Chính vì vậy tôi đã chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả công tác giáo dục kĩ năng sống, tạo hứng thú học tập cho học sinh thông qua việc sử dụng bộ tài liệu Bác Hồ và những bài học về đạo đứ
Trang 11 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài.
Điều 23 – Luật Giáo dục năm 2005 chỉ rõ: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thẩm mỹ và các kĩ năng cơ bản nhằm xây dựng, hình thành nhân cách con người Việt Nam XHCN, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân”, thể hiện việc đặc biệt coi
trọng việc giáo dục đạo đức và kĩ năng sống cho thế hệ tương lai của đất nước
Giáo dục đạo đức và dạy kĩ năng sống trong nhà trường hiện nay là vấn
đề được lãnh đạo Đảng, Nhà nước xem trọng hàng đầu trong công cuộc đổi mớicăn bản, toàn diện giáo dục đào tạo nhằm đảm bảo 4 trụ cột của giáo dục là:
“Học để biết”; “Học để làm”; “Học để chung sống” và “Học để làm người” Điều
đó được thể hiện ở việc Bộ chính trị đã ra chỉ thị số 05/CT/TW ngày 15/5/2016
về “ Đẩy mạnh học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”;Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 04/12/2019 của Thủ tướng Chính phủ về: “Tăngcường giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên; xây dựng văn hóa ứng
xử trong trường học; nâng cao hiệu quả công tác phối hợp giữa nhà trường, giađình và địa phương trong quản lý, giáo dục đạo đức, lối sống, kĩ năng sống chohọc sinh, sinh viên” Trên cơ sở đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xâydựng bộ tiêu chí để đánh giá hiệu quả phong trào: “Xây dựngtrường học thân thiện, học sinh tích cực”; “ Trường học hạnhphúc”, trong đó có tiêu chí về giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh; Phát động phong trào “Học tập và làm theo tấm gương,đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” trong toàn ngành đồng thời
đã xây dựng bộ tài liệu “Bác Hồ và những bài học về đạo đức,lối sống dành cho học sinh” nhằm nâng cao hiệu quả của côngtác giáo dục đạo đức, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trongcác nhà trường phổ thông
Tuy nhiên thực tế hiện nay cho thấy, công tác giáo dục kĩ năng sống chohọc sinh đã ngày càng được quan tâm nhưng chưa được chú trọng và đầu tưđúng mức, chưa thực sự đáp ứng yêu cầu của việc thực hiện các mục tiêu giáodục Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển toàn diện của học sinh đặcbiệt là lứa tuổi học sinh trung học phổ thông, với những chuyển biến mạnh mẽ
về tâm, sinh lý Học sinh đang hình thành những giá trị nhân cách, giàu mơ ước,ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá xong còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xãhội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị chán nản, dễ bị lôi kéo, kích động Đặcbiệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường hiện nay, thế hệ trẻthường xuyên chịu tác động đan xen của những yếu tố tích cực và tiêu cực, luônđược đặt vào hoàn cảnh phải lựa chọn những giá trị, phải đương đầu với nhữngkhó khăn, thách thức, những áp lực tiêu cực Nếu thiếu các kỹ năng sống cầnthiết, các em dễ bị lôi kéo vào các hành vi tiêu cực, bạo lực, vào lối sống ích kỉ,lai căng, thực dụng, dễ bị phát triển lệch lạc về nhân cách Vì vậy, hiểu biết vàthực hành những kĩ năng sống sẽ giúp học sinh chủ động xử lý các tình huống,ứng phó với sự thay đổi, gặt hái thành công và vươn tới những giá trị cao đẹp
Trang 2trong cuộc sống Chính vì thế, có thể nói kĩ năng sống chính là những nhịp cầugiúp học sinh biến kiến thức thành thái độ, hành vi và thói quen tích cực, lànhmạnh, vững vàng kiên định trước những khó khăn, thử thách; biết ứng xử, giảiquyết vấn đề một cách tích cực và phù hợp
Môn Giáo dục công dân - môn học có vai trò đặc biệt quan trọng trongviệc giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm, kĩ năng sống cho học sinh và cónhiều cơ sở xác thực để giáo viên liên hệ, sử dụng bộ tài liệu Bác Hồ và nhữngbài học về đạo đức, lối sống với môn học thuận lợi hơn các môn học khác Tuynhiên, trong quá trình dạy học nhiều giáo viên vẫn còn lúng túng không biết nên
áp dụng như thế nào vì vậy chỉ dạy học một cách đơn thuần theo kiểu truyền thụkiến thức chưa chú trọng đến việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, tiết họcdiễn ra còn khô cứng, tẻ nhạt nên hiệu quả giáo dục của môn học cũng chưathực sự đạt yêu cầu
Muốn thực hiện được các mục tiêu trên một cách hiệu quả đòi hỏi ngườigiáo viên cần phải năng động, sáng tạo và linh hoạt trong sử dụng các phươngpháp, hình thức dạy học Phải khơi dậy được ở người học niềm đam mê hứng
thú với tiết học, môn học như Bác Hồ đã từng dạy: “Siêng học tập thì mau biết, siêng nghĩ ngợi thì hay có sáng kiến”, “các thầy nên thi nhau tìm cách dạy sao cho dễ hiểu, dễ nhớ, nhanh chóng và thiết thực”; “Trong lúc học cũng cần làm cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần làm cho chúng học” mới tạo được hứng
thú học tập, phát triển được năng lực người học và đạt được mục tiêu giáo dục
như mong muốn Chính vì vậy tôi đã chọn đề tài: “Nâng cao hiệu quả công tác giáo dục kĩ năng sống, tạo hứng thú học tập cho học sinh thông qua việc sử dụng bộ tài liệu Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh trong dạy học phần Công dân với các vấn đề chính trị, xã hội- GDCD 11” làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình trong năm học 2021-2022.
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Khảo sát, đánh giá thực trạng việc sử dụng bộ tài liệu Bác Hồ và nhữngbài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh; giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh trong mỗi tiết học Giáo dục công dân
- Đề xuất các giải pháp đổi mới trong việc tăng cường hiệu quả của côngtác giáo dục kĩ năng sống trong các tiết dạy Giáo dục công dân 11 nhằm nâng
cao hiệu quả dạy học theo hướng tích cực và hình thành năng lực cho học sinh
- Nâng cao được kết quả học tập môn Giáo dục công dân 11”
- Rèn luyện, nâng cao kĩ năng sống cho học sinh
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Nghiên cứu nội dung chương trình Giáo dục công dân 11 và việc học tậpcủa học sinh đối với bài học
- Học sinh khối 11 trường THPT Triệu Sơn 3
- Giáo viên giảng dạy môn Giáo dục công dân – trường THPT Triệu Sơn 3
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu của phép biện chứng duy vật: Lôgic, lịch sử,
Trang 3- Phương pháp đàm thoại, phỏng vấn.
- Phương pháp thực nghiệm (thông qua thực tế dạy học trên lớp)
2 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
2.1.1 Giải thích một số khái niệm
- “Kĩ năng sống” là tập hợp các hành vi tích cực và khả năng thích nghicho phép mỗi cá nhân đối phó hiệu quả với các nhu cầu và thách thức của đờisống hàng ngày; nói cách khác là khả năng tâm lý xã hội Đó là tập hợp các kĩnăng mà con người tiếp thu qua giáo dục hoặc trải ngiệm trực tiếp được dùng để
xử lý các vấn đề và câu hỏi thường gặp trong cuộc sống con người Các chủ đềrất đa dạng tùy thuộc vào chuẩn mực xã hội và mong đợi của cộng đồng Kĩnăngsống có chức năng mang lại hạnh phúc và hỗ trợ các cá nhân trở thành ngườitích cực và có ích trong cộng đồng
- Kĩ năng sống được hiểu là kĩ năng thực hành mà con người cần để cóđược sự an toàn, cuộc sống khỏe mạnh với chất lượng cao.Theo UNESCO, kỹnăng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục bao gồm các nội dung sau:
+ Học để biết: gồm các kĩ năng tư duy, như tư duy phê phán, tư duy sángtạo, ra quyết định, giải quyết vấn đề, nhận thức được hậu quả
+ Học để làm: bao gồm các kĩ năng thực hiện công việc và nhiệm vụ như
kĩ năng đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm …
+Học để làm người: gồm các kỹ năng như ứng phó với căng thẳng, kiểmsoát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin…
+ Học để chung sống: gồm các kĩ năng xã hội như giao tiếp, thương lượng,
tự khẳng định, hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông…
- “ Giáo dục kĩ năng sống” là: giáo dục cách sống tích cực trong xã hộihiện đại, là xây dựng những hành vi lành mạnh và thay đổi hành vi, thói quentiêu cực Trên cơ sở đó giúp người học có cả kiến thức, giá trị, thái độ và các kĩnăng thích hợp
2.1.2 Các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn
Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ
sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực.”
Giáo dục học sinh trở thành những con người phát triển toàn diện lànhiệm vụ hàng đầu biến các mục tiêu giáo dục thành hiện thực Theo Thông tư
số 463/BGDĐT-GDTX ngày 28 tháng 01 năm 2015 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐTV/v hướng dẫn triển khai thực hiện giáo dục kĩ năng sống tại các cơ sở GDMN,GDPT và GDTX đã quy định về nội dung giáo dục kĩ năng sống đối với họcsinh Thông tư nhấn mạnh nội dung giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
là: “Giáo dục cho người học những kĩ năng cơ bản, cần thiết, hướng tới hình thành những thói quen tốt giúp người học thành công, đảm bảo vừa phù hợp với
Trang 4thực tiễn và thuần phong mỹ tục Việt Nam vừa hội nhập quốc tế trong giai đoạn công nghiệp hoá đất nước Đối với đối tượng là học sinh THPT cần tiếp tục rèn luyện những kĩ năng đã được học ở tiểu học,THCS tập trung giáo dục những KNS cốt lõi, có ý nghĩa thiết thực cho người học như: kĩ năng ra quyết định và giải quyết vấn đề, kĩ năng tư duy phản biện và sáng tạo, kĩ năng giao tiếp và hợp tác, kĩ năng tự nhận thức và cảm thông, kĩ năng quản lý cảm xúc và đương đầu với áp lực, kĩ năng tự học…”
Ngoài ra, yêu cầu của việc tăng cường công tác giáo dục đạo đức; giáodục kĩ năng sống còn được cụ thể hóa trong các văn bản chỉ đạo thực hiện nhiệm
vụ năm học hằng năm của Bộ Giáo dục và đào tạo; hướng dẫn thực hiện nhiệm
vụ năm học của Sở Giáo dục và đào tạo; kế hoạch năm học của nhà trường vàcủa mỗi giáo viên
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Câu chuyện về giáo dục đạo đức, giáo dục kĩ năng sống cho học sinhkhông phải là mới, nhưng đang là yêu cầu cấp thiết đặt ra hiện nay Bên cạnhnhững học sinh biết vượt lên số phận, thì vẫn còn một bộ phận không nhỏ họcsinh ham chơi, vi phạm pháp luật, nội quy trường lớp, thiếu kĩ năng sống,không tự tin làm chủ bản thân, dễ vấp ngã hoặc dễ chấp nhận đầu hàng số phận
Vì vậy để nâng cao hiệu quả của công tác giáo dục đạo đức, kĩ năng sống chohọc sinh Bộ Giáo dục và đào tạo đã phát động các phong trào như: “Xây dựngtrường học thân thiện, học sinh tích cực”, “Trường học hạnh phúc”; “Đẩy mạnhphong trào học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” cụthể Bộ GD&ĐT đã ra công văn số 4634/ 2016 về việc sử dụng bộ tài liệu Bác
Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh trong nhà trườngphổ thông trong dạy học các môn như Lịch sử; Địa lý; GDCD; Hoạt độngGDNGLL…Trong đó môn GDCD là môn học với đặc thù của bộ môn có khảnăng tích hợp ở nhiều nội dung kiến thức, với nhiều mức độ khác nhau nhằmtăng cường hiệu quả công tác giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua những câuchuyện thú vị mà bộ tài liệu cung cấp Tuy nhiên, qua thực tế trao đổi với đa sốđồng nghiệp tôi nhận thấy, đa số giáo viên bộ môn GDCD đánh giá cao giá trịgiáo dục của bộ tài liệu Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống, đánh giácao tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh nhưng ngại thựchiện vì còn lung túng trong việc sử dụng câu chuyện như thế nào cho phù hợpvới nội dung bài học, ngại thiết kế hoạt động nhằm giáo dục kĩ năng sống chohọc sinh vì thời lượng tiết học ngắn, kiến thức bài dạy nhiều nên có chăng chỉ làgiới thiệu, liên hệ sơ qua bằng bằng cách gọi một học sinh đứng dậy trả lời mộtvài câu hỏi liên hệ thực tế hoặc giáo viên sẽ thực hiện luôn bằng phương phápthuyết trình sau đó giao bài tập về nhà cho học sinh
Để minh chứng cụ thể về thực trạng trên, tôi đã tiến hành một số khảo sátđối với giáo viên và học sinh về việc thực hiện giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh thông qua việc sử dụng các câu chuyện trong bộ tài liệu Bác Hồ và nhữngbài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh trong dạy học môn GDCD 11
Trang 5Bảng 1: Khảo sát việc sử dụng bộ tài liệu Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh trong thiết kế và thực hiện hoạt động giáo dục kĩ năng sống của giáo viên trong dạy học Giáo dục công dân 11.
khảo sát Tỉ lệ (%)
2 Cơ sở tiến hành giáo dục kĩ năng sống 3 100
- Xuất phát từ nội dung bài học 0 0
- Từ nội dung liên quan đến nội dung bài 1 33,3
3 Mức độ sử dụng bộ tài liệu Bác Hồ và những
bài học về đạo đức, lối sống dành cho học
sinh trong việc giảng dạy của bộ môn
- Kiểm kê kiến thức của học sinh 1 33,3
- Tạo ra hứng thú cho học sinh 2 66,7
- Tạo ra “tình huống có vấn đề” để học sinh
7 Mức độ thu hút học sinh của việc giáo dục kĩ
8 Hiệu quả của việc giáo dục kỹ năng sống 3 100
Bảng 2: Khảo sát việc tham gia hoạt động giáo dục kĩ năng sống của
học sinh đối với tiết học Giáo dục công dân 11
khảo sát Tỉ lệ (%)
1 Em có quan tâm đến hoạt động giáo dục kĩ năng 280 100
Trang 6sống của tiết học không?
2 Hoạt động giáo dục kĩ năng sống của bài học có
giúp em định hướng được hoạt động trong thực
tiễn cuộc sống hàng ngày của em không?
4 Em có chủ động tìm hiểu kiến thức để giải quyết
vấn đề đặt ra trong việc học tập rèn luyện hàng
ngày của bản thân không?
5 Nếu hoạt động giáo dục kĩ năng sống tạo cho
em sự tò mò, em có muốn tìm hiểu bài học để
Đa số học sinh đều có nhu cầu có được nội dung giáo dục kĩ năng sốnghấp dẫn để kích thích tư duy của các em, chủ động chiếm lĩnh kiến thức mới,vận dụng kiến thức đã học vào thực tế một cách ý nghĩa nhất
Hạn chế:
Đối với giáo viên: Việc thực hiện giáo dục kĩ năng sống cho hoc sinhthông qua bài học chỉ sơ qua bằng một vài câu kết có liên quan, mang tính tómtắt, liên hệ nội dung bài học Hoạt động này còn mang tính hình thức, chưa tạođược liên kết thực sự nội dung bài học với tác dụng giáo dục của bài học Do đó,khi giáo viên kết luận thực chất là truyền thụ một chiều, áp đặt, học sinh thụđộng lắng nghe vì vậy có học sinh còn khó hiểu, thắc mắc sau khi học xong bàihọc tại sao mình phải học vấn đề này hay kiến thức này có tác dụng gì đối vớiviệc tập và luyện của mình ?
Đối với học sinh: Việc vận dụng kiến thức bài học vào thực tế chưa thực
sự đạt hiệu quả giáo dục như mong muốn; chưa có sự hứng thú với bài học;chưa có động lực để tự tìm hiểu, tự học tập tích cực
*Nguyên nhân:
Nguyên nhân khách quan:
Dạy học phát huy tính tích cực của học sinh là phương pháp đã được nói đến
Trang 7nhiều trong vài năm trở lại đây Tuy nhiên, hiện nay những tiết học thực sự đổimới để giáo viên có thể tham khảo và học hỏi còn hạn chế.
Chương trình kiểm tra, thi ở môn học hiện nay còn phân bố số điểm tươngđối nhiều cho việc ghi nhớ Do đó, giáo viên khi dạy còn áp lực nhiều về việccung cấp đủ kiến thức cho học sinh
Nguyên nhân chủ quan:
Đối với giáo viên:
Một số giáo viên bộ môn chưa chủ động trong việc học hỏi, tiếp thuphương pháp và kĩ năng dạy học tích cực để vận dụng trong quá trình dạy học
Tâm lí giáo viên còn nặng về truyền thụ kiến thức bài học còn sợ dành
nhiều thời gian cho việc giáo dục kỹ năng sống có thể bị “cháy giáo án”.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin của giáo viên trong một số tình huốngchưa tốt nên còn ngại trong việc thiết kế giáo án theo hướng phát huy tính tíchcực của học sinh trong hoạt động giáo dục kĩ năng sống
Đối với học sinh:
Nhiều học sinh có tâm lí học lệch, thiên về các môn khoa học tự nhiênnên ở các môn khoa học xã hội, đặc biệt là môn Giáo dục công dân còn chưa có
sự đầu tư, chưa quan tâm đến việc chuẩn bị bài, dẫn đến tiết học còn thụ động
Áp lực học nhiều bộ môn khác nhau trong cùng một buổi học nên khả năngtập trung tư duy tích cực và sáng tạo dành cho môn Giáo dục công dân còn ít
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Xác định vai trò, ý nghĩa của việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh THPT trong dạy học môn GDCD thông qua việc sử dụng bộ tài liệu Bác Hồvà những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh
Vai trò của giáo dục kĩ năng sống
Kỹ năng sống giữ vai trò rất quan trọng trong việc phát triển toàn diện chomỗi con người nói chung và cho các em học sinh nói riêng, vì khoa học giáo dụcngày nay đã khẳng định mỗi cá nhân muốn tồn tại và phát triển trong một xã hộicông nghiệp, hiện đại thì phải học, học không chỉ để có kiến thức mà còn để tựkhẳng định, học để cùng chung sống học để biết; học để hành theo đúng nguyên
lý giáo dục là “học phải đi đôi với hành, lý thuyết phải gắn liền với thực tiễn”.Môn GDCD là môn học với nội dung bài học thuận lợi nhất cho việc thực hiệnnhiệm vụ quan trọng này
Ý nghĩa của giáo dục kĩ năng sống
Xã hội hiện đại có sự thay đổi toàn diện về nhiều lĩnh vực như: kinh tế,văn hóa, và lối sống với tốc độ nhanh đã làm nảy sinh những vấn đề mà trướcđây con người chưa gặp, chưa trải nghiệm, chưa phải ứng phó, đương đầu Hoặc
có những vấn đề đã xuất hiện trước đây, nhưng nó chưa phức tạp, khó khăn vàđầy thách thức trong xã hội hiện đại, nên con người dễ hành động theo cảm tính
và không tránh khỏi rủi ro, nguy cơ, thách thức trong cuộc sống Khi đó, kĩ năngsống chính là hành trang giúp con người chuyển những điều đã biết đến để thayđổi hành vi, nhờ đó mà đạt được lối sống lành mạnh, đảm bảo chất lượng cuộcsống, kĩ năng sống là một phần quan trọng trong nhân cách con người trong xã
Trang 8hội hiện đại Các cá nhân thiếu kĩ năng sống là một nguyên nhân làm nảy sinhnhiều vấn đề xã hội Người có kĩ năng sống sẽ thực hiện những hành vi mangtính xã hội tích cực, góp phần xây dựng các mối quan hệ tốt đẹp và do vậy giảmbớt tệ nạn xã hội làm cho xã hội lành mạnh.
Kĩ năng sống là những kĩ năng mang tính cá nhân và xã hội cần thiết đốivới thanh thiếu niên giúp họ có khả năng học tập tốt hơn, ứng xử một cách tự tinđồng thời là một phương sách để hoàn thiện bản thân mình trước mọi người.Đồng thời, kĩ năng sống cũng giúp biến kiến thức thành những hành động cụthể, những thói quen lành mạnh Những người có kĩ năng sống là những ngườibiết làm cho mình và những người khác được hạnh phúc Họ thường thành cônghơn trong cuộc sống, luôn yêu đời và làm chủ cuộc sống của họ
Việc sử dụng câu chuyện Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sốngmột cách phù hợp với nội dung bài học và tâm sinh lý lứa tuổi là một yêu cầuđặc biệt quan trọng trong dạy học đạo đức, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh,giúp tiết học đạt được hiệu quả tối đa theo yêu cầu, góp phần hình thành cho họcsinh phương pháp học tập chủ động, tích cực, sáng tạo, học sinh khắc sâu đượckiến thức và có khả năng vận dụng nhất định trong việc thực hiện và xử lý cáctình huống có thể xảy ra trong cuộc sống hàng ngày Học sinh sẽ rất hứng thúkhi được tự khai thác các tình tiết, tìm cách giải quyết các tình huống từ đó tựrút ra bài học cho chính bản thân Thông qua các, câu chuyện các em đã tự điềuchỉnh hành vi của mình cho phù hợp với yêu cầu của cộng đồng và xã hội mộtcách tự nguyện, tự giác đúng như bản chất của hành vi đạo đức
Sử dụng các câu chuyện Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sốngmột cách ngắn gọn cùng với một số kỹ thuật dạy học phù hợp sẽ là phương pháphiệu quả để tạo được ấn tượng sâu sắc, mạnh mẽ, khơi dậy niềm đam mê, sự tựtin và hứng thú trong học tập của học sinh Mặt khác với những câu chuyện đạođức xúc động về Bác Hồ đã chứng minh nó có sức mạnh thức tỉnh lòng trắc ẩntiềm tàng ở mỗi con người từ đó mà học sinh đã tự giác và chủ động điều chỉnhhành vi của mình theo hướng tích cực
2.3.2 Xác định những kĩ năng sống cơ bản cần giáo dục, trang bị cho học sinh THPT thông qua việc sử dụng bộ tài liệu Bác Hồ và những bài học
về đạo đức, lối sống dành cho học sinh trong dạy học môn GDCD.
Học sinh THPT là lứa tuổi có nhiều thay đổi mạnh mẽ về thể chất, sứckhỏe và tâm sinh lý Tuổi dậy thì các em dễ thay đổi tình cảm, hành vi, chóngvui chóng buồn Vì vậy việc giáo dục kĩ năng sống cho các em trong giai đoạnnày vô cùng quan trọng và cấp thiết Việc xác định được các kĩ năng cơ bản phùhợp với lứa tuổi sẽ giúp giáo viên lựa chọn đúng những nội dung trọng tâm đểtrang bị cho các em những kĩ năng cần thiết nhất trong giai đoạn chuyển tiếpnày Những kỹ năng sống cần thiết đối với học sinh THPT bao gồm: Kĩ năng tựnhận thức; Kĩ năng kiểm soát cảm xúc; Kĩ năng ứng phó với căng thẳng; Kĩnăng tìm kiếm sự hỗ trợ; Kĩ năng thể hiện sự tự tin; Kĩ năng giao tiếp ứng xử;
Kĩ năng lắng nghe tích cực; Kĩ năng thể hiện sự cảm thông; Kĩ năng giải quyết
Trang 9mâu thuẫn; Kĩ năng hợp tác; Kĩ năng tư duy phê phán; Kĩ năng tự ra quyết định;
Kĩ năng tìm kiếm và xử lý thông tin; Kĩ năng quản lý thời gian…
2.3.3 Những nguyên tắc cơ bản trong việc sử dụng bộ tài liệu Bác Hồ
và những bài học về đạo đức, lối sống nhằm giáo dục kĩ năng sống, tạo hứng thú học tập cho học sinh khi học phần Công dân với các vấn đề chính trị, xã hội – GDCD 11.
Để đạt được hiệu quả tối ưu, lôi cuốn, kích thích được tối đa khả năng tìmtòi, sáng tạo của học sinh, trong quá trình sử dụng các câu chuyện Bác Hồ vànhững bài học về đạo đức, lối sống kết hợp khi dạy học phần Công dân với cácvấn đề chính trị, xã hội - GDCD 11 giáo viên cần chú ý các nguyên tắc cơ bảnsau:
Một là: Cần phải bám sát chuẩn kiến thức kĩ năng của bài học để lựa chọn
kĩ năng sống cần giáo dục và lựa chọn câu chuyện trong bộ tài liệu phù hợp vớimục đích giáo dục kĩ năng sống đó cho học sinh
Hai là: Việc sử dụng câu chuyện trong bộ tài liệu Bác Hồ và những bài
học…để giáo dục kĩ năng sống qua bài học cụ thể của môn học cần được tìmhiểu kĩ và kết hợp khai thác bằng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực vớinhiều chiều hướng khác nhau, phù hợp với từng đối tượng học sinh, với điềukiện cơ sở vật chất hiện có nhằm tạo được hứng thú học tập cho học sinh
Ba là: Giáo viên phải hiểu và nắm vững cách tiến hành các kỹ thuật dạy
học tích cực, vận dụng một cách linh hoạt để đạt được hiệu quả giáo dục cảtrong việc truyền thụ kiến thức môn học và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Với việc vận dụng một cách linh hoạt và đồng bộ tất cả các nguyên tắc trên
sẽ tạo được sự rung động thực sự từ chính trái tim người học Từ đó các em sẽ
có nhu cầu được tìm hiểu để hoàn thiện bản thân mình qua từng bài học cụ thểtheo đúng tinh thần học tập, làm theo tư tưởng, phong cách đạo đức Hồ ChíMinh
2.3.4 Các bước sử dụng câu chuyện trong bộ tài liệu Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh nhằm giáo dục kĩ năng sống, nâng cao hứng thú học tập trong dạy học phần Công dân với các vấn đề chính trị, xã hội – GDCD 11.
Bước 1 Giáo viên chọn lọc các câu chuyện trong bộ tài liệu Bác Hồ và
những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh hoặc tự sưu tầm thêmphù hợp với nội dung và mục tiêu giáo dục kĩ năng sống của bài học Sau đógiáo viên chiếu hoặc tóm tắt nội dung câu chuyện một cách ngắn gọn, dễ hiểu,đồng thời cần lựa chọn phương pháp và kỹ thuật dạy học phù hợp để khai thácnội dung của câu chuyện
Bước 2 Học sinh theo dõi hình ảnh, xem video hoặc lắng nghe câu chuyện.
Giáo viên yêu cầu học sinh phân tích và trả lời câu hỏi bằng các phương pháp và
kỹ thuật dạy học phù hợp như kỹ thuật sơ đồ tư duy, khăn phủ bàn, kỹ thuật đặtcâu hỏi, trò chơi … để khai thác nội dung câu chuyện, gắn nội dung câu chuyệnvới mục đích giáo dục của bài học và mục tiêu giáo dục kĩ năng sống đặt ra
Trang 10Bước 3 Giáo viên theo dõi, lắng nghe, phân tích và tổng hợp các ý kiến của
học sinh trả lời; đồng thời nhận xét , bổ sung và đưa ra kết luận
2.3.5 Thiết kế minh họa một số hoạt động giáo dục kĩ năng sống thông qua việc sử dụng bộ tài liệu Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh trong dạy học phần Công dân với các vấn đề chính trị- xã hội GDCD 11
2.3.5.1 Giáo dục kĩ năng tự ra quyết định cho học sinh thông qua sử dụng chuyện “Con đường cách mạng vô sản” - Bài 6 bộ tài liệu Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh lớp 11 khi dạy bài Bài 8:
“Chủ nghĩa xã hội”- GDCD 11.
* Mục tiêu:
- Giúp học sinh có thêm hiểu biết về sự lựa chọn con đường quá độ đi lênCNXH của Đảng và nhân dân ta là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp với xu thế pháttriển của thời đại
- Tin tưởng vào thắng lợi của CNXH ở nước ta, có ý thức sẵn sàng thamgia xây dựng và bảo vệ đất nước, bảo vệ CNXH
- Giúp học sinh hiểu và học tập theo tấm gương của Bác về cách quyếtđịnh lựa chọn con đường cho tương lai
- Biết cách tự quyết định lựa chọn con đường cho tương lai của bản thân
- Rèn luyện kĩ năng sống: Tự ra quyết định.
- Hình thành phẩm chất yêu nước; trách nhiệm
* Cách tiến hành:
Khi tiến hành hoạt động luyện tập, vận dụng bài 8: Chủ nghĩa xã hội
Giáo viên chiếu câu chuyện “Con đường cách mạng vô sản” học sinh đọc và tìm hiểu bằng phương pháp thảo luận nhóm và tổ chức trò chơi ô chữ với 11 ô
hàng ngang tương ứng các câu hỏi sau:
Nhiệm vụ 1: Chia lớp thành 4 nhóm tương ứng 4 tổ cùng thảo luận các câu
hỏi sau:
1 Chỉ ra những khó khăn của Bác khi tham gia bỏ phiếu gia nhập Quốc tế
ba ở Đại hội Tua (1920)?
2 Bác đã thể hiện chính kiến của mình như thế nào và Bác đã đi đếnquyết định gì?
3 Việc Bác quyết định tham gia Quốc tế ba có ý nghĩa như thế nào đốivới cách mạng Việt Nam?
Trang 11Nhiệm vụ 2: Tiếp tục các nhóm tham gia trò chơi ô chữ để tìm hiểu một kĩ
năng quan trọng mà câu chuyện đem lại cho chúng ta
Giáo viên công bố luật chơi: Giáo viên chia lớp thành 2 đội chơi (độithông minh, đội sáng tạo) và công bố luật chơi, sau đó giáo viên chiếu ô chữ 2đội đưa ra đáp án
Hàng ngang số 1: Khi thư ký Đại hội hỏi tại sao Bác bỏ phiếu cho Quốc tế ba
Bác trả lời như thế nào?
Hàng ngang số 2 : Quốc tế mấy đã rất chú ý đến vấn đề dân tộc và thuộc địa? Hàng ngang số 3: Trải qua thực tế đấu tranh, lại được tiếp thu chủ nghĩa Mác –
Lê nin, Bác từ chủ nghĩa yêu nước đã đến với chủ nghĩa nào?
Hàng ngang số 4: Bác là người thứ mấy tham gia vào một chính Đảng của
Pháp?
Hàng ngang số 5: Bác đến với Quốc tế vô sản từ chủ nghĩa….?
Hàng ngang số 6: Bác tham gia Quốc tế ba bằng cách nào?
Hàng ngang số 7: Mục tiêu của Bác khi quyết định tham gia quốc tế ba là giải
phóng…?
Hàng ngang số 8:Khi gặp được Luận cương của Lênin tâm trạng bác thế nào? Hàng ngang số 9: Quốc tế hai không nhắc đến yếu tố nào mà Bác đã quyết định
không chọn?
Hàng ngang số 10: Bác gặp Luận cương của Lê nin ở tờ báo nào?
Hàng ngang số 11: Bác nói muốn giải phóng dân tộc, không có con đường nào
khác ngoài con đường nào?
- Từ hàng dọc: Ra quyết định
- Giáo viên định hướng: Trong khi các tiền bối yêu nước như Phan ChâuTrinh, Phan Bội Châu xuất dương lúc bấy giờ là để tìm sự giúp đỡ của bênngoài, cầu ngoại viện để đánh Pháp, thì Bác ra đi là để tìm con đường, cách thức(phương pháp) đánh đuổi thực dân Pháp, giải phóng dân tộc, giải phóng đồngbào Con đường cứu nước của Bác hoàn toàn khác cả về mục đích của cuộc ra
đi, cách thức và hướng đi Cuộc gặp gỡ với chủ nghĩa Mác - Lênin vào nhữngnăm 20 của Thế kỷ XX và việc Bác tham gia Quốc tế ba là sự kiện đánh dấuNguyễn Ái Quốc giác ngộ lập trường, quan điểm vô sản và quyết định lựa chọncon đường giải phóng dân tộc ở Việt Nam theo quỹ đạo của cách mạng vô sản.
Khi quyết định tham bỏ phiếu gia nhập Quốc tế ba, Bác đã phải thu thập rấtnhiều thông tin về Quốc tế ba “nhiều khi nhức đầu vì những ý kiến khó hiểu”.Xong bác đã đi đến quyết định chọn Quốc tế ba vì Quốc tế ba rất chú ý đến vấn
đề giải phóng thuộc địa mà Quốc tế hai không hề nhắc đến Việc Bác quyết địnhbiểu quyết, bỏ phiếu cho Quốc tế ba đã thể hiện chính kiến của Bác theo conđường cách mạng vô sản Sau nhiều năm bôn ba, đến năm 1941 Bác đã về nước
để chèo lái con thuyền cách mạng Việt Nam theo con đường cách mạng vô sản
đã chọn đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Việc Đảng và nhân dân ta sau khihoàn thành cuộc cách mạng dân tộc, dân chủ, nhân dân đã quyết định chọn conđường đi lên CNXH bỏ qua chế độ TBCN là một sự lựa chọn đúng đắn, phù hợpvới xu thế phát triển của thời đại và thể hiện tiếp tục sự kiên định đối với Chủ
