Với phương pháp dạy và học này, học sinh có thể khắc phục đượcnhững khó khăn trong nghiên cứu kiến thức học tập, từ đó nắm bắt kiến thứcnhanh hơn và giải quyết được các chuyên đề Địa lí,
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT QUẢNG XƯƠNG 2
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Địa lí
THANH HÓA, NĂM 2022
Trang 22.3.1 Phân loại đối tượng học sinh để có phương thức dạy học phù hợp 52.3.2 Khơi dậy lòng ham muốn học tập môn Địa Lí của học sinh lớp
12
5
2.3.3 Đổi mới phương pháp giảng dạy và hình thức dạy học 62.3.4.Tăng cường sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học Địa Lí 11
2.3.6.Thành lập câu lạc bộ yêu thích môn Địa Lí cho học sinh lớp 12 14
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Thực hiện nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của ban chấp hànhtrung ương Đảng Cộng Sản Việt Nam về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục vàđào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Định hướng pháttriển năng lực tự học, tự sáng tạo phát huy tính chủ động tích cực của học sinhngày càng được áp dụng rộng rãi Địa Lí là môn học cung cấp cho học sinhnhững kiến thức phổ thông, cơ bản, cần thiết về trái đất và mọi hoạt động kinh tế
- xã hội của con người Vì vậy kiến thức Địa Lí rất có hữu ích trong cuộc sốngthực tế thường ngày Điều quan trọng là người giáo viên cần biết khơi gợi sựhứng thú của học sinh đối với môn học Bởi đây là môn học thú vị, những kiếnthức Địa Lí là kiến thức thực tế Học giỏi Địa Lí cũng có nghĩa là giỏi về nhiềukiến thức xã hội cần thiết ở ngoài đời sống thường gặp Nhưng thực tiễn củaviệc giảng dạy bộ môn Địa Lí ở trường THPT Quảng Xương II những nămtrước đây còn gặp nhiều khó khăn, học sinh chưa chú trọng, học lệch các môn,
do học sinh xem Địa Lí là môn phụ, chưa có hứng thú với bộ môn
Đại dịch Covid -19 ở trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng diễnbiến ngày càng phức tạp.Vì vậy có những thời điểm do dịch bệnh học sinhkhông thể đến trường được nhưng với phương châm “Tạm dừng đến trường,nhưng không dừng học” thì yêu cầu giáo viên phải có những phương pháp giảngdạy linh hoạt, đa dạng, phải biết ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học, ônthi tốt nghiệp THPT và kiểm tra, đánh giá học sinh.…để thích nghi với tình hìnhdịch bệnh
Đáp ứng đổi mới nội dung, chương trình sách giáo khoa, kiểm tra, đánhgiá…dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho học sinh, học sinh làmchủ kiến thức, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Với tinh thần đổi mới để nângcao hiệu quả giảng dạy, với mong muốn giúp các em nắm vững kiến thức bộmôn Địa lí… đó chính là những lí do cấp thiết nên tôi chọn đề tài “Một số biệnpháp nâng cao chất lượng dạy học môn Địa Lí lớp 12 tại trường THPT QuảngXương II”
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Giúp đội ngủ giáo viên có những phương pháp giảng dạy linh hoạt, đa
dạng, phải biết ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học, ôn thi tốt nghiệpTHPT và kiểm tra, đánh giá học sinh.…để thích nghi với tình hình dịch bệnh vàđạt kết quả cao trong quá trình dạy học
Giúp học sinh có được kiến thức đầy đủ hơn, có phương pháp học tập
và tự ôn tập đạt kết quả cao trong các kì thi
Với phương pháp dạy và học này, học sinh có thể khắc phục đượcnhững khó khăn trong nghiên cứu kiến thức học tập, từ đó nắm bắt kiến thứcnhanh hơn và giải quyết được các chuyên đề Địa lí, giúp các em giải quyết cácvấn đề nhanh nhất và đúng chuẩn nhất
Trang 4Góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường, thúcđẩy động cơ phấn đấu vươn lên nắm bắt kiến thức của học sinh và đạt đượckết quả cao trong các kì thi.
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài hướng tới đối tượng nghiên cứu là: “Nâng cao chất lượng dạy họcmôn Địa Lí lớp 12 tại trường THPT Quảng Xương II”
1.4 Phương pháp nghiên cứu: Thống kê, phân tích, tổng hợp.
1.5 Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm:
Tăng cường sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học và kiểm tra, đánhgiá Áp dụng phương pháp dạy học tích cực phát huy năng lực tự học, sáng tạocủa học sinh Thiết kế nội dung nội dung bài học đa dạng, phù hợp thực tiễn địaphương để học sinh nhanh chóng tư duy bố cục nội dung bài học
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
… Trong Địa Lí có các năng lực chuyên biệt như: năng lực học tập ngoài thựcđịa, năng lực sử dụng bản đồ, năng lực sử dụng số liệu thống kê và biểu đồ,năng lực sử dụng tranh ảnh, hình vẽ, mô hình, video……
Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chươngtrình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là
từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinhvận dụng được cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiệnchuyển từ phương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cáchhọc, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩmchất Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên - học sinhtheo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Phảiphát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triểnnăng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin ),trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy Cóthể chọn lựa một cách linh hoạt các phương pháp chung và phương pháp đặc thùcủa môn học để thực hiện Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phương pháp nào cũngphải đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhậnthức (tự chiếm lĩnh kiến thức) với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”
Việc sử dụng phương pháp dạy học gắn chặt với các hình thức tổ chứcdạy học Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà cónhững hình thức tổ chức thích hợp như: học cá nhân, học nhóm, học trong lớp,học ở ngoài lớp Cần chuẩn bị tốt về phương pháp đối với các giờ thực hành,tiết ngoại khoá để đảm bảo yêu cầu rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiếnthức vào thực tiễn, nâng cao hứng thú cho người học
Trang 5Việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lựcthể hiện qua bốn đặc trưng cơ bản sau:
+ Dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, giúp học sinh tự
khám phá những điều chưa biết chứ không thụ động tiếp thu những tri thức đượcsắp đặt sẵn Giáo viên là người tổ chức và chỉ đạo học sinh tiến hành các hoạtđộng học tập phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đã biết vàocác tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn
+ Chú trọng rèn luyện cho học sinh biết khai thác sách giáo khoa và các tài liệuhọc tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, suy luận để tìm tòi và pháthiện kiến thức mới Định hướng cho học sinh cách tư duy như phân tích, tổnghợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, tương tự, quy lạ về quen… để dần hình thành
và phát triển tiềm năng sáng tạo
+ Tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác, lớp học trở thành môi
trường giao tiếp giáo viên - học sinh và học sinh - học sinh nhằm vận dụng sựhiểu biết và kinh nghiệm của từng cá nhân, của tập thể trong giải quyết cácnhiệm vụ học tập chung
+ Chú trọng đánh giá kết quả học tập theo mục tiêu bài học trong suốt tiến trình
dạy học thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập (đánh giá lớp học) Chú trọng pháttriển kỹ năng tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh với nhiều hình thứcnhư theo lời giải đáp án mẫu, theo hướng dẫn, hoặc tự xác định tiêu chí để cóthể phê phán, tìm được nguyên nhân và nêu cách sửa chữa các sai sót (tạo điềukiện để học sinh tự bộc lộ, tự thể hiện, tự đánh giá)
Để thực hiện tốt phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực, tôi
đã sử dụng kết hợp đa dạng các phương pháp và hình thức dạy học để phát huytính tích cực và nâng cao chất lượng dạy học Dạy học toàn lớp, dạy học nhóm,cặp đôi và dạy học cá thể là những hình thức dạy học cần kết hợp với nhau, mỗimột hình thức có những chức năng riêng Trong thực tiễn dạy học ở trườngTHPT Quảng Xương II, tôi đã thực hiện nhuần nhuyễn các phương pháp và hìnhthức dạy học, góp phần tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh Học sinh
có hứng thú học tập môn Địa lí , giúp học sinh học tập đạt hiệu quả cao hơn
2.2 Thực trạng của vấn đề
2.2.1.Thuận lợi
Môn Địa Lí lớp 12 được chú trọng trong chương trình giáo dục phổ thông,
với số tiết phân phối chương trình 1,5 tiết/ tuần/lớp
Là môn khoa học xã hội nằm trong các khối thi truyền thống của khối C
và xét các tổ hợp khác vào các trường đại học (A09: Toán-Địa-Công Dân, B02:Toán-Sinh-Địa, C20: Văn-Đia-Công Dân )
Ở trường THPT Quảng Xương II, đội ngũ giáo viên trong Địa Lí tràn đầynhiệt huyết, không ngừng nghiên cứu, tìm tòi các phương pháp dạy học tích cực,khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học khá tốt Tổ thường xuyênhọp để bàn các vấn đề về chuyên môn, trau dồi kinh nghiệm lẫn nhau
Nhà trường luôn quan tâm đến chất lượng dạy học của giáo viên và họcsinh, đặc biệt đối với học sinh lớp 12, thường xuyên phát động các phong tràothi đua học tập, các hoạt động giáo dục mang tính đổi mới Cơ sở vật chất củanhà trường tương đối tốt đáp ứng được nhu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy
Trang 6có ti vi kết nối internet trên mỗi phòng học, có phòng thư viện rộng rãi, đa dạng,phong phú các loại hình sách
Bộ môn Địa Lí trong thư viện
Phòng thư viện nhà trường
Thường xuyên mở các lớp tập huấn về chuyên môn của sở GD&ĐT: bồidưỡng thường xuyên, thay sách, chuẩn kiến thức kỹ năng…
Được quan tâm trong các kì thi, từ cấp cơ sở đến cấp quốc gia: học sinhgiỏi cấp tỉnh, cấp quốc gia, thi tốt nghiệp, thi đại học- cao đẳng…
2.2.2 Khó khăn.
Trang 7Theo quan niệm của xã hội, của cha mẹ học sinh và một số bộ môn khácthì đây là môn học phụ, cho nên có sự thiên lệch trong nhận thức về tầm quantrọng của môn học, từ đó chưa khuyến khích học sinh học tốt môn Địa Lí.
Học sinh nhiều em học lệch, không quan tâm nhiều đến môn học (học đốiphó để kiểm tra, thi tốt nghiệp), nhất là học sinh lớp 12 ban khoa học tự nhiên
Môn Địa Lí là môn học khó (vừa có kiến thức tự nhiên, vừa có kiến thức
xã hội) Không phải là môn học thuộc lòng mà là môn học giao thoa giữa kiếnthức tự nhiên và kiến thức xã hội, học sinh chưa có phương pháp học tập thíchhợp
Theo xu hướng phát triển của xã hội, học sinh học trường Quảng Xương
II không theo khối C Vì vậy việc dạy và chọn học sinh đội tuyển luôn luôn gặpnhiều khó khăn
2.3 Biện pháp đã sử dụng giải quyết vấn đề.
2.3.1 Phân loại đối tượng học sinh để có phương thức dạy học phù hợp.
Dựa vào kết quả học tập bộ môn của năm học trước, tôi đã chia học sinhthành các nhóm theo học lực: nhóm khá - giỏi, nhóm trung bình và nhóm yếu -kém
Tìm hiểu nguyên nhân vì sao học sinh lại học yếu môn của mình để có thểđưa ra phương pháp dạy học thích hợp, tránh tình trạng học sinh yếu - kém bị
“bỏ rơi” trong tiết học
Cử các em khá - giỏi kèm thêm các em yếu - kém trong và ngoài giờ học.Khi giao bài tập nên phù hợp với đối tượng học sinh: Học sinh trung bình
và yếu - kém chỉ cần đảm bảo làm được các bài cơ bản ở mức độ biết, hiểu
Xây dựng động cơ học tập cho học sinh và điều chỉnh những nhận thứcsai lệch của các em về môn học
Hướng dẫn từng nhóm học sinh để có phương pháp học thích hợp
Động viên, khuyến khích và có những lời khen khi các em tiến bộ dù đó
là ít hay nhiều, tránh rập khuôn cứng nhắc làm các em chán nản bỏ cuộc
2.3.2 Khơi dậy lòng ham muốn học tập môn Địa Lí của học sinh lớp 12.
Ngay từ những tiết dạy đầu tiên tôi cố gắng chuẩn bị thật chu đáo về nộidung kiến thức, phương tiện dạy học để tạo sự hứng thú cho các em
Qua hoạt động khởi động của tiết học, giáo viên sẽ kích thích được trí tò
mò, muốn khám phá môn học ở các em học sinh lớp 12
Ví dụ 1: Khi dạy Địa lí 12 bài “Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa”- tiết 1giáo viên thông qua hoạt động khởi động để gây hứng thú học tập cho học sinh
bằng cách cho học sinh xem 1 đoạn video về bài hát “Gửi nắng cho em”.
Giáo viên yêu cầu HS trả lời các câu hỏi sau:
Câu 1 Cho biết nhân vật “Anh” trong lời bài hát đang ở đâu?
Câu 2 Nhân vật này muốn gửi gì cho cô gái?
Câu 3 Cho biết nhân vật Em trong lời bài hát đang ở đâu?
Câu 4 Tại sao sao nhân vật “Anh” lại thương những người thợ cày thợ cấy?
Câu 5 Cho biết bài hát đang viết vào thời điểm nào trong năm?
Câu 6 Theo em tại sao nhân vật “Anh” lại nhớ đến đến hoa đào chứ không phải
hoa mai?
Trang 8Ví dụ 2: Dạy bài 14:” Sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên”, để gâyđược hứng thú học tập cho học sinh giáo viên có thể khởi động theo cách sau:
- Bước 1: GV hướng dẫn cả lớp chơi: “Hiểu ý đồng đội”
GV chọn ngẫu nhiên 3 cặp lên bốc thăm lượt thi
Thể lệ: Mỗi cặp lên thi sẽ bốc thăm 1 chủ đề (không báo trước) Mỗi chủ đề
có 6 từ hoặc cụm từ liên quan đến chủ đề Trong thời gian 1,5 phút 1 bạn sẽdùng lời để diễn đạt cho đồng đội đoán đúng từ hoặc cụm từ đó Lưu ý, khôngđược dùng từ đồng nghĩa, hoặc ký hiệu, ám hiệu khác…Từ nào khó có thể bỏqua, còn thời gian sẽ quay lại đoán tiếp Hết thời gian, đội nào đoán được nhiều
từ nhất đội đó thắng Trong trường hợp số từ bằng nhau thì ai hoàn thành sớmhơn thì thắng hoặc ai bị phạm quy ít hơn sẽ thắng
5 Vườn quốc gia
6 Ô nhiễm môi trường nước
1 Suy thoái
2 Nhiễm mặn, nhiễm phèn
3 Nghèo dinh dưỡng
4 Cải tạo đất
5 Thâm canh
6 Định canh, định cư
- Bước 2: GV chọn 1 em học sinh lên dẫn chương trình, 1 thư ký và 1 trọng tài.
- Bước 3: Tiến hành trò chơi.
- Bước 4: Tổng kết và GV vào bài mới (GV có thể linh hoạt trong việc phần
thưởng là quà hay điểm cộng)
Muốn khơi dậy lòng ham muốn học tập môn Địa Lí của học sinh lớp 12thì giáo viên phải trang bị cho mình một lượng kiến thức cơ bản để đáp ứng nhucầu học của học sinh Bởi vì, học sinh có tin tưởng thì mới yêu quý thầy cô vàthích môn học Nâng cao hiểu biết, cập nhật thông tin Thông tin luôn cần chocuộc sống đặc biệt đối với dạy học Địa Lí trong khi đó sách giáo khoa không thểđáp ứng hết Hệ sinh thái và toàn thể trái đất đang thay đổi từng ngày, có thể ởthời điểm sách giáo khoa xuất bản, bản đồ thế giới hoặc bầu khí quyển như vậynhưng đến thời điểm hiện tại thì nhiều thứ có thể thay đổi Ví dụ như: Có thêmnhững hòn đảo nhân tạo hay nước biển dâng làm mất đi cả một vùng đất liềncũng làm thay đổi bản đồ thế giới; Có nước nào mới đổi tên hay quốc kì hoặc cóthể chia tách, sát nhập… tất cả đều phải được cập nhật để cung cấp cho học sinhnhững kiến thức thực tế mới nhất
2.3.3 Đổi mới phương pháp giảng dạy và hình thức dạy học.
Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chươngtrình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là
từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinhvận dụng được cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiệnchuyển từ phương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cáchhọc, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm
Trang 9chất Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên - học sinhtheo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Phảiphát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triểnnăng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin ),trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy Cóthể chọn lựa một cách linh hoạt các phương pháp chung và phương pháp đặc thùcủa môn học để thực hiện Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phương pháp nào cũngphải đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhậnthức (tự chiếm lĩnh kiến thức) với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”.
Việc sử dụng phương pháp dạy học gắn chặt với các hình thức tổ chứcdạy học Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà cónhững hình thức tổ chức thích hợp như: học cá nhân, học nhóm, học trong lớp,học ở ngoài lớp Cần chuẩn bị tốt về phương pháp đối với các giờ thực hành,tiết ngoại khoá để đảm bảo yêu cầu rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiếnthức vào thực tiễn, nâng cao hứng thú cho người học
Để thực hiện tốt phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực, tôi
đã sử dụng kết hợp đa dạng các phương pháp và hình thức dạy học để phát huytính tích cực và nâng cao chất lượng dạy học Dạy học toàn lớp, dạy học nhóm,cặp đôi và dạy học cá thể là những hình thức dạy học cần kết hợp với nhau, mỗimột hình thức có những chức năng riêng Trong thực tiễn dạy học ở trườngTHPT Quảng Xương II, tôi đã thực hiện nhuần nhuyễn các phương pháp và hìnhthức dạy học, góp phần tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh
Trang 10Giờ dạy tại lớp 12 A7
Để phát triển năng lực cho học sinh, trong năm học vừa qua trường chúngtôi đã thực hiện chủ đề năm học “Giáo dục khai phóng” Dạy học khai phóngcủa trường THPT Quảng Xương 2 là viêc lựa chọn nội dung dạy học, triển khaiphương pháp dạy học tích cực, lựa chọn hình thức dạy học đa dạng phong phúhấp dẫn, tổ kiểm tra đánh giá toàn diện, đa dạng gúp khai mở, giải phóngnhững năng lực tiềm ẩn của học sinh đáp ứng yêu cầu đổi mới dạy học theohướng phát triển năng lực học sinh, đặc biệt trong hình thành và phát triển 5phẩm chất và 10 năng lực của chương trình giáo dục phổ thông mới Giáo dụckhai phóng có thể chuẩn bị cho học sinh thích ứng và quản lý tốt những thay đổitrong môi trường học tập và công việc tương lai, trong sự phát triển khôngngừng của khoa học, công nghệ và kinh tế xã hội Hình thức khai phóng rất đadạng, có thể áp dụng ngay giờ dạy trên lớp, sau giờ học hoặc trải nghiệm thực tế(Ngoại khoá) để hình thành năng lực học tập ngoài thực địa
*Giờ học trên lớp: Giáo viên tổ chức cho học sinh các trò chơi học tập, tự thuyếttrình các nội dung liên quan bài học, đóng vai , hoạt động nhóm…
Trang 11Hoạt động nhóm tại lớp 12A1
Tổ chức trò chơi “ Ai nhanh hơn ai “ tại lớp 12 A6
* Sau giờ học : Học sinh hình thành các nhóm học tập khác nhau để tìm hiểu cáckiến thức Địa Lí liên quan đến nội dung bài học
