Qua một quá trình tìm hiểu, nghiên cứu để bước đầu ứng dụng đổi mớiphương pháp dạy học phù hợp với điều kiện khách quan và chủ quan của nhàtrường, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới trong
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Để thực hiện đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT, đòi hỏi giáo dục phổthông cần chuyển từ nền giáo dục theo hướng tiếp cận nội dung sang tiếp cậnnăng lực người học Định hướng quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học
ở trường phổ thông là phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển nănglực hành động, năng lực hợp tác của người học Đó cũng là những xu hướng tấtyếu trong giai đoạn hiện nay Với mục tiêu tổng quát đến năm 2030 của giáo dụclà: Phát triển toàn diện con người Việt Nam phát huy tối đa tiềm năng, khả năngsáng tạo của mỗi cá nhân Đồng thời xây dựng hệ thống giáo dục mở, phục vụ họctập suốt đời theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội
Là một giáo viên toán THPT, qua những năm tham gia giảng dạy môntoán ở trường THPT, tôi nhận thấy về mặt tâm lí học sinh THPT đã bộc lộ rõthiên hướng, sở trường và hứng thú với từng lĩnh vực Tuy nhiên đối với đa sốhọc sinh thì khả năng tự nghiên cứu sách giáo khoa, tự học chưa cao và các emthấy rất khó khăn trong giải Toán, thậm chí có nhiều học sinh còn đặt câu hỏi
“học Toán để làm gì, Toán có ứng dụng gì trong thực tế” Hiện nay Toán ứng
dụng đang ngày càng trở nên cần thiết và quan trọng đối với mọi lĩnh vực đời
sống xã hội, trong đó tư duy hàm cũng đang là một nội dung quan trọng gópphần giải quyết bài toán ứng dụng trong thực tế và trong các kỳ thi Trong
chương trình Toán phổ thông các em lần lượt được nghiên cứu và học về Hàm
số bậc hai ở Đại số 9 và chương II- Đại số 10.
Qua một quá trình tìm hiểu, nghiên cứu để bước đầu ứng dụng đổi mớiphương pháp dạy học phù hợp với điều kiện khách quan và chủ quan của nhàtrường, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới trong dạy học môn Toán hướng tớicập nhật chương trình GDPT môn Toán 2018; tôi đã vận dụng và tích lũy đượcmột chút kinh nghiệm trong giảng dạy có vận dụng dạy học theo dự án nhằmphát huy tính tích cực, tự giác, khả năng liên hệ thực tiễn của học sinh, tạokhông khí học tập hiệu quả, thoải mái và hứng thú cao đối với môn toán mà tôi
đã tiến hành thực nghiệm khi dạy học chủ đề ''Bài tập hàm số bậc hai'' (Đại số 10) tại trường THPT Sầm Sơn Đó là: Kinh nghiệm áp dụng dạy học theo dự án vào chủ đề ''Bài tập hàm số bậc hai'' (Đại số 10), giúp học sinh rèn luyện năng
lực tự học, khám phá kiến thức và giải quyết vấn đề.
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU:
Nghiên cứu phương pháp dạy học theo dự án
Trang 2Nghiên cứu, thiết kế tiến trình dạy học chủ đề ''Bài tập hàm số bậc hai''
có tính phân hóa, phát huy tính tích cực, tự giác, khả năng liên hệ thực tiễn củahọc sinh, tạo không khí học tập thoải mái, hứng thú cao đối với môn toán vàgiúp các em thấy được ứng dụng gần gũi của Toán học trong đời sống
Áp dụng dạy học theo dự án vào chủ đề ''Bài tập hàm số bậc hai'' giúp học
sinh rèn luyện năng lực tự học và liên hệ thực tiễn; biết trình bày, áp dụng mô hìnhhóa toán học
Rút kinh nghiệm để tiếp tục vận dụng dạy học theo dự án vào các nộidung toán THPT khác, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy họcphù hợp với thực tiễn nhà trường và định hướng phát triển giáo dục
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
Phương pháp dạy học theo dự án
Mục tiêu dạy học chủ đề ''Bài tập hàm số bậc hai''; các ví dụ, bài tập có
mức độ phân hóa, liên hệ thực tế và ý nghĩa mang tính giáo dục nhằm thiết kế
tiến trình dạy học chủ đề ''Bài tập hàm số bậc hai'' có áp dụng dạy học theo dự
án để phát huy tính tích cực, tự giác, khả năng liên hệ thực tiễn của học sinh, tạo
không khí học tập hiệu quả, thoải mái và hứng thú cao đối với môn toán
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU:
Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Nghiên cứu tài liệu liênquan đến đề tài, phân loại bài tập và hệ thống hóa toàn bộ kiến thức lý thuyết
chủ đề ''Bài tập hàm số bậc hai''.
Phương pháp điều tra khảo sát thực tế và thu thập thông tin phản hồi
Phương pháp quan sát khoa học và thực nghiệm khoa học Trong quá trìnhnghiên cứu đề tài, tôi đã tiến hành khảo sát ở lớp 10 trường THPT Sầm Sơn Phương pháp thống kê, xử lý số liệu, tổng kết rút kinh nghiệm
2 NỘI DUNG 2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
Dạy học theo dự án
2.1.1 Dạy học theo dự án là gì?
Là một phương pháp hay một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiệnmột nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn, thực hành.Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình họctập, từ việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện
Học theo dự án (Project Work) là hoạt động học tập nhằm tạo cơ hội cho
HS tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạovào thực tế cuộc sống Học theo dự án đặt người học vào tình huống có vấn đề
nhưng việc giải quyết vấn đề đòi hỏi sự tự lực cao của người học [5].
2.1.2 Bản chất của dạy học theo dự án:
Dạy học theo dự án định hướng trong 3 mặt sau:
Định hướng vào học sinh
- Chú ý đến hứng thú của người học, tính tự lực cao.
- Người học được cộng tác làm việc, lựa chọn nhiệm vụ phù hợp: Các dự án
được thực hiện theo nhóm, có sự cộng tác và phân công công việc giữa các thành
Trang 3 Định hướng vào thực tiễn
- Gắn liền với hoàn cảnh: Chủ đề dự án xuất phát từ tình huống của thực
tiễn nghề nghiệp, đời sống xã hội, phù hợp trình độ người học
- Có ý nghĩa thực tiễn XH: Các dự án gắn việc học tập trong nhà trường với thực
tiễn đời sống XH, mang lại tác động XH tích cực
- Kết hợp giữa lý thuyết và thực hành: Thông qua đó, kiểm tra, củng cố, mở rộng
hiểu biết lý thuyết cũng như rèn luyện kỹ năng hành động, kinh nghiệm thực tiễn của HS
- Dự án mang nội dung tích hợp: Kết hợp tri thức của nhiều môn học hay
lĩnh vực khác nhau để giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp
Định hướng vào sản phẩm
Các sản phẩm được tạo ra, không giới hạn trong những thu hoạch lý
thuyết, mà còn tạo ra sản phẩm có ứng dụng trong hoạt động thực tiễn [5]
2.1.3 Quy trình thực hiện dạy học dự án:
Một dự án có thể có nhiều cách tổ chức thực hiện, trải qua nhiều giai đoạnkhác nhau; điều này tùy thuộc vào mỗi dự án, vào không gian, thời gian, hoàncảnh Quy trình thực hiện đưa ra dưới đây chỉ mang tính chất tương đối, dễ ápdụng Chúng ta có thể tóm tắt và mô tả chung thành 2 giai đoạn chính và cácbước như sau:
a Giai đoạn chuẩn bị
Bước 1: Xem xét các yếu tố cần thiết để học theo dự án được hiệu quả Bước 2: Thiết kế kế hoạch bài học theo dự án
* Thiết kế mục tiêu: Căn cứ vào chuẩn kiến thức, kỹ năng trong chương
trình và những kỹ năng tư duy bậc cao mong muốn đạt được
* Lập kế hoạch đánh giá: Nên tập trung vào những câu hỏi cụ thể như “HS hướng đến các mục tiêu học tập như thế nào?”, “HS sử dụng những kỹ năng tư duy nào?
*Thiết kế các hoạt động: Để lôi cuốn HS tham gia tích cực vào việc học, GV cần
xây dựng các tình huống, áp dụng các kỹ thuật học tích cực để thiết kế các hoạt động
b Giai đoạn 2: Tổ chức cho HS học theo dự án
Bước 1: Quyết định chủ đề dự án
Chủ đề khởi đầu bằng 1 ý tưởng có liên quan đến nội dung học tập
mà gắn liền với thực tiễn mà HS quan tâm, yêu thích
Bước 2: Xây dựng kế hoạch
HS lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ dưới sự hướng dẫn của GV
Bảng 1.3: Bảng phân công nhiệm vụ
HS thực hiện các hoạt động trí tuệ và hoạt động thực tiễn, thực
hành Bước 4: Giới thiệu sản phẩm dự án
Bước 5: Đánh giá dự án
GV và HS đánh giá kết quả và quá trình; rút ra kinh nghiệm [5].
Trang 42.1.4 Ưu điểm của dạy học theo dự án
Gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xãhội
Kích thích động cơ, hứng thú học tập của người học
Phát huy tính tự lực, tinh thần trách nhiệm của HS
Phát triển khả năng sáng tạo, năng lực hợp tác, năng lực tự đánhgiá
Rèn luyện năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp, mang tính tíchhợp
Rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn, năng lực cộng tác làm việc và kĩnăng giao tiếp, thuyết trình
Cho phép phân hóa trình độ [5].
2.2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
sự tự giác và lơ là trong học tập
Trong khi đó, các kiến thức ở bài ''Hàm số bậc hai'' là sự kế thừa và phát
triển kiến thức về hàm số các em đã được học ở cấp THCS Với chương trình môntoán được thiết kế theo cấu trúc tuyến tính phối hợp với "đồng tâm xoáy ốc" Vìvậy bài "Hàm số bậc hai" tiếp tục được giảng dạy ở lớp 10 với cái nhìn tổngquát, khai thác chuyên sâu và có nhiều ứng dụng giải quyết vấn đề thực tiễn,phát triển tư duy hàm Với những bài học có tính kế thừa như vậy thì tôi chọn ápdụng phương pháp dạy học tích cực để hướng dẫn, kích thích học sinh ôn tập bài
cũ, chuẩn bị bài mới một cách tự nhiên, hiệu quả và đánh giá được năng lựcsáng tạo, khả năng tìm tòi, mở rộng của các em
2.2.2 Kết quả của thực trạng
Từ thực trạng trên dẫn đến:
Đối với giáo viên:
- Giáo viên không tổ chức được bài dạy sôi nổi, đa dạng về hình thức, đổimới về phương pháp làm cho không khí học tập đơn điệu mà chỉ tập trung dạy
để học sinh thuộc các dạng bài tập
- Giáo viên chưa làm cho học sinh thấy được mối liên hệ thực tiễn rất gầngũi của chủ đề và bài toán thực tế, cũng như ứng dụng của các phương pháp dạyhọc tích cực
Đối với học sinh:
- Thụ động vì tình hình dịch bệnh làm quá trình học tập của các em bị giánđoạn
- Thiếu khả năng liên hệ giữa toán học và thực tiễn, không biết vận dụngtoán học vào đời sống
Trang 5Vì vậy qua đây tôi xin đề xuất sáng kiến kinh nghiệm của mình góp phầngiải quyết được thực trạng trên, mang đến một không khí dạy và học thay đổi
tích cực ở tiết ''Bài tập hàm số bậc hai'' (Đại số 10) phù hợp với vận dụng đổi
mới phương pháp dạy học ở trường THPT Sầm Sơn.
2.3 ÁP DỤNG DẠY HỌC THEO DỰ ÁN VÀO CHỦ ĐỀ BÀI TẬP HÀM SỐ BẬC HAI (ĐẠI SỐ 10), GIÚP HỌC SINH RÈN LUYỆN NĂNG LỰC TỰ HỌC, KHÁM PHÁ KIẾN THỨC VÀ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
- Thành thạo các kĩ năng đọc đồ thị của hàm bậc hai và ứng dụng
- Tìm được phương trình parabol 2
y ax bx c khi biết một trong các hệ
số và các yếu tố liên quan và ứng dụng giải quyết bài toán thực tế [3]
c Định hướng hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất học sinh
- Góp phần giúp HS hình thành và phát triển các năng lực:
Năng lực sử dụng công nghệ thông tin trong học tập
Năng lực giao tiếp
Năng lực hợp tác trong học tập và làm việc
Năng lực giải quyết vấn đề
Năng lực tự học
Năng lực mô hình hóa toán học [5]
- Góp phần giúp HS hình thành và phát triển các phẩm chất chăm chỉ, trung thực, nhân ái, trách nhiệm
- Sơ đồ tư duy về mạch kiến thức của hàm số bậc hai
- Sản phẩm chính của dự án: Ứng dụng của hàm số bậc hai, trình bày,phân tích, xử lí các dạng bài tập và đề xuất để giải quyết bài toán thực tiễn
Hệ thống câu hỏi và bài tập hướng dẫn học sinh học bài ở nhà
Các mẫu số liệu dùng minh họa cho bài học, Phiếu học tập
Trang 6- Phiếu phân công nhiệm vụ.
- Phiếu đánh giá chéo sản phẩm cho các nhóm
- Bài kiểm tra 15 phút
- Bút phớt, giấy A4, A0, Máy tình cầm tay
Công tác chuẩn bị: GV giới thiệu PP dạy học theo dự án, cách thức tiến
hành cho dự án: " Ứng dụng của hàm số bậc hai".
Cách tổ chức: GV giới thiệu ngắn gọn các nội dung:
- Dạy học theo dự án là gì?
- Lý do chọn dự án:"Ứng dụng của hàm số bậc hai"
- Quy trình áp dụng dạy học theo dự án vào nội dung bài học
- Cung cấp các bảng số liệu hoặc trang web để học sinh tìm kiếm, xử líthông tin
Kỳ vọng: Học sinh nắm được học theo dự án là gì? Mục đích của dự án là
Vận dụng kiến thức về hàm số bậc hai để giúp học sinh khám phá, mở rộng kiến
thức và áp dụng giải quyết các bài toán thực tế Quy trình thực hiện dự án "Ứng dụng của hàm số bậc hai" như thế nào?
Thống nhất được:
Học sinh lựa chọn được nhóm(thường chia lớp thành 4 đến 6 nhóm), tiểu
chủ đề, lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ, cách thức, thời gian hoàn thànhnhiệm vụ phù hợp với năng lực, sở trường và thể hiện cao được vận dụng liên hệgiải bài toán thực tế
Thời gian báo cáo, nghiệm thu sản phẩm: Tiết 21- 22.
Tư liệu: Sách đại số 10 nâng cao; Sưu tầm bài tập, tham khảo qua sách báo, internet…
2.3.3 Thiết kế các hoạt động dạy học:
Căn cứ vào mục tiêu bài dạy, chuẩn kiến thức kĩ năng và hướng áp dụng
dạy học theo dự án vào chủ đề " Bài tập hàm số bậc hai'', tôi thiết kế các hoạt
động dạy học chính như sau:
Hoạt động 1(Hoạt động khởi động)
Các em theo dõi video và cho biết về địa danh được giới thiệu trong video?
Trang 7(Hình ảnh: Cổng Acxơ ở thành phố St Louis của Mỹ cắt từ video)
Giáo viên khơi gợi vấn đề (Ý nghĩa của hình ảnh) và nêu bài toán mở đầu (Bài toán Cổng Acxơ).
Bài toán mở đầu
Cổng Acxơ tại thành phố St Louis của Mỹ có hình dạng là một parabol.Biết khoảng cách giữa hai chân cổng bằng 162m Trên thành cổng, tại vị trí có
độ cao 43m so với mặt đất, người ta thả một sợi dây chạm đất (dây căng thẳngtheo phương vuông góc với đất) Vị trí chạm đất của đầu sợi dây này cách châncổng gần nhất một đoạn 10m Giả sử các số liệu trên là chính xác Hãy tính độ
cao của cổng Acxơ (tính từ mặt đất đến điểm cao nhất của cổng) [1]?
Hoạt đông 2: Ôn tập các kiến thức trong chủ đề (có sử trò chơi)
Cách tổ chức:
a Tiếp cận: GV tổ chức cho học sinh ôn tập tái hiện, hệ thống kiến thức trọng
tâm của bài hàm số bậc hai thông qua trò chơi lật tranh
Thông qua chuẩn hóa đáp án câu hỏi 1 GV nhấn mạnh để HS nắm vững những kết luận về đồ thị hàm số bậc hai
Thông qua chuẩn hóa đáp án câu hỏi 2 GV nhấn mạnh để HS nắm vững những kết luận về sự biến thiên của hàm số bậc hai
b) Hình thành kiến thức
Về toán học
Trang 8Về kiến thức hiểu biết xã hội: Tùy vào mục đích liên hệ giáo dục đạo đức,
tư tưởng chính trị mà giáo viên chọn sử dụng hình ảnh bức tranh cần lật mở để nhấn mạnh ý tưởng về bài học giáo dục
* Bước 1: GV giới thiệu nhiệm vụ.
* Bước 2: Các cá nhân trao đổi làm việc thống nhất kết quả Giáo viên quan
sát về ý thức, thái độ, tinh thần hợp tác và hỗ trợ các cá nhân trong nhóm (nếucần)
* Bước 3: Đại diện các nhóm báo cáo kết quả đã trao đổi, nhận xét lẫn nhau.
* Bước 4: Giáo viên nhận xét về kết quả của các nhóm và chuẩn kiến thức
Kết quả sản phẩm hướng tới: Kết quả khảo sát sự biến thiên và vẽ ĐTHS
2) Vẽ trục đối xứng x 1.
3) Xác định tọa độ các giao điểm của
parabol với trục tung là điểm 0; 3
Xác định tọa độ các giao điểm của
parabol với trục hoành: 1;0 ; 3;0
Kỳ vọng: Thông qua sử dụng trò chơi giúp các em có thêm hứng thú, động lực
để tự giác nghiên cứu bài cũ từ đó nắm vững kiến thức về hàm số bậc hai Địnhhướng được vấn đề tiếp theo cần phải giải quyết:
- Nắm và thành thạo khảo sát sự biueens thiên và vẽ đồ thị hàm số bậc hai
Trang 9- Liên hệ với phương pháp khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thi hàm số nóichung.
Hoạt động 3: Đọc đồ thị hàm số bậc hai và ứng dụng
a Tiếp cận
GV giao nhiệm vụ, HS dựa vào đặc điểm của hàm số bậc hai để nắm được
GTLN, GTNN của hàm số y x 2 2x 3trên đoạn [0;3]
* Bước 1: GV giới thiệu nhiệm vụ.
* Bước 2: Các cá nhân trao đổi làm việc thống nhất kết quả Giáo viên quan
sát về ý thức, thái độ, tinh thần hợp tác và hỗ trợ các cá nhân trong nhóm (nếucần)
* Bước 3: Đại diện các nhóm báo cáo kết quả đã trao đổi, nhận xét lẫn nhau.
* Bước 4: Giáo viên nhận xét về kết quả của các nhóm và chuẩn kiến thức
Kết quả sản phẩm hướng tới:
Giáo viên hướng dẫn học sinh mở rộng vấn đề và đề xuất phát triển bài toán
Trang 10mới Sau phần thảo luận, đề xuất của các nhóm học sinh, GV tổng hợp, phân tích và chọn lọc giới thiệu một số bài tập có ý tưởng tốt có tính phân hóa; tổ chức cho các nhóm thảo luận và trình bày bài 2.5
Bài 2.1(Nhóm 1): Cho PT x2 2x 3 m (m là tham số) Biện luận theo m số
nghiệm của phương trình.
Bài 2.2(Nhóm 2): Cho PT x2 2 x 2 m 0 (m là tham số) Biện luận theo m số
nghiệm của phương trình.
Bài 2.3(Nhóm 3): Cho PT 2 2 2
x x x x m (m là tham số) Tìm m
để PT có nghiệm trên đoạn [0;3].
Bài 2.4(Nhóm 4): Cho PT 3 x 1 m x 1 2 4 x2 1 (m là tham số) Tìm m để
phương trình có nghiệm.
Bài 2.5:Cho bất phương trình 2 x 1 3 x x2 2x 2m 9 Tìm các giá trị
của tham số m để bất phương trình nghiệm đúng với x 1;3
Lời giải bài 2.5: Với mọi x 1;3, đặt t x 1 3 x 1 3
Xét f t t2 2t 6 trên 0; 2 ta có bảng biến thiên như sau:
Để bất phương trình đã cho nghiệm đúng x 1; 3 thì bất phương trình *
nghiệm đúng với mọi t 0; 2 2m 14 m 7
Sản phẩm hướng tới: Ứng dụng của hàm số bậc hai trong giải phương trình,
bất phương trình
Hoạt động 4: Viết phương trình parabol
GV nêu nhiệm vụ, giao nhiệm vụ, hướng dẫn học sinh thực hiện hoạt động nhóm giải quyết bài tập 3[2].
