(SKKN 2022) xây dựng hệ thống bài tập thực nghiệm và một số hoạt dộng trải nghiệm, gắn liền với thực tiễn sản xuất khi dạy chủ đề sinh sản chương trình sinh học lớp 11 THPT

Qua nghiên cứu xây dựng xây dựng hệ thống bài tập thực nghiệm vận dụngvào chương I phần A: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở thực vật - sinh họclớp 11 ở trường trung học phổ thông năm

MỤC LỤC

2.2.1 Thực trạng về mức độ thực hiện nhiệm vụ của nhà trường, giáo

viên và học sinh đối với vấn đề thực nghiệm (Thực hành , thí nghiệm) 4

2.3 Xây dựng hệ thống bài tập thực nghiệm vận dụng vào dạy học chủ

2.3.2 Quy trình xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập thực nghiệm cho

học sinh trong dạy học chủ đề “Sinh sản” - Sinh học 11 52.3.3 Những kiến thức có thể nghiên cứu bằng thực nghiệm của từng bài

2.3.4 Một số bài tập thực nghiệm vận dụng kiến thức chủ đề “Sinh sản”

2.3.4.1 Nguyên tắc sử dụng bài tập thực nghiệm cho học sinh 6

2.3.4.3 Qui trình sử dụng bài tập vận dụng kiến thức chủ đề “Sinh sản”

PHẦN I MỞ ĐẦU 1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Theo quan điểm chỉ đạo định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

và đào tạo theo Nghị Quyết 29 của hội nghị ban chấp hành Trung ương ĐảngCộng sản Việt Nam lần thứ 8 khóa XI đã nêu rõ''…Chuyển mạnh quá trình giáodục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển năng lực toàn diện năng lực vàphẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn…”[1].Đồng thời nghị quyết cũng chỉ rõ: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy

và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vậndụng kiến thức kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt mộtchiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tựhọc, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức Để thực hiện đượcmục tiêu này thì cần phải đổi mới giáo dục toàn diện, trên mọi mặt từ mục tiêu,nội dung, pháp, hình thức tổ chức và phương tiện dạy học Trong đó đổi mớiphương pháp dạy học là trọng tâm có ý nghĩa chiến lược

Trên cơ sở các quan điểm chỉ đạo đó, kết hợp với bộ môn sinh học là bộmôn có nhiều nội dung kiến thức gắn liền với thực nghiệm Tuy nhiên, thựctrạng dạy và học bộ môn sinh học trong nhiều trường phổ thông hiện nay chưađược giáo viên và học sinh chú trọng đúng mức, đồng bộ Đồng thời điều kiệntrang thiết bị, cơ sở vật chất, thời gian chưa đáp ứng đầy đủ, chưa đảm bảo đểthực hiện đúng yêu cầu dạy học bộ môn nhất là việc dạy học thực hành

Qua nghiên cứu xây dựng xây dựng hệ thống bài tập thực nghiệm vận dụngvào chương I phần A: Chuyển hóa vật chất và năng lượng ở thực vật - sinh họclớp 11 ở trường trung học phổ thông năm học 2019 - 2020, đã cụ thể hóa mụctiêu phát triển năng lực thực nghiệm của người học, vừa góp phần nâng cao chấtlượng dạy học bộ môn, vừa phát triển được năng lực chuyên biệt của bộ môncho người học, tôi được Hội đồng SKKN cấp ngành đánh giá, xếp loại B

Trong chương trình sinh học 11 - THPT, “Chủ đề: Sinh sản”, có nhiều nộidung phù hợp cho việc lựa chọn vật liệu để xây dựng hệ thống bài tập thựcnghiệm, hoạt động trải nghiệm Qua đó sẽ tiếp tục cụ thể hóa cơ sở lý luận của

dề tài vào thực tiễn dạy học bộ môn sinh học ở trường trung học phổ thông, giúphọc sinh hiểu sâu sắc hơn về các kiến thức, đem lại niềm vui, hứng thú học tậpcho học sinh

Xuất phát từ những lí do trên và dựa vào thực tiễn dạy học ở trường THPT,

tôi chọn đề tài nghiên cứu "Xây dựng hệ thống bài tập thực nghiệm và một số hoạt động trải nghiệm, gắn liền với thực tiễn sản xuất khi dạy chủ đề: Sinh sản - chương trình sinh học lớp 11 - THPT"

IV - Sinh sản, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Sinh học ở trườngtrung học phổ thông.

Đặc biệt góp phần ứng dụng kiến thức vào thực tiễn sản xuất trên quêhương Nga Sơn

1.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

13.1 Đối tượng nghiên cứu:

Quy trình thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập thực nghiệm vận dụng kiến

thức vào trong dạy học “Chủ đề: Sinh sản” - Sinh học 11

1.3.2 Khách thể nghiên cứu:

Quá trình dạy học Sinh học chương IV- Sinh sản

1.5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp nghiên cứu về cơ sở lý luận

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Phương pháp thống kê toán học

- Hoạt động trải nghiệm

PHẦN 2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

2.1.1 Bài tập thực nghiệm, phân loại bài tập thực nghiệm và vai trò của bài tập thực nghiệm trong dạy học Sinh học.

2.1.1.1 Khái niệm bài tập thực nghiệm

- Bài tập thực nghiệm là một dạng nhiệm vụ học tập có cấu trúc gồm những

dự kiện và những yêu cầu đòi hỏi người học phải thực hiện để nâng cao chấtlượng lĩnh hội kiến thức hoặc rèn luyện kỹ năng và phát triển năng lực chongười học

- Bài tập thực nghiệm là một dạng nhiệm vụ học tập có cấu trúc gồm những

dự kiện và những yêu cầu đòi hỏi người học phải thực hiện bằng hoạt động thựcnghiệm cho người học

Bài tập thực nghiệm gồm 2 tập hợp cơ bản:

+ Những dữ kiện: Là những thông tin được cho trước trong bài tập, làm cơ

sở cho người học định hướng tư duy và định hướng thực hiện các thao tác vậtchất nhằm giải quyết có hiệu quả những yêu cầu của bài tập

+ Những yêu cầu: Là cái mà người học phải thực hiện, nó chính là kết quảmong muốn người học cần đạt được Trong quá trình thực hiện các yêu cầu củabài tập thực nghiệm người học sẽ chiếm lĩnh, nâng cao chất lượng tri thức và rènluyện được các kỹ năng của quá trình thực nghiệm

2.1.1.2 Phân loại bài tập thực nghiệm

Có nhiều cách tiếp cận khác nhau để phân loại bài tập thực nghiệm, trongnghiên cứu này, tôi phân loại bài tập theo 3 căn cứ chủ yếu sau:

- Căn cứ vào năng lực thành phần của năng lực thực nghiệm, bài tập thựcnghiệm được chia thành:

+ Bài tập hình thành giả thiết thực nghiệm

+ Bài tập về phương án thực nghiệm

+ Bài tập về kỹ năng thao tác tiến hành thực nghiệm và thu thập kết quảthực nghiệm

+ Bài tập phân tích kết quả thực nghiệm và rút ra kết luận

- Căn cứ vào mức độ nhận thức (độ khó), bài tập thực nghiệm được chia thành:+ Bài tập cơ bản

+ Bài tập nâng cao

- Căn cứ vào hình thức thực hiện, bài tập thực nghiệm được chia thành:+ Bài tập thực nghiệm trên đối tượng thật

+ Bài tập thực nghiệm trên đối tượng giả định

2.1.1.3 Vai trò của bài tập thực nghiệm trong dạy học Sinh học ở trường trung học phổ thông.

- Bài tập thực nghiệm giúp người học nâng cao chất lượng kiến thức, gắnkết học với hành

- Các bài tập thực nghiệm về vận dụng, ứng dụng kiến thức giúp hình thành

ở người học ý thức, kỹ năng vận dụng, ứng dụng kiến thức sinh học vào thực

tiễn cuộc sống, biến những tri thức kỹ năng thành hành động, góp phần giảiquyết những vấn đề thực tiễn liên quan đến môn học.

2.1.1.4 Một số phương pháp dạy học tích cực về bài tập thực nghiệm trong dạy học Sinh học.

- Sử dụng bài tập thực hành

- Dạy học giải quyết vấn đề

- Dạy học thông qua thực hành thí nghiệm

2.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

2.2.1 Thực trạng về mức độ thực hiện nhiệm vụ của nhà trường, của giáo viên, của học sinh đối với vấn đề thực nghiệm (Thực hành, thí nghiệm)

Với mục đích tìm hiểu mức độ biểu hiện hứng thú của học sinh đối với giờhọc Sinh học và mức độ thực hiện nhiệm vụ của giáo viên đối với việc giảngdạy môn Sinh học Tôi đã tiến hành điều tra mức độ biểu hiện hứng thú đối vớimôn Sinh học thông qua điều tra 123 học sinh của 4 lớp 11A, 11E, 11I TrườngTHPT Nga Sơn và mức độ thực hiện nhiệm vụ của giáo viên đối với việc giảngdạy môn Sinh học thông qua điều tra, trong đó có 4 giáo viên thuộc trường nơitôi công tác

Qua kết quả điều tra, tôi nhận thấy mức độ thực hiện nhiệm vụ về bài tậpthực nghiệm của học sinh tỉ lệ tốt (11,05% - 14,25%); khá (31,12 - 33,53%); trungbình (38,34 - 43,16%), yếu (13,25 - 19,28%) Như vậy tỷ lệ tốt thì còn thấp bêncạnh đó tỷ lệ trung bình khá cao, đặc biệt là tỷ lệ yếu chiếm tương đối Điều đóphản ánh mức độ chăm chú của học trò vào bộ môn chưa cao, nhưng nếu có sựtập trung, tính tự giác và tinh thần ham học hỏi thì hiệu quả sẽ cao hơn

Mức độ thực hiện của nhà trường và thầy cô vào việc thực hiện như sau:

- Phòng thực hành, thí nghiệm; thiết bị dụng cụ thực hành, thí nghiệm chưacao: Đầy đủ (30%), chưa đầy đủ (70%)

- Tiến hành các bài tập thực hành, thí nghiệm: Đầy đủ (96% ), chưa đầy đủ(4%)

- Đặc biệt là việc xây dựng bài tập thực nghiệm vận dụng kiến thức vàobài học chưa cao: Đầy đủ (0%); Chưa đầy đủ (8%); Không thực hiện (92%)

2.2.2 Đánh giá chung về mặt thực tế

Thuận lợi:

- 100% giáo viên tham gia giảng dạy bộ môn Sinh học đạt chuẩn Thực hiện

đầy đủ thời lượng các bài dạy trên lớp Nhiều giáo viên có năng lực sư phạm, kỹthuật biểu diễn thuần thục các thí nghiệm, đạt kết quả tốt Trong quá trình dạy giáoviên đã biết sử dụng phương pháp dạy học tích cực, biết cách tổ chức cho học sinhnhằm nâng cao tính tự lập và sáng tạo cho HS đối với bộ môn Sinh học

- Trường đã trang bị được cơ sở vật chất phục vụ cho dạy học môn Sinhhọc Trong quá trình giảng dạy giáo viên bộ môn cũng đã sử dụng đồ dùngdạy học tự làm của học sinh và của giáo viên và có liên hệ thực nghiệm quabài giảng

- Nhìn chung học sinh đã có ý thức chủ động khám phá, tìm tòi và lĩnh hộikiến thức một cách khoa học đặc biệt có sử dụng bài tập thực nghiệm ở nhà

Khó khăn:

- Trong trường ở cùng một khối lớp nhưng việc áp dụng các phương phápgiảng dạy về bài tập thực nghiệm chưa đều Phương pháp dạy học truyền thốngvẫn là sử dụng phổ biến Chính vì vậy hiệu quả tiết học chưa cao, đặc biệt là

không hình thành được các năng lực cho học sinh, như năng lực hợp tác nhóm,

năng lực giải quyết vấn đề, năng lực vận dụng thực nghiệm trong thực tiễn

- Cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, phòng học bộ môn còn thiếu

Từ sự nghiên cứu cơ sở lý luận và và cơ sở thực tiễn của đề tài cho thấy nghiêncứu xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập thực nghiệm hầu như chưa có Từ đó yêu

cầu giáo viên phải nghiên cứu để xây dựng hệ thống câu hỏi bài tập, bài tập thực hành

có chất lượng, đặc biệt là xây dựng hệ thống bài tập thực nghiệm để phục vụ cho quá

trình giảng dạy của chính mình, và cũng là để tạo sự chú ý ham học hỏi, tìm tòi, sáng

tạo của học sinh và góp phần nâng cao chất lượng hiện nay.

2.3 XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP THỰC NGHIỆM VẬN DỤNG VÀO “CHỦ ĐỀ: SINH SẢN” - CHƯƠNG TRÌNH SINH HỌC LỚP 11-TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.

2.3.1 Nguyên tắc xây dựng hệ thống bài tập thực nghiệm

- Bài tập thực nghiệm phải thiết kế dưới dạng hoạt động thực nghiệm để tổchức cho người thực hiện

- Bài tập thực nghiệm phải tích hợp được kiến thức, kĩ năng của quá trìnhthực nghiệm

- Bài tập thực nghiệm phải đa dạng các loại bài tập, vừa sức và có tính pháttriển, tính chính xác khoa học

- Tăng cường giao các bài tập thực nghiệm cho học sinh nghiên cứu ở nhà

2.3.2 Quy trình xây dựng hệ thống câu hỏi bài tập thực nghiệm cho học sinh trong dạy học “Chủ đề: Sinh sản” - Sinh 11.

Quy trình xây dựng hệ thống bài tập thực nghiệm cho học sinh trong dạyhọc Sinh học được tóm tắt theo các bước sau:

Xác định mục tiêu tổng quát của chương trình môn học, của chương

trình và mục tiêu cụ thể ở mỗi bài học

Xác định các kiến thức, kĩ năng thực nghiệm có thể xây dựng thành bài tập thực nghiệm để tổ chức hoạt động học tập cho học sinh

Xác định loại bài tập thực nghiệm và hình thức thực hiện bài tập

thực nghiệm sẽ xây dựngThiết kế bài tập thực nghiệm dựa trên các nguyên tắc đã đề raSắp xếp bài tập thực nghiệm thành hệ thống phù hợp với logic dạy học

2.3.3 Những kiến thức có thể nghiên cứu bằng thực nghiệm của từng bài học tại chương IV – Sinh học 11.[2]

Bài Kiến thức có thể nghiên cứu bằng thực nghiệm

Bài 41: Sinh sản vô tính ở

thực vật

-Nhận biết các hình thức sinh sản sinh dưỡng tự nhiên của thực vật

- Nuôi cấy tế bào và mô thực vật

Bài 42 Sinh sản hữu tính ở

Bài 45 Sinh sản hữu tính ở

động vật Ưu điểm của sinh sản hữu tính

Bài 46 Cơ chế điều hòa

sinh sản

- Cơ chế điều hòa sinh tinh và sinh trứng

- Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh vàsinh trứng

Bài 47 Điều hòa sinh sản ở

động vật và sinh đẻ có kế

hoạch ở người

Sinh đẻ có kế hoạch ở người

Bài 48 Ôn tập chương Thực nghiệm: Thăm quan ruộng, vườn, trang trạiNhững đặc điểm cấu trúc của kiến thức của chương IV: Sinh sản - Sinh học

11 đã định hướng cho tôi thiết kế được hệ thống câu hỏi bài tập thực nghiệm, đểgiúp các em nhận thức, lĩnh hội kiến thúc tốt hơn, qua đó rèn luyện cho học sinhmột số kĩ năng và hình thành các năng lực học tập cho học sinh, tạo cho các emlòng say mê và hứng thú với bộ môn

2.3.4 Một số bài tập thực nghiệm vận dụng kiến thức chương IV: Sinh sản - Sinh học 11.

2.3.4.1 Nguyên tắc sử dụng bài tập thực nghiệm cho học sinh

- Phải phù hợp với mục đích sử dụng.

- Đảm bảo học sinh phải trực tiếp tham gia thực hiện các yêu cầu của bài tập

- Phải phù hợp với thực tiễn dạy học

- Phải gắn với đổi mới kiểm tra đánh giá

2.3.4.2 Vai trò của bài tập thực nghiệm

Trong dạy học, bài tâp thực nghiệm vừa là nội dung vừa là phương tiện,biện pháp Thông qua đó học sinh hình thành được kĩ năng nghiên cứu độc lập,năng lực vận dụng kiến thức trong cuộc sống, đặc biệt là năng lực nghiên cứukhoa học linh hoạt có hiệu quả

[2] Sinh học 11, Cơ bản - Nguyễn Thành Đạt

2.3.4.3 Quy trình sử dụng bài tập thực nghiệm vận dụng kiến thức phần Chủ đề: Sinh sản - Sinh học 11 như sau:

2.3.4.4 Một số câu hỏi và bài tập thực nghiệm vận dụng kiến thức chương IV: Sinh sản - Sinh học 11.

Qua nghiên cứu các bài học 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48 Chương IV Sinh sản Tôi đã xây dựng hệ thống bài tập thực nghiệm và đáp án sử dụng trongquá trình dạy học giúp học sinh phát triển năng lực thực nghiệm

-Bài 41: Sinh sản vô tính ở thực vật Bài tập 1: Cho các hình ảnh sau:

Bước 1: Xác định mục đích sử dụng bài tập thực nghiệm và cácđiều kiện đáp ứng cho việc thực hiện các bài tập thực nghiệm

Bước 2: Lựa chọn bài tập thực nghiệm cho bài học và sắp xếp

theo logic sử dụng

Bước 3: Xây dựng kế hoạch tổ chức bài học

Giai đoạn

1

Bước1: Giao bài tập thực nghiệm để học sinh thực hiện

Bước 2: Tổ chức cho học sinh thực hiện bài tập thực nghiệm

Bước 3: Tổ chức cho học sinh trao đổi, thảo luận, báo cáo

a Hãysắp xếp các

- Sinh sản bằng thân củ: Khoai lang, khoai tây

- Sinh sản bằng thân: Rau má, sắn

- Sinh sản bằng rễ: Gừng

- Sinh sản bằng lá: Cây lá bỏng

b Những cây trồng đem lại giá trị kinh tế cao mà em biết:

- Sinh sản bằng thân củ: Khoai tây, Hành, Tỏi

- Sinh sản bằng thân: Thanh long, Dứa, rau muống, rau ngót …

Bài tập 2: Quan sát hình ảnh dưới đây:

a Thực nghiệm trên là ứng dụng của hình thức sinh sản nào?

b Cơ sở khoa học của thực nghiệm nêu trên?

c Nêu những thành tựu ứng dụng của thực nghiệm trên mà em biết?

Hướng dẫn trả lời:

a Thực nghiệm là ứng dụng của hình thức sinh sản vô tính

b Cơ sở khoa học là tính toàn năng của tế bào

c Thành tựu: Nhân nhanh, số lượng lớn các loài hoa như: Hoa lan, hoađồng tiền,… Đem lại giá trị kinh tế cao

Bài 42: Sinh sản hữu tính ở thực vật:

Bài tập 3:

Trên đây là hình ảnh giống ngô lai F1 PSC 102 được đưa vào sản suất trênnhiều địa phương trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

Một trong các phương pháp góp phần tạo giống cây lai F1 là:

Tạo giống thuần chủng có kiểu gen khác nhau Lai giữa các dòng thuần chủng với nhau để tìm các tổ hợp lai cho ưu thế lai cao

Em hãy cho biết:

a Cơ sở khoa học của hiện tượng ưu thế lai?

b Có nên sử dụng con lai F1 làm giống hay không?

c Tìm hiều và trình bày các thành tựu tạo giống có ưu thế lai cao ở ViệtNam?

Hướng dẫn trả lời:

a Cơ sở khoa học của hiện tượng ưu thế lai là khi ở trạng thái dị hợp tử vềnhiều cặp gen, con lai F1 có được kiểu hình vượt trội nhiều mặt so với bố mẹ ởtrạng thái đồng hợp

b Không nên sử dụng con lai F1 làm giống vì ưu thế lai sau đó giảm dần ởcác đời tiếp theo

c Học sinh tìm hiểu, báo cáo kết quả

Bài 43: Thực hành nhân giống vô tính

ở thực vật bằng giâm, chiết, ghép.

Bài tập 4: Nhà Lan có 1 cây bưởi giống quý, mẹ Lan muốn nhân nhanh

giống bưởi đó nhưng không biết dùng phương pháp nhân giống nào là hiệu quảnhất nhân được nhiều cây trong một khoảng thời gian ngắn đồng thời vẫn giữđược các đặc điểm quý của cây bưởi Bằng sự hiểu biết của mình các em hãy:

a Hướng dẫn mẹ Lan nhân nhanh giống bưới đó được không?

b Nêu ưu điểm của phương pháp nhân giống mà em lựa chọn

c Em hãy sưu tầm và báo cáo trước lớp những giống cây trồng có thể tạo

ra bằng phương pháp chiết cành

Hướng dẫn trả lời:

a Hướng dẫn mẹ Lan nhân nhanh giống bưởi bằng phương pháp chiếtcành

b Ưu điểm của phương pháp chiết cành là:

- Giữ nguyên được tính trạng mong muốn

- Thời gian cho thu hoạch sản phẩm ngắn vì cây mọc từ cành chiết sớm rahoa kết quả

c Học sinh tìm hiểu, báo cáo kết quả

Bài 44: Sinh sản vô tính ở động vật Bài tập 5:

Quan sát hình ảnh trên, em hãy cho cô biết:

a Thực nghiệm trên đã đem lại những ứng dụng gì cho thực tế sản xuất

+ Người ta hy vọng sẽ áp dụng được nhân bản vô tính để tạo ra các mô, các

cơ quan mong muốn, từ đó thay thế các mô, cơ quan bị bệnh, bị hỏng cho người

bị bệnh

- Đối với sản xuất:

+ Nhân giống vô tính thành công ở cừu Đôly Đến nay, người ta đã thànhcông trong nhân bản vô tính nhiều loài động vật khác nhau như: chuột, lợn, bò,

dê, chó…

b Thành tựu nhân giống vô tính đầu tiên tại Việt Nam là nhân giống lợn ỉ,ngày 10 tháng 3 năm 2021, 4 chú lợn con đã chào đời khỏe mạnh từ phươngpháp này

Thành tựu nổi bật này đã mở ra các hướng nghiên cứu mới về ứng dụngCông nghệ nhân bản động vật trong chọn giống; bảo tồn các loài động vật có giátrị cao, động vật quý hiếm

Bài 45: Sinh sản hữu tính ở động vật Bài tập 6:

a Từ sơ đồ trên, hãy chỉ ra phương pháp tạo ra phương pháp tạo ra con bêLai Sind nói trên?

b Hãy nêu ưu điểm của con bò Lai Sind so với dạng bố mẹ?

c Hãy kể tên những thành tựu tạo giống vật nuôi bằng phương pháp nóitrên ứng dụng vào sản xuất ở Việt Nam?

Hướng dẫn trả lời:

a Con bê Lai Sind được tạo ra bằng phương pháp giao phối giữa Bò cáiVàng Việt Nam với bò đực Red Sindhi

b Bò Lai Sind có các ưu điểm:

- Mắn đẻ, nuôi con tốt, thích nghi được với điều kiện khí hậu nóng ẩm, ítbệnh, dễ nuôi, kháng bệnh tốt, phàm ăn, chịu kham khổ

- Nếu là bò nuôi lấy thịt, tỉ lệ thịt đạt 47- 49%

- Nếu là bò nuôi lấy sữa cho năng suất 1200 – 1400 kg/ 240 – 270 ngày.Chính nhờ những đặc điểm này mà bò Lai Sind được nuôi rất phổ biến ởViệt Nam

c Học sinh tìm hiểu, báo cáo kết quả

Bài 46: Cơ chế điều hòa sinh sản Bài tập 7: Hằng ngày phụ nữ uống viên tránh thai (chứa progesterone hoặc

progesterone + ơstrôgen) có thể tránh được mang thai, tại sao?

Hướng dẫn trả lời:

Hằng ngày phụ nữ uống viên tránh thai (chứa progesterone hoặcprogesterone + ơstrôgen) có thể tránh được mang thai vì khi uống thuốc tránhthai, nồng độ progesterone và ơstrôgen trong máu cao ức chế vùng dưới đồi tiếtGnRH  tuyến yên giảm tiết FSH, LH  ức chế trứng chín và rụng

a Trong chăn nuôi, cần có biện pháp kỹ thuật:

- Tạo mọi điều kiện chuồng trại tốt nhất cho vật nuôi

- Có chế độ dinh dưỡng tốt nhất trong thời kỳ mang thai

b Tiêm hooc môn hoặc trộn vào thức ăn để kích thích quá trình chín vàrụng trứng

Bài 47: Điều khiển sinh sản ở động vật và sinh đẻ có kế hoạch ở người Bài tập 9: Dưới đây là hình ảnh mô tả các biện pháp tránh thai, em hãy

a Điền tên các biện pháp tránh thai tương ứng với số trong ô ở hình ảnh dưới đây

b Hãy đề xuất các biện pháp tránh thai khác mà em biết

c Theo em, biện pháp tránh thai nào phù hợp cho vị thành niên?

1

3

4 2

b Biện pháp tránh thai khác: Xuất tinh ngoài âm đạo.

c Tuổi vị thành niên, nên dung biện pháp tránh thai: dung bao cao su, xuấttinh ngoài âm đạo, tính ngày rụng trứng, …

2.3.5 Vai trò của thí nghiệm thực hành đối với thực nghiệm cho học sinh.

Thí nghiệm thực hành là việc tiến hành trong các bài thể hiện ở phần saumột số bài, để các em học sinh có thể nắm rõ được kiến thức qua tiến hành, quan

sát, học sinh xác định được bản chất của hiện tượng, quá trình và tìm ra được

quy luật Sinh học

Quy trình tiến hành thử nghiệm và cải tiến các thí nghiệm dược thể hiệntheo sơ đồ sau:

Ví dụ: Thực hành: Nhân giống vô tín ở thực vật bằng giâm, chiết, ghép, trang 167 - SGK Sinh học 11 cơ bản, tiết phân phối chương trình: tiết 45.

- Nêu được lợi ích của phương pháp nhân giống sinh dưỡng

Xác định mục, tiêu nhiệm vụ bài thực hành

Xác định cơ sở khoa học của thực hành

Tiến hành thực hành theo tài liệu sách giáo khoaĐánh giá kết quả thực hành (tốt, đạt, chưa đạt)Nhận xét, đánh giá và rút kinh nghiệm giờ dạy thực hành

II THIẾT BỊ DẠY HỌC

- Mẫu thực vật: Cây thanh long, dây khoai lang, rau ngót, bưởi

- Dụng cụ: dao, kéo cắt cành, rạch vỏ cây, chậu trồng cây hay luống đất

ẩm, túi nilông, dây nilông

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC BÀI HỌC

1 Bài cũ:

- Có những phương pháp nhân giống vô tính nào ?

- Kiểm tra dụng cụ chuẩn bị của học sinh

+ GV nêu nhiệm vụ của bài thực hành:tiến hành làm các thí nghiệm sau:

- Thí nghiệm 1: tập giâm cành cây thanh long

- Thí nghiệm 2: Kĩ thuật ghép cành

- Thí nghiệm 3: Kĩ thuật ghép chồi (mắt)

+ GV hướng dẫn cách làm của từng thí nghiệm:

- Thí nghiệm 1:

* Cắt cành thành từng đoạn (20 - 25cm), có số lượng chồi mắt bằng nhau

* Cắm nghiêng vào đất ẩm, một phần hom ở trên mặt đất

* Theo dõi sự nảy chồi và tốc độ sinh trưởng của cây mới sinh từ các hom(theo bảng ở SGK-167)

* (Thí nghiệm này học sinh về nhà làm lại và theo dõi để báo báo kết quảvào lần thực hành sau)

- Thí nghiệm 2: (Treo tranh 43)

* Học sinh xem và nghe giáo viên hướng dẫn:

* Dao sắc cắt vát gon, sạch gốc ghép và cành ghép để cho bề mặt tiếp xúcthật áp sát

* Cắt bỏ lá có trên cành ghép và 1/3 số lá trên gốc ghép

* Buộc chặt cành ghép với gốc ghép

- Thí nghiệm 3:

* Rạch vỏ gốc ghép hình chử T (ở đoạn thân muốn ghép) dài 2cm

* Chọn chồi ngủ làm chồi ghép, dùng dao cắt gọt lớp vỏ kèm theo mộtphần gỗ ở chân mắt ghép đặt mắt ghép vào chỗ đã nạy vỏ (cho vỏ gốc ghép phủlên vỏ mắt ghép)

* Buộc chặt (chú ý: không buộc đè lên mắt ghép)

* Hoạt động 3.

+ Phân công, tổ chức thực hành:

- Mỗi tổ học tập chia thành 2 nhóm (tổ trưởng và tổ phó làm nhóm trưởng

- Yêu cầu làm tốt thí nghiệm 2 và 3 tại lớp Sử dụng dao thật chuẩn xác,cẩn thận, tránh xảy ra tai nạn

* Hoạt động 4 Củng cố và hoàn thiện:

+ Học sinh làm bản tường trình về thí nghiệm và báo cáo kết quả trước lớp+ GV thu một số thí nghiệm của các nhóm có kết quả tốt, khá, trung bình

và chưa đạt yêu cầu để nhận xét trước lớp và rút kinh nghiệm

* Hoạt động 5.

+ Nhận xét buổi thực hành và xếp loại giờ học

+ Bài tập về nhà: nghiên cứu phần B: sinh sản ở động vật

IV Thu hoạch: Bài thực hành này được tôi tiến hành thực nghiệm trên 3

lớp: 11A, 11E, 11I Cả 3 lớp này có sĩ số tương đương nhau

Đánh giá kết quả như sau:

- Lớp 11A: 4 nhóm thí nghiệm, kết quả 3 nhóm 1,2,3 thành công, đạt 75%

- Lớp 11E: 4 nhóm thí nghiệm, kết quả 3 nhóm 1,2,4 thành công, đạt 75%

- Lớp 11I: 4 nhóm thí nghiệm, kết quả 2 nhóm 1,2 thành công, đạt 50%

Một số hình ảnh của học sinh đang tiến hành thí nghiệm thực hành:

2.4 HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

2.4.1 Mục đích của hoạt động trải nghiệm.

+ Giúp các em rèn luyện kỹ năng sống, tính sáng tạo, hỗ trợ nhau trong họctập và sinh hoạt hằng ngày

+ Hình thành và phát triển phẩm chất, nhân cách, các năng lực, tâm lí xãhội, giúp các em tích lũy kinh nghiệm và phát huy sáng tạo để áp dụng vào thực

2.4.2 Kết quả hoạt động trải nghiệm.

Học sinh nghe bác sĩ tư vấn sức khỏe sinh sản

PHẦN 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

- Tôi đã đề xuất được quy trình xây dựng hệ thống bài tập thực nghiệmtheo logic các bước; đề xuất được quy trình sử dụng hệ thống bài tập thựcnghiệm; đề xuất được các tiêu chí đánh giá năng lực thực nghiệm của học sinhkhối 11, bước đầu mang lại sự hứng thú, sáng tạo và hiệu quả cho học sinh cũngnhư trong dạy học bộ môn sinh học cho giáo viên

Qua đó học sinh phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và biết vậndụng kiến thức, kỹ năng cơ bản vào thực nghiệm và thực tiễn, tạo niềm vui,thích thú khám phá khoa học của học sinh, và đảm bảo độ bền kiến thức cho cácem

3.2 Kiến nghị

* Đối với nhà trường:

- Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy học, cácphương tiện hô trỡ dạy học như: Kính hiển vi, thiết bị của phòng thí nghiệm, hóachất, phòng học để tổ chức hoạt động dạy học có hiệu quả hơn

- Ban giám hiệu nhà trường kết hợp với nhóm, tổ nhóm chuyên môn tăngcường chỉ đạo việc đổi mới và sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, trong

đó có phương pháp sử dụng bài tập thực hành, thí nghiệm, hoạt động trảinghiệm trong trường để nâng cao hiệu quả dạy học

* Đối với giáo viên:

- Đề tài mới chỉ đề cập đến kiến thức chương IV: Sinh sản - Sinh học 11,tôi mong rằng hướng nghiên cứu của đề tài sẽ tiếp tục được mở rộng và pháttriển hơn nữa trong các công trình nghiên cứu tiếp theo

- Hiện nay ở các trường phổ thông hầu như chưa xây dựng được hệ thốngbài tập thực nghiệm một cách có hệ thống, phù hợp với đối tượng học sinh vàviệc sử dụng nó rất hạn chế Vì vậy các nhóm chuyên môn cần tập trung vàoviệc bồi dưỡng, tập huấn chuyên môn cho giáo viên để từ đó, nhóm hoặc giáoviên sử dụng nhiều hơn nữa để đạt mục tiêu, nhiệm vụ của quá trình dạy học

XÁC NHẬN CỦA Nga Sơn, ngày 30 tháng 5 năm 2022

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ Tôi xin cam đây là sáng kiến kinh nghiệm của mình viết, không sao chép nội dung của người khác.

Người viết

Nguyễn Thị Liêm

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường (2005), phát triển năng lực thông quaphương pháp và phương tiện dạy học mới, Tài liệu tập huấn dự án phát triểntrung học phổ thông

2 Nguyễn văn cường (2006), Đổi mới phương pháp dạy học trung học phổthông Dự án phát triển trung học phổ thông, Bộ Giáo Dục và ĐàoTạo

3 Hồ Thị Dung(2013), Thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập trong dạy học

ở trường đại học, Luận án tiến sĩ Giáo dục học, viện khoa học giáo dục ViệtNam

4 Ban Chấp hành Trung Ương Đảng Cộng Sản Việt Nam (2013), Nghịquyết số 29/NQ- TW, http://dangconsan.vn/cpv/

5 Trần Bá Cừ, Nguyễn Thu Hiền, Trần Bá Hoành, Trần Mạnh Kỳ, ĐặngVăn Sử, Lê Đính Thái, Nguyễn Văn Thân, Phạm Ngọc Thịnh (2003) Từ điểnbách khoa Sinh học Nhà xuất bản khoa học và kỹ thuật, Hà Nội

6 Thiết kế và sử dụng bài tập thực hành, thí nghiệm để rèn luyện một số kĩnăng, tư duy trong dạy học phần chuyển hóa vật chất và năng lượng Sinh học 7.Tạp chí Giáo dục, Tạp chí lí luận, Khoa học Giáo dục, bộ Giáo dục Tácgiả Nguyễn Minh Hà, Hoàng Vĩnh Phú, Trần Thị Gái

8 “Thực trạng sử dụng bài tập để rèn luyện năng lực thực nghiệm cho họcsinh trong dạy học Sinh học trường trung học phổ thông” Tạp chí Giáo dục, Tạpchí lí luận, Khoa học Giáo dục, bộ Giáo Tác giả Trần Thị Hiền, Phạm Thị Huy,Chu Thị Ngọc Diệp

9 Sử dụng bài tập rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức, kỹ năng đã họccho học sinh trong dạy học sinh học trung học phổ thông Tạp chí Giáo dục Tạpchí lí luận Khoa học Giáo dục Tác giả Lê Thanh Oai, Phan Thị Thanh Hội

10 Một số bài tập phát triển kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn chohọc sinh trong dạy học Sinh học trung học phổ thông Tác giả Trần Thái Toàn

11 Sinh học, sách Giáo khoa lớp 11 cơ bản, Bộ giáo dục Đào tạo, Nhà xuấtbản giáo dục Việt Nam

12 Sinh học, sách Giáo viên, Bộ giáo dục Đào tạo, Nhà xuất bản giáo dụcViệt Nam

13 Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng môn Sinh học lớp 11,Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam

14 Nguồn mạng internet