lực thúc đẩy nền kinh tế phát Việc quản lý kinh tế của nhà nước lại sử dụng các công cụ hành chính, mệnh lệnh theo kiểu thời chiến không thích hợp với yêu cầu của thời đại, đặc biệt là kìm hãm sức sáng tạo của người lao động Trong khi đó, nhờ sử dụng triệt để kinh tế thị trường, CNTB đã đạt được những thành tựu về kinh tế- xã hội, phát triển lực lượng sản xuất, nâng cao năng suất lao động

Với tinh thần tích cực sửa đổi, sau khi đã nhận ra những sai lầm, tại đại hội VI của Đảng đã chủ trương phát triển nền kinh tế nhiều thành phần và thực hiện chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế từ cơ chế kế hoạch hoá sang cơ chế hạch toán kinh doanh XHCN Đây là một sự thay đổi về nhận thức có ý nghĩa rất quan trọng trong lý luận cũng như thực tế Đảng ta còn chỉ rõ rằng nền kinh tế thị trường có sự phù hợp với thực tế nước ta, phù hợp với các qui luật kinh tế và với

xu thế của thời đại: Nếu không thay đổi cơ chế kinh tế, vẫn giữ cơ chế kinh tế cũ thì không thể nào có đủ sản phẩm để tiêu dùng chứ chưa muốn nói đến tích luỹ vốn để mở rộng sản xuất Do đặc trưng của nền kinh tế tập trung là rất cứng nhắc nên nó chỉ có tác dụng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn ngắn Nền kinh tế chỉ huy ở nước ta tồn tại quá dài nên nó không những không còn tác dụng đáng kể trong việc thúc đẩy sản xuất phát triển mà nó còn sinh ra nhiều hiện tượng tiêu cực làm giảm năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất Xu hướng chung phát triển kinh tế của thế giới là sự phát triển kinh tế của mỗi nước không thể tách rời sự phát triển và hoà nhập quốc tế Mục đích của các chính sách, của các quốc gia là tạo được tốc độ phát triển kinh tế cao, đời sống nhân dân được cải thiện, thất nghiệp thấp Kinh tế đã trở thành thước đo chủ yếu, vai trò và sức mạnh của mỗi dân tộc, là công cụ chủ yếu để bảo vệ uy tín và duy trì

sức mạnh của các đảng cầm quyền Như vậy việc chuyển sang kinh tế thị trường

là điều kiện không thể thiếu để phát triển kinh tế Tuy nhiên ta không được phép chỉ tiếp thu hình thức kinh tế thị trường từ chế độ TBCN mà từ đó còn phải xây dựng một nền kinh tế thị trường mới về chất, thể hiện sự phát triển, phù hợp với hoàn cảnh đất nước

3.2 Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta

3.2.1 Những nét đặc thù của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

Trên cơ sở vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tham khảo kinh nghiệm phát triển của các quốc gia trên thế giới và từ thực tiễn phát triển Việt Nam, Đảng ta đã đề ra đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCH Đây

là bước phát triển mới về tư duy lý luận, một sự vận dụng độc lập, sáng tạo của Đảng ta trong quá trình đổi mới và là sự vận dụng sáng tạo từ chỉ dẫn của chủ nghĩa Mác - Lênin về CNXH và con đường đi lên CNXH, đặc biệt là những chỉ dẫn của Lê-nin trong chính sách kinh tế mới

Với mô hình kinh tế kế hoạch hóa tập trung, nền kinh tế nước ta đã đạt nhiều thành tựu, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn chiến tranh, bảo vệ nền độc lập dân tộc, thống nhất đất nước Tuy nhiên, sau khi thống nhất đất nước, cả nước đi lên CNXH, mô hình kinh tế này đã bộc lộ nhiều hạn chế Trước tình trạng sản xuất đình đốn, thương mại trì trệ, năng suất lao động thấp, tốc độ tăng trưởng kinh tế rất thấp, lực lượng sản xuất lạc hậu Đảng Cộng sản Việt Nam đã vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn nước ta, quyết tâm từ bỏ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp để chuyển sang nền kinh

tế thị trường định hướng XHCN

Ở Việt Nam, mặc dù đã có quan điểm manh nha về kinh tế thị trường từ Đại hội

VI khi xác định xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, tuy nhiên đến

Đại hội IX, thuật ngữ “phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN” mới chính thức được sử dụng trong Văn kiện của Đảng

Đến Đại hội X của Đảng (2006), 5 thành phần kinh tế gồm: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân, kinh tế tư bản nhà nước và kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được xác lập trong nền kinh tế nước ta Vị trí, vai trò của từng thành phần kinh tế trong nền kinh tế quốc dân đã được nhận thức rõ ràng và xác định

cụ thể

Đến Đại hội XI của Đảng (2011) đã phát triển và hoàn thiện thêm một bước đặc trưng kinh tế của CNXH, trong đó Đảng ta xác định: “Nền kinh tế với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, hình thức tổ chức kinh doanh và hình thức phân phối Các thành phần kinh tế hoạt động theo pháp luật đều là bộ phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo Kinh tế tập thể không ngừng được củng cố và phát triển Kinh tế nhà nước

và kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân Kinh tế tư nhân là một trong những động lực của nền kinh tế Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được khuyến khích phát triển Các hình thức sở hữu hỗn hợp và đan kết với nhau hình thành các tổ chức kinh tế đa dạng ngày càng phát triển”

Trên cơ sở kế thừa nhận thức của các đại hội trước, Đại hội XII của Đảng đã có những bổ sung đáng kể với sự hiện diện khá toàn diện và cụ thể các thành tố cấu thành nền kinh tế, thể hiện bước tiến trong nhận thức lý luận của Đảng về mô hình kinh tế Việt Nam, đó là: Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN Việt Nam là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời bảo đảm định hướng XHCN phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có

sự quản lý của Nhà nước pháp quyền XHCN, do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhằm mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh