Thực tế đó đã đặt ra cho giáo dục hiện đại nói chung và nền giáo dục Việt Nam nói riêng phải có những chuyển biến tích cực nhằm phát huy tính tích cực, năng động, sáng tạo của mỗi người
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài.
Thế kỷ XXI – “thế kỷ của đỉnh cao trí tuệ”, “kỷ nguyên của công nghệthông tin”, “kỷ nguyên của kinh tế tri thức” với sự phát triển vô cùng nhanhchóng của khoa học công nghệ, tri thức của nhân loại tăng lên rất nhanh Sựbùng nổ của khoa học và công nghệ đã tạo ra những phương tiện, phương phápgiao lưu mới, mở rộng “phổ” các khả năng cho việc học tập, tạo cơ hội cho mỗingười có thể học được dưới nhiều hình thức, phù hợp với khả năng và điều kiệnkhác nhau Bên cạnh đó, xu hướng hội nhập toàn cầu hóa nền sản xuất và đờisống xã hội đã đòi hỏi các quốc gia một mặt phải ra sức cạnh tranh để tồn tại,mặt khác phải liên kết, hợp tác với nhau
Thực tế đó đã đặt ra cho giáo dục hiện đại nói chung và nền giáo dục Việt
Nam nói riêng phải có những chuyển biến tích cực nhằm phát huy tính tích cực, năng động, sáng tạo của mỗi người học, đồng thời xây dựng ý thức và kỹ năng hợp tác trong tập thể Trước hết, người học phải được tập dượt kỹ năng phát hiện và giải quyết các vấn đề nảy sinh trong đời sống thực tiễn, được rèn luyện phương pháp tự học để có thể học tập suốt đời.
Nghị quyết TW 2 khoá 8 (12- 1996) được thể chế hoá trong Luật giáo dục
(12- 1998), điều 24.2 đã ghi rõ: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải:
- Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của mỗi học sinh
- Phù hợp với đặc điểm của từng lớp, từng môn học
- Bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vàothực tiễn
- Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”Việc giảng dạy và học tập ở trường THPT nói chung và dạy học Giáo dụccông dân nói riêng hiện nay còn nhiều bất cập Phần lớn các bài giảng còn theolối dạy học truyền thống, chưa phát huy được tính tích cực chủ động sáng tạocủa người học
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy môn Giáo dục công dân trong trườngphổ thông THPT Quảng Xương 4 đã nhiều năm, bản thân tôi luôn tìm tòi, họchỏi, suy nghĩ và vận dụng nhiều phương pháp, kỹ thuật dạy học… để tìm ranhững cách tốt nhất cho từng bài giảng, gây hứng thú cho học sinh nhằm giúpcác em khắc sâu kiến thức đã học đồng thời biết vận dụng những kiến thức đã
được học vào đời sống thực tiễn Đó chính là lý do tôi đã chọn đề tài: “Vận dụng hiệu quả một số phương pháp dạy học tích cực trong môn Giáo dục công dân lớp 12 tại trường THPT Quảng Xương 4 nhằm định hướng người học – học tập tích cực” qua đó, góp một phần nhỏ vào việc đổi mới phương
pháp dạy học theo hướng tích cực mà chúng ta đang trăn trở lâu nay
2 Mục đích nghiên cứu.
Đánh giá thực trạng của việc học tập môn Giáo dục công dân ở trườngTHPT Quảng Xương 4 Thông qua đó, đề xuất một số giải pháp áp dụngphương pháp dạy học tích cực trong dạy học giáo dục công dân lớp 12 nhằmgiúp cho học sinh có hứng thú với môn Giáo dục công dân, từ đó giúp các em
Trang 2học tập tích cực hơn.
3 Đối tượng nghiên cứu.
Các đối tượng là học sinh khối 12 trường THPT Quảng Xương 4 và cácbiện pháp nhằm định hướng người học – học tập tích cực
4 Phương pháp nghiên cứu.
Để nghiên cứu đề tài này, bản thân tôi đã sử sụng một số phương phápsau:
- Phân tích, tổng hợp (phân tích từng đối tượng học sinh, tổng hợp các kếtquả đạt được…)
- Phương pháp quan sát (quan sát thái độ, hành vi, biểu hiện của học sinhtrước và sau khi học…)
- Vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực trong mỗi bài dạy
để đem lại hiệu quả mong muốn tốt nhất
- Phương pháp điều tra qua những tiết dự giờ của bạn bè, đồng nghiệpcùng tổ bộ môn
- Phương pháp phát phiếu thăm dò ý kiến (lấy ý kiến của học sinh, giáoviên…)
- Phương pháp thực nghiệm
Trang 3B PHẦN NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Theo L.V Dancop (1979), để phát huy tính tích cực học tập của học sinh,quá trình dạy học cần đảm bảo 5 nguyên tắc cơ bản:
- Việc dạy học phải được tiến hành ở mức độ khó khăn cao
- Việc yêu cầu nắm vững kiến thức lí thuyết phải chiếm ưu thế
- Trong quá trình dạy học, phải duy trì nhịp độ khẩn trương của việc nghiên cứutài liệu, còn những kiến thức đã lĩnh hội sẽ được củng cố khi nghiên cứu kiếnthức mới
- Trong dạy học, phải tích cực chăm lo cho sự phát triển của tất cả các học sinh,
dù loại giỏi hay loại yếu
- Quá trình dạy học phải làm cho học sinh ý thức được bản thân quá trình họctập, nắm vững các phương pháp làm việc trí tuệ để hiểu, ghi nhớ tài liệu họctập, hình thành kĩ năng, kĩ xảo và thực hiện việc tự kiểm tra sự lĩnh hội kiếnthức
1.1.2 Học tập tích cực.
“Học tập tích cực là gì? Học tập tích cực là trải nghiệm, tư duy và tham gia Qua đó, bạn có thể khám phá một chuỗi các trải nghiệm hiệu quả và thú
vị, đồng thời, có trách nhiệm với việc học tập của bản thân”.
Tính tích cực của con người biểu hiện trong các hoạt động, đặc biệt là cáchoạt động chủ động Tính tích cực của học sinh biểu hiện trong những dạnghoạt động khác nhau: học tập, lao động, thể dục thể thao, vui chơi giải trí, hoạtđộng xã hội,…trong đó, học tập là hoạt động chủ đạo Học tập là một trườnghợp riêng của sự nhận thức “một sự nhận thức đã được làm cho dễ dàng đi vàđược thực hiện dưới sự chỉ đạo của giáo viên” (P N Erđơniev, 1974) Vì vậy,nói tới tính tích cực học tập, thực chất là nói tới tính tích cực nhận thức
Tính tích cực học tập ở học sinh biểu hiện ở những dấu hiệu sau:
- Học sinh hăng hái trả lời các câu hỏi của giáo viên, bổ sung câu trả lời củabạn, thích được phát biểu ý kiến của mình về vấn đề nêu ra
- Học sinh hay nêu thắc mắc, đòi hỏi giải thích cặn kẽ những vấn đề giáo viêntrình bày chưa rõ
- Học sinh chủ động vận dụng linh hoạt những kiến thức, kĩ năng đã học đểnhận thức vấn đề mới
- Học sinh mong muốn được đóng góp với thầy, với bạn những thông tin mớilấy từ những nguồn khác nhau, có khi vượt ra ngoài phạm vi bài học, mônhọc…
1.2 Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực.
- Phương pháp dạy học tích cực thể hiện ở một số dấu hiệu đặc trưng như sau:+ Dạy học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh
Trang 4+ Dạy học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học.
+ Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò
- Vai trò của người giáo viên trong các phương pháp dạy học tích cực
Trên thực tế, câu hỏi thường được đặt ra là: phương pháp tích cực nhằmphát huy tính tích cực của học sinh có làm giảm nhẹ vai trò của thầy giáokhông? Có thể khẳng định rằng, vai trò của người giáo viên không nhữngkhông giảm đi mà còn trở nên vô cùng quan trọng Trong quá trình dạy học,việc chuyển từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên khôngcòn đóng vai trò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thànhngười thiết kế, tổ chức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ
để học sinh tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiếnthức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chương trình Khi giao công việc họctập cho học sinh, để công việc đó được hợp lý và hiệu quả, người thầy phải biếtkích thích học sinh hành động với các gợi ý thật kín đáo trong phạm vi có thể,quản lý phương tiện, thời gian, thông tin, và đặc biệt là cách thức làm việc củahọc sinh Có thể nói, giáo viên là người gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn,trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng, tranh luận sôi nổi của học sinh.Trên lớp, học sinh hoạt động là chính, dường như giáo viên làm việc íthơn, nhưng trước đó, khi soạn bài, giáo viên đã phải đầu tư công sức, thời gianrất nhiều so với kiểu dạy học thụ động Chẳng hạn như: dự kiến tổ chức cáchoạt động của học sinh, dự kiến những khó khăn học sinh sẽ gặp phải, dự kiếnnhững tình huống có thể phát sinh … Trong khâu giảng bài, giáo viên phải suynghĩ về các giải pháp điều chỉnh hoạt động của học sinh sao cho đạt hiệu quảcao nhất Như vậy, người giáo viên phải vừa có tri thức bộ môn sâu rộng, vừa
có trình độ sư phạm lành nghề, biết ứng xử tinh tế, biết sử dụng các thiết bị dạyhọc hiện đại, có thể định hướng sự phát triển của học sinh nhưng cũng đảm bảo
sự tự do suy nghĩ của học sinh trong hoạt động học tập
1.3 Một số khó khăn khi áp dụng các phương pháp dạy học tích cực.
Thực tế đã cho thấy, phương pháp tích cực không phải hoàn toàn chỉ cómặt tích cực, bởi không phải mọi nội dung học tập đều có thể do học sinh chiếmlĩnh bằng hoạt động tự lực dù có đủ phương tiện học tập Nói cách khác, phươngpháp tích cực không thể hoàn toàn thay thế và loại trừ phương pháp thuyết trình
Có những kiến thức nếu để cho học sinh tự tìm tòi, phát hiện thì công việc đó sẽchiếm rất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến tiến độ chương trình Hơn nữa, khôngphải mọi học sinh đều tự nguyện, tự giác tham gia những hoạt động tích cực Tấtnhiên, người giáo viên phải dìu dắt học sinh đi đến tự giáo dục, song áp lực đóphần nào đi ngược lại với tinh thần của phương pháp
Hiện nay, số lượng học sinh trong một lớp quá đông cũng là một trở ngạikhông nhỏ tới việc áp dụng phương pháp tích cực Số lượng học sinh trong mộtlớp học càng đông thì giáo viên càng khó có thể bao quát hết được đối tượngtrong lớp và càng khó phân hoá các đối tượng, khó tổ chức dạy học theo nhóm
Cơ sở vật chất phục vụ giảng dạy ở các lớp hiện chưa đáp ứng tốt cho quá trìnhtích cực hoá hoạt động học tập của học sinh
Trang 52 Thực trạng của việc vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong môn Giáo dục công dân tại trường THPT Quảng Xương 4
Hiện nay chúng ta đang thực hiện đổi mới phương pháp dạy học, kiênquyết loại bỏ kiểu dạy học đọc chép, áp đặt, truyền thụ kiến thức một chiều bởi
vì phương pháp dạy học đó tạo cho người học cách học tập thụ động, hạn chếviệc phát triển các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy và khảnăng ứng dụng những kiến thức cũng như kỹ năng thực hành vào thực tiễn Dovậy lựa chọn phương pháp dạy học nhằm khơi gợi sự suy nghĩ độc lập củangười học nhằm đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm cho học sinh đòihỏi người dạy phải có sự lựa chọn phương pháp dạy tích cực phù hợp
Cũng như bao môn học khác, môn Giáo dục công dân hiện nay đang cốgắng đưa các kĩ thuật, phương pháp dạy học tích cực vào gảng dạy, góp phầnnâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn bằng nhiều hình thức và nhiều phươngpháp khác nhau Tuy nhiên, bằng kinh nghiệm giảng dạy của mình, tôi thấyrằng việc áp dụng các phương pháp và kỹ thuật vào từng bài dạy phải linhđộng, khoa học Giáo viên phải sáng suốt trong cách lựa chọn phương pháp đểthực hiện mục đích giáo dục mà mình đề ra Tùy theo từng đối tượng học sinh
và cơ sở vật chất hiện có trong nhà trường để chúng ta tìm kỹ thuật dạy phùhợp đem lại kết quả góp phần nào vào sự nghiệp đổi mới giáo dục của nước tahiện nay
Xung quanh vấn đề phương pháp giáo dục tích cực và xây dựng bài học
từ trước tới nay đã có nhiều công trình đề cập đến Nói chung những công trìnhnghiên cứu đã được tác giả nhấn mạnh đến ý nghĩa, tầm quan trọng của phươngpháp giáo dục tích cực trong dạy học Đồng thời thông qua các công trình đócác tác giả đã nêu lên những biện pháp, cách thức để phát huy tính tích cực họctập của học sinh Thế nhưng, vấn đề lựa chọn cụ thể từng phương pháp tối ưucho một bài giảng thì chưa được các nhà nghiên cứu quan tâm đúng mức
Trong tình hình hiện nay, việc giáo dục pháp luật cho mọi thành viêntrong xã hội đặc biệt với người chưa thành niên được đặt ra như là một tất yếukhách quan, là một bộ phận cấu thành trong chương trình giáo dục
Để đảm bảo tính đúng đắn, ổn định và bền vững trong hoạt động của tuổitrẻ cần phải nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật và tinh thần tự giác, tuân thủpháp luật và biến nó thành một nhu cầu , một thói quen trong sinh hoạt hàngngày, thói quen chấp hành những quy phạm pháp luật, thói quen, chấp hànhnhững yêu cầu chung và mọi quy tắc xã hội khác, thói quen xử sự đúng đắnnhững vấn đề thuộc phạm trù đạo đức Như vậy, vấn đề được đặt ra ở đây làchuẩn bị cho các thế hệ công dân tương lai khi bước vào đời có ngay thói quenhành động phù hợp với yêu cầu chung của pháp luật, thói quen vận dụng tiêuchuẩn pháp luật vào việc giải quyết các tình huống cụ thể của đời sống
Để nâng cao năng lực pháp luật cho các em, chúng ta cần có sự hướngdẫn cụ thể, bằng cách đưa ra các tình huống pháp luật thường xảy ra trong cuộcsống trên một số lĩnh vực trong chương trình, cho các em tham gia đóng vaidiễn, đưa những tình huống cụ thể để các em được tranh luận, phản biện… giúpcác em làm quen dần với việc vận dụng kiến thức pháp luật để xử lý các vấn đề
Trang 6có thể xảy ra với các em Mặt khác giúp các em dần có một khả năng khái quáttrong khi đánh giá những hành vi của mình, của người khác, cần phải đưa ranhững hành vi cụ thể và đánh giá những hành vi đó dựa trên những khái niệm
cơ bản của pháp luật, dần dần hình thành trong các em thói quen đối chiếu, sosánh giữa hành vi của mình với yêu cầu tuân thủ pháp luật của Nhà nước, ýthức tự giátham gia vào việc đấu tranh chống mọi biểu hiện tiêu cực và việcđấu tranh ngăn chặn những hành vi vi phạm pháp luật, bảo vệ những nhu cầuchính đáng và những quyền lợi hợp pháp của bản thân mình cũng như của mọithành viên khác trong xã hội
Tại trường THPT Quảng Xương 4 hiện nay, cơ sở vật chất của trường đãđược cải thiện rất nhiều Việc tiếp cận với công nghệ thông tin phục vụ chocông việc giảng dạy đã đáp ứng kịp thời với nguyện vọng của giáo viên Tất cảgiáo viên đã biết sử dụng phần mềm PowerPoint trong soạn giảng và dạy học.Tuy nhiên phần lớn giáo viên chủ yếu mới dừng lại ở việc biết trình chiếu kênhchữ, hình ảnh chứ chưa biết khai thác các dữ liệu phim, ảnh động nhằm phục
vụ sinh động cho bài dạy
Qua dự giờ, trao đổi một số giờ dạy giáo dục công dân 12 tại trườngTHPT Quảng Xương 4, tôi thấy cách giảng dạy khá phổ biến đó là giáo viêntrình bày theo từng mục của bài trong sách giáo khoa, có đặt một vài câu hỏinhưng câu hỏi cũng chỉ là nhắc lại những kiến thức đã có sẵn trong sách giáokhoa Như vậy, trong suốt giờ học, học sinh chỉ ghi chép những gì mà giáo viênghi bảng hoặc đọc chậm Rõ ràng, việc giảng dạy như trên không thể gây hứngthú và phát huy được tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh trong họctập môn Giáo dục công dân
Bên cạnh đó, học sinh ở trường THPT Quảng Xương 4 chủ yếu là connông nghiệp, ngư nghiệp và buôn bán, trình độ dân trí chưa cao Phụ huynh họcsinh chủ yếu lo miếng cơm manh áo mà chưa chú ý giáo dục con cái về mọimặt Chính vì vậy, các em chỉ chú trọng vào học các môn khoa học cơ bản liênquan tới những nhu cầu trước mắt để tạo dựng nghề nghiệp cho bản thân mình,
đó là những môn thi đại học Học sinh chưa tự giác học tập, ít tham khảo sách
vở, mải chơi Các em chưa có thói quen chủ động tìm hiểu, khám phá bài họcnếu không được giao nhiệm vụ cụ thể Các em ngại đi tìm tư liệu cho bài học,tiếp thu bài một cách thụ động
Như vậy, để thực hiện công cuộc đổi mới giáo dục phổ thông cũng nhưyêu cầu chuyên môn về tổ chức triển khai, phát huy các kinh nghiệm Dạy –Học theo theo hướng tích cực, từ sự tích lũy kinh nghiệm của mình trong nhữngnăm qua, tôi đã cố gắng nghiên cứu, vận dụng và thực hiện cải tiến, đổi mớitrong dạy học tích cực nhằm giúp học sinh có thể chủ động, sáng tạo, phát huytính tích cực, tự giác, khả năng hợp tác để cùng giải quyết một vấn đề đưa ra và
từ đó đã đem lại sự ham thích, hứng thú học tập cho các em Một số phươngpháp mà tôi thường sử dụng đã đạt được hiệu quả nhất định trong quá trìnhgiảng dạy nội dung giáo dục công dân 12 đó là:
- Phương pháp thảo luận nhóm
- Phương pháp giải quyết vấn đề
Trang 7- Phương pháp đóng vai.
- Phương pháp trò chơi
- Phương pháp sơ đồ tư duy
- Phương pháp tình huống (nghiên cứu trường hợp điển hình)
3 Nội dung giải pháp thực hiện
3.1 Giải pháp 1: Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm.
3.1.1 Ý nghĩa
Đây là một trong số phương pháp dạy học tích cực được đánh giá cao
hiện nay, bởi nếu giáo viên có thể tổ chức tốt sẽ góp phần thúc đẩy giúp các
em học sinh phát huy tính tích cực của bản thân Đồng thời phát triển khảnăng làm việc nhóm, trách nhiệm và khả năng giao tiếp của các em
- Đề ra các quy tắc làm việc chung
- Giải quyết nhiệm vụ được giao
- Chuẩn bị để báo cáo kết quả
Bài 1: Pháp luật và đời sống Tại mục 1b – Các đặc trưng của pháp luật, giáo viên có thể chia lớp thành 3 nhóm thảo luận với ba nội dung
Nhóm 1: Phân tích và lấy ví dụ về tính quy phạm phổ biến của pháp luật? Nhóm 2: Phân tích và lấy ví dụ tính quyền lực và bắt buộc chung của pháp luật?
Nhóm 3: Phân tích và lấy ví dụ tính xác định chặt chẽ về hình thức của pháp luật?
- Sau khi các nhóm thảo luận và báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ
- Giáo viên cho học sinh trình bày ý kiến cá nhân và nhận xét bổ sung
- Giáo viên nhận xét kết quả thảo luận và định hướng học sinh
Hoặc ở nội dung Các hình thức thực hiện pháp luật ở bài 2 Giáo viên
chia lớp thành 4 nhóm, đánh số thứ tự và phân công nhiệm vụ từng nhóm tươngứng với thứ tự các hình thức thực hiện pháp luật trong SGK
Thông qua phương pháp này sẽ góp phần hình thành, phát triển cho họcsinh các phẩm chất như: trung thực, trách nhiệm năng lực điều chỉnh hành vi,
Trang 8năng lực tìm hiểu…
3.2 Giải pháp 2: Sử dụng phương pháp giải quyết vấn đề.
3.2.1 Ý nghĩa
Nằm trong số các phương pháp dạy học mới nhằm kích thích tính tự lực
và chủ động giải quyết vấn đề của học sinh Với phương pháp này, giáo viên sẽđưa ra các vấn đề nhận thức mà ở đó có sự mâu thuẫn giữa những cái đã biết vàchưa biết, và hướng học sinh tìm cách giải quyết
3.2.2 Quy trình thực hiện:
- Xác định vấn đề, tình huống cần giải quyết
- Tìm kiếm các thông tin có liên quan đến vấn đề, tình huống
- Liệt kê các biện pháp để giải quyết vấn đề
- Phân tích và đánh giá về kết quả của các biện pháp
- So sánh kết quả các biện pháp
- Chọn biện pháp tối ưu nhất
- Thực hiện theo biện pháp đã chọn
- Rút kinh nghiệm khi giải quyết vấn đề, tình huống khác
3.2.3 Ví dụ cụ thể
Ở Bài 1: “pháp luật và cuộc sống” Giáo viên có thể nêu vấn đề: Pháp
luật có phải là những điều cấm đoán làm hạn chế tự do của con người không?
Vấn đề được đặt ra là: Thoáng qua thì pháp luật là những điều cấm đoánlàm hạn chế, mất tự do của con người, nhưng vấn đề đặt ra cho học sinh giảiquyết “Pháp luật có phải là những điều cấm đoán làm hạn chế tự do của con
người không?” Hướng giải quyết vấn đề: giáo viên tiếp tục nêu vấn đề “Trong
xã hội hiện nay nếu như không có luật giao thông đường bộ thì sẽ thế nào? Vì sao như thế? hoặc giáo viên có thể nêu vấn đề khác như: Trong gia đình cha
mẹ không quy định gì về thời gian học hành, vui chơi, giải trí, nhưng sau đó bất ngờ kiểm tra đột xuất và phạt nặng vì vi phạm những qui định theo“tùy hứng”, “chủ quan, áp đặt” của cha mẹ hoặc ở trường không có nội qui, qui định thì việc học tập, vui chơi của các em có thuận lợi không? Vì sao như vậy?
Sau đó giáo viên kết luận hoặc hướng dẫn học sinh kết luận vấn đề: Pháp luậtkhông phải là những điều cấm đoán, làm hạn chế tự do của con người mà nócòn tạo điều kiện thuận lợi đề mỗi con người đều được tự do trong lao động,học tập, vui chơi- giải trí, nghiên cứu khoa học, thực hiện các quyền và nghĩa
vụ của công dân
Ở Bài 2: “Thực hiện pháp luật” Giáo viên có thể nêu vấn đề để củng cố
cả bài học: Hãy nêu một tình huống pháp luật và chỉ ra đủ các hình thức thực hiện pháp luật trong tình huống đó? Vấn đề đặt ra là: Học sinh phải vận dụng
kiến thức môn Ngữ Văn và kiến thức pháp luật của môn GDCD để xây dựngmột tình huống và chỉ ra bốn hình thức thực hiện pháp luật trong tình huống đó.Hướng giải quyết vấn đề: Giáo viên lưu ý cho học sinh phải hiểu được nội dungcủa bốn hình thức thực hiện pháp để từ đó đưa vào tình huống cho phù hợp Từ
sử dụng pháp luật, thi hành pháp luật, tuân thủ pháp luật đến áp dụng pháp luậtmột cách hợp lôgic, sát thực tiễn cuộc sống Sau đó giáo viên kết luận hoặc
Trang 9hướng dẫn học sinh kết luận vấn đề: Bằng cách lấy một tình huống của học sinhlàm tốt để chia sẻ cho cả lớp tham khảo, học tập Hoặc giáo viên nêu ra một
tình huống pháp luật gợi ý Ví dụ: “Ông Trần Văn T vừa trúng được hai vé số đặc biệt Do có kinh nghiệm trong lĩnh vực xây dựng nên Ông quyết định thành lập công ty TNHH xây dựng “ Văn T” và được cơ quan có thẩm quyền công nhận; Công ty “ Văn T” thực hiện việc mở sổ kế toán đúng quy định của pháp luật và đóng thuế đúng số, đủ kì; do chủ quan nên Ông Trần Văn T không kiểm tra việc thuê lao động, để cho người chưa thành niên làm những công việc nặng nhọc trên công trường và bị thanh tra xây dựng xử phạt về hành vi nhận người chưa thành niên làm những công việc nặng nhọc trái với luật lao động
đã qui định”.
Bốn hình thức thực hiện pháp luật trong tình huống trên có thể nêu ra thếnhư thế này:
+ Hình thức sử dụng pháp luật: là Ông Trần Văn T thành lập công ty TNHH
xây dựng “ Văn T” và được cơ quan có thẩm quyền công nhận - quyền của Ông
T
+ Hình thức thi hành pháp luật: là Công ty “ Văn T” thực hiện việc mở sổ kế
toán đúng quy định của pháp luật về thuế và đóng thuế đúng số, đủ kì- nghĩa vụbắt buộc mà Ông T phải làm khi tham gia kinh doanh
+ Hình thức tuân thủ pháp luật: là Ông Trần Văn T sử dụng người chưa thành
niên làm những công việc nặng nhọc trái với luật lao động đã qui định Trongkhi pháp luật về lao động cấm sử dụng người chưa thành niên làm những côngviệc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm- Ông T đã làm điều mà pháp luật cấmkhông được làm
+ Hình thức áp dụng pháp luật: là Ông Trần Văn T, giám đốc công ty TNHH
xây dựng “ Văn T” bị cơ quan thanh tra xây dựng xử phạt về hành vi sử dụngngười lao động chưa đủ tuổi theo qui định của luật lao động để làm công việcnặng nhọc - thanh tra xây dựng là cơ quan có thẩm quyền căn cứ vào qui địnhcủa pháp luật
3.3 Giải pháp 3: Sử dụng phương pháp đóng vai
3.3.1 Ý nghĩa
Nếu nhắc đến một số phương pháp dạy học tích cực thiên về thực
hành, thì phương pháp đóng vai luôn được nhiều giáo viên áp dụng Khi sửdụng phương pháp đóng vai, giáo viên sẽ để học sinh thực hành, diễn thử một
số cách ứng xử liên quan đến một tình huống nào đó Tuy nhiên việc diễn thửchỉ là một phần, điều quan trọng nhất vẫn là thảo luận của học sinh sau khithực hành thử
3.3.2 Quy trình thực hiện:
- Giáo viên đưa ra chủ đề, phân nhóm, đưa tình huống và yêu cầu phân vai chotừng nhóm Bao gồm thời gian chuẩn bị, thời gian diễn của mỗi nhóm
- Các nhóm cùng nhau thảo luận
- Lần lượt từng nhóm diễn đóng vai
- Cả lớp thảo luận, đánh giá về cách diễn, cách ứng xử, ý nghĩa của các cáchứng xử
Trang 10- Giáo viên đưa ra kết luận, định hướng cho học sinh đâu là cách ứng xử tíchcực với tình huống đã đưa ra.
3.3.3 Ví dụ cụ thể
Ở bài 3: Công dân bình đẳng trước pháp luật, để dạy đơn vị kiến
thức: Công dân bình đẳng về trách nhiệm pháp lý GV có thể tổ chức cho HS
đóng vai tình huống sau:
Một nhóm thanh niên rủ nhau đua ôtô với lý do nhà hai bạn trong nhómmới mua ô tô Bạn A có ý kiến không đồng ý vì cho rằng các bạn chưa có Giấyphép lái xe ôtô, đua xe nguy hiểm, dễ gây tai nạn; bạn B thì cho rằng bạn A lo
xa vì đã có bố bạn B làm trưởng công an quận, bố bạn C làm thứ trưởng củamột bộ Nếu tình huống xấu nhất xảy ra đã có phụ huynh bạn B và bạn C “lo”hết Cả nhóm nhất trí với B
Câu hỏi sau phần diễn:
1 Em hãy nêu thái độ và quan điểm của mình trước những ý kiến trên?
2 Nếu nhóm bạn đó học cùng lớp với em, em sẽ làm gì?
*Yêu cầu sư phạm:
- Tình huống đóng vai phải phù hợp với nội dung bài học, phù hợp với trình độlứa tuổi của HS và điều kiện, hoàn cảnh lớp học
- Tình huống nên để mở, không cho trước kịch bản, lời thoại
- Phải dành thời gian phù hợp cho các nhóm chuẩn bị đóng vai
- Người đóng vai phải hiểu rõ vai của mình trong bài tập đóng vai để không lạcđề
- Nên khích lệ tất cả HS cùng tham gia, kể cả HS nhút nhát
- Nên có hoá trang và đạo cụ đơn giản để tăng tính hấp dẫn của trò chơi đóngvai
Ở bài 4: Quyền bình đẳng của công dân trong một số lĩnh vực của đời
sống xã hội, để dạy đơn vị kiến thức : Bình đẳng giữa vợ và chồng, giáo viển
có thể tổ chức cho HS đóng vai tình huống sau:
Một người chồng do quan niệm vợ mình không đi làm, chỉ ở nhà làmcông việc nội trợ, không thể quyết định việc lớn, nên khi bán xe ôtô ( tài sảnchung của vợ và chồng, đang sử dụng vào công việc kinh doanh của gia đình)
đã không bàn bạc với vợ Người vợ đã phản đối, không đồng ý bán
Câu hỏi sau phần diễn:
1 Theo em, người vợ có quyền đó không? Vì sao?
2 Nếu em là người vợ, trong trường hợp này, em sẽ làm gì?
Ở bài 6 : Công dân với các quyền tự do cơ bản, để dạy đơn vị kiến
thức: Quyền được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khoẻ, danh dự và nhân phẩm của công dân.
GV có thể tổ chức cho HS đóng vai tình huống sau: A vì ghen ghét B nên
đã tung tin xấu về B có liên quan đến việc mất tiền của một bạn trong lớp
Câu hỏi sau phần diễn:
1 A đã vi phạm quyền gì của công dân?
2 Nếu là bạn của A em sẽ ứng xử như thế nào?
Trang 113.4 Giải pháp 4: Sử dụng phương pháp trò chơi
3.4.1 Ý nghĩa
Là phương pháp dạy học mà giáo viên sẽ tổ chức cho các em học sinhtìm hiểu về một vấn đề nào đó thông qua chơi trò chơi Và phương pháp này
thuộc danh sách các phương pháp dạy học mới giúp tăng sự kích thích, hứng
thú tìm hiểu vấn đề của học sinh
3.4.2 Quy trình thực hiện:
- Giáo viên phổ biến về trò chơi bao gồm tên, nội dung và quy tắc chơi
- Tiến hành chơi thử (nếu thấy cần thiết)
- Cho học sinh bắt đầu chơi trò chơi
- Đánh giá khi trò chơi kết thúc
- Cùng thảo luận về ý nghĩa của trò chơi
Hình 1 Trò chơi: Hộp quà bí mật
Trang 12then chốt và các hình ảnh Cách ghi chép này nhanh, dễ nhớ và dễ ôn tập hơn.
“Sơ đồ tư duy là một hình thức ghi chép có thể sử dụng màu sắc, hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng; tóm tắt những ý chính của một nội dung; hệ thống hóa kiến thức nhờ sự kết nối giữa các nhánh Các ý tưởng được liên kết với nhau khiến sơ đồ tư duy có thể bao quát được các ý tưởng trên phạm vi sâu rộng”.
- Học sinh thảo luận, bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện SĐTD về kiến thức của
bài học đó Giáo viên sẽ là người cố vấn, là trọng tài giúp học sinh hoàn chỉnhSĐTD, từ đó dẫn dắt đến kiến thức của bài học
- Củng cố kiến thức bằng một SĐTD mà giáo viên đã chuẩn bị sẵn hoặc mộtSĐTD mà cả lớp đã tham gia chỉnh sửa hoàn chỉnh, cho học sinh lên trình bày,thuyết minh về kiến thức đó
3.5.3 Ví dụ cụ thể
Ở bài 2: “Thực hiện pháp luật” sau khi học xong bài, giáo viên có thể tổ chức
cho học sinh sơ đồ hóa lại kiến thức bài học bằng cách vẽ sơ đồ tư duy như
Bài 2: Thực hiện pháp luật
