(SKKN 2022) Một số biện pháp nâng cao hiệu quả đọc hiểu văn bản truyện Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) cho học sinh lớp 12 THPT

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 4 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐỌC HIỂU VĂN BẢN TRUYỆN CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA NGUYỄN MINH CHÂU CHO HỌC

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT HOẰNG HÓA 4

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ĐỌC HIỂU

VĂN BẢN TRUYỆN CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA

(NGUYỄN MINH CHÂU) CHO HỌC SINH LỚP 12 THPT

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hòa Chức vụ: Giáo viên

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn

THANH HOÁ NĂM 2022

1.Mở đầu 1

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 4

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 5

2.3.1 Biện pháp thu thập và xử lí thông tin về tác giả và tác phẩm 7 2.3.2 Biện pháp tiếp cận và cảm nhận chung về tác phẩm 8 2.3.3 Biện pháp phân tích, đánh giá một số nhân vật chính của tác

phẩm

9

2.3.4 Biện pháp tổng hợp, khái quát kiến thức 11

2.4.1 Trước khi thực hiện sáng kiến kinh nghiệm 12 2.4.2 Sau khi thực hiện sáng kiến kinh nghiệm 13

1 MỞ ĐẦU

1.1.Lí do chọn đề tài

Sau nhiều năm thực hiện Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII và các chủ trương của Đảng, Nhà nước về định hướng chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lĩnh vực giáo dục và đào tạo nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần to lớn vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tuy nhiên, chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu, phương pháp giáo dục còn lạc hậu, việc thi cử, kiểm tra và đánh giá kết quả còn thiếu thực chất

Bởi vậy, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu rõ quan

điểm chỉ đạo: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới

những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục - đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng,

xã hội và bản thân người học, đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học”[14.1; tr

2-3] Mục tiêu tổng quát của việc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào

tạo là: “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất

tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân”[14.1; tr 4].

Thực hiện quan điểm chỉ đạo, ngành giáo dục đã tiến hành biên soạn nội dung chương trình và sách giáo khoa (SGK) theo quan điểm đổi mới Chương trình đổi mới nhằm phát triển năng lực và phẩm chất người học, hài hòa đức - trí

- thể - mỹ, hài hòa giữa dạy người, dạy chữ và dạy nghề Nội dung giáo dục đổi mới theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề, tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Tuy nhiên, việc dạy học Văn nói chung và dạy đọc hiểu văn bản truyện nói riêng, tại các nhà trường hiện nay còn chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo, tăng cường vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học Một số giáo viên còn giữ thói quen dạy học đọc chép, truyền thụ một chiều mà chưa chú trọng khuyến khích học sinh (HS) tự học, tự nghiên cứu, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực, chậm ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học Do vậy, đổi mới giáo dục phải gắn đổi mới chương trình, SGK với đổi mới phương pháp, biện pháp, kĩ thuật dạy học theo hướng phát huy tính chủ động, tích cực và sáng tạo của học sinh

Trong chương trình Ngữ văn ở cấp trung học phổ thông (THPT), văn bản thuộc thể loại truyện chiếm số lượng lớn Các văn bản được chọn đưa vào SGK đều là những tác phẩm tiêu biểu cho từng thế loại, từng thời kì, là di sản quý báu của nền văn học dân tộc Do đó, việc hướng dẫn cho HS đọc hiểu hiệu quả các văn bản thuộc thể loại truyện rất quan trọng, giúp các em học hiệu quả hơn bộ môn Ngữ văn trong nhà trường, được rèn luyện và thành thạo các kĩ năng nghe -nói - đọc - viết, khám phá các giá trị văn hóa tinh thần do tiền nhân để lại Hơn nữa, truyện phản ánh cuộc sống và thế giới tâm hồn của con người trong các mối quan hệ xã hội khác nhau, ở các khoảng thời gian và không gian khác nhau Bởi vậy, đọc hiểu hiệu quả văn bản truyện giúp người đọc có được những bài học lịch sử và bài học nhân sinh sâu sắc, tích lũy thêm vốn sống cho mình, để sau khi tốt nghiệp, các em sẽ tự tin bước vào đời.Trong nhóm truyện hiện đại được

giảng dạy ở chương trình 12 cấp THPT, truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa của

nhà văn Nguyễn Minh Châu có một vị trí rất quan trọng Tác phẩm là thành tựu của văn học Việt Nam thời kì đổi mới, đưa văn học nói chung và truyện ngắn nói riêng từ cảm hứng sử thi- lãng mạn sang cảm hứng thế sự- đời tư Tác phẩm đem đến cho người học những bài học sâu sắc và thấm thía về cách nhìn cuộc

sống và nhìn con người Do đó, đọc hiểu truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa

hiệu quả sẽ góp phần hình thành cho học sinh một thế giới quan, nhân sinh quan đúng đắn, chuẩn bị hành trang để các em vững bước vào đời Mặc dù có vị trí quan trọng như vậy nhưng việc dạy đọc hiểu văn bản này hiện nay chưa đáp ứng được những mục tiêu và yêu cầu đề ra Một trong số những tồn tại cần khắc phục là người dạy cần phải sử dụng những cách thức, biện pháp phù hợp hơn với thể loại văn bản, phù hợp với đối tượng học sinh, đặc biệt hơn là phải phát huy được khả năng tự học, tự khám phá, làm chủ kiến thức của học sinh

Xuất phát từ những lí do trên, tôi chọn đề tài cho sáng kiến kinh nghiệm

của mình là “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả đọc hiểu văn bản truyện

Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) cho học sinh lớp 12 THPT”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Trong sáng kiến kinh nghiệm này, người viết hướng đến mục đích rèn luyện kĩ năng và nâng cao năng lực đọc hiểu văn bản truyện cho đối tượng học

sinh lớp 12 THPT từ việc đọc hiểu văn bản truyện Chiếc thuyền ngoài xa

(Nguyễn Minh Châu) Từ đó, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho học sinh, đồng thời đề xuất một hướng đổi mới cách tiếp cận và khám phá tác phẩm văn học trong nhà trường phổ thông

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Sáng kiến kinh nghiệm nghiên cứu cách thức thực hiện, hiệu quả của những biện pháp rèn luyện kĩ năng và nâng cao năng lực đọc hiểu văn bản

truyện Chiếc thuyền ngoài xa của nhà văn Nguyễn Minh Châu trong SGK Ngữ

văn 12 cho học sinh lớp 12 THPT.

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Trong sáng kiến kinh nghiệm, người viết sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu sau:

1.4.1 Phương pháp hệ thống hóa lí thuyết

Người viết sử dụng phương pháp này để tiến hành nghiên cứu, hệ thống các kiến thức lí thuyết cơ bản của thể loại truyện, các bước đọc hiểu văn bản truyện

1.4.2 Phương pháp khảo sát

Phương pháp khảo sát được sử dụng để nắm bắt thực trạng dạy đọc hiểu

văn bản truyện nói riêng và dạy đọc hiểu truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa nói

riêng ở một số trường THPT bằng việc quan sát, phỏng vấn trực tiếp hoặc sử dụng phiếu điều tra hoạt động dạy của giáo viên, hoạt động học của học sinh, bài kiểm tra thường xuyên, bài kiểm tra định kì, kết quả học tập Trên cơ sở đó, đề xuất một số biện pháp dạy học nâng cao hiệu quả đọc hiểu văn bản truyện cho học sinh THPT

1.4.3 Phương pháp thống kê

Người viết sử dụng phương pháp thống kê để thu thập thông tin về tác giả, tác phẩm, xử lí kết quả khảo sát thực tiễn, thực nghiệm sư phạm, từ đó có những căn cứ rút ra những nhận xét, đánh giá với mức độ chính xác cần thiết

1.4.4 Phương pháp thực nghiệm

Trong sáng kiến kinh nghiệm, phương pháp thực nghiệm sư phạm đóng vai trò hết sức quan trọng Người viết sử dụng phương pháp này nhằm kiểm chứng giả thiết nghiên cứu và tính khả thi của những biện pháp được đề xuất trong việc

rèn luyện kĩ năng và nâng cao hiệu quả đọc hiểu văn bản truyện Chiếc thuyền

ngoài xa cho học sinh THPT.

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Đặc trưng của truyện

Truyện là thể loại văn học phản ánh đời sống trong tính khách quan của

nó, qua con người, hành vi, sự kiện được miêu tả và kể lại bởi một người kể chuyện (trần thuật) nào đó Ở đây cốt truyện với một chuỗi các tình tiết, sự kiện, biến cố xảy ra liên tiếp tạo nên sự vận động của hiện thực được phản ánh, góp phần khắc họa rõ nét tính cách, số phận từng nhân vật Nhân vật được miêu tả chi tiết và sinh động trong mối quan hệ chặt chẽ với hoàn cảnh, với môi trường xung quanh Truyện không bị gò bó về không gian, thời gian, có thể đi sâu vào tâm trạng con người, những cảnh đời cụ thể hay tái hiện những bức tranh đời sống toàn cảnh rộng lớn Truyện sử dụng nhiều hình tức ngôn ngữ khác nhau Ngoài ngôn ngữ người kể chuyện còn có ngôn ngữ nhân vật Bên cạnh lời đối đáp, lại có lời độc thoại nội tâm Lời kể khi thì ở bên ngoài, khi lại nhập vào lời nhân vật Ngôn ngữ truyện gần với ngôn ngữ đời sống

2.1.2 Phân loại truyện

Trong văn học dân gian, truyện có nhiều kiểu loại: thần thoại, truyền thuyết, truyện cổ tích, truyện cười, truyện ngụ ngôn Trong văn học trung đại có

truyện viết bằng chữ Hán như truyền kì (Truyền kì mạn lục- Nguyễn Dữ) và truyện thơ Nôm (Truyện Kiều- Nguyễn Du, Truyện Lục Vân Tiên- Nguyễn Đình

Chiểu) Trong văn học hiện đại, dựa theo quy mô văn bản và dung lượng hiện thực người ta chia ra truyện ngắn, truyện vừa, truyện dài

2.1.3 Quy trình đọc hiểu văn bản truyện.

Để đọc hiểu một văn bản truyện đạt hiệu quả cao, người đọc cần tiến hành các bước cơ bản sau:

Bước 1: Tìm hiểu những kiến thức khái quát về tác phẩm (tác giả, bối cảnh xã hội, hoàn cảnh sáng tác) để có cơ sở cảm nhận các tầng nội dung và ý nghĩa của truyện

Đối với yếu tố tác giả, cần đặc biệt chú ý đến cá tính sáng tạo, phong cách nghệ thuật, đặc điểm sáng tác của tác giả, đặc biệt là trong giai đoạn tác phẩm ra đời Đây là những yếu tố chi phối mạnh mẽ đến giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm

Bối cảnh xã hội và hoàn cảnh sáng tác cũng tác động sâu sắc đến nhận thức, quan điểm sáng tác, tư tưởng của tác giả Nắm vững yếu tố bối cảnh xã hội

và hoàn cảnh sáng tác sẽ giúp người đọc dễ dàng lí giải được các vấn đề tác giả đặt ra trong tác phẩm

Bước 2: Phân tích diễn biến cốt truyện qua các phần mở đầu, vận động, kết thúc với các tình tiết, sự kiện, biến cố cụ thể Cần đặc biệt chú ý đến những tình tiết bất ngờ, sự kiện đặc biệt, biến cố lớn có vai trò quan trọng trong phản ánh hiện thực, khắc họa tính cách nhân vật Khi phân tích cốt truyện cần chú ý đến nghệ thuật kể chuyện của tác giả như lựa chọn ngôi kể, điểm nhìn trần thuật, giọng điệu kể chuyện, cách sắp xếp các sự kiện, các tình tiết

Bước 3: Phân tích các nhân vật trong dòng lưu chuyển của cốt truyện (chủ yếu là phân tích nhân vật trung tâm, nhân vật chính của truyện) Tập hợp thành

hệ thống và làm rõ ý nghĩa của các tình tiết miêu tả nhân vật về ngoại hình, hành động, nội tâm, ngôn ngữ Tìm hiểu mối quan hệ giữa nhân vật này với nhân vật khác, giữa nhân vật với hoàn cảnh xung quanh Khi phân tích nhân vật, chú ý đến nghệ thuật xây dựng nhân vật: cách tạo tình huống để khám phá bản chất nhân vật, cách miêu tả ngoại hình, hành động, cách biểu hiện nội tâm,…

Bước 4: Khái quát giá trị nghệ thuật và nội dung tư tưởng của truyện Cần trả lời được các câu hỏi: Truyện đặt ra vấn đề gì? Truyện có ý nghĩa tư tưởng như thế nào? Truyện có giá trị nhận thức, giá trị giáo dục và giá trị thẩm mĩ hay không? Nhà văn đã gửi gắm những bài học đạo đức, bài học nhân sinh nào trong nội dung cốt truyện và qua hình tượng nhân vật?

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Khảo sát văn bản truyện trong chương trình, sách giáo khoa trung học phổ thông

Trong chương trình Ngữ văn ở cấp THPT, văn bản văn học thuộc thể loại truyện chiếm số lượng lớn Theo khảo sát và thống kê của người viết, các tác phẩm truyện được phân phối đều cho các học kì và ở các khối lớp Ở lớp 10, các

văn bản truyện gồm truyện dân gian như sử thi (Đăm Săn), truyền thuyết (Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy), truyện cổ tích (Tấm Cám), truyện cười (Tam đại con gà, Nhưng nó phải bằng hai mày), truyện thơ (Tiễn

dặn người yêu), truyện trung đại như truyền kì (Truyền kì mạn lục), truyện thơ

Nôm (Truyện Kiều) Ở lớp 11, các văn bản truyện gồm thể loại kí sự (Thượng

kinh kí sự), truyện ngắn hiện đại (Hai đứa trẻ, Chữ người tử tù, Chí Phèo), tiểu

thuyết (Số đỏ) Ở lớp 12, thể loại truyện ngắn hiện đại tiếp tục được dạy trong chương trình gồm Vợ chồng A Phủ, Vợ nhặt, Rừng xà nu, Những đứa con trong

gia đình, Chiếc thuyền ngoài xa Ở cả ba khối lớp, các văn bản thuộc thể loại

truyện chiếm 45% tổng số các văn bản văn học được đưa vào giảng dạy, 55% còn lại thuộc về các thể loại thơ, kịch và nghị luận Các văn bản truyện được chọn đưa vào SGK đều là những tác phẩm tiêu biểu, phản ánh những giai đoạn phát triển quan trọng của nền văn học dân tộc, là di sản quý báu của nền văn học

dân tộc Mỗi tác phẩm được đưa vào giảng dạy hướng tới những mục tiêu cụ thể

về kiến thức, kĩ năng, thái độ, năng lực, phẩm chất và mong muốn hình thành nên nhân cách tốt đẹp của con người Việt Nam trong thời đại mới

2.2.2 Khảo sát thực trạng dạy đọc hiểu văn bản truyện “Chiếc thuyền ngoài xa” (Nguyễn Minh Châu) trong nhà trường phổ thông

2.2.2.1 Việc dạy của giáo viên

Để có thể đưa ra những đánh giá chính xác về tình hình dạy đọc hiểu văn bản truyện trong nhà trường THPT hiện nay, người viết đã tiến hành khảo sát thực tế ở một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa là trường THPT trường THPT Hoằng Hóa 3 (Hoằng Hóa), THPT Hoằng Hóa 4 (Hoằng Hóa), trường THPT Sầm Sơn (thị xã Sầm Sơn) và trường THPT Hậu Lộc 4 (Hậu Lộc)

Việc khảo sát được tiến hành thông qua hoạt động dự giờ (theo tinh thần nghiên cứu bài học), phát phiếu thăm dò ý kiến giáo viên (GV) và học sinh sau

dự giờ (15 giáo viên và 150 học sinh) Các giờ được dự là một số tiết dạy đọc

hiểu văn bản truyện Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) trong SGK

THPT (chương trình chuẩn) Trên cơ sở đó, người viết rút ra một số nhận xét sau:

Một là, các giáo viên đã có sự chuẩn bị chu đáo cho mỗi giờ lên lớp cả ở

việc thiết kế bài học và chuẩn bị đồ dùng dạy học Tuy nhiên, nội dung giáo án còn thiên về về cung cấp kiến thức, chưa chú trọng thiết kế các các hoạt động cho học sinh, còn tồn tại việc giáo viên cảm thụ thay cho học sinh và chưa phát huy vai trò chủ động và sáng tạo của người học

Hai là, các giáo viên chậm đổi mới phương pháp, biện pháp và kĩ thuật

dạy học Thiết bị dạy học cơ bản vẫn là phấn trắng và bảng đen, máy chiếu có được sử dụng nhưng chưa thực sự phát huy hiệu quả, nguồn kiến thức tham khảo phong phú từ in- tơ- nét còn bị bỏ qua Các hình thức dạy học như hoạt động nhóm, đóng vai, nêu và giải quyết vấn đề,…còn mang nặng tính hình thức

2.2.2.2 Việc học của học sinh

Qua việc dự giờ, người viết nhận thấy giáo viên vẫn là người đóng vai trò chủ đạo trong mọi khâu của giờ đọc hiểu, tính chủ động, tích cực và sáng tạo của học sinh chưa được phát huy, học sinh vẫn thụ động đón nhận những kiến thức do giáo viên truyền đạt một chiều mà không có sự phản hồi hay tự mình khám phá, chiếm lĩnh tác phẩm Đa phần học sinh không chưa thực sự có hứng thú với giờ học, thậm chí có còn cảm thấy nhàm chán và mệt mỏi, các em chuẩn

bị bài ở nhà rất qua loa, việc hợp tác với giáo viên và các bạn trong các hoạt động trên lớp còn hạn chế

Tóm lại, thực trạng vấn đề nhìn từ phía giáo viên và học sinh đặt ra một yêu cầu cấp thiết là cần phải mạnh dạn và tích cực đổi mới phương pháp dạy học, đa dạng hóa các hình thức, biện pháp, kĩ thuật, để phát huy vai trò của học sinh trong dạy học và điều quan trọng nhất là nâng cao hiệu quả giờ dạy

2.3 Các giải pháp thực hiện

Để nâng cao hiệu quả đọc hiểu văn truyện cho học sinh THPT, người viết sáng kiến đã sử dụng một số các biện pháp dạy học vào hướng dẫn cho học sinh

đọc hiểu truyện ngắn Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu ) Mục đích

của việc sử dụng các biện pháp này là hình thành cho học sinh kĩ năng tự đọc, tự

tìm hiểu, tự khám phá, tự chiếm lĩnh giá trị của tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa.

Từ đó, hình thành cho học sinh kĩ năng và nâng cao năng lực đọc hiểu tác phẩm văn học nói chung trong và ngoài nhà trường

2.3.1 Biện pháp thu thập và xử lí thông tin về tác giả và tác phẩm

Sử dụng biện pháp này, mục đích hướng đến là hình thành cho học sinh kĩ năng thu thập những thông tin, xử lí thông tin về tác giả và tác phẩm Vai trò của biện pháp này là giúp học sinh có được một kho kiến thức phong phú và sâu sắc

về tác giả, tác phẩm, tạo cho HS tiền đề vững chắc để tiếp cận và khám phá tác phẩm Biện pháp này được học sinh thực hiện trước giờ học ở lớp và hoàn toàn chủ động về thời gian, về phương tiện và cách thức Chẳng hạn như thu thập và

xử lí thông tin về nhà văn Nguyễn Minh Châu và truyện ngắn Chiếc thuyền

ngoài xa, học sinh sẽ tiến hành những công việc như:

- Tìm kiếm, thu thập, chọn lọc, ghi chép và sắp xếp các thông tin tìm kiếm được về tác giả Nguyễn Minh Châu (cuộc đời, sự nghiệp, phong cách sáng tác, đổi mới lối viết), hoàn cảnh ra đời và bối cảnh xã hội của truyện Đồng thời học

sinh cũng thu thập những nhận xét, đánh giá của các nhà nghiên cứu về tác giả,

tác phẩm làm cơ sở để các em hiểu sâu sắc hơn về tác giả và tác phẩm mà các

em sắp đọc hiểu trên lớp Với sự hỗ trợ của SGK, sách tham khảo, công cụ tìm kiếm trên mạng in- tơ- nét, HS sẽ có những kiến thức đầy đủ và có giá trị về tác giả, tác phẩm

- Đến giờ học, ở phần tìm hiểu chung về tác giả và tác phẩm, HS sẽ trình bày những kiến thức khái quát, có chọn lọc về tác giả, tác phẩm

- Cuối cùng, GV tổng hợp, khái quát, nhấn mạnh ý chính và bổ sung thêm thông tin cần thiết để hoàn thành việc tìm hiểu những kiến thức khái quát về tác giả, tác phẩm

Sau khi áp dụng biện pháp thứ nhất này, kết quả thu được như sau:

* Một số nét chính về tác giả Nguyễn Minh Châu: Nguyễn Minh Châu là nhà văn tiêu biểu của nền văn học hiện đại Việt Nam và là nhà văn đi tiên phong

trong việc đổi mới văn xuôi Việt Nam sau năm 1975 Trước 1975, Nguyễn Minh

Châu rất thành công ở đề tài người lính với các tiểu thuyết Cửa sông (1967),

Dấu chân người lính (1972) Sau 1975, từ cảm hứng lãng mạn- sử thi trước

1975, ông chuyển sang cảm hứng thế sự - đời tư, quan tâm sâu sắc đến vấn đề số phận cá nhân, sự phức tạp của đời sống nhân sinh thời kì hậu chiến Cac tác

phẩm tiêu biểu của Nguyễn Minh Châu sau 1975 gồm có Miền cháy (tiểu thuyết, 1977), Lửa từ những ngôi nhà (tiểu thuyết, 1977), Những người đi từ trong rừng

ra (tiểu thuyết, 1982), Người đàn bà trên chuyến tài tốc hành (1983), Bến quê

(1985), Chiếc thuyền ngoài xa (1987) Truyện của Nguyễn Minh Châu sau năm

1975 mang đậm phong cách tự sự- triết lí, đem đến cho người đọc những bài học đạo đức, bài học nhân sinh sâu sắc

* Một số nhận định về Nguyễn Minh Châu: “Nguyễn Minh Châu là người

kế tục xuất sắc những bậc thầy của nền văn xuôi Việt Nam và cũng là người mở đường rực rỡ cho những cây bút trẻ tài năng sau này” (Nguyễn Khải); “Đọc Nguyễn Minh Châu, người ta thấy cuộc đời và trang sách liền nhau Chặng đường đời hôm nay cũng như từng đoạn sáng tạo trên trang giấy của tài năng Những cái tưởng như bình thường, lặt vặt trong cuộc sống hằng ngày, dưới con mắt và ngòi bút của Nguyễn Minh Châu đều trở thành những gợi ý đáng suy ngẫm và có tầm triết lí”(Tô Hoài).

* Hoàn cảnh ra đời và bối cảnh xã hội của truyện: Tác phẩm ra đời vào tháng 8 năm 1983 trong bối cảnh đất nước gặp nhiều khó khăn thời hậu chiến: nền kinh tế nghèo nàn lạc hậu, đời sống vật chất và tinh thần thiếu thốn, công tác chỉ đạo, điều hành đất nước ở một số lĩnh vực còn mắc sai lầm,…Văn học nghệ thuật vẫn còn chậm đổi mới, các nghệ sĩ say sưa ngợi ca chiến thắng, ngợi ca những thành quả của công cuộc xây dựng CNXH mà quên đi những khổ đau, bất hạnh của con người do chiến tranh và đói nghèo gây ra Do đó, sự ra đời của

tác phẩm Chiếc thuyền ngoài xa như một lời nhắc nhở của nhà văn Nguyễn

Minh Châu về cách nhìn cuộc sống, con người, về vai trò và sứ mệnh của văn

học nghệ thuật đối với đời sống Tác phẩm được in lần đầu trong tập truyện Bến

quê (1985) và sau đó được in trong tập Chiếc thuyền ngoài xa (1987).

2.3.2 Biện pháp tiếp cận và cảm nhận chung về tác phẩm.

Mục đích sử dụng biện pháp này là tạo điều kiện để tất cả học sinh đều được tiếp cận tác phẩm thông qua hoạt động đọc văn bản, bước đầu cảm nhận được nội dung tác phẩm thông qua việc tóm tắt những sự việc chính, những chi tiết tiêu biểu của cốt truyện Trên cơ sở đó, các em sẽ nắm được kết cấu tác phẩm, phân chia bố cục văn bản và bước đầu hệ thống hóa được kiến thức cơ