SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG II SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM SỬ DỤNG BIỆN PHÁP LÀM VIỆC NHÓM VÀ BIỆN PHÁP BÁO CÁO,ĐÁNH GIÁ, PHẢN BIỆN SẢN PHẨM ĐỂ NÂNG CAO NĂNG LỰC GI
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG II
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG BIỆN PHÁP LÀM VIỆC NHÓM VÀ BIỆN PHÁP BÁO CÁO,ĐÁNH GIÁ, PHẢN BIỆN SẢN PHẨM ĐỂ NÂNG CAO NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH LỚP 11 KHI DẠY CHỦ ĐỀ CẢM ỨNG
SINH HỌC 11.
Người thực hiện: Nguyễn Thị Vân Anh
Chức vụ: Tổ phó chuyên môn SKKN thuộc môn: Sinh học
THANH HÓA NĂM 2022
Trang 2MỤC LỤC
2.1.3.2 Vai trò của làm việc nhóm trong việc nâng cao năng lực giao tiếp và hợp
tác
2
2.1.4 Hoạt động báo cáo, đánh giá và phản biện sản phẩm 3
2.1.4.2 Vai trò của hoạt động báo cáo, đánh giá và phản biện sản phẩm trong việc
nâng cao năng lực giao tiếp và hợp tác
3
2.1.5 Công cụ đánh giá năng lực giao tiếp và hợp tác 3
2.3.1 Nâng cao năng lực giao tiếp và hợp tác của học sinh bằng cách làm việc
nhóm
4
2.3.1.2 Yêu cầu nhiệm vụ cụ thể của từng thành viên trong nhóm 4 2.3.1.3 Yêu cầu về đánh giá kết quả của từng nhóm 4 2.3.2 Nâng cao năng lực giao tiếp và hợp tác của học sinh bằng cách qua hoạt
động báo cáo, đánh giá, phản biện sản phẩm
7
2.4.1 Hiệu quả khi triển khai đề tài ở các lớp dạy 11
Tài liệu tham khảo
Danh mục SKKN của tác giả đã được Hội đồng SKKN ngành GD&ĐT huyện, tỉnh và các cấp cao hơn xếp loại từ C trở lên
Trang 31 PHẦN MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài:
Chúng ta đang sống trong một thế giới phẳng nghĩa là mọi thứ đều công khai minh bạch, tương tác hổ trợ để cùng tồn tại và phát triển trong thế giới với tư cách là một hệ thống Trong thế giới này con người có thể liên hệ, kết nối, hợp tác với nhau trong mọi công việc, với mục đích tăng khả năng và sự tác động của mỗi cá nhân lên tầm cao mới
Mặt khác chúng ta cũng đang đối mặt với quá nhiều vấn đề lớn như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, thiên tai, dịch bệnh Để giải quyết những vấn đề này cần sự hợp tác của rất nhiều quốc gia thậm chí của toàn nhân loại
Trong số rất nhiều năng lực để dẫn đến sự thành công của một người thì năng lực quan trọng bậc nhất chính là năng lực hợp tác, bởi như cha ông ta đã nói một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao Khi hợp tác tốt đẹp chúng ta sẽ giải quyết vấn đề nhanh hơn, hiệu quả hơn, chúng ta sẽ giải quyết được những vấn đề khó khăn hơn, gai góc hơn
Trong giáo duc nên những công dân toàn cầu, những con người thành công và hạnh phúc thì nâng cao năng lực hợp tác cho các em là nhiệm vụ mà theo cá nhân tôi là quan trọng bậc nhất vì một con người chỉ sống và làm việc một mình
là một con người thất bại Chính vì lẽ đó tôi lựa chọn lĩnh vực : “Sử dụng biện pháp làm việc nhóm và biện pháp báo cáo, đánh giá, phản biện sản phẩm để nâng cao năng lực giao tiếp và hợp tác của học sinh lớp 11 trường THPT Quảng Xương II khi dạy chủ đề cảm ứng, sinh học 11” làm nội dung sáng kiến kinh nghiệm của mình
1.2 Mục đích nghiên cứu của đề tài
Nâng cao năng lực giao tiếp và hợp tác của học sinh lớp 11 trường THPT Quảng Xương II
1.3 Phương pháp nghiên cứu của đề tài
Thực hiện đề tài này, tôi chủ yếu sử dụng các phương pháp truyền thống như: Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu
Phương pháp điều tra giáo dục
Phương pháp thống kê toán học
1.4 Đối tượng nghiên cứu của đề tài
Năng lực giao tiếp hợp tác của học sinh lớp 11 trường THPT Quảng Xương II
2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1 Cơ sở lí luận
2.1.1 Năng lực giao tiếp
2.1.1.1 Năng lực giao tiếp là gì?
Năng lực giao tiếp là khả năng giao tiếp có liên quan đến những người khác với
độ chính xác, rõ ràng, uyển chuyển trong cuộc sống cũng như trong công việc
2.1.1.2 Cấu trúc của năng lực giao tiếp
Theo Daniel Coste, năng lực giao tiếp bao gồm bốn kĩ năng:
- Kĩ năng thích ứng là kĩ năng nhanh chóng học hỏi các kiến thức mới, thích nghi nhanh để đáp ứng với những thay đổi của hoàn cảnh để đạt được mục tiêu
- Kĩ năng tương tác là những hành vi và chiến thuật mà một cá nhân sử dụng để tương tác với một cá nhân khác theo cách hiệu quả Kĩ năng tương tác còn được
Trang 4gọi là trí thông minh xã hội (social intelligence) Chúng phụ thuộc vào việc đọc các tín hiệu mà người khác truyền tới và giải thích chúng một cách chính xác để tạo ra các phản ứng, phản hồi thích hợp
- Kĩ năng quản lý được hiểu là kiến thức và khả năng của mỗi nhà quản lý trong việc thực hiện các công việc cụ thể của công ty Đó có thể là các hoạt động quản lý công việc hay con người
- Kĩ năng đồng cảm là khả năng của một người đặt chính mình vào vị trí của người khác để hiểu cảm xúc, nhận thức và hoàn cảnh của người kia từ quan điểm của họ và có thể phản ứng thích hợp với tình huống và truyền đạt lại sự hiểu biết đó cho đối phương
2.1.2 Năng lực hợp tác
2.1.2.1 Năng lực hợp tác là gì?
Năng lực hợp tác là khả năng tương tác lẫn nhau, trong đó mỗi cá nhân thể hiện
sự tích cực, tự giác, sự tương tác trực diện và trách nhiệm cao trên cơ sở huy động những tri thức, kĩ năng của bản thân nhằm giải quyết có hiệu quả nhiệm vụ chung
2.1.2.2 Cấu trúc của năng lực hợp tác
Năng lực hợp tác gồm:
- Các kiến thức về hợp tác: nhận biết được thê nào là hợp tác, vai trò của hợp tác trong học tập
- Kĩ năng hợp tác và thái độ hợp tác: thái độ tích cực, chủ động trong hợp tác Trong kĩ năng hợp tác gồm:
+ Kĩ năng tổ chức và quản lý
+ Kĩ năng hoạt động
+ Kĩ năng đánh giá
2.1.3 Làm việc nhóm.
2.1.3.1 Nhóm.
- Nhóm là tập hợp từ hai thànhviên trở lên, có thời gian làm việc cùng nhau, cùng thựchiện chung một nhiệm vụ để đạt mục tiêu nhóm kì vọng,hoạt động theo quy định chung của nhóm
- GV chia lớp thành nhiều nhóm, thông thường mỗi nhóm có từ 5-6 HS.Tùy vào mục đích sư phạm mà cách chia nhóm có thể ngẫu nhiên hoặc chủ định,nhóm duy trì hoặc thay đổi,nhiệm vụ của mỗi nhóm có thể giống nhau hoặc nằmtrong các phần của một chủ đề chung
- Trong tổ chức làm việc nhóm, trước tiên cả lớp tiếp nhận nội dung,nhiệm vụ học tập Sau đó, các nhóm lập kế hoạch, thỏa thuận nguyên tắc làm việc,giao nhiệm vụ từng cá nhân làm việc độc lập, trao đổi trong nhóm, đại diện trình bày kết quả Cuối cùng là thảo luận, tổng kết chung cả lớp
2.1.3.1 Vai trò của làm việc nhóm trong việc nâng cao năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh
- Qua hoạt động nhóm, HS biết giao tiếp và hợp tác với nhau trên nhiều phương diện như: HS nêu được quan điểm của mình, nghe được quan điểm của bạn, hoạt động nhóm cho phép một cá nhân nhỏ lẻ vượt qua chính mình để đạt kết quả cao
và kéo các thành viên khác cùng tham gia hoạt động nhóm; HS nhìn và xem xét giải quyết vấn đề sâu rộng và toàn diện hơn, từ đó kiến thức của họ sẽ bớt phần
Trang 5chủ quan và trở nên sâu sắc hơn, HS sẽ hào hứng hơn khi có sự đóng góp của mình vào thành quả chung; vốn hiểu biết, kinh nghiệm xã hội của HS thêm phong phú; kĩ năng giao tiếp, hợp tác, tính khách quan khoa học, tư duy phê phán của HS được rèn luyện và phát triển Từ đó, HS cùng nhau xây dựng nhận thức, thái độ mới trong học tập cũng như trong cuộc sống
- Qua hoạt động nhóm HS biết cách điều chỉnh sự giao tiếp của bản thân để phù hợp với hoàn cảnh, với các bạn trong nhóm để giải quyết các vấn đề của cả nhóm
2.1.4 Hoạt động báo cáo, đánh giá và phản biện sản phẩm.
2.1.4.1 Các khái niệm.
- Báo cáo: là những văn bản trình bày nội dung trọng tâm, nổi bật hoặc cập nhật cho một đối tượng cụ thể Báo cáo thường được sử dụng để nêu lên các kết quả của một hoạt động, công tác, một thử nghiệm, điều tra, hoặc báo cáo yêu cầu (báo cáo đột xuất, báo cáo khẩn cấp, báo cáo chuyên đề
- Đánh giá,phản biện có nghĩa là phê bình, nhận xét, nhận định, bình luận, xem xét về một đối tượng nào đó
2.1.4.2.Vai trò của hoạt động báo cáo, đánh giá và phản biện sản phẩm trong việc phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh
Khi tiến hành các hoạt động báo cáo, đánh giá và phản biện sản phẩm là quá trình mà các em phải điều chỉnh ngôn ngữ, cơ thể, trang phục, thái độ của bản thân mình phù hợp với hoàn cảnh, để có thể thu được thiện cảm của mọi người cũng như để đạt kết quả cao nhất
2.1.5 Công cụ để đánh giá năng lực giao tiếp, hợp tác của học sinh.
Để đánh giá năng lực giao tiếp và hợp tác của học sinh tôi sử dụng bộ câu hỏi sau đây
Hãy đánh giá về khả năng của bản thân theo thang điểm từ 1 đến 10 đối với các tình huống sau đây( làm rất tôt: 10đ, không thể làm được: 1đ):
Tình
huốn
g
Thang điểm
Câu 1
Câu 2
Câu 3
Câu 1 Khả năng đánh giá tình hình ,diễn biến sự thay đổi của bạn trong 1 tình
huống giao tiếp là bao nhiêu điểm?
Câu 2 Khả năng thay đổi hành vi trong giao tiếp của bạn khi tình huống giao
tiếp là bao nhiêu điểm?
Câu 3 Khả năng kiểm soát cảm xúc của bạn khi tình huống giao tiếp thay đổi là
bao nhiêu điểm?
Câu 4 Mức độ thoải mái của bạn khi làm quen với một người lạ là bao nhiêu
điểm?
Câu 5 Khi bạn phải thuyết phục người khác một vấn đề nào đó, phần trăm
thành công của bạn thường là bao nhiêu phần trăm(mười phần trăm tương ứng với một điểm)?
Trang 6Câu 6 Mức độ xắp xếp các công việc một cách khoa học và hợp lý của bạn là
bao nhiêu điểm?
Câu 7 Mức độ thông cảm, động viên người khác khi họ đang khó khăn của bạn
là bao nhiêu điểm?
Câu 8 Mức độ hòa nhập của bạn trong một môi trường mới là bao nhiêu điểm? Câu 9 Mức độ thuận lợi của bạn khi làm việc trong nhóm là bao nhiêu điểm? Câu 10 Khi đưa ra một phản biện trái chiều hoặc một đánh giá tiêu cực về một
sản phẩm, một sự việc nào đó độ tự tin, thoải mái của bạn là bao nhiêu điểm?
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN
Để có cơ sở đánh giá về hiệu quả của việc áp dụng đề tài vào thực tế dạy học tôi chọn 2 lớp của trường THPT Quảng Xương II cụ thể là:
- Lớp 11C1
- Lớp 11C2
Các lớp được chọn tham gia nghiên cứu cho đề tài có nhiều điểm tương đồng nhau về tỉ lệ giới tính, kết quả điểm trúng tuyển vào lớp 10, ý thức nề nếp học tập của học sinh, trước khi tác động
Trước khi áp dụng đề tài ở các lớp này thì qua tìm hiểu thì cả 2 lớp đều xuất hiện vấn đề chia bè, chia nhóm trong lớp Các em đề chưa biết cách giao tiếp bày tỏ ý kiến của mình cũng như chưa biết cách hợp tác cùng nhau , kết quả học tập còn yếu
2.3 Các giải pháp giải quyết vấn đề
Kiến thức chương cảm ứng của sinh học 11 có đặc điểm là gắn liền với cuộc sống hàng ngày,dễ ứng dụng phát triển trong cuộc sống Chính vì thế khi giảng dạy phần này tôi cho các em học sinh tự chuẩn bị học liệu và thông qua quá trình này nâng cao năng lực giao tiếp và hợp tác của các em
2.3.1 Nâng cao năng lực giao tiếp và hợp tác của học sinh bằng cách làm việc nhóm.
Khi chuẩn bị học liệu cho chương cảm ứng tôi chia học sinh thành các nhóm nhỏ, mỗi nhóm chuẩn bị một học liệu cho tiết học Cụ thể là:
-Tiết : Hướng động và ứng động
Học liệu mà các em cần chuẩn bị trong các tiết này là : thí nghiệm về tính hướng sáng và hướng nước của thực vât và quay video về phản ứng của cây trinh nữ khi bị va chạm
-Tiết : Truyền tin qua xinap
Học liệu mà các em cần chuẩn bị trong các tiết này là : làm xi nap hóa học -Tiết : Tập tính ở động vật
Học liệu mà các em cần chuẩn bị trong các tiết này là :chuẩn bị các video về các tập tính của động vật
2.3.1.1 Sử dụng kĩ thuật tạo nhóm đa dạng
GV nên sử dụng nhiều cách tạo nhóm hợp tác để một cá nhân được tham gia nhiều nhóm khác nhau:
- Tạo nhóm gồm các học sinh thuộc cùng một xã, một vùng địa lý nào đó
- Tạo nhóm gồm các học sinh có tính cách, hoàn cảnh trái ngược nhau
- Tạo nhóm gồm các học sinh đang có xích mích với nhau
- Chia nhóm theo hình ghép
Trang 7+GV cắt một số bức hình ra thành 3/4/5 mảnh khác nhau, tùy theo số HS muốn có là 3/4/5 HS trong mỗi nhóm Lưu ý là số bức hình cần tương ứng với
số nhóm mà GV muốn có
+HS bốc ngẫu nhiên mỗi em một mảnh cắt
+HS phải tìm các bạn có các mảnh cắt phù hợp để ghép lại thành một tấm hình hoàn chỉnh
+Những HS có mảnh cắt của cùng một bức hình sẽ tạo thành một nhóm
Việc làm này giúp mỗi HS thiết lập được mối quan hệ đa dạng, tạo cho họ thực hiện giao tiếp với nhiều cá nhân khác nhau, với các quy tắc hợp tác nhóm khác nhau
2.3.1.2.Yêu cầu nhiệm vụ cụ thể cho từng thành viên trong nhóm.
Trước khi chuyển giao nhiệm vụ học tập cho từng nhóm GV yêu cầu mỗi nhóm
cử 1 nhóm trưởng, 1 thư kí cần thiết thì thêm một nhóm phó Sau khi chuyển giao nhiệm vụ học tập cho từng nhóm GV yêu cầu mỗi nhóm lập một bản theo mẫu sau:
PHÂN CÔNG NHIỆM VỤ CỦA CÁC THÀNH VIÊN TRONG NHÓM.
Tên nhóm, lớp:
Tên nhóm,lớp : nhiệm vụ chung của nhóm là
Tên thành viên
trong nhóm
Nhiệm vụ cụ thể Ngày hoàn thành Đánh giá công
việc Nguyễn Thị A
Lê Văn B
2.3.1.3.Yêu cầu về đánh giá kết quả của từng nhóm.
Khi GV cho điểm đánh giá kết quả hoạt động của nhóm thì 50% số điểm dành cho sản phẩm + 50% số điểm dành cho việc phát hiện và giải quyết các mâu thuẩn, vấn đề phát sinh trong nhóm
Nhóm nào không phát hiện được mâu thuẫn,vấn đề phát sinh cả nhóm không được 50% điểm còn lại (theo tôi sẽ không có hoạt động nào không xuất hiện vấn
đề mặc khác khi chia nhóm tôi đã cố tình chia nhóm có sự đối lập để xuất hiện mâu thuẫn nên việc không có vấn đề phát sinh hoặc là HS cố tình giấu hoặc là hiệu quả làm việc chưa cao)
Về nội dung này, GV cho nhóm trưởng hoàn thành báo cáo theo mẫu sau nộp cùng sản phẩm
PHIẾU TƯỜNG TRÌNH CÁCH GIẢI QUYẾT KHÓ KHĂN TRONG NHÓM.
Tên nhóm, lớp:
Tên nhóm,lớp:
Mâu thuẩn, khó khăn Nguyên nhân Cách giải quyết
VD: bạn A không làm
công việc được giao
Vì bạn A đang gặp chuyện buồn
B1: nói chuyện, tìm hiểu vấn đề của bạn A
B2:
B3:
Trang 8- Hình ảnh minh họa học sinh chuẩn bị học liệu cho bài truyền tin qua xi nap: thiết kế mô hình cấu tạo xinap hóa học
Hình ảnh 1: Quá trình thiết kế mô hình cấu tạo xinap hóa học
Hình ảnh 2:Sản phẩm của nhóm 1 Lớp 11C1K53 trường THPT Quảng Xương II
Hình ảnh 3:Sản phẩm của nhóm 2 Lớp 11C1K53 trường THPT Quảng Xương II
Trang 9Hình ảnh 4:Sản phẩm của nhóm 3 Lớp 11C1K53 trường THPT Quảng Xương II
Hình ảnh 5:Sản phẩm của nhóm 4 Lớp 11C1K53 trường THPT Quảng Xương II
2.3.2 Nâng cao năng lực giao tiếp và hợp tác của học sinh khi báo cáo, đánh giá, phản biện sản phẩm.
Khi HS báo cáo, đánh giá, phản biện sản phẩm cũng là một cơ hội để GV nâng cao năng lực giao tiếp và hợp tác của các em Thông qua quá trình này mỗi học sinh sẽ tìm cách để điều chỉnh thái độ, hành vi, ngôn ngữ của mình để thu được thiện cảm cao nhất của người khác, để thu được kết quả tốt nhất trong công việc làm tiền đề tốt để các em bước ra xã hội rộng lớn
Khi tiến hành đánh giá sản phẩm,GV nên để cho các em tự đánh giá và cho điểm chéo lẫn nhau để khách qua hơn và đây cũng là cơ hội để các em thấy vai trò của hợp tác và giao tiếp trong cuộc sống
Đây là mẫu phiếu đánh giá mà tôi dùng cho HS đánh giá sản phẩm của nhóm bạn
Trang 10PHIẾU ĐÁNH GIÁ SẢN PHẨM CỦA NHÓM
Tên nhóm đánh giá:
Tên nhóm được đánh giá:
Tiêu chí đánh giá tối đaĐiểm
Kết quả
Tự đánh giá Đánh giá
của nhóm khác
GV đánh giá
Kế hoạch
dự án (20
điểm)
1 Mức độ rõ ràng, cụ thể
của nhiệm vụ
4
2 Nhiệm vụ phù hợp với sở
trường
4
3 Khối lượng công việc 4
4 Thời gian thực hiện 4
5 Sản phẩm dự kiến 4
Sổ theo
dõi dự án
(20 điểm)
1 Biên bản họp nhóm 5
2 Nội dung ghi chép 5
3 Thái độ, kế hoạch làm
việc
5
Sản phẩm
của dự án
(40 điểm)
1 Nguyên tắc thiết kế 10
2 Chất lượng sản phẩm 10
4 Giới thiệu sản phẩm 10
Trình bày
sản phẩm
(20 điểm)
1 Tính logic, hợp lí 5
2 Giải thích kiến thức chứa
đựng trong dự án
5
3 Khả năng trình bày, báo
cáo
5
4 Trả lời câu hỏi chất vấn 5
