(SKKN 2022) sử dụng phương pháp dạy học theo dự án để thiết kế, tổ chức dạy học truyện kiều và trích đoạn trao duyên nhằm nâng cao hứng thú, hiệu quả dạy học môn ngữ văn theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh khối 10

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN ĐỂ THIẾT KẾ, TỔ CHỨC DẠY HỌC TRUYỆN KIỀU VÀ TRÍCH ĐOẠN TRAO DUYÊN N

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO DỰ ÁN ĐỂ

THIẾT KẾ, TỔ CHỨC DẠY HỌC TRUYỆN KIỀU VÀ TRÍCH ĐOẠN TRAO DUYÊN NHẰM NÂNG CAO HỨNG THÚ, HIỆU

QUẢ DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT VÀ NĂNG LỰC CHO HỌC SINH

KHỐI 10 TẠI TRƯỜNG THPT THẠCH THÀNH 4

Người thực hiện: Nguyễn Thị Minh Chức vụ: Giáo viên

SKKN lĩnh vực: Ngữ văn

THANH HÓA, NĂM 2022

Trang 2

2.3.2 Áp dụng phương pháp dạy học theo dự án với chủ đề

“Truyện Kiều” và trích đoạn “Trao duyên”

5

2.3.3 Hướng dẫn học sinh thực hiện nhiệm vụ trong dự án 8

Trang 3

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài

Bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI do UNESCO xác định là: “Học để biết,học để làm, học để tự khẳng định mình và học để chung sống”, có ý nghĩa rấtquan trọng trong sự thành công của mỗi cá nhân, góp phần tạo nên sức mạnh tổnghợp cho toàn xã hội Như vậy mục tiêu giáo dục của thế giới cho thấy rõ giáo dụckhông chỉ cung cấp kiến thức mà còn phải hình thành cho người học những kĩnăng, thái độ để họ có thể sống và làm việc trong xã hội luôn thay đổi sau khi hoànthành chương trình giáo dục phổ thông

Ở Việt Nam, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứngnguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đápứng yêu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển người học, giáo dục phổ thông

đã và đang được đổi mới mạnh mẽ theo bốn trụ cột giáo dục của thế kỉ XXI Cốtlõi của đổi mới giáo dục là đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huytính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, tăng cường kĩ năng làmviệc theo nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn Đổi mớiphương pháp dạy học là một việc làm đã và đang được toàn ngành giáo dụchưởng ứng và đã có một số kết quả đáng ghi nhận, nhưng nhìn chung chưa đápứng được hết nhu cầu đào tạo con người theo yêu cầu phát triển của xã hội hiệnđại

Tạo hứng thú học tập cho học sinh luôn luôn được nhiều nhà giáo dục quantâm bởi thông qua hoạt động học tập, học sinh được hình thành và phát triển các

kĩ năng xã hội như: giao tiếp, ngôn ngữ, khả năng hợp tác, làm việc cùng nhau,chia sẻ kinh nghiệm cũng như kiến thức…Từ đó phát triển tư duy, khả năng pháthiện và giải quyết vấn đề, đồng thời lĩnh hội được kiến thức bài học và kiến thức

xã hội Đó chính là nền tảng cho việc hình thành, phát triển và rèn luyện kĩ năngsống cho học sinh Khi học sinh đã có được hứng thú học tập thì các em mới yêuthích môn học và học tập một cách hiệu quả

Trong chương trình Ngữ văn THCS và THPT, Truyện Kiều của Nguyễn Du

chiếm một vị trí đặc biệt với 5 đoạn trích ở lớp 9 THCS, 4 đoạn trích ở lớp 10THPT) Thực tế cho thấy, qua các lần thay sách thì vị trí đặc biệt của tác gia

Nguyễn Du và Truyện Kiều trong chương trình vẫn không suy suyển Tất cả các

nhà khoa học và sư phạm đều nhận thấy ở tác phẩm này một tiềm năng giáo dục tolớn Vấn đề còn lại là người thầy phải làm hiển lộ tiềm năng giáo dục kia của tácphẩm, phù hợp với yêu cầu của giáo dục hiện đại Nhưng đối với học sinh bây giờ,

Truyện Kiều – một tác phẩm ra đời đã quá lâu, dường như thuộc về một “ngôn ngữ

văn học” khác, một hệ thống thẩm mỹ khác Đó chính là một rào cản, một khoảng

cách lớn khi học sinh tiếp cận, tìm hiểu về Truyện Kiều với các trích đoạn trong

Trang 4

chương trình Điều này đòi hỏi giáo viên sẽ phải là người định hướng cho học sinhcách thức phù hợp để tiếp cận, tìm hiểu tác phẩm Giáo viên sẽ phải là cầu nối đểhọc sinh có được tâm thế tích cực, chủ động để “đối diện” và “đối thoại” với tácphẩm; khám phá những giá trị, vẻ đẹp của tác phẩm.

Trong những năm gần đây, chương trình giáo dục phổ thông có nhiều đổi mới,đặc biệt là việc tăng cường dạy học trên dự án – một trong những phương pháp dạyhọc tích cực không còn xa lạ đối với đông đảo giáo viên hiện nay Năm học 2020 -

2021, tôi là giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Ngữ văn cho 3 lớp khối 10 củatrường THPT Thạch Thành 4 Khối lớp này có 4 chủ đề, được nhóm giáo viên Ngữvăn trường THPT Thạch Thành 4 xây dựng bao gồm: Chủ đề tác phẩm tự sự dângian, chủ đề tác phẩm trữ tình dân gian, chủ đề thơ trữ tình trung đại, chủ đề văn

xuôi trung đại và chủ đề tác gia Nguyễn Du và Truyện Kiều Qua các dự án thì kết

quả đạt được ngoài sự mong đợi Nhận thấy được tầm quan trọng của việc nâng caohứng thú học tập, hình thành phẩm chất và năng lực cho học sinh trong thời đại mớithông qua dạy học dự án; xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và qua thực tế giảng dạy

đã mang lại hiệu quả nhất định nên tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài : “Sử dụng

phương pháp dạy học theo dự án để thiết kế, tổ chức dạy học “Truyện Kiều” và trích đoạn “Trao duyên” nhằm nâng cao hứng thú, hiệu quả dạy học môn Ngữ văn theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh khối 10 tại Trường THPT Thạch Thành 4”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Khi nghiên cứu đề tài này, tôi muốn đưa ra những phương pháp, cách thức dạy

và học môn Ngữ văn theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực một cáchhiệu quả nhất, đáp ứng tốt nhất cho các em chuẩn bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng,hình thành các năng lực chung và các năng lực chuyên biệt phù hợp khả năng củahọc sinh; chú trọng giáo dục đạo đức và giá trị sống, rèn luyện kĩ năng sống, hiểubiết xã hội; Phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo, bồi dưỡng phương pháp tựhọc; tăng cường kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức, kỹ năng giải quyết các vẫn

đề thực tiễn

Nghiên cứu đề tài này, bản thân tôi có thêm kiến thức, kinh nghiệm để thựchành giảng dạy những năm học sau Ngoài ra, tôi còn có mong muốn trao đổi kinhnghiệm với đồng nghiệp để cùng tìm ra giải pháp tối ưu nhất trong giảng dạy môn

Ngữ văn thông qua “Dạy học dựa trên dự án”.

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài đi sâu nghiên cứu về việc tổ chức các hoạt động dạy và học thông quaphương pháp dạy học dự án nhằm tăng hứng thú, hình thành các phẩm chất, năng

Trang 5

lực cần thiết cho học sinh khối 10 (lớp 10C1,10C2,10C7), trường THPT ThạchThành 4.

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu mà tôi đã sử dụng trong đề tài:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Tìm hiểu bằng cách đọc, nghiên cứu và sửdụng các tài liệu về dạy học dự án; Các tài liệu về tác gia Nguyễn Du và kiệt tác

Truyện Kiều

- Phương pháp điều tra khảo sát, thu thập thông tin: khảo sát đầu năm, điều tra

qua phiếu học tập

- Phương pháp thực nghiệm khoa học, phân tích và tổng kết kinh nghiệm: thông

qua thực tế giảng dạy trên lớp của bản thân và dự giờ đồng nghiệp để nhận ra ưuđiểm, hạn chế và biện pháp khắc phục

- Phương pháp phỏng vấn: phỏng vấn các đối tượng học sinh, tìm hiểu sự hứng

thú của các em đối với mỗi phương pháp mà giáo viên thực hiện trên lớp

về việc triển khai mô hình trường học mới từ năm học 2016-2017

Đặc biệt chính thức được triển khai thí điểm tại 14 trường tự nguyện trongnăm học 2016 – 2017 với Kế hoạch bồi dưỡng giáo viên về dạy học STEM của Hộiđồng Anh phối hợp với Microsoft và Bộ giáo dục

Trong đó, trường THPT Thạch Thành 4 là một trong các trường đã tích cựcchủ động tiếp cận Qua đó, tôi nhận thấy:

* Việc cần thiết phải dạy học dự án theo định hướng phát triển năng lực:

Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáodục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan

tâm đến việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS làm được cái gì qua việc

học Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từPPDH nặng về truyền thụ kiến thức sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức,

Trang 6

rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩm chất; Đồng thời phải chuyển cáchđánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá nănglực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề.

* Ưu điểm của việc dạy học dự án theo định hướng phát triển năng lực:

- Nhờ ưu thế vượt trội về khả năng trang bị kiến thức và kĩ năng cần thiết màphương pháp dạy học qua dự án mang lại khiến học sinh có nhiều cơ hội trảinghiệm các kĩ năng khác nhau và tự khám phá năng lực, thế mạnh, đam mê của bảnthân

- Trong dạy học dự án các kiến thức thường được liên kết trong một chủ đề,

kiến thức đó có thể là nội môn hoặc liên môn Do vậy, học sinh có cái nhìn tổngquan, thấu đáo về hệ thống kiến thức cho một vấn đề Với việc đề cao hình thứchọc thông qua hành tạo ra niềm hứng khởi cho học sinh khám phá và tiếp thu nhiềukiến thức khác nhau mà không hề cảm thấy nặng nề Sự chủ động khai phá kiếnthức còn giúp các em nhớ lâu và kiến thức dễ dàng chuyển từ việc tiếp nhận bề mặtthành kiến thức bề sâu cho những lần áp dụng sau đó

- Trong các hình thức tương tác, dạy học dự án ưu tiên làm việc nhóm, nhằm

tăng cường khả năng tương tác của học sinh, giúp học sinh có nhiều ý tưởng hơn đểgiải quyết các vấn đề trong một dự án so với việc chỉ làm việc cá nhân trong suốtquá trình

- Những học sinh theo học theo cách tiếp cận dạy học dự án đều có những ưuthế nổi bật như: kiến thức khoa học, kỹ thuật, công nghệ chắc chắn, khả năng sángtạo, tư duy logic, hiệu suất học tập và làm việc vượt trội và có cơ hội phát triển các

kỹ năng mềm toàn diện hơn trong khi không hề gây cảm giác nặng nề, quá tải

- Dạy học dự án có những ưu thế nổi bật:

• Kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học

• Phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm

• Phát triển khả năng sáng tạo

• Rèn luyện năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp

• Rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn

• Rèn luyện năng lực cộng tác làm việc

• Phát triển năng lực đánh giá

2.2 Thực trạng vấn đề

Trang 7

Đổi mới chương trình giáo dục và cùng với đó là đổi mới phương pháp dạyhọc và đổi mới kiểm tra đánh giá đã thể hiện sự quyết tâm cải cách, đem lại nhữngthay đổi về chất lượng và hiệu quả giáo dục Và ở khía cạnh hoạt động, tất cảnhững đổi mới này đều được biểu hiện sinh động trong mỗi giờ học qua hoạt độngcủa người dạy và người học.

Một giờ học tốt là một giờ học phát huy được tính tích cực, tự giác, chủđộng, sáng tạo của cả người dạy và người học nhằm nâng cao tri thức, bồi dưỡng

và phát triển phẩm chất, năng lực của người học Để có một giờ học tốt thì ngoàiviệc nắm vững những định hướng đổi mới phương pháp dạy học, người giáo viênphải biết lựa chọn và sử dụng những phương pháp và hình thức dạy học thích hợp:Thích hợp với đặc thù môn học, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của nhàtrường đặc biệt là phù hợp với nội dung bài học và đối tượng học sinh Một trongnhững phương pháp dạy học tích cực, đem lại hiệu quả cao là phương pháp dạy học

dự án (DHDA)

Có nhiều khái niệm khác nhau về phương pháp dạy học dự án (DHDA): Theo

K.Frey, học giả hàng đầu về dạy học dự án của Cộng hòa Liên bang Đức thì: Dạy học theo dự án (Project Based Learning - PBL) là một hình thức của hoạt động học tập trong đó nhóm người học xác định một chủ đề làm việc, thống nhất về một nội dung làm việc, tự lập kế hoạch và tiến hành công việc để dẫn đến một sự kết thúc có ý nghĩa, thường xuất hiện một sản phẩm có thể trình ra được Còn theo định nghĩa của Bộ Giáo dục Singapore thì: “Học theo dự án (Project work) là hoạt động học tập nhằm tạo cơ hội cho học sinh tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tế cuộc sống”.

Từ các khái niệm trên, có thể hiểu dạy học theo dự án (DHTDA) là mộtphương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm, hướng người học đến việc lĩnhhội tri thức và kỹ năng thông qua các dự án có liên quan đến các vấn đề có thựctrong cuộc sống gắn liền với nội dung dạy học Dạy học theo dự án giúp học sinhgắn lý thuyết với thực hành, tư duy với hành động, nhà trường với xã hội; kíchthích động cơ, hứng thú học tập của người học; phát huy tính tự lực, tính tráchnhiệm; phát huy khả năng sáng tạo; rèn năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp;rèn tính bền bỉ, kiên nhẫn; rèn năng lực cộng tác làm việc; phát triển năng lực đánhgiá

Với nhiều ưu điểm lớn như vậy nên phương pháp dạy học theo dự án(DHTDA) đã được áp dụng vào thực tế giảng dạy các môn học nói chung và mônNgữ văn nói riêng ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa và cũng đã đạtđược những kết quả nhất định Tuy nhiên với nhiều giáo viên Ngữ văn, phươngpháp dạy học theo dự án vẫn còn khá mới mẻ, việc áp dụng phương pháp này vào

Trang 8

giảng dạy môn Ngữ văn đặc biệt là áp dụng phương pháp này vào việc thiết kế và

tổ chức dạy học các chủ đề Ngữ văn còn nhiều hạn chế

Trong các sáng tác của Nguyễn Du, Truyện Kiều là tác phẩm vĩ đại nhất, đã được dịch ra hơn 23 thứ tiếng với trên 70 bản dịch khác nhau Truyện Kiều còn

được dịch và nghiên cứu nhiều ở Mỹ, Nga, Đức, Hungary, Trung Quốc, Nhật Bản,

Hàn Quốc…Lấy cảm hứng từ cuốn tiểu thuyết chương hồi Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, tác giả đời Minh của Trung Quốc, Nguyễn Du đã viết nên Truyện Kiều thuộc dạng thức truyện thơ, sáng tạo thêm nhiều tình tiết mới

đặc sắc và gửi vào đó sự lộng lẫy của tiếng Việt, của hồn Việt muôn thuở Nhưng

đối với học sinh bây giờ, Truyện Kiều thuộc về một nền văn hóa trung đại với cách

tâm lý, tư duy, quan niệm thẩm mĩ, cách cảm, cách nghĩ khác biệt so với nhậnthức, tư duy, tâm lý và quan niệm thẩm mĩ của con người hiện đại Bởi vậy, làm thế

nào để học sinh hiểu được tầm vóc, giá trị của Truyện Kiều - tập đại thành của văn

học cổ điển Việt Nam; Hiểu được vẻ đẹp của Tiếng Việt, của bản sắc văn hóa Việt

qua tác phẩm; Hiểu được những đóng góp mà Truyện Kiều của Nguyễn Du mang

tới cho văn hóa, văn học, ngôn ngữ Việt Nam là một vấn đề không hề dễ dàng vớimỗi giáo viên

Trong khi đó, trường THPT Thạch Thành 4 có tới 86,7% học sinh là con emdân tộc thiểu số cư trú ở vùng kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn; Điều kiện học tập,hiểu biết xã hội nhìn chung còn hạn chế Để có thể tiếp cận và khám phá phần kiếnthức rất hay và khó này yêu cầu học sinh phải có vốn hiểu biết nhất định về văn học

trung đại nói chung, về Truyện Kiều của Nguyễn Du nói riêng Điều này đòi hỏi

người giáo viên phải nỗ lực tìm ra cách khám phá phù hợp

Với cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, tôi thấy rằng nghiên cứu về hoạt

động tiếp cận, giảng dạy Truyện Kiều và trích đoạn “Trao duyên” thông qua

phương pháp dạy học theo dự án, để phát huy kết quả đạt được và khắc phục nhữnghạn chế trong quá trình dạy và học theo định hướng phát triển năng lực, tôi mạnhdạn quyết định thực hiện sáng kiến: “Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án

để thiết kế, tổ chức dạy học “Truyện Kiều” và trích đoạn “Trao duyên” nhằm nâng cao hứng thú, hiệu quả dạy học môn Ngữ văn theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực cho học sinh khối 10 tại Trường THPT Thạch Thành 4”.

2.3 Các giải pháp thực hiện

2.3.1 Nguyên tắc, phương pháp, hình thức thiết kế và tổ chức dạy học theo dự án trong các chủ đề Ngữ văn 10 nói chung và trong chủ đề “Truyện Kiều và trích đoạn Trao duyên” nói riêng.

Trang 9

- Nguyên tắc thiết kế: Việc thiết kế dạy học các chủ đề Ngữ văn 10 nói

chung và trong chủ đề “Truyện Kiều và trích đoạn Trao duyên” nói riêng cần đảm

bảo các nguyên tắc sau:

+ Đảm bảo phù hợp với nhu cầu của học sinh và do học sinh thực hiện

+ Đảm bảo chuẩn tối thiểu về kiến thức, kĩ năng, thái độ

+ Đảm bảo định hướng hình thành và phát triển năng lực ở học sinh

+ Đảm bảo tính thực tiễn

+ Đảm bảo tính tích hợp, liên môn

- Phương pháp thiết kế và tổ chức dạy học theo dự án trong các chủ đề

Ngữ văn 10 nói chung và chủ đề “Truyện Kiều và trích đoạn Trao duyên”:

+ Quyết định chủ đề và xác định mục tiêu của dự án

+ Xây dựng kế hoạch và thực hiện dự án: câu hỏi định hướng, kế hoạch thựchiện, kế hoạch và công cụ đánh giá

+ Giới thiệu sản phẩm

- Hình thức thiết kế chủ đề Ngữ văn 10 nói chung cũng như chủ đề

“Truyện Kiều và trích đoạn Trao duyên” sử dụng phương pháp DHDA.

Dựa trên cơ sở lí thuyết DHDA, nghiên cứu các tài liệu tham khảo, từ thựctiễn giảng dạy môn Ngữ văn tại trường THPT Thạch Thành 4 và những yêu cầuchung của Bộ GD và ĐT trong xây dựng chủ đề Ngữ văn, tôi đề xuất hình thứcthiết kế dạy học chủ đề Ngữ văn khi áp dụng DHDA với cấu trúc gồm năm phần:

2.3.2 Chia nhóm để phân công nhiệm vụ học tập theo dự án.

Dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học trong đó học sinh thực hiệnmột nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn, thựchành Nhiệm vụ này được học sinh thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quátrình học tập Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học dự án Dạy học theo

dự án là hoạt động học tập tạo cơ hội cho học sinh tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnhvực áp dụng một cách sáng tạo vào cuộc sống

Trang 10

Học sinh của một lớp học được chia thành các nhóm cụ thể, trong khoảngthời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sởphân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày

và đánh giá trước toàn lớp

Trong dạy học Ngữ văn, làm việc theo nhóm là hoạt động mang tính tích cực

và đã được nhiều giáo viên thực hiện khá thành công Kết quả của nhóm học tậpthường phong phú, đa dạ và thường có nhiều khám phá thú vị, đầy sáng tạo, tạo ra

sự hứng thú trong hoạt động dạy và học của cả thầy và trò Dạy học nhóm nếu được

tổ chức tốt sẽ phát huy được tính tích cực, tính trách nhiệm; Phát triển năng lựccộng tác làm việc và năng lực giao tiếp của học sinh Hoạt động nhóm tạo ra sự hợptác – một hình thức kết hợp thông minh và linh hoạt Bởi nó phát huy được nănglực cá nhân trong tập thể, thể hiện tinh thần dạy học tích cực, góp phần đắc lực thựchiện quan điểm “dạy học thông qua giao tiếp” – một yêu cầu mới trong dạy họcNgữ văn hiện nay

Tuy nhiên, để các thành viên trong nhóm hoạt động tích cực, để việc hoạtđộng nhóm hiệu quả, giáo viên phải chú ý đến phương thức chia nhóm Trong quátrình giảng dạy, tôi đã xây dựng phương thức chia nhóm từ đầu năm học và tậpdượt cho học sinh thành thạo trong một số tiết học tự chọn

2.3.3 Phân công nhiệm vụ học tập ở nhà để mỗi nhóm hoàn thành một phần kiến thức chung và riêng của dự án.

Để tăng hứng thú học tập, rèn luyện, khuyến khích tinh thần đọc sách, bồi đắpnăng lực cảm thụ tác phẩm văn học, khả năng đồng sáng tạo cùng tác giả, giáo viên

có thể cho các em học theo cách sân khấu hóa tác phẩm văn học Nghĩa là tác

phẩm văn học sẽ được chuyển thể thành vở diễn, sau đó học sinh sẽ thảo luậnnhững vấn đề trọng tâm; Từ đó rút ra những bài học cần thiết về tác phẩm Dạy

học Truyện Kiều cũng như các tác phẩm khác với hình thức sân khấu hóa trích

đoạn rất phù hợp với định hướng giáo dục hình thành phẩm chất và năng lực chohọc sinh của chương trình phổ thông mới Việc dựng lại những câu chuyện trongbối cảnh thực tại của hàng thế kỉ trước trong cái nhìn mới mẻ của thầy và trò đãthổi luồng gió mới vào tác phẩm văn học, khiến tác phẩm văn học gần với thực tếcuộc sống hiện tại và có sức hấp dẫn mới Hoạt động này là hành trình làm sống lạinhững điều đã đi qua, làm mới lại, sáng tỏ hơn những kiến thức đã được tiếp nhận

từ trước ở cả thầy và trò; Làm cho tác phẩm được sống lại một cuộc đời mới vớicách tiếp cận, khám phá mới

Riêng trích đoạn Trao duyên trong Truyện Kiều của Nguyễn Du là một đơn

vị kiến thức rất hay và khó nên tôi đã trực tiếp sáng tác kịch bản, lựa chọn “diễn

Trang 11

viên” ở tất cả các nhóm, chuẩn bị trang phục, đạo cụ và hướng dẫn các em hóa thân

thành từng nhân vật trong vở diễn ( Kịch bản đính kèm trong phụ lục) Vở kịch

Nỗi đau nàng Kiều được chia làm 2 cảnh Cảnh 1 là Mã Giám Sinh mua Kiều Cảnh này chính là bối cảnh của trích đoạn Trao duyên Nội dung cảnh này làm nổi

bật lên bản chất con buôn “cò kè bớt một thêm hai” của Mã Giám Sinh – một tên

bán thịt buôn người Ở cảnh này tôi có sử dụng ngôn ngữ trào phúng hiện đại để tạo

không khí vui vẻ cho học sinh trong giờ học Đến cảnh 2 - Đêm trao duyên, tôi sử

dụng văn bản để làm lời thoại Nội dung cảnh này giúp học sinh chủ động tiếp cậnvăn bản, thâm nhập vào thế giới nội tâm nhân vật để cùng nếm trải bao giằng xé,dằn vặt, đớn đau của nàng Kiều trong bi kịch tình yêu tan vỡ và nỗi đau thân phận

Bên cạnh việc tổ chức sân khấu hóa tác phẩm, tôi nghiên cứu để xây dựng các phiếu học tập cho từng nhóm học sinh để hoàn thành các phần nội dung, kiến

thức của dự án Phiếu học tập sẽ hiển thị rõ ràng yêu cầu, nhiệm vụ cụ thể của mỗihọc sinh trong việc tự học, tự chuẩn bị bài ở nhà và hoạt động học trên lớp theotừng nhóm, cụ thể như sau:

Nội dung phiếu học tập chuẩn bị bài ở nhà

Phiếu học tập nhóm 1

Hoạt

Phần trảlời (ghivào bảngphụ)

HSthựchiện

Hoạt

động 1

* Phần khám phá kiến thức về Truyện Kiều của

Nguy ễ n Du:

- Tìm hiểu các đoạn thơ miêu tả ngoại hình, phẩm chất,

tính cách của các nhân vật trong Truyện Kiều của

Nguyễn Du

- Tìm hiểu và thuyết minh về tên gọi Truyện Kiều, (từ tên

gọi chính là Đoạn trường tân thanh đến tên gọi thân

thương là Truyện Kiều).

Trang 12

động 2

* Phần khám phá kiến thức về trích đoạn Trao

duyên:

- Tích cực tham gia hoạt động sân khấu hóa trích đoạn

Trao duyên với vai diễn được giao.

- Trích đoạn Trao duyên thuộc vị trí nào trong Truyện

Kiều? Nêu bối cảnh của trích đoạn? Nội dung chính của

đoạn trích?

- Đoạn trích có thể chia làm mấy phần? Nêu nội dung

chính của từng phần?

- Khi Kiều giãi bày lí do, tìm cách thuyết phục để trao

duyên cho Thúy Vân, lời nói và hành động của Kiều có

gì đáng chú ý?

- Nếu thay 2 từ “cậy”, “chịu” bằng “nhờ”, “nhận” thì câu

thơ đầu sẽ thay đổi như thế nào về thanh điệu, nội dung

- Tìm và lấy ví dụ về các loại hình diễn xướng dân gian

nảy sinh từ Truyện Kiều.

- Viết cảm nhận về một trích đoạn trong Truyện Kiều mà

em yêu thích

- Vẽ tranh về một số nhân vật, đoạn trích mà em ấn

tượng trong Truyện Kiều của Nguyễn Du.

- Tìm hai nhận định về Truyện Kiều của các nhà nghiên

cứu Việt Nam

- Tìm các tác phẩm văn học tương đồng về nội dung,

cảm hứng với trích đoạn Trao duyên.

Trang 13

HSthựchiện

Hoạt

động 1

Nguy ễ n Du:

- Kiều đã đưa ra những lí lẽ gì để thuyết phục Thúy Vân

nhận mối duyên tình của mình với Kim Trọng?

- Tìm và giải thích ý nghĩa các điển tích, điển cố và các

em yêu thích

cứu Việt Nam

Trang 14

Hoạt

HSthựchiện

Hoạt

động 1

Nguy ễ n Du :

Nguyễn Du

- Tìm hiểu và thuyết minh về giá trị hiện thực và giá trị

nhân đạo của Truyện Kiều.

Hoạt

động 2

duyên:

- Khi trao duyên cho em, Kiều đã nhắc đến những kỉ vật

nào? Những kỉ vật ấy minh chứng cho điều gì?

- Em hiểu gì về tâm trạng của Thúy Kiều qua câu thơ

“Duyên này thì giữ, vật này của chung”?

- Sau khi trao kỉ vật xong, Kiều dặn dò Thúy Vân những

gì? Những lời nói ấy có ý nghĩa gì?

em yêu thích

Trang 15

cứu Việt Nam

Hoạt

HSthựchiện

Hoạt

động 1

Nguy ễ n Du:

Nguyễn Du

- Sưu tầm những bài phát biểu của các vị chính khách

nước ngoài có trích dẫn Truyện Kiều.

Hoạt

động 2

duyên:

- Khi quay lại với thực tại “ Bây giờ trâm gãy, gương

tan”, Kiều có những nỗi niềm tâm trạng gì?

- Kiều có đáng bị trách như chính lời nàng nói ở câu cuối

“ thiếp đã phụ chàng”? Lời tự trách ấy cho ta hiểu thêm

điều gì về Kiều?

- Khái quát giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật của trích

đoạn “Trao duyên”.

Trang 16

em yêu thích

cứu Việt Nam

Thời gian lưu lạc của Thúy Kiều

Giá trị lớn nhất của Truyện Kiều

Về phía học sinh, khi nhận tư liệu tham khảo và phiếu học tập, nhóm trưởngmỗi nhóm sẽ cho các thành viên trong nhóm chọn và nhận nhiệm vụ học tập củamình và cố gắng chuẩn bị chu đáo

2.3.4 Thực hiện dự án, tổ chức dạy học: giáo viên vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực và lồng ghép trò chơi trong hoạt động dạy học trên lớp; Học sinh trình bày kết quả dự án học tập của mỗi nhóm.

Trang 17

Giáo viên tổ chức các tiết dạy theo dự án “Truyện Kiều và trích đoạn Trao duyên” trên lớp Các nhóm sẽ báo cáo kết quả dự án học tập đã được giao theo

từng hoạt động cụ thể của bài học Sau hoạt động khởi động, dưới sự dẫn dắt, điềuhướng của giáo viên, các thành viên trong từng nhóm sẽ lần lượt, luân phiên báocáo, thuyết trình về kết quả chuẩn bị của nhiệm vụ học tập được giao trong dự án

( Giáo án thực nghiệm đính trong phần phụ lục)

Ở hoạt động 1 – Khởi động: Giáo viên chia đôi lớp thành 2 đội tham gia trò chơi

khởi động “Đoán tên nhân vật trong Truyện Kiều” Hoạt động này vừa giúp học sinh nắm được hệ thống các nhân vật của Truyện Kiều, vừa thấy được nghệ thuật

bậc thầy của Nguyễn Du trong việc khắc họa diện mạo, bản chất, tính cách nhân

vật Qua đó giúp học sinh huy động vốn kiến thức khái quát về Truyện Kiều, chuẩn

bị tâm thế tiếp nhận kiến thức mới

Giáo viên sẽ đọc các câu thơ về các nhân vật trong Truyện Kiều, học sinh 2 đội

trực tiếp trả lời tên nhân vật hoặc từ còn thiếu trong câu thơ Câu 1: “ Râu hùm, hàm én, mày ngài/ Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao/ Đường đường một

đấng anh hào/ Côn quyền hơn sức, lược thao gồm tài” ( Từ Hải) Câu 2: “ Phong

tư tài mạo tót vời/ Vào trong phong nhã, ra ngoài hào hoa” ( Kim Trọng) Câu 3:

“ Quá niên trạc ngoại tứ tuần/ Mày râu nhẵn nhụi, áo quần bảnh bao” ( Mã Giám Sinh) Câu 4: “ Thoắt trông nhờn nhợt màu da/ Ăn chi cao lớn đẫy đà làm sao” ( Tú Bà) Câu 5: “ Bề ngoài thơn thớt nói cười/ Mà trong nham hiểm giết người không dao” ( Hoạn Thư) Câu 6: “ Bạc tình nổi tiếng lầu xanh/ Một tay chôn biết mấy cành phù dung” ( Sở Khanh) Câu 7: Kể tên đầy đủ ba chị em Thúy Kiều? ( Thúy Kiều, Thúy Vân, Vương Quan) Câu 8: “Nghe càng đắm, ngắm càng say/

Lạ cho mặt sắt cũng ngây vì tình” (Hồ Tôn Hiến) Câu 9: Điền vào dấu ba chấm: “ Chạnh thương như đời dân tộc/ Sắc tài sao mà lắm truân chuyên ” ( cô

Kiều ) Đội nào trả lời nhanh hơn, được nhiều đáp án đúng hơn sẽ giành chiến

thắng Trò chơi này trong hoạt động khởi động sẽ tạo ra sự sôi nổi, hứng thú và tâmthế thoải mái cho học sinh

Ở hoạt động 2 – Khám phá kiến thức: Ở hoạt động này, giáo viên sẽ làngười hướng dẫn, tham gia tranh biện và can thiệp trong những tình huống cầnthiết Học sinh sẽ là người chủ động tiếp cận, khám phá tác phẩm Thành viên cácnhóm sẽ lên bảng trình bày bằng hình thức báo cáo, thuyết trình kết quả, sản phẩm

của dự án học tập các nội dung về Truyện Kiều và trích đoạn Trao duyên được

phân công cụ thể trong phiếu học tập Giáo viên khuyến khích học sinh mỗi nhómtổng hợp kết quả dự án học tập của cả nhóm vào một bảng phụ (ghi trên giấy A0,A1…) để bổ trợ cho hoạt động báo cáo, thuyết trình

Trang 18

Phần khám phá kiến thức về Truyện Kiều của Nguyễn Du: Nhóm 1 thuyết minh về tên gọi Truyện Kiều, (từ tên gọi chính là Đoạn trường tân thanh đến tên gọi thân thương là Truyện Kiều) Nhóm 2 thuyết minh một bản tóm tắt đặc sắc về Truyện Kiều Nhóm 3: Thuyết minh ngắn gọn về giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của Truyện Kiều Nhóm 4: Thuyết minh về một bài phát biểu của các vị chính khách nước ngoài có trích dẫn Truyện Kiều Sau hoạt động của mỗi nhóm,

giáo viên sẽ nhấn mạnh, chốt lại những nội dung quan trọng và ghi bảng ngắn gọn

Phần khám phá kiến thức về trích đoạn Trao duyên: Giáo viên cho học sinh thể hiện vở kịch Nỗi đau nàng Kiều Sau khi vở kịch kết thúc, giáo viên mời

một số học sinh nêu cảm nhận về vở kịch Sau đó các nhóm tiếp tục trình bày kết

quả, sản phẩm của dự án học tập theo nhóm về trích đoạn Trao duyên Sau phần

báo cáo, thuyết trình của mỗi nhóm, các học sinh nhóm khác và giáo viên đặt thêmcâu hỏi hoặc bổ sung về nội dung cho nhóm Sau đó, giáo viên đánh giá kết quảthực hiện dự án học tập và phần hoạt động báo cáo của mỗi nhóm, chốt ý và ghibảng ngắn gọn

Ở hoạt động 3 – Luyện tập - củng cố : Giáo viên phát và hướng dẫn học

sinh hoàn thành phiếu học tập trên lớp trong thời gian quy định Sau đó giáo viênyêu cầu một số em trình bày kết quả rồi nhận xét và bổ sung Phiếu học tập nàynhằm mục đích giúp học sinh khái quát và củng cố lại những kiến thức cơ bản về

Truyện Kiều

Hoạt động 4: Vận dụng – thực hành : Giáo viên khuyến khích học sinh

vận dụng, thực hành báo cáo sản phẩm trong dự án học tập phù hợp với sở trườngnăng lực cá nhân với các yêu cầu cụ thể sau:

- Tìm và lấy ví dụ về các loại hình diễn xướng dân gian nảy sinh từ Truyện Kiều.

- Viết cảm nhận về một trích đoạn trong Truyện Kiều mà em yêu thích.

- Vẽ tranh về một số nhân vật, đoạn trích mà em ấn tượng trong Truyện Kiều của

Nguyễn Du

- Tìm hai nhận định về Truyện Kiều của các nhà nghiên cứu Việt Nam.

- Tìm các tác phẩm văn học tương đồng về nội dung, cảm hứng với trích đoạn Trao duyên.

- Viết một bài phỏng vấn giả tưởng về lĩnh vực nghiên cứu Truyện Kiều.

Hoạt động này của dự án không chỉ khuyến khích học sinh phát huy năngkhiếu, thế mạnh của bản thân mà còn tăng hứng thú, sự tích cực, chủ động của các

em trong việc đào sâu tìm tòi, nghiên cứu về đại thi hào Nguyễn Du và kiệt tác

Truyện Kiều; Giúp học sinh nhận thức sâu sắc: Truyện Kiều là đỉnh cao của văn

Trang 19

học dân tộc, là biểu tượng của văn hóa Việt Nam trên thi đàn quốc tế Qua đó giáodục ý thức giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa tinh túy của dân tộc, giáo dụclòng yêu nước, tinh thần tự hào tự tôn dân tộc Đúng như lời khẳng định của nhà

nghiên cứu văn hóa Phạm Quỳnh: “Truyện Kiều còn, tiếng ta còn, tiếng ta còn,

nước ta còn”

2.3.5 Đánh giá quá trình, kết quả việc thực hiện dự án học tập của mỗi nhóm.

Sau 4 hoạt động trên, giáo viên sẽ tổng kết, đánh giá toàn bộ kết quả, sảnphẩm thực hiện dự án học tập và hoạt động tham gia bài học trên lớp của các nhómdựa trên các tiêu chí như: mức độ hoàn thành, sự tham gia của các thành viên, sựsáng tạo… Qua đó, giáo viên có hình thức động viên khuyến khích, khen thưởngphù hợp như cho điểm miệng, điểm 15 phút đối với các nhóm, các học sinh có phầnchuẩn bị, hoạt động tích cực, xuất sắc

Dù mỗi môn học có một nhiệm vụ riêng nhưng đều dựa trên mục tiêu chung

là phát triển con người toàn diện Quan điểm dạy học của giáo viên cần phải linhhoạt, tạo điều kiện để học sinh tự tin phát huy thế mạnh của riêng mình; Củng cốniềm tin ở học sinh về giá trị mỗi con người và 8 dạng trí thông minh Nhất địnhmỗi học sinh sẽ sở hữu ít nhất một trong số 8 dạng trí thông minh đó Trong giờhọc và ở phần vận dụng thực hành sau giờ học, tôi thường tìm cách nhận ra thếmạnh của mỗi em, khuyến khích các em thể hiện và phát triển năng lực riêng củamình Đó chính là hoạt động tự học bổ ích và vô cùng thiết thực ý nghĩa

* Phần thực nghiệm sư phạm

- Giáo án thực nghiệm: ( Đính kèm phần phụ lục)

- Tổ chức thực nghiệm:

+ Đối tượng và phạm vi thực nghiệm:

Tên trường Tên lớp Sĩ số HS Giáo viên thực hiệnTHPT

Trang 20

Trong năm học 2021-2022, sau khi dạy thực nghiệm, chúng tôi đã thực hiệnmột số hình thức kiểm tra, khảo sát dựa trên câu hỏi cuối bài đối với học sinh 2 lớpkhối 10 ở trường THPT Thạch Thành 4 và thu được kết quả như sau:

Sốlượng

lệ bài khá giỏi tăng lên đáng kể

Việc dạy học theo dự án giúp học sinh có cái nhìn toàn diện và sâu sắc về giá trị,

ý nghĩa, sức sống, sức lan tỏa Truyện Kiều, khơi dậy niềm yêu thích và đam mê củathế hệ trẻ với kiệt tác của dân tộc Bên cạnh đó dạy học Truyện Kiều từ phương phápdạy học theo dự án góp phần giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, đặc biệt họcsinh được phát triển nhiều năng lực, rèn luyện nhiều kĩ năng như giao tiếp, kĩ năng lập

kế hoạch, tổ chức, kĩ năng thuyết trình, phản biện, kĩ năng tự học, thu thập và xử lí tàiliệu, kĩ năng Công nghệ thông tin… Dạy học theo dự án còn góp phần định hướngnghề nghiệp, các em học sinh phát hiện ra thế mạnh và sở trường của bản thân, pháthuy các phẩm chất: hòa đồng, tự tin, thấu hiểu và chia sẻ… Dạy học theo dự án còn có

ý nghĩa thực tiễn thiết thực là hình thành tư liệu học tập mới từ các sản phẩm chấtlượng của học sinh

Dạy học Nguyễn Du và Truyện Kiều theo dự án đã giúp cho cả giáo viên và họcsinh phát triển, hoàn thiện nhiều tri thức, kĩ năng, đặc biệt là hiểu biết sâu rộng, cóniềm đam mê Truyện Kiều, ý thức trách nhiệm phát huy, lan tỏa các giá trị di sảnNguyễn Du và Truyện Kiều

Đặc biệt, việc sân khấu hóa trích đoạn mang lại hiệu quả rất tích cực Hoạtđộng học này đòi hỏi học sinh phải đọc, nghiền ngẫm văn bản một cách kỹ lưỡng

để “hóa thân” vào nhân vật trong các tác phẩm, tự mình sáng tạo trong cách diễn

Tiêu đề	Sử Dụng Phương Pháp Dạy Học Theo Dự Án Để Thiết Kế, Tổ Chức Dạy Học Truyện Kiều Và Trích Đoạn Trao Duyên Nhằm Nâng Cao Hứng Thú, Hiệu Quả Dạy Học Môn Ngữ Văn Theo Định Hướng Phát Triển Phẩm Chất Và Năng Lực Cho Học Sinh Khối 10
Tác giả	Nguyễn Thị Minh
Trường học	Trường Thpt Thạch Thành 4
Chuyên ngành	Ngữ Văn
Thể loại	sáng kiến kinh nghiệm
Năm xuất bản	2022
Thành phố	Thanh Hóa

Định dạng
Số trang	41
Dung lượng	488,5 KB