Là giáo viên hoá học sau nhiều năm tham gia giảng dạy lồng ghép tíchhợp nội dung giáo dục môi trường vào các bài học liên quan, tôi mạnh dạn chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm“Tích hợp ki
Trang 1MỤC LỤC
Trang
1 Mở đầu 2
1.1 Lý do chọn đề tài 2
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 3
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 3
2.1 Cơ sở lý luận 3
2.2 Thực trạng của vấn đề 6
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện để giải quyết vấn đề 6
2.4 Hiệu quả trong việc triển khai đề tài 21
3 Kết luận và kiến nghị 21
3.1 Kết luận 21
3.2 Kiến nghị 22
Tài liệu tham khảo 24
Một số kí hiệu dùng trong đề tài 25 Danh mục các đề tài sáng kiến kinh nghiệm đã được hội
đồng đánh giá xếp loại cấp phòng GD&ĐT, cấp sở
GD&ĐT và các cấp cao hơn xếp loại từ C trở lên
27
Trang 21 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Cùng với sự phát triển của khoa học kĩ thuật, kinh tế xã hội thì môi trường
và ô nhiễm môi trường đang ngày càng trở thành vấn đề nóng mang tính toàn cầu Hiện nay, sự phát triển về kinh tế kéo theo hậu quả là trái đất ấm dần lên, ô nhiễm môi trường sống và phá huỷ sinh cảnh tự nhiên Nguyên nhân sâu xa và trực tiếp đều do con người Vì vậy việc giáo dục bảo vệ môi trường cũng như trang bị kiến thức bảo vệ môi trường cho thế hệ trẻ là điều cấp thiết Bởi vì bảo
vệ môi trường không chỉ là bảo vệ trái đất mà chính là bảo vệ cuộc sống của chúng ta
Giáo dục môi trường được xem là một trong những biện pháp hàng đầu đểbảo vệ môi trường có hiệu quả, giúp con người có được nhận thức đúng đắn về môi trường, về việc khai thác và sử dụng hợp lí các nguồn tài nguyên Giáo dục bảo vệ môi trường không còn là nhiệm vụ của riêng ai mà là nhiệm vụ của mọi người, mọi nhà, mọi tổ chức nhưng có vai trò quan trọng nhất vẫn là ngành giáo dục, đặc biệt là các trường phổ thông Vì nhà trường phổ thông là nơi đào tạo thế hệ trẻ, những chủ nhân tương lai của đất nước, những người sẽ đảm nhiệm nhiệm vụ giáo dục, tuyên truyền, khai thác và bảo vệ môi trường và các nguồn tài nguyên thiên nhiên
Hiện nay, dạy học tích hợp đang là xu thế chung đối với các nền giáo dục
ở các quốc gia khác nhau Trong phương pháp dạy học tích hợp sẽ giúp học sinhhiểu vấn đề quan tâm một cách tổng hợp nhất, không khiên cưỡng, không máymóc Giáo dục về môi trường là nội dung rất được “ưa thích” đối với các nhàgiáo dục khi lựa chọn chủ đề tích hợp Ở nước ta, giáo dục môi trường đã đượcđưa vào chương trình đào tạo của một số trường đại học và chương trình giáodục phổ thông ở một số môn học trong đó có bộ môn hoá học Môn hoá học làmột trong những môn học có liên quan mật thiết với môi trường Thông qua cácbài giảng ở trường phổ thông, giáo viên hoá học có thể cung cấp thêm thông tin,
mở rộng kiến thức và giáo dục ý thức bảo vệ môi trường cho học sinh Nhữngnội dung này sẽ tạo hứng thú học tập, khơi dậy niềm say mê môn hoá học chohọc sinh Là giáo viên hoá học sau nhiều năm tham gia giảng dạy lồng ghép tíchhợp nội dung giáo dục môi trường vào các bài học liên quan, tôi mạnh dạn chọn
đề tài sáng kiến kinh nghiệm“Tích hợp kiến thức giáo dục môi trường cho học sinh thông qua bài tập thực tiễn về môi trường chương Nitơ – Photpho, môn hóa học lớp 11”
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Tích hợp nội dung giáo dục môi trường vào một số bài giảng chương Nitơ – Photpho môn hóa lớp 11, nhằm giúp học sinh ý thức bảo vệ môi trường
- Đánh giá tính khả thi của đề tài: Thông qua khả năng nhận thức của học sinh
1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
1.3.1.Đối tượng
Trang 3- Hệ thống các nội dung kiến thức trong sách giáo khoa môn Hóa học lớp 11,chương Nito - Photpho có liên quan đến môi trường
- Định hướng rõ mục tiêu của từng nội dung liên quan, từ đó giúp giáo viên cóthể lồng ghép với giáo dục về môi trường trong dạy học chương Nito – Photpho,môn Hóa học 11 ở trường THPT
1.3.2 Khách thể
- Đối tượng nghiên cứu là học sinh THPT, trong đó đối tượng chính là học sinhlớp11 Cụ thể là học sinh lớp11A1,11A2 năm học 2021 - 2022, trường THPT Thọ Xuân 4 - huyện Thọ Xuân - tỉnh Thanh Hóa
1.3.3 Phạm vi nghiên cứu
- Chương trình ban cơ bản môn hoá học lớp 11 THPT, chương Nitơ – Photpho
1.4 Phương pháp nghiên cứu
1.4.1 Nghiên cứu lí thuyết
- Phương tiện: Đọc, nghiên cứu, phân tích và hệ thống hóa các tài liệu có liênquan đến đề tài môi trường: sách giáo khoa hóa học lớp 11, mạng Internet và cáctài liệu về dạy học tích hợp, về môi trường
1.4.2 Nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp thực nghiệm : Chọn 02 lớp 11 A1, 11A2, để triển khai đề tài Tôi
áp dụng đề tài đối với lớp 11A1, còn lớp 11A2 không áp dụng đề tài Qua đó sosánh, đối chiếu kết quả 2 lớp khi thực hiện đề tài để rút ra kết luận
1.4 Những điểm mới và đóng góp của đề tài
- Trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu, tôi nhận thấy đề tài chưa có tác giả nào
đề cập đến một cách toàn diện và phù hợp với đối tượng học sinh THPT về vấn
đề giáo dục môi trường ở môn hóa học chương Nitơ – Photpho lớp 11 chương trình cơ bản Cũng có tác giả có đề cập đến giáo dục môi trường vào bộ môn hóahọc THPT nhưng mới ở dạng sơ lược chứ chưa nghiên cứu sâu và còn rất ít bài tập vận dụng thực tế
- Đề tài có khả năng vận dụng vào thực tiễn cuộc sống trong việc giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, phát triển sản xuất Đề tài nghiên cứu phù hợp với tình hình đổi mới phương pháp dạy - học hoá học bậc THPT hiện nay
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Dạy học tích hợp
a Dạy tích hợp là
+ Lồng ghép các nội dung cần thiết vào những nội dung vốn có của một mônhọc Thí dụ: lồng ghép nội dung giáo dục môi trường , bảo vệ sức khỏe, giáodục tiết kiệm vào nội dung các môn học: địa lý, sinh học,vật lý, hóa học, toán,giáo dục công dân Xây dựng môn học tích hợp từ các môn học truyền thống + Giáo viên có thể tích hợp các nội dung ở các môn học khác nhau, hoặc cáckiến thức khác liên quan đến bài giảng để chuyển tải đến học sinh những chủ đềgiáo dục lồng ghép thông qua các hình thức truyền đạt bằng trình chiếu, giảngdạy, thảo luận, dạy học theo dự án
Trang 4b Nội dung cần thiết trong dạy học tích hợp
Muốn biết thế nào là những nội dung giáo dục cần thiết thì phải trả lời câu hỏi :
Từ đó chỉ ra các nội dung cần thiết là:
2.1.2 Tổng quan về môi trường và ô nhiễm môi trường
a) Khái niệm về môi trường
Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo có quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người và thiên nhiên Môi trường là không gian sống của con người và các loài sinh vật Môi trường là tổng hợp tất
cả các nhân tố vật lí, hoá học, kinh tế xã hội có tác động tới một cá thể, một quần thể hoặc một cộng đồng
b) Ô nhiễm môi trường
Ô nhiễm môi trường là 1 hiện tượng môi trường tự nhiên bị bẩn, cùng với
nó là các tính chất vật lý, hóa học, sinh học của môi trường bị thay đổi gây tác hại tới sức khỏe của con người và các sinh vật khác trong tự nhiên Ô nhiễm môitrường chủ yếu do hoạt động đời sống, sinh hoạt, sản xuất của con người gây ra Ngoài ra, ô nhiễm còn do một số hoạt động từ tự nhiên khác
Các loại ô nhiễm môi trường chính hiện nay là: Ô nhiễm môi trường không khí;
Ô nhiễm môi trường nước; Ô nhiễm môi trường đất, Ô nhiễm tiếng ồn….
Học để làm gì
Học để biết Học để hiểu Học để làm chung sốngHọc để Học để làm người
Giáo dục dân số Giáo dục bình đẳng giới Giáo dục môi trường Giáo dục pháp luật Giáo dục an toàn giao thông
Giáo dục tiết kiệm Giáo dục hướng nghiệp
Trang 5c) Giáo dục môi trường
Giáo dục môi trường là một quá trình thông qua các hoạt động giáo dục chính quy và không chính quy nhằm giúp con người có được sự hiểu biết, kỹ năng và giá trị tạo điều kiện cho họ tham gia vào phát triển một xã hội bền vững
về sinh thái Hệ thống kiến thức giáo dục môi trường ở trường phổ thông ở nước
ta hiện nay tập trung chủ yếu vào các môn học có liên quan đến môi trường nhiều như hóa học, sinh học, địa lí, công nghệ…
Với môn hóa học, giáo dục bảo vệ môi trường là giáo dục tổng thể nhằm trang bị những kiến thức về môi trường cho học sinh thông qua môn hóa học saocho phù hợp với từng đối tượng, từng cấp học Việc đưa kiến thức giáo dục bảo
vệ môi trường vào môn hóa học theo hình thức tích hợp và lồng ghép được diễn
ra thuận lợi và đạt hiệu quả hơn so với các bộ môn khác
2.1.3 Nội dung giáo dục môi trường ở trường phổ thông
a) Một số hình thức phổ biến tổ chức các hoạt động giáo dục môi trường
- Thông qua môn học trong chính khoá, có các biện pháp sau:
+ Phân tích và khai thác thực trạng môi trường đất nước, làm nguyên liệu
để xây dựng bài học giáo dục môi trường; xây dựng bài tập xuất phát từ kiến thức môn học, nhưng gắn liền với thực tế địa phương
+ Sử dụng các tài liệu tham khảo (các bài báo, các tư liệu, số liệu mới điềutra, công bố, các ảnh mới chụp nhất…) để làm rõ thêm về vấn đề môi trường.+ Thực hiện các tiết học có nội dung gần gũi với môi trường ở ngay sân trường, vườn trường, đồng ruộng, điểm dân cư tập trung …
- Thông qua các hoạt động ở ngoài lớp:
+ Thực địa tìm hiểu vấn đề bảo vệ môi trường trường ở địa phương Theo dõi diễn biến của môi trường tại địa phương (xử lý nước thải, rác thải, vệ sinh công cộng, bảo vệ thắng cảnh…)
+ Tham gia tuyên truyền, vận động thực hiện bảo vệ môi trường (chiến dịch truyền thông) Tham gia các chiến dịch xanh hoá trong nhà trường: thực hiện việc trồng cây, quản lý và phân loại rác thải
+ Tổ chức các câu lạc bộ, thành lập các nhóm hoạt động môi trường + Tổ chức thi tái chế, tái sử dụng Xây dựng dự án và thực hiện
+ Hoạt động phối hợp với gia đình, cộng đồng và hội cha mẹ học sinh
b) Nội dung tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường chương Nitơ - Photpho lớp 11.
Trong chương Nitơ - Photpho, nội dung giáo dục môi trường:
- Tính độc hại của một số hợp chất chứa nitơ đối với sức khỏe con người:+ Các hợp chất của nitơ: NH3, NOx, NO3-
+ Photpho và các hợp chất của photpho
- Những chất thải trong quá trình tiến hành thí nghiệm tính chất, điều chế các đơn chất, hợp chất nitơ, photpho
- Vai trò của nitơ và photpho đối với đời sống con người
- Các hiện tượng tự nhiên có lợi cho môi trường sinh thái
Trang 6- Tình trạng phá hủy tầng ôzon do khí thải chứa NOx…
- Trách nhiệm của học sinh và cộng đồng với việc bảo vệ tầng ôzon
- Hiện tượng mưa axit và tác hại của nó do trong các khí thải chứa các tác nhân như: NO, NO2
- Sự dư thừa của phân bón hóa học trong đất
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
2.2.1.Thuận lợi
- Năm học 2021- 2022 là năm học tiếp tục đổi mới quản lý và nâng cao chấtlượng giáo dục, điểm nhấn là đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tíchcực, chủ động của học sinh, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn
- Bản thân giáo viên thường xuyên học hỏi qua rút kinh nghiệm các tiết dự giờ,thanh tra, các lớp chuyên đề nên việc tiếp cận với phương pháp dạy học mớiđược ứng dụng có hiệu quả
- Hiện nay, chủ đề GDMT đã và đang được phổ biến rộng rãi trong nhà trườngnên việc kết hợp giáo dục sẽ được đồng bộ, hiệu quả giáo dục cao hơn
- Gây được sự hứng thú, ngạc nhiên, với các kiến thức mới lạ , vì vậy dễ dànglôi kéo sự tham gia của học sinh vào tiết học, tạo cho học sinh sự hào hứng làmcho tiết học sinh động hơn
2.2.2 Khó khăn
- Việc lồng ghép kiến thức Hoá học có nội dung liên quan đến giáo dục vệ bảo
vệ môi trường vào bài học đối với nhiều giáo viên còn hạn chế
- Một số học sinh còn rất mơ hồ trong việc nắm bắt kiến thức bộ môn hóa học,chưa biết vận dụng những kiến thức vào đời sống hàng ngày
- Đã có hiện tượng một số bộ phận học sinh không muốn học hoá học, ngàycàng lạnh nhạt với giá trị thực tiễn của hoá học
- Mặt khác, ý thức của đại bộ phận dân Việt Nam về môi trường sống và về việcbảo vệ môi trường còn rất thấp, chỉ thấy được những lợi ích trước mắt, chưathấy được những nguy cơ mà thế hệ sau phải gánh chịu
2.3 Giải pháp và tổ chức thực hiện để giải quyết vấn đề
2.3.1 Tích hợp kiến thức giáo dục bảo vệ môi trường thông qua một số bài học chương Nitơ – Photpho chương trình hóa học cơ bản lớp 11.
- Sự biến đổi của nitơ trong tự nhiên, ô nhiễm không khí
Có ý thức xử lí chất thải chống ô nhiễm môi trường
- Phân tích chu trình nitơ, từ đó rút ra các biện pháp giảm thiểu
ô nhiễm môi trường
- Biết xử lí chất thải sau thí nghiệm về tính chất của nitơ Chương 2: - Amoniac là chất hóa học Có ý thức giữ gìn - Nhận biết được
Trang 7Sự ô nhiễm không khí trong quá trình sử dụng amoniac và muối amoni trong sản xuất phân bón (lồng vào phần ứng dụng).
vệ sinh để giữ bầu không khí và nguồn nước trong sạch không bị ô nhiễm bởi NH3.
- Tác dụng của axit nitric
và muối nitrat HNO3 là hoá chất quan trọng đồng thời cũng là chất gây ô nhiễm môi trường
Có ý thức tiếp xúc
và làm thí nghiệm
an toàn với axit nitric và muối nitrat
- Nhận biết axit nitric và muối nitrat
- Xử lí chất thải sau thí nghiệm về tính chất của HNO3
Chương 2:
Bài:
Photpho
Độc tính photpho (lồng vào tính chất vật lí) Zn3P2làm thuốc diệt chuột, cơ chế và tác hại đối với người (lồng vào tính chất hoá học)
Có ý thức sử dụng hợp lí, an toàn khi làm thí nghiệm vớiphotpho
- Xử lí chất thải sau thí nghiệm về tính chất của photpho
Ảnh hưởng đến môi trường và con người khi bón dư so với nhu cầu (phần ứng dụng)
Có ý thức sử dụng hợp lí, an toàn phân bón hóa học giảm ô nhiễm môi trường nước và bảo đảm vệ sinh
an toàn thực phẩm
Dùng phân bón hóa học đúng liều lượng, không sử dụng phân bón khi gần đến ngày thu hoạch rau,
củ, quả…
- Trên cơ sở những nội dung này, tôi lồng ghép vào bài dạy và thiết kế các bài tập hóa học liên quan đến thực tế giáo dục bảo vệ môi trường nhưng không làm biến đổi tính đặc trưng của môn học, không biến bài học hóa học thành bài
giảng giáo dục bảo vệ môi trường
- Tùy thuộc vào nội dung từng bài, từng phần, từng điều kiện cụ thể, giáo viên
có thể sử dụng các bài tập để tích hợp kiến thức giáo dục môi trường vào bài dạy
2.3.2 Bài nitơ
Câu 1 Ca dao Việt Nam có câu:
“Lúa chiêm lấp ló đầu bờ
Hễ nghe tiếng sấm phất cờ mà lên”
Trang 8Câu này hàm ý khoa học hóa học như thế nào?
Giải thích:
Đại ý của câu ca dao này là: Vụ chiêm khi lúa cao ngang bờ ruộng (thời kìlàm đòng), hễ có mưa kèm theo sấm, sét (mưa dông) cây lúa sẽ trổ bông và cho mùa màng bội thu Nhưng tại sao mưa dông lại quan trọng đến vụ chiêm như vậy? Vì mưa dông không chỉ cung cấp nước mà nó còn cung cấp phân đạm cho cây nữa giúp cho cây lúa phát triển tươi tốt, trổ bông và trĩu quả Vậy, phân đạm
do đâu mà có?
Khi có sấm sét (tia lửa điện): N2+O2 t0 2NO
NO dễ dàng tác dụng với oxi không khí tạo thành NO2 : 2NO + O2 → 2NO2
NO2 kết hợp với oxi không khí và nước mưa tạo thành axit nitric:
4NO2 + O2 + 2H2O → 4HNO3
Axit nitric rơi xuống đất kết hợp với một số khoáng chất trong đất tạo thành muối nitrat (đạm nitrat) cung cấp cho cây trồng Đây là lí do vì sao trong mùa hèkhô hạn các cây cối đều héo úa nhưng chỉ cần một trận mưa giông thì ngày hôm sau cây cối xanh tốt lạ thường Đây là một trong những nguyên nhân củng cố đạm cho đất
Câu 2 Oxit của nitơ và tác hại đối với môi trường và con người?
Trả lời:
Oxit của nitơ được hình thành trong quá trình sản xuất công nghiệp, trong
đó liên quan đến nhiệt độ rất cao Ví dụ nhà máy điện, xe ô tô và các ngành côngnghiệp hóa học như sản xuất phân bón 5% các oxit của nitơ được phát ra bởi các quá trình tự nhiên như sét, núi lửa, cháy rừng và do vi khuẩn trong đất tạo
ra Quá trình sản xuất trong công nghiệp phát ra 32% và vận chuyển xe cộ chịu trách nhiệm 43%
Khi khí NO2 lên đến tầng bình lưu sẽ phá hủy tầng ozon, dẫn đến làm tănglượng bức xạ cực tím gây ung thư da và đục thủy tinh thể mắt Khi khí NO2 ở gần mặt đất có thể tạo thành sương mù vào những ngày nắng nóng không có gió.Sương mù đó gây ra các bệnh đường hô hấp, phá hủy buồng phổi, tăng nguy cơ ung thư cũng như làm giảm sức đề kháng của con người
Áp dụng: Giáo viên cung cấp cho học sinh nhằm giáo dục ý thức bảo vệ môi
trường, giảm thiểu tác nhân gây ô nhiễm môi trường
Câu 3 Chu trình của nitơ trong tự nhiên?
Trang 9mô tả các quá trình chuyển hóa cũng như dạng chuyển hóa tồn tại của nitơ vào trong các môi trường khác nhau để sinh vật có thể xử dụng và hấp thụ
Áp dụng: Giáo viên có thể đưa vào giới thiệu về nitơ hoặc tích hợp ở
phần ứng dụng, trạng thái của nitơ dưới dạng câu hỏi gợi mở cho học sinh chuẩn
bị trước ở nhà để có tâm thế chuẩn bị bài mới
2.3.3 Bài Amoniac và muối amoni
Câu hỏi 1 Amoniac gây ảnh hưởng đến môi trường như thế nào?
NH4HCO3(r) t0 NH3↑ +CO2↑+H2O↑
Câu 3 Tại sao khi đi gần các sông, hồ bẩn vào ngày nắng nóng, người ta ngửi
thấy mùi khai?
Trả lời:
Khi nước sông, hồ bị ô nhiễm nặng bởi các chất hữu cơ giàu đạm như
nước tiểu, phân hữu cơ, rác thải hữu cơ… thì lượng urê trong các chất hữu cơ này sinh ra nhiều Dưới tác dụng của men ureaza của các vi sinh vật, urê bị phânhủy tiếp thành CO2 và amoniac NH3 theo phản ứng:
(NH2)2CO + 2H2O → (NH4)2CO3
NH3 sinh ra hòa tan trong nước sông, hồ dưới dạng một cân bằng động:
NH4+⇌ NH3 + H+ (ở môi trường trung tính hoặc kiềm, nhiệt độ cao)
Trang 10Như vậy khi trời nắng (nhiệt độ cao), NH3 sinh ra do các phản ứng phân hủy urê chứa trong nước sẽ không hòa tan vào nước mà bị tách ra bay vào khôngkhí làm cho không khí xung quanh sông, hồ có mùi khai khó chịu
Áp dụng: Đây là hiện tượng thường gặp quanh hồ, ao, nhất là vào mùa khô,
nắng nóng Giáo viên có thể nêu vấn đề trong bài giảng “Amoniac” (Tiết 12- 13 lớp 11CB) hay “phân urê” (Tiết 18 lớp 11CB) để giải thích hiện tượng tự nhiên này
Câu 4: Hoá chất dùng để làm sạch không khí trong phòng thí nghiệm khi bị
1 Dùng bột Ca(OH) 2 rải dưới nền nhà có khả năng loại bỏ Cl 2 hay không? Tại sao thực tế người ta không dùng Ca(OH) 2 ?
Hướng dẫn: Cl2 nặng hơn không khí nên “chìm” xuống phía dưới có thểtiếp xúc với Ca(OH)2 (ẩm) và xẩy ra phản ứng:
2 Để loại bỏ NH 3 trong phòng thí nghiệm có nên dùng khí Cl 2 không? Vì sao? Hãy đề nghị cách xử lý khi trong phòng thí nghiệm có khí NH 3 ?
Yêu cầu trả lời: Trong quá trình loại bỏ Cl2 bẳng NH3, nếu NH3 dư với hàmlượng nhỏ thì không ảnh hưởng đến sức khỏe và môi trường Tuy nhiên nếudùng Cl2 để loại bỏ NH3 thì lượng Cl2 dư dù có nồng độ bé cũng ảnh hưởng đếnsức khỏe Vì vậy không dùng Cl2 để loại bỏ NH3.
Để loại bỏ NH3 trong phòng thí nghiệm chúng ta lợi dụng tính chất dễ tantrong nước của nó, phun nước dưới dạng sương mù vào phòng, NH3 sẽ bị hòatan trong các hạt nước li ti đấy, sau 1 thời gian nước sẽ ngưng tụ lại và rơixuống
* Ý nghĩa: - Trang bị cho học sinh kiến thức về thực hành thí nghiệm, từ đó học
sinh có thể sử dụng kiến thức đã học để xử lí các tính huống có thể xẩy ra trongphòng thí nghiệm hoặc trong thực tế
Trang 11- Học sinh nắm được nguyên tắc của việc loại bỏ các chất độc là: Sử dụngchất không độc, dễ loại bỏ khi dư Sản phẩm của quá trình này phải không ảnhhưởng đến môi trường hoặc sức khỏe con người
* Địa chỉ tích hợp:- Bài 13: Luyện tập - Bài 18: Thực hành
2.3.4 Bài Axit nitric và muối nitrat:
Câu 1 Khi dạy bài “Axit nitric và muối nitrat”: Trong phần điều chế axit HNO3,giáo viên có thể đặt câu hỏi: “Thế nào là mưa axit?”, “Nguyên nhân gây
mưa axit?”, “Ảnh hưởng của mưa axit đến môi trường?”, “Làm thế nào để hạn chế hiện tượng mưa axit?”
Trả lời:
Nước mưa tinh khiết có tính axit yếu, pH~5,6
- Nguyên nhân gây mưa axit: Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện
tượng mưa axit như sự phun trào của núi lửa hay các đám cháy… nhưng nguyênnhân chính vẫn là con người
Con người đốt nhiều than đá, dầu mỏ mà trong than đá dầu mỏ thường chứa một lượng lưu huỳnh, còn trong không khí lại chứa rất nhiều khí nitơ, khi cháy trong môi trường không khí có thành phần O2, chúng sẽ biến thành SO2 và
và NO2 Hoặc ôtô, nhà máy nhiệt điện và một số nhà máy khác khi đốt nhiên liệu đã xả khí SO2 vào khí quyển Nhà máy luyện kim, nhà máy lọc dầu cũng xả
khí SO2 Trong khí xả, ngoài SO2 còn có khí NO được không khí tạo nên ở nhiệt
độ cao của phản ứng đốt nhiên liệu Trong quá trình mưa, dưới tác dụng của bức xạ môi trường, các oxit này sẽ phản ứng với hơi nước trong khí quyển để hình thành các axit như H2SO4,, HNO3 Chúng rơi xuống mặt đất cùng với các hạt mưa hay lưu lại trong khí quyển cùng mây trên trời Chính các axit này đã làm cho nước mưa có tính axit và làm độ pH của nước mưa giảm Nếu nước mưa có độ pH < 5,6 được gọi là mưa axit Quá trình này diễn ra theo các phản ứng hoá học sau đây:
S + O2 t0 SO2 N2 + O2 → 2NO
Trang 122NO + O2 → 2NO2 NO2 + SO2→ SO3 + NO
SO3 + H2O → H2SO4 3NO2 + H2O → 2HNO3 + NO
Như vậy: Axit H2SO4, HNO3 chính là thành phần của mưa axít
- Ảnh hưởng của mưa axit đến môi trường: Do có độ chua khá lớn, nước mưa
axit có thể hoà tan được một số bụi kim loại và ôxit kim loại có trong không khí như ôxit chì làm cho nước mưa trở nên độc hơn nữa đối với cây cối, vật nuôi
và con người: Có thể gây nên các bệnh về đường hô hấp cho con người, phá hủycác công trình kiến trúc, tạo nên sự xói mòn núi đá vôi, làm chua đất, các sinh vật bị chết hàng loạt…thay đổi kiến tạo trên bề mặt trái đất…
- Giải pháp để hạn chế hiện tượng mưa axit: Cần hạn chế thải vào khí quyển các
khí SO2 và NOx Tiết kiệm năng lượng, thay thế nhiên liệu hoá thạch bằng các nhiên liệu sạch hơn, xử lí khí thải trước khi xả vào môi trường
Câu 2 Khi dạy bài “Axit nitric và muối nitrat”: Trong phần tính chất của muối
nitrat, giáo viên đặt vấn đề: diêm tiêu (kali nitrat) dùng để ướp thịt muối có tác dụng làm cho thịt giữ được màu sắc đỏ hồng vốn có Tuy nhiên, khi sử dụng cácloại thịt được ướp bằng diêm tiêu như xúc xích, lạp xưởng, không nên rán kỹ hoặc nướng ở nhiệt độ cao Hãy nêu cơ sở khoa học của lời khuyên này?
Trả lời:
Cơ sở khoa học của lời khuyên đó là: ở nhiệt độ cao, kali nitrat bị phân
hủy theo phương trình: 2KNO3 t0 2KNO2 +O2
Muối KNO2 làm tăng nguy cơ gây ung thư ở người
Câu 3 a) Trong các khí sau, những khí nào gây ô nhiễm môi trường: HCl, NO,
2.3.5 Bài phot pho:
Trong phần tính oxi hoá của photpho, giáo viên lấy ví dụ về phản ứng của
P với Zn, sau đó cho học sinh biết: Thành phần của thuốc diệt chuột là Zn3P2.Nếu không quản lí được thuốc khi sử dụng, để lâu ngày trong không khí ẩm sẽ gây ảnh hưởng đến môi trường do phản ứng thủy phân sinh ra PH3 là chất khí, độc Do đó phải biết bảo quản và sử dụng một cách hợp lí
Câu 1 “Ma trơi” là gì? Ma trơi thường xuất hiện ở đâu?
Trả lời:
Trang 13Hiện tượng “ma trơi” xảy ra ở các nghĩa địa khi mưa và có gió nhẹ, thường thấy vào ban đêm Trong xương của người và động vật luôn có chứa một hàm lượngphotpho Khi cơ thể người và động vật chết đi, nó sẽ phân hủy một phần thànhphotphin PH3 và lẩn một ít điphotphin P2H4 Photphin không tự bốc cháy ở nhiệt
độ thường, còn điphotphin P2H4 thì tự bốc cháy trong không khí và tỏa nhiệt.Chính lượng nhiệt tỏa ra trong quá trình này làm cho photphin bốc cháy:
2P2H4 + 7O2 2P2O5 + 4H2O + Q (1)Phản ứng (1) kéo theo PH3 bốc cháy
2PH3 + 4O2 P2O5 + 3H2O + Q' (2)
Các phản ứng (1), (2) toả năng lượng dưới dạng quang năng Do đó, khi cháyhỗn hợp (PH3 và P2H4) có hình ngọn lửa vàng sáng, bay là là di động trên mặtđất, lúc ẩn, lúc hiện mà người ta gọi đó là hiện tượng “ma trơi”
* Ý nghĩa: - Bài tập giúp học sinh biết thêm được một hợp chất nữa của photpho
là P2H4 và hợp chất này có tính khử rất mạnh có khả năng tác dụng với khôngkhí ở nhiệt độ thường Từ đây, giúp học sinh làm rõ được hiện tượng “ma trơi”chỉ là một quá trình hóa học bình thường, từ đó thay đổi quan điểm mê tín dịđoan đang tồn tại trong xã hội
Câu 2 Trước đây trong thời gian chiến tranh ở Việt Nam, đế quốc Mỹ đã sử
dụng bom napan để gây cháy rừng, nhiễm độc môi trường và gây bỏng nghiêm trọng cho người dân Việt Nam Trong thành phần bom napan có?
A Phot pho đỏ B Photpho trắng C Lưu huỳnh D Cacbon
Trả lời:
- Trên đây là những bức ảnh nổ của bom Napalm và đặc biệt bức ảnh đầu tiên là bức ảnh huyền thoại "Em bé Napalm" chụp ngày 8/6/1972 tại Trảng Bàng bởi nhiếp ảnh gia Nick Út của hãng thông tấn AP, ghi lại hình ảnh một cô bé 9 tuổi,
da thịt và áo quần bị đốt cháy do bị bỏng nặng bởi bom napalm, khi cô đang di