PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ PHỦ ĐỊNH VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH VIỆC KẾ THỪA VÀ PHÁT TRIỂN SÁNG TẠO CÁC GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ =====000===== TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ PHỦ ĐỊNH VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH VIỆC KẾ THỪA VÀ PHÁT TRIỂN SÁNG TẠO CÁC GIÁ TRỊ TRU

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

=====000=====

TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC

PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ PHỦ ĐỊNH VÀ VẬN DỤNG PHÂN TÍCH VIỆC

KẾ THỪA VÀ PHÁT TRIỂN SÁNG TẠO CÁC GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG

TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY

Sinh viên thực hiện:

Mã SV:

Lớp Lớp tín chỉ:

Giảng viên hướng dẫn:

Hà Nội - /2021

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU……… 1

CHƯƠNG 1 PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ PHỦ ĐỊNH……… 2

1.1 Khái niệm về phủ định và phép biện chứng……….2

1.1.1 Định nghĩa……….2

1.1.2 Các đặc trưng của phủ định biện chứng ……… 2

1.2 Quy luật phủ định của phủ định Hình thức “xoáy ốc” của sự phát triển ………3

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận……….5

CHƯƠNG 2 VẬN DỤNG VIỆC PHÂN TÍCH VÀ KẾ THỪA VÀ PHÁT TRIỂN SÁNG TẠO CÁC GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG TRONG BỐI CẢNH TOÀN CẦU HÓA HIỆN NAY………7

2.1 Các giá trị truyền thống của nước ta hiện nay……….7

2.1.1 Các giá trị truyền thống là gì? ……… 7

2.1.2 Giới thiệu các giá trị truyền thống của Việt Nam……… 8

2.2 Vai trò của phủ định biện chứng trong việc kế thừa và phát huy sáng tạo các giá trị truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay………9

KẾT LUẬN……….16

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 17

Danh mục hình ảnh

Hình 1 Hình thái “xoáy ốc” biểu diễn địa chất trong các kỉ nguyên lịch sử……….5 Hình 2 “Lá lành đùm lá rách” đã trở thành truyền thống tốt đẹp của dân tộc…… 9

LỜI NÓI ĐẦU

Hội nhập quốc tế là một quá trình tất yếu, có lịch sử phát triển lâu dài và có nguồn gốc, bản chất xã hội của lao động và sự phát triển văn minh giữa con người với con người Đối với các nước có nền kinh tế trì trệ và lạc hậu, hội nhập kinh tế quốc tế trở thành một giải pháp hữu hiệu để mở rộng thị trường, áp dụng tinh hoa của khoa học – kĩ thuật, học hỏi kinh nghiệm và rút ngắn khoảng cách với các nước trong khu vực và trên thế giới Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của hội nhập kinh tế quốc tế, Đảng ta bằng những chính sách và đường lối đúng đắn, đã và đang có những bước hội nhập sâu hơn vào tiến trình toàn cầu hoá, tham gia vào các

tổ chức thế giới như WTO, ASEAN, APEC,… nhằm mục tiêu hiện đại hoá, công nghiệp hoá đất nước với phương châm đi tắt đón đầu, thu hẹp khoảng cách so với các nước phát triển, tạo tiền đề cho quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội

Bối cảnh toàn cầu hóa và quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng của Việt Nam đã đem lại những thời cơ, vận hội, đồng thời cũng làm xuất hiện cả những thách thức, nguy cơ thực sự đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, đặc biệt là trên phương diện tư tưởng, văn hóa Cụ thể ở đây có thể là hòa nhập dẫn đến hòa tan, đánh mất chính mình và làm mai một bản sắc văn hóa dân tộc

Vậy một câu hỏi được đặt ra chính là: Làm thế nào để giữ gìn, kế thừa và phát triển sáng tạo những giá trị văn hoá truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay?

Một trong những hướng tiếp cận để giải quyết câu hỏi trên là dựa vào phương pháp luận phủ định biện chứng Và trong cuốn tiểu luận này, tôi lựa chọn

đề tài : “Phép biện chứng về phủ định và vận dụng phân tích việc kế thừa và phát

triển sáng tạo các giá trị truyền thống trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay” Đề

tài với nội dung tập trung chủ yếu vào phép phủ định biện chứng và ứng dụng của

nó vào thực tiễn với vấn đề kế thừa và phát huy bản sắc dân tộc

CHƯƠNG 1 PHÉP BIỆN CHỨNG VỀ PHỦ ĐỊNH 1.1 Khái niệm phủ định và phủ định biện chứng

1.1.1 Định nghĩa

Trong đời sống thường ngày, người ta thường biểu hiện khái niệm phủ định bằng từ “không” nghĩa là bác bỏ một cái gì đó Còn theo triết học, thế giới vận động và phát triển không ngừng, vô cùng, vô tận Sự vật, hiện tượng sinh ra, tồn tại, phát triển rồi mất đi và được thay thế bằng sự vật, hiện tượng khác; thay thế hình thái tồn tại này bằng hình thái tồn tại khác của một sự vật, hiện tượng trong quá

trình vận động và phát triển của nó Sự thay thế đó gọi là sự phủ định

Mọi quá trình vận động và phát triển trong các lĩnh vực khác nhau của tự nhiên, đời sống xã hội hay tư duy đều diễn ra thông qua những sự phủ định, trong

đó có những sự phủ định chấm dứt sự phát triển, đồng thời cũng có những sự phủ định tạo ra tiền đề, điều kiện cho quá trình phát triển Và những sự phủ định tạo ra

điều kiện, tiền đề cho sự phát triển ấy được gọi là sự phủ định biện chứng

1.1.2 Các đặc trưng của phủ định biện chứng

Khi nhắc đến phủ định biện chứng, người ta nhớ đến hai đặc trưng cơ bản đó chính là tính khách quan và tính kế thừa

Thứ nhất, phủ định biện chứng có tính khách quan vì nguyên nhân của sự

phủ định nằm trong chính bản thân sự vật, hiện tượng đó Nó là kết quả của quá trình đấu tranh giải quyết mâu thuẫn tất yếu, bên trong của bản thân sự vật, tạo khả năng ra đời của cái mới thay thế cái cũ Nhờ việc giải quyết các mâu thuẫn mà sự vật luôn phát triển, vì vậy nên phủ định biện chứng là một tất yếu khách quan trong quá trình vận động và phát triển của sự vật Không chỉ vậy, mỗi sự vật có phương

thức phủ định riêng tuỳ thuộc vào sự giải quyết mâu thuẫn của bản thân chúng Điều đó cũng có nghĩa, phủ định biện chứng không phụ thuộc vào ý muốn, ý chí của con người mà con người chỉ có thể tác động làm cho quá trình phủ định ấy diễn

ra nhanh hay chậm trên cơ sở nắm vững quy luật phát triển của sự vật

Thứ hai, phủ định biện chứng có tính kế thừa: kế thừa những nhân tố quy

luật và loại bỏ nhân tố trái quy luật Kế thừa là việc cái mới ra đời từ việc giữ lại trong đó những yếu tố tích cực, tiến bộ từ cái cũ và cải tạo đi cho phù hợp Phủ định biện chứng không phải là phủ định sạch trơn cái cũ mà ngược lại, trên cơ sở của những yếu tố đúng đắn của cái cũ để hình thành, phát triển cái mới, tạo nên tính liên tục cho sự phát triển Đó chính là sự phủ định mà trong đó cái mới được hình thành và phát triển tự thân, thông qua quá trình chọn lọc và xóa bỏ những yếu tố tiêu cực, lỗi thời, không phù hợp để giữ lại những nội dung tích cực, phù hợp với

thời đại V.I.Lênin đã từng khẳng định: “Không phải sự phủ định sạch trơn, không

phải sự phủ định không nghĩ, không phải sự phủ định hoài nghi, không phải sự do

dự, cũng không phải sự nghi ngờ là cái đặc trưng và cái bản chất trong phép biện chứng…, mà là sự phủ định coi như là vòng khâu của liên hệ, vòng khâu của sự phát triển…”

Bởi thế mà phủ định biện chứng chính là khuynh hướng tất yếu của mối liên

hệ bên trong giữa cái cũ và cái mới, cũng như là sự tự khẳng định của các quá tình vận động, phát triển, hình thành của sự vật và hiện tượng

1.2 Quy luật phủ định của phủ định Hình thức “xoáy ốc” của sự phát triển

Trong sự vận động vĩnh cửu của thế giới vật chất, phủ định biện chứng là một quá trình vô tận, cái mới phủ định cái cũ, nhưng rồi cái mới lại trở nên cũ và lại bị cái mới khác phủ định… Cứ như vậy, sự phát triển của sự vật, hiện tượng diễn ra theo khuynh hướng phát triển của sự vật, hiện tượng, từ thấp đến cao một cách vô tận theo chu kì đường xoáy ốc

Trong chuỗi phủ định tạo nên quá trình phát triển của các sự vật, hiện tượng, mỗi lần phủ định biện chứng đều sẽ hình thành những điều kiện, tiền đề cho sự phát triển tiếp theo của chúng Trải qua nhiều lần phủ định, tức “phủ định của phủ định”, tất yếu nó sẽ dẫn tới một kết quả là sự vận động theo chiều hướng đi lên của sự vật, hiện tượng

Phủ định biện chứng nói lên một giai đoạn, một nấc thang trong quá trình phát triển Nói một cách khái quát, qua một số lần phủ định, sự vật hoàn thành một chu kỳ phát triển Phủ định lần thứ nhất tạo ra sự đối lập với cái ban đầu, đó là một bước trung gian trong sự phát triển Sau những lần phủ định tiếp theo, tái lập cái ban đầu nhưng trên cơ sở mới cao hơn, nó thể hiện rõ rệt bước tiến của sự vật Những lần phủ định tiếp theo đó được gọi là sự phủ định của phủ định Phủ định của phủ định làm xuất hiện cái mới như là kết quả tổng hợp tất cả những yếu tố tích cực đã được phát triển từ trong cái khẳng định ban đầu và cả trong những lần phủ định tiếp theo những yếu tố tích cực được khôi phục, được duy trì và phát triển Cái tổng hợp này là sự thống nhất biện chứng tất cả những cái tích cực ở các giai đoạn trước và ở cái mới xuất hiện trong quá trình phủ định Do vậy, cái mới với tư cách

là kết quả phủ định của phủ định có nội dung toàn diện và phong phú hơn so với cái khẳng định ban đầu và cái kết quả của lần phủ định thứ nhất

Sự phát triển biện chứng thông qua những lần phủ định biện chứng là sự thống nhất giữa loại bỏ, giữ lại (kế thừa) và phát triển Mỗi lần phủ định biện chứng được thực hiện sẽ mang lại những nhân tố tích cực mới Do đó, sự phát triển thông qua những lần phủ định biện chứng sẽ tạo ra xu hướng tiến lên không ngừng Sự phát triển đi lên đó không phải diễn ra theo đường thẳng mà theo đường “xoáy ốc”

Đề cập tới con đường đó của sự phát triển biện chứng, V.I Lênin viết: “Sự phát

triển hình như diễn lại những giai đoạn đã qua, nhưng dưới một hình thức khác, ở một trình độ cao hơn (“phủ định của phủ định”); sự phát triển có thể nói là theo đường trôn ốc chứ không theo đường thẳng ”

Diễn tả quy luật phủ định của phủ định bằng đường “xoáy ốc” chính là hình thức cho phép biểu đạt được rõ ràng nhất các đặc trưng của quá trình phát triển biện chứng: tính kế thừa, tính chu kỳ, tính đi lên và tính vô tận của sự phát triển Mỗi vòng mới của đường xoáy ốc thể hiện một trình độ cao hơn của sự phát triển, đồng thời dường như quay lại cái đã qua, dường như lặp lại vòng trước Sự nối tiếp nhau của các vòng thể hiện tính vô tận của sự phát triển, tính vô tận của sự tiến lên từ thấp đến cao của sự vật, hiện tượng trong thế giới Trong quá trình phát triển của sự vật, phủ định biện chứng đã đóng vai trò là những vòng khâu của quá trình đó

Hình 1 Hình thái “xoáy ốc” biểu diễn địa chất trong các kỉ nguyên lịch sử

(Nguồn: greelane.com) Tóm lại, nội dung cơ bản của quy luật phủ định của phủ định trong phép biện

chứng duy vật phản ánh mối liên hệ, sự kế thừa giữa cái bị phủ định và cái phủ định trong quá trình phát triển của sự vật Phủ định biện chứng là điều kiện cho sự phát triển, cái mới ra đời là kết quả của sự kế thừa những nội dung tích cực từ trong

sự vật cũ, phát huy nó trong sự vật mới và tạo nên tính chu kì của sự phát triển

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận

Quy luật phủ định của phủ định là cơ sở để chúng ta nhận thức một cách đúng đắn về xu hướng vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng Quá trình đó

không phải diễn ra theo đường thằng, mà là con đường quanh co, phức tạp, gồm nhiều giai đoạn và quá trình khác nhau Tuy nhiên, tính đa dạng và phức tạp của quá trình phát triển chỉ là sự biểu hiện của khuynh hướng chung, khuynh hướng tiến lên theo quy luật Vì vậy, điều chúng ta cần làm đó là phải nắm được đặc điểm, bản chất, các mối liên hệ của sự vật, hiện tượng để tác động đến sự phát triển, phù hợp với yêu cầu hoạt động, nhận thức biểu hiện của thế giới quan khoa học và nhân sinh quan cách mạng trong mọi hoạt động của chúng ta và trong thực tiễn Khẳng định niềm tin vào xu hướng tất yếu là phát triển tiến lên của cái tiến bộ, đó là biểu hiện của thế giới quan khoa học và nhân sinh quan cách mạng

Theo quy luật phủ định của phủ định, trong thế giới khách quan, cái mới tất yếu ra đời để thay thế cái cũ Trong tự nhiên, cái mới ra đời và phát triển theo quy luật khách quan Trong đời sống xã hội, cái mới ra đời trên cơ sở hoạt động có mục đích, ý thức tự giác và sáng tạo của con người Vì vậy, cần nâng cao tính tích cực của nhân tố chủ quan trong mọi hoạt động, có niềm tin vào sự tất thắng của cái mới, ủng hộ cái mới và đâu tranh cho cái mới thắng lợi Do đó, cần khắc phục tư tưởng bảo thủ, trì trệ, giáo điều, kìm hãm sự phát triển của cái mới, làm trái với quy luật phủ định của phủ định

Quan điểm biện chứng về sự phát triển còn đòi hỏi trong quá trình phủ định cái cũ phải tuân theo nguyên tắc kế thừa có phê phán, kế thừa những nhân tố hợp quy luật, phù hợp với thời đại và lọc bỏ, vượt qua, cải tạo cái tiêu cực, trái quy luật nhằm thúc đẩy theo hướng tiến bộ

CHƯƠNG 2 VẬN DỤNG PHÂN TÍCH VIỆC KẾ THỪA VÀ PHÁT TRIỂN SÁNG TẠO

CÁC GIÁ TRỊ TRUYỀN THỒNG TRONG BỐI CẢNH

TOÀN CẦU HOÁ HIỆN NAY 2.1 Các giá trị truyền thống của nước ta hiện nay

2.1.1 Giá trị truyền thống là gì?

"Truyền thống", theo gốc từ Latinh được viết là "Tradio"nghĩa của nó là

"truyền lại", "nhường lại", "giao lại" và "phân phát" Do vậy, hiểu theo nghĩa đơn giản nhất của từ này, truyền thống là sự kế thừa di sản xã hội có giá trị được truyền

từ thế hệ này sang thế hệ khác Theo GS Trần Văn Giàu, "truyền thống là những đức tính hay những thói tục kéo dài nhiều thế hệ, nhiều thời kỳ lịch sử và hiện có nhiều tác dụng, tác dụng đó có thể tích cực, cũng có thể tiêu cực" Đồng thời, với cách tiếp cận tổng quát, GS TS Nguyễn Trọng Chuẩn cho rằng: "Theo nghĩa tổng quát nhất, truyền thống - đó là những yếu tố của di tồn văn hóa, xã hội thể hiện trong chuẩn mực hành vi, tư tưởng, phong tục, tập quán, thói quen, lối sống và cách ứng xử của một cộng đồng người được hình thành trong lịch sử và đã trở nên ổn định, được truyền từ đời này sang đời khác và được lưu giữ lâu dài"

Tuy nhiên, dựa trên quan điểm biện chứng, truyền thống bao giờ cũng có hai mặt, cả về mặt tích cực lẫn mặt tiêu cực Mặt tích cực bao gồm những yếu tố ưu việt, tiến bộ, phù hợp với sự phát triển của xã hội, góp phần giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc Mặt tiêu cực bao gồm sức ỳ, của sự bảo thủ, trì trệ, lạc hậu, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của xã hội

Hai mặt mâu thuẫn đó cùng song song tồn tại trong truyền thống, có khi còn đan xen, chống chéo lên nhau Vì vậy, chúng ta cũng cần phân biệt truyền thống và giá trị truyền thống Bởi lẽ khi nói đến giá trị truyền thống là nói đến những truyền thống đã được thừa nhận, đánh giá, thẩm định nghiêm ngặt của thời gian, nó được

lựa chọn, thừa nhận của cộng đồng qua những giai đoạn lịch sử Tuy nhiên, sự thẩm định đó không phải là ý kiến chủ quan mà phải được dựa trên sự đánh giá khách quan Như vậy, giá trị truyền thống là những cái tốt đẹp mang ý nghĩa tích cực Chính những giá trị này tạo nên bản sắc của từng dân tộc, nó được truyền lại cho thế hệ sau và sẽ được bảo vệ, duy trì, bổ sung và phát triển Tuy nhiên, giá trị truyền thống cũng biến đổi chứ không hoàn toàn bất biến Sự biến đối đó diễn ra nhanh hay chậm là tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố trong đó, quan trọng nhất là điều kiện kinh tế, xã hội

2.1.2 Các giá trị truyền thống của Việt Nam

Trong suốt hàng nghìn năm dựng nước, giữ nước, xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc, dân tộc Việt Nam đã viết lên những trang sử hào hùng và chói rọi Lịch sử hào hung ấy đã tạo nên nhân cách con người Việt Nam với các giá trị đạo đức vô cùng phong phú Cùng với thời gian, các giá trị đạo đức này được lưu truyền qua các thế hệ và trở thành truyền thống tốt đẹp, trở thành động lực

và sức mạnh của dân tộc Có thể kể đến một số giá trị truyền thống điển hình như tinh thần yêu nước; tinh thần tự chủ, tự lực, tự cường, ý thức độc lập tự do; đoàn kết, “lá lành đùm lá rách”, lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý; đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống; tinh thần hiếu học, tôn sư trọng đạo Đó là những giá trị truyền thống cơ bản,

vô cùng quý báu, đã tạo nên cốt cách của con người Việt Nam Các giá trị văn hoá truyền thống không chỉ có ý nghĩa trong lịch sử, mà còn có tầm quan trọng trong hiện tại và tương lai Vì thế, việc kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống được đặt ra như một tất yếu mang tính khách quan và cấp thiết, đặc biệt là trong thời kỳ hiện nay, nước ta đang trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá