(SKKN 2022) Phát triển năng lực cho học sinh bằng hình thức lồng ghép trò chơi trong dạy – học bài toán sắp xếp – Bài 4 - Tin học 10

Người thực hiện: Dương Thị Tâm Chức vụ: Giáo viên SKKN thuộc lĩnh vực môn: Tin học THANH HOÁ NĂM 2019 SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM PHÁT TRI

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY TRONG DẠY - HỌC

BÀI “PHẦN MỀM MÁY TÍNH VÀ NHỮNG ỨNG DỤNG CỦA

TIN HỌC” NHẰM NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG

GIỜ HỌC CÓ NHIỀU LÝ THUYẾT.

.

Người thực hiện: Dương Thị Tâm Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Tin học

THANH HOÁ NĂM 2019

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT VĨNH LỘC

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CHO HỌC SINH BẰNG HÌNH THỨC

LỒNG GHÉP TRÒ CHƠI TRONG DẠY – HỌC

BÀI TOÁN SẮP XẾP – BÀI 4 - TIN HỌC 10

Người thực hiện: Trịnh Thị Hồng Lý Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc môn: Tin học

THANH HÓA, NĂM 2022

MỤC LỤC

1 Mở đầu 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu 1

1.4 Phương pháp nghiên cứu 1

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 2

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến 2

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2

2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 2

2.3.1 Cơ sở lí thuyết 2

2.3.1.1 Những vấn đề lý luận cơ bản về trò chơi dạy học 3

2.3.1.2 Phân loại trò chơi dạy học 3

2.3.1.3 Chức năng dạy học của trò chơi 3

2.3.1.4 Quy tắc sử dụng trò chơi dạy học 4

2.3.1.5 Tác dụng của việc sử dụng trò chơi dạy học để nâng cao tính tích cực học tập của học sinh trong dạy học môn tin học 4

2.3.1.6 Một số lưu ý khi sử dụng trò chơi vào trong quá trình dạy – học 5

2.3.2 Biện pháp triển khai dạy Bài toán sắp xếp – Bài 4 - Tin học 10” 5

2.3.2.1 Các bước chuẩn bị 5

2.3.2.2 Nội dung 5

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 17

3 Kết luận, kiến nghị 18

3.1 Kết luận 18

3.2 Kiến nghị 19

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Đổi mới phương pháp dạy học luôn là nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáodục nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Mộttrong số những biện pháp để đạt được mục đích trên đó là sử dụng trò chơi Tròchơi vừa là một hoạt động giải trí vừa là một phương pháp giáo dục đã đượcnhiều nền giáo dục tiên tiến trên thế giới vận dụng Lồng ghép trò chơi trong dạy

và học kết hợp với những phương pháp dạy học khác sẽ có ý nghĩa tích cực đổivới yêu cầu đổi mới hiện nay và mang lại hiệu quả giáo dục cao

Đối với môn Tin học, một môn học được các em học sinh cho là khó, khôkhan, không hứng thú và đầy áp lực Trong đó Tin học lớp 10 là môn học tạotiền đề cho học sinh nắm chắc kiến thức, kỹ năng cơ bản để viết thuật toán Từ

đó sử dụng ngôn ngữ lập trình bậc cao ở chương trình Tin học lớp 11 để viếtchương trình Trong quá trình giảng dạy, tôi luôn cảm thấy rất trăn trở làm thếnào để học sinh mình năng động sáng tạo hơn, hứng thú trong học tập, giờ họcbớt căng thẳng, bớt áp lực, làm sao để các em có cảm giác “học mà chơi – chơi

mà học”, để “mỗi ngày đến trường là một ngày vui”

Thực tế ở trường trung học phổ thông Vĩnh Lộc năm học 2021 - 2022 khối

10 có 12 lớp, trong đó học sinh ban tự nhiên có 4 lớp, còn lại là ban xã hội Vìvậy việc giảng dạy với những kiến thức thiên về toán, học sinh ban xã hội rấtkhó tiếp cận kiến thức

Đứng trước những bài dạy kiến thức khó, trừu tượng đặc biệt như bài toánsắp xếp, giáo viên thường chỉ áp dụng giảng dạy cho học sinh ôn đội tuyển Tôi

đã tìm hiểu và áp dụng rất nhiều phương pháp để có thể phát huy tính tích cực,chủ động của học sinh trong học tập nhằm nâng cao chất lượng giờ dạy củamình cũng như giúp học sinh lĩnh hội được kiến thức một cách tốt nhất Và tôinhận thấy rằng, việc truyền đạt kiến thức lồng ghép với sử dụng trò chơi trongtiết học mang lại nhiều hiệu quả tích cực Học sinh chú ý và học tập sôi nổi, tíchcực hơn cũng như hiểu bài nhanh hơn, các em không còn cảm thấy căng thẳng

mà rất háo hức, mong đợi Đặc biệt tôi cũng đã áp dụng phương pháp này trongtiết dạy của kỳ thi giáo viên giỏi cấp tỉnh tháng 10/2021 tại trường THPT HàmRồng vừa rồi và thu được hiệu quả rất tốt

Chính vì vậy, tôi xin mạnh dạn trình bày sáng kiến kinh nghiệm: “Phát triểnnăng lực cho học sinh bằng hình thức lồng ghép trò chơi trong dạy – học bàitoán sắp xếp – Bài 4 - Tin học 10”

1.2 Mục đích nghiên cứu

Đề tài này nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy cũng như học tập của họcsinh trong quá trình học tập trên lớp và bồi dưỡng học sinh giỏi từ đó học sinhtiếp cận kiến thức một cách dễ dàng và chủ động

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Học sinh khối 10 và học sinh đội tuyển khối 10 và 11

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Để trình bày sáng kiến kinh nghiệm này tôi đã phối hợp nhiều phương phápkhác nhau: thuyết trình, nghiên cứu tài liệu, quan sát, điều tra cơ bản, thực

nghiệm so sánh, phân tích kết quả thực nghiệm, … phù hợp với môn học thuộclĩnh vực Tin học.

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

Luật giáo dục 2019 có ghi: “Phương pháp giáo dục phải khoa học, phát huytính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học; bồi dưỡng chongười học năng lực tự học và hợp tác, khả năng thực hành, lòng say mê học tập

và ý chí vươn lên”

Nghị quyết hội nghị Trung ương VIII khóa XI đề ra mục tiêu: “Đối với giáodục phổ thông tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, nănglực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp chohọc sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởngtruyền thống đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thựchành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, phát triển khả năng sáng tạo và tự học,khuyến khích học tập suốt đời, hoàn thành đào tạo giáo dục phổ thông giai đoạnsau 2015”

Theo chương trình giáo dục phổ thông 2018, lớp 10 là năm đầu tiên củagiai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp Chính vì vậy ngoài việc củng cố, hệthống hóa và nâng cao năng lực tin học đã được hình thành, phát triển ở giaiđoạn giáo dục cơ bản trước đây thì cần phải tiếp tục đi sâu vào tìm hiểu và xâydựng khoa học Tin học hoặc tiếp thu những tri thức của các lĩnh vực kĩ thuậtcông nghệ tiên tiến, nhất là các lĩnh vực của công nghệ thông tin

Nếu học sinh lĩnh hội kiến thức cơ bản tốt, tinh thần học tập của các em sẽthoải mái, vui vẻ, ghi nhớ tốt hơn các kiến thức trọng tâm của bài học Từ đónâng cao chất lượng học tập môn Tin học khơi dậy niềm yêu thích môn học, chủđộng tiếp thu và ghi nhớ kiến thức

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này, khi dạy các bài có nhiều

kiến thức toán học, những bài khó, trừu tượng đặc biệt như “Bài 4: Bài toán và

thuật toán – Tin học 10” tâm lí của các em học sinh thường rất ngại học nhất là

đối với các lớp ban xã hội Năm học 2021 – 2022 tôi được phân công giảng dạymôn Tin học ở 7 lớp khối 10: 10A3, 10A4, 10A6, 10A7, 10A8, 10A9, 10A11.Trong những lần dạy của bản thân cũng như những lần dự giờ của đồng nghiệptôi nhận thấy rằng học sinh ngày càng thụ động, không chịu phát biểu xây dựngbài Nhiều khi giáo viên đặt câu hỏi, dù chỉ là những câu hỏi cơ bản trong sáchgiáo khoa, giáo viên thậm chí hỏi đi hỏi lại 2, 3 lần nhưng các em vẫn ngồi im.Mặc dù tôi cũng đã thử với nhiều phương pháp khác nhau, như chia nhóm đểyêu cầu các em nêu ra các ý chính của bài, sau đó cho các nhóm tự nhận xét bàilàm của nhau; tổng hợp đưa ra kết quả chung và giáo viên có đánh giá cho điểmvới các nhóm làm bài tốt, tuy nhiên hiệu quả mang lại vẫn chưa thực sự đượcnhư mong muốn Nhiều em vẫn ỷ lại vào các thành viên của nhóm mình thamgia không nhiệt tình, không vui vẻ, đặc biệt khi làm xong thường không ghi nhớtốt kiến thức mà mình vừa tiếp thu được

2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Cơ sở lý thuyết

2

2.3.1.1 Những vấn đề lý luận cơ bản về trò chơi dạy học

Trò chơi dạy học có mọi đặc điểm của trò chơi thông thường, nhưng về cấutrúc nó kết hợp các yếu tố chơi và các yếu tố sư phạm trong một tổ hợp hoạtđộng và quan hệ hiện thực Gồm những thành tố sau:

Một là: Mục đích hay chủ định chơi - nó cũng là những nhiệm vụ học tập

của học sinh trong khi tham gia chơi Mục đích này chi phối tất cả những yếu tốcủa trò chơi Khi trò chơi kết thúc, mức độ đạt được của mục đích chơi đượcphản ánh ở kết quả hiện thực mà học sinh thu được và kết quả đó cũng là kết quảgiải quyết các nhiệm vụ học tập - học sinh học được những gì cụ thể thì chínhnhững cái đó phải thể hiện trong kết quả chơi

Hai là: Các hoạt động hay hành động chơi - là những hoạt động thực sự mà

người tham gia trò chơi tiến hành để thực hiện vai, nhiệm vụ và vai trò của mìnhtrong trò chơi

Ba là: Luật chơi hay quy tắc chơi là những quy định nhằm bảo đảm định

hướng các hoạt động và hành động chơi vào mục đích chơi hay nhiệm vụ họctập, chỉ ra các mục tiêu và kết quả của các hành động, các phương thức và tínhchất của hoạt động và hành động, xác định trình tự và tiến độ của các hành động,tạo ra các tiêu chí điều chỉnh các quan hệ và hành vi của người tham gia và tiêuchí đánh giá hoạt động, hành động chơi có đáp ứng các nhiệm vụ học tập haykhông

Bốn là: Đối tượng hoạt động và giao tiếp là những thành tố chính của các

hoạt động, tuy nhiên để đáp ứng tốt nhất nhiệm vụ học tập thì chúng cần đượcxác định và thiết kế chặt chẽ, được chỉ dẫn cụ thể và rõ ràng hơn trong luật chơi

Năm là: Các quá trình, tình huống và quan hệ - là những tiến trình, biến số

và khuynh hướng của các hoạt động, hành động chơi, biểu thị tác động của luậtchơi Dưới ảnh hưởng của luật chơi, chúng diễn ra như là động thái của tròchơi, nhưng hướng vào mục đích của dạy học

2.3.1.2 Phân loại trò chơi dạy học

Những chức năng tâm sinh lý chủ yếu của con người xét đến cùng chính lànhận thức, biểu cảm (hay thái độ) và vận động Ba chức năng này cũng là nhữnglĩnh vực phát triển hay những mục tiêu giáo dục, rèn luyện của học sinh trongquá trình dạy học Như vậy, căn cứ vào chức năng, trò chơi dạy học có 3 nhómsau:

Nhóm 1: Trò chơi phát triển nhận thức.

Nhóm 2: Trò chơi phát triển các giá trị.

Nhóm 3: Trò chơi phát triển vận động.

2.3.1.3 Chức năng dạy học của trò chơi

- Xây dựng đội chơi

- Cải thiện khả năng giao tiếp

- Phát triển kỹ năng thuyết trình

- Học cách làm chủ thái độ đối với thành công và thất bại.

- Cải thiện kỹ năng tự quản

2.3.1.4 Quy tắc sử dụng trò chơi dạy học

Có thể vận dụng trò chơi trong một số tiết học và không nên sử dụng hìnhthức này trong cả tiết học Việc lồng ghép hình thức trò chơi không thể thay thếđược các phương pháp cũng như hình thức tổ chức lớp học đặc thù như: thựchành, luyện tập, hoạt động theo nhóm, Do đó không nên gượng ép để cố tìnhđưa trò chơi vào tất cả các giờ dạy và phải tuân thủ các quy tắc sau:

- Xác định rõ mục tiêu dạy học – giáo dục của mỗi trò chơi: cần làm rõnhững gì là nhiệm vụ, quan hệ, nội dung và tình huống chơi, và bên cạnh đónhững gì là nhiệm vụ, quan hệ, nội dung và tình huống dạy học – giáo dục

- Trò chơi cần được xem như môi trường hoạt động của người học, để họcchính nội dung của đề tài, bài học thông qua ứng xử, xử lý, thực hiện, hành độngvới các đối tượng, quá trình, quan hệ và tình huống chơi

- Trò chơi phải có quan hệ chặt chẽ với nội dung học tập và nội dung cầnphù hợp với thực tế tổ chức trò chơi

- Chỉ lựa chọn những yếu tố, vấn đề quan trọng, cần thiết và thích hợp vớiphương thức chơi để đưa vào trò chơi với phán đoán rằng trò chơi sẽ mang lạihiệu quả cao hơn so với giờ học bài bản

- Giáo viên cần chuẩn bị chu đáo để có khả năng giải đáp những thắc mắccủa học sinh, hướng dẫn và điều chỉnh quá trình chơi, tổ chức tổng thể trò chơitheo đúng thể loại đặc thù của nó

- Cần có sự thảo luận và tổng kết sau trò chơi về 2 điều: nội dung và mụctiêu học tập đạt đến đâu, người học học được cái gì bổ ích theo yêu cầu dạy học

và ngoài yêu cầu dạy học; xử lí tương tác nhóm và rút kinh nghiệm về tổ chức,trách nhiệm cá nhân của người học trong hoạt động

- Thảo luận sau trò chơi cần được kết hợp với giao bài tập, nhiện vụ về nhà

và bước chuẩn bị cho việc học tập tiếp sau

2.3.1.5 Tác dụng của việc sử dụng trò chơi dạy học để nâng cao tính tích cực học tập của học sinh trong dạy học môn Tin học

- Tăng cường khả năng chú ý, nắm bắt nội dung bài học, phát huy tính năng

động, tích cực của học sinh

- Nâng cao hứng thú cho người học, tạo được môi trường, không khí họctập vui vẻ

- Phát triển tính độc lập, ham hiểu biết và khả năng suy luận

- Tăng cường khả năng thực hành, vận dụng các kiến thức đã học

- Tăng cường khả năng giao tiếp giữa giáo viên và học sinh, giữa học sinhvới nhau giúp học sinh rèn luyện các khả năng ứng xử, giao tiếp

- Thu hút cả lớp theo dõi, tham gia các hoạt động

Trò chơi được sử dụng hợp lý sẽ giúp học sinh lĩnh hội tri thức trong tất cảcác khâu của quá trình dạy học, gây hứng thú học tập đối với môn Tin học, làmcho những kiến thức học sinh tự chiếm lĩnh ngày càng sâu sắc hơn Đăc biệtthông qua trò chơi học sinh có thể tự tìm tòi, nghiên cứu, rèn luyện tri thức trongquá trình học tập ngoài giờ lên lớp

4

2.3.1.6 Một số lưu ý khi sử dụng trò chơi vào trong quá trình dạy – học

- Khi sử dụng trò chơi vào trong quá trình dạy học không nên quá lạmdụng, chỉ sử dụng trong thời gian ngắn như khởi động buổi học, giới thiệu nộidung mới hoặc củng cố bài học Nếu trong buổi học thấy tình trạng học sinh mệtmỏi cũng có thể sử dụng trò chơi giúp các em tỉnh táo, lấy lại tinh thần học tập

- Giáo viên cần đầu tư nhiều vào việc thiết kế các loại trò chơi dạy học,hình thức tổ chức phải phong phú, hấp dẫn mới thu hút, lôi cuốn được học sinh

- Giáo viên cần nghiên cứu tùy theo số lượng học sinh, điều kiện cơ sở vậtchất để tổ chức các trò chơi sao cho phù hợp với đặc điểm từng môn học

- Giáo viên cần phối hợp linh hoạt giữa sử dụng phương pháp trò chơi kếthợp với các phương pháp dạy học khác

2.3.2 Biện pháp triển khai dạy học: Bài toán sắp xếp – Bài 4 - Tin học 10”

Trong suốt buổi học, giáo viên chia cố định lớp thành các nhóm và triểnkhai quy tắc trò chơi Với mỗi nhóm cho câu trả lời đúng và nhanh nhất, sẽ được

GV tặng cho 1 thẻ học tập và dán thẻ học tập đó lên bảng kết quả học tập Nhưvậy HS sẽ thấy được ngay kết quả học tập của nhóm mình, từ đó tạo ra sự cạnhtranh giữa các nhóm, giúp tiết học sôi nổi và đạt hiệu quả hơn

2.3.2.1 Các bước chuẩn bị

Bước 1: Xác định mục tiêu dạy học của bài

Bước 2: Dựa vào từng yêu cầu cần đạt tôi chuẩn bị các từ khóa tiêu biểucho từng nội dung chính

Bước 3: Lựa chọn trò chơi, xây dựng luật chơi

Bước 4: Xây dựng câu hỏi cho các từ khóa đó để sử dụng trong các trò chơitrong tiết dạy

Bước 5: Thiết kế trò chơi

Bước 6: Triển khai dạy học trên lớp

Bước 7: Rút kinh nghiệm sau bài dạy

2.3.2.2 Nội dung

I Mục tiêu

1 Kiến thức

- Biết các đặc trưng chính của thuật toán sắp xếp bằng tráo đổi

- Hiểu thuật toán sắp xếp bằng tráo đổi

- Biểu diễn được thuật toán bằng phương pháp liệt kê hoặc sơ đồ khối chobài toán sắp xếp tráo đổi

2 Năng lực

- Năng lực chung: Năng lực giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề, tự học,

sử dụng công nghệ thông tin

- Năng lực chuyên biệt:

+ Sẵn sàng, tự tin, khi tham gia các hoạt động tin học

+ Biết thuật toán sắp xếp cơ bản

+ Biết cách hợp tác trong công việc

3 Phẩm chất

- Chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm.

II Thiết bị dạy học và học liệu:

1 Thiết bị: Giáo án, sách giáo khoa, mô phỏng thuật toán, máy tính, máy chiếu.

2 Học liệu: Sách, vở, dụng cụ học tập, giấy a3, học bài cũ, đọc trước bài mới.

III Tiến trình dạy học:

a) Mục tiêu: Huy động được kiến thức đã học và hiểu biết của học sinh về bài

toán và thuật toán trong các tiết trước

b) Nội dung: HS quan sát câu hỏi trên máy chiếu, mỗi câu hỏi tương ứng với

một từ khóa hàng ngang của ô chữ, mỗi hàng ngang chứa 1 kí tự liên quan tới từkhóa hàng dọc của ô chữ

c) Sản phẩm: HS nhớ lại kiến thức đã được học và vận dụng kiến thức của bản

thân trả lời câu hỏi GV đưa ra

d) Tổ chức thực hiện:

Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: GV chiếu các câu hỏi dưới dạng trò chơi lên

bảng

Nội dung các câu hỏi tương ứng với mỗi từ hàng ngang như sau:

Câu hỏi 1: Khi viết thuật toán bằng phương pháp sơ đồ khối, hình thoi thể

hiện thao tác gì?

Đáp án: SO SÁNH.

Câu hỏi 2: Sau khi thuật toán kết thúc, ta phải nhận được Output cần tìm,

là tính chất nào của thuật toán?

Đáp án: ĐÚNG ĐẮN.

Câu hỏi 3: Các thông tin đã biết của bài toán trong tin học được gọi là gì?

6

Đáp án: INPUT.

Câu hỏi 4: Sau khi thực hiện một thao tác thì hoặc là thuật toán kết thúc

hoặc có đúng 1 thao tác xác định để thực hiện tiếp theo là tính chất nào của thuậttoán?

Bước 3: Báo cáo, thảo luận:

GV gọi HS trả lời các câu hỏi, các HS khác lắng nghe, nhận xét và phátbiểu bổ sung (nếu có)

Bước 4: Kết luận, nhận định: GV đánh giá kết quả của HS, trên cơ sở đó dẫn

dắt HS vào bài học mới

Từ khóa của trò chơi là từ “SẮP XẾP” và từ đó giới thiệu vào bài mới:

bài toán sắp xếp

Kết quả thu được của trò chơi

Một số hình ảnh thu được từ lớp thực nghiệm: