Phương pháp nghiên cứu
1.4.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết :
- Nghiên cứu tài liệu và các công trình nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh.
- Nghiên cứu tư liệu để xây dựng cơ sở lí luận của đề tài nghiên cứu.
- Nghiên cứu về cấu trúc và nội dung chương trình Lịch sử 12, bài 13, tiết 1.
- Gặp gỡ, trao đổi, tiếp thu ý kiến của các đồng nghiệp để tham khảo ý kiến làm cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài.
1.4.3 Phương pháp thực tập sư phạm :
Thực nghiệm sư phạm tại trường THPT được thực hiện theo quy trình nghiên cứu khoa học giáo dục nhằm đánh giá hiệu quả của đề tài nghiên cứu.
1.4.3 Phương pháp thống kê toán học:
- Sử dụng phương pháp này để thống kê, xử lý, đánh giá kết quả thu được.
Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
Năm nay, tôi đã cải tiến SKKN của mình bằng cách bổ sung các giải pháp mới, trong đó nổi bật là việc áp dụng kỹ thuật mảnh ghép trong giảng dạy, nhằm nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh.
Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam giai đoạn 1925-1930 chứng kiến sự ra đời và hoạt động của ba tổ chức cách mạng quan trọng Những tổ chức này đã đóng góp tích cực vào việc thúc đẩy tinh thần yêu nước và đấu tranh cho quyền lợi của nhân dân Sự hình thành của các tổ chức này không chỉ phản ánh nguyện vọng của người dân Việt Nam mà còn là bước ngoặt trong cuộc chiến giành độc lập và tự do cho đất nước.
Trong mục I có 3 mục nhỏ.
1 Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.
2 Tân Việt Cách mạng đảng (giảm tải).
3 Việt Nam Quốc dân đảng.
Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và Việt Nam Quốc dân đảng là hai tổ chức quan trọng trong lịch sử cách mạng Việt Nam, đóng góp lớn vào việc đấu tranh giành độc lập Việc giảng dạy về hai tổ chức này có thể sử dụng kĩ thuật mảnh ghép, giúp người học dễ dàng tiếp cận và hiểu rõ hơn về vai trò và ảnh hưởng của chúng trong bối cảnh lịch sử.
Nội dung
Thực trạng của vấn đề
Lịch sử không chỉ là một khoa học cơ bản mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục nhân cách, tinh thần dân tộc và lòng yêu nước Năm 1942, trong tác phẩm “Việt Nam Lịch sử diễn ca”, Bác Hồ đã nhấn mạnh tầm quan trọng của lịch sử trong việc xây dựng và củng cố giá trị văn hóa dân tộc.
“Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”.
Môn Lịch sử trong các trường phổ thông đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử và truyền thống dân tộc, từ đó góp phần hình thành thế giới quan khoa học cho học sinh.
Nhận thức lịch sử đúng đắn là yếu tố quan trọng để hành động hiệu quả trong hiện tại Ngay từ thời nguyên thủy, con người đã nhận thức được tầm quan trọng của lịch sử trong việc phát triển cộng đồng F.Enghen từng nói: “Lịch sử bắt đầu từ đâu thì quá trình tư duy cũng bắt đầu từ đấy” Các nhà sử học cổ đại khẳng định rằng “Lịch sử là cô giáo của cuộc sống” và “Lịch sử là bó đuốc soi đường đi đến tương lai” Trong thời trung đại, lịch sử được xem là
Triết học của việc nêu gương trong đấu tranh cách mạng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghiên cứu quá khứ và lịch sử Các lãnh tụ giai cấp vô sản, cả trên thế giới và trong nước, coi đây là một vũ khí sắc bén và hiệu quả trong cuộc chiến Việc nhận thức lịch sử không chỉ dừng lại ở việc biết mà còn cần hiểu sâu sắc để rút ra bài học kinh nghiệm cho hoạt động thực tiễn.
Môn Lịch sử đang gặp khó khăn do một số giáo viên chưa nắm vững phương pháp dạy học và phụ thuộc vào sách giáo khoa, dẫn đến những giờ học khô khan và thiếu hấp dẫn Tình trạng này khiến nhiều học sinh xem Lịch sử là môn phụ, chỉ học để thi mà không thực sự quan tâm đến kiến thức Hơn nữa, quan niệm sai lầm rằng học Lịch sử chỉ cần ghi nhớ mà không cần tư duy đã ảnh hưởng tiêu cực đến cách đánh giá và tổ chức phương pháp dạy học.
Trong những năm gần đây, Bộ Giáo dục đã thực hiện nhiều thay đổi đối với kỳ thi THPT quốc gia Theo thống kê, năm 2018 chỉ có 11 học sinh đạt điểm 10 môn Lịch sử, trong khi điểm trung bình của môn này trên toàn quốc chỉ đạt 3,79, thấp hơn so với 4,6 điểm của năm trước Môn Lịch sử tiếp tục nằm ở vị trí cuối cùng trong bảng xếp hạng phổ điểm.
Tại Tỉnh Thanh Hóa trong kì thi THPT quốc gia 2018 có 39 bài thi bị điểm liệt môn lịch sử.
Năm 2019, Lịch sử có điểm thi thấp nhất, điểm trung bình là 4,30 và có 70% số bài thi môn Lịch sử dưới điểm trung bình.
Năm 2020, điểm thi môn Lịch sử chỉ thấp sau môn tiếng Anh, với điểm trung bình là 5,19 điểm Số thí sinh đạt điểm trung bình là 260.074 (chiếm tỉ lệ 46,95%).
Năm 2021, Lịch sử trở lại vị trí “đội sổ”, với điểm trung bình là 4,97 điểm và 52,03% số thí sinh có điểm dưới trung bình.
Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2021, môn Lịch sử là môn duy nhất có điểm trung bình thấp hơn 5, đạt 4,97 điểm, khi so sánh với phổ điểm của các môn thi khác.
Năm 2021, môn Lịch sử ghi nhận số lượng thí sinh có điểm liệt cao nhất với 540 thí sinh đạt điểm thi dưới hoặc bằng 1 điểm, chiếm tỷ lệ 0,08% Đồng thời, đây cũng là môn thi có tỷ lệ thí sinh đạt điểm dưới trung bình cao nhất trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, với 331,492 thí sinh, tương đương 52,03%.
Trong quá trình giảng dạy, tôi đã tiến hành khảo sát hứng thú học tập của học sinh lớp 12C9 và 12C13 trong môn Lịch sử Phiếu điều tra này nhằm thu thập thông tin về mức độ quan tâm và sự tham gia của học sinh đối với môn học Kết quả khảo sát sẽ giúp tôi điều chỉnh phương pháp giảng dạy để nâng cao hiệu quả học tập.
6 ghi tên người được điều tra để đảm bảo yếu tố khách quan) và nhận được kết quả như sau:
Kết quả điều tra cho thấy số lượng học sinh yêu thích môn Lịch sử trong hai năm qua là rất ít, trong khi phần lớn học sinh được khảo sát cảm thấy bình thường hoặc không thích học môn này.
Trong quá trình giảng dạy môn Lịch sử lớp 12, tôi nhận thấy chương trình có nhiều bài khó, nội dung không tương xứng với số tiết học, khiến học sinh gặp khó khăn trong việc ghi nhớ Đặc biệt, chương trình thiếu tiết bài tập để rèn luyện kỹ năng cho học sinh Giáo viên thường trung thành với kiến thức sách giáo khoa mà chưa mạnh dạn thay đổi cách dạy, dẫn đến tâm lý chán nản ở học sinh Để khắc phục tình trạng này, tôi đã thay đổi cấu trúc một số bài học nhằm phù hợp hơn với học sinh và làm cho bài dạy hấp dẫn hơn, từ đó phát huy tính tích cực trong học tập Từ kinh nghiệm giảng dạy thực tiễn, tôi đã chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm này.
Kinh nghiệm sử dụng kỹ thuật mảnh ghép trong giảng dạy bài 13: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 đến năm 1930 nhằm rèn luyện kỹ năng hoạt động nhóm cho học sinh Phương pháp này không chỉ nâng cao khả năng lĩnh hội kiến thức mà còn tạo nền tảng vững chắc cho việc học môn Lịch sử, giúp học sinh đạt điểm cao trong kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia.
Các giải pháp thực hiện
2.3.1 Lập bảng mô tả mức độ nhận thức và định hướng năng lực chính được hình thành trong bài dạy.
Dạy học là quá trình mà giáo viên tổ chức các hoạt động học tập nhằm đạt được mục tiêu bài học Trong quá trình này, giáo viên không chỉ thiết kế và hướng dẫn mà còn tạo điều kiện để học sinh phát huy năng lực và sở trường của mình Học sinh được khuyến khích chủ động khám phá và tìm hiểu các vấn đề trong học tập cũng như trong cuộc sống, từ đó tự lập kế hoạch và chọn phương thức hợp lý để giải quyết vấn đề dưới sự hỗ trợ của giáo viên.
Để đạt được các mục tiêu giáo dục một cách tự nhiên, giáo viên cần xây dựng bảng mô tả mức độ nhận thức và định hướng cho học sinh Việc này giúp hình thành năng lực chính cho học sinh thông qua từng bài học Các phương pháp giáo dục hiệu quả sẽ đảm bảo sự phát triển toàn diện cho người học.
Nội dung Nhận biết Thông hiểu Vận dụng ở mức độ thấp
Vận dụng ở mức độ cao Hội Việt
Biết được quá trình thành lập, chủ trương, hoạt động tiêu biểu của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và Việt Nam Quốc dân đảng.
Hiểu được hoạt động chính của tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và Việt Nam Quốc dân đảng.
So sánh nội dung giữa hai tổ chức bao gồm thời gian thành lập, người sáng lập, mục đích hoạt động, thành phần tham gia, hoạt động tiêu biểu và vai trò của mỗi tổ chức Việc phân tích những yếu tố này giúp hiểu rõ hơn về sự khác biệt và điểm tương đồng giữa chúng, từ đó làm nổi bật những đặc trưng riêng biệt trong hoạt động và ảnh hưởng của từng tổ chức.
Sự phân hoá của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó nổi bật là sự khác biệt trong quan điểm và phương pháp đấu tranh Điều này đã dẫn đến sự hình thành các xu hướng khác nhau trong phong trào yêu nước, đặc biệt là xu hướng cứu nước theo con đường cách mạng vô sản ngày càng lớn mạnh Sự phát triển này không chỉ phản ánh tinh thần đấu tranh của dân tộc mà còn khẳng định vai trò quan trọng của tư tưởng cách mạng trong cuộc chiến giành độc lập.
- Phân tích được nguyên nhân thất bại của khởi nghĩa Yên Bái và Việt Nam Quốc dân đảng.
2.3.2 Giải pháp chung thực hiện đề tài skkn:
- Nghiên cứu kĩ thuật mảnh ghép trong dạy học tích cực.
Lựa chọn bài dạy phù hợp và nội dung có thể áp dụng kỹ thuật mảnh ghép sẽ giúp phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ học Lịch sử Việc này không chỉ tạo ra sự hứng thú mà còn khuyến khích sự tham gia chủ động của học sinh, từ đó nâng cao hiệu quả giảng dạy.
2.3.3 Áp dụng kĩ thuật mảnh ghép vào bài cụ thể: “Bài 13: Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 đến năm 1930 - tiết 1- Lịch sử 12 THPT” (Tiết PPCT: 18)
2.3.3.1 Quy trình thiết kế hoạt động học tập:
Bước 1: Lựa chọn nội dung dạy học có khả năng áp dụng “kĩ thuật mảnh ghép”:
- Ghép mục 1 và mục 3 thành một mục: Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và Việt Nam Quốc dân đảng
Bước 2: Xác định mục tiêu học sinh cần đạt được:
Phong trào dân tộc và dân chủ của Việt Nam đã có sự phát triển mạnh mẽ dưới ảnh hưởng của các tổ chức cách mạng mang tính chất dân tộc và dân chủ Những tổ chức này đã góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy tinh thần yêu nước và ý thức tự do, từ đó hình thành nên những phong trào đấu tranh vì độc lập và công bằng xã hội Sự kết hợp giữa các yếu tố dân tộc và dân chủ đã tạo ra một lực lượng mạnh mẽ, góp phần vào quá trình xây dựng và phát triển đất nước.
- Biết được quá trình thành lập, chủ trương, hoạt động tiêu biểu của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và Việt Nam Quốc dân đảng.
- Hiểu được hoạt động chính của tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và Việt Nam Quốc dân đảng.
Bài viết so sánh các nội dung khác nhau giữa hai tổ chức, bao gồm thời gian thành lập, người sáng lập, mục đích hoạt động, thành phần tham gia, hoạt động tiêu biểu và vai trò của từng tổ chức Thông qua việc phân tích những điểm khác biệt này, độc giả sẽ hiểu rõ hơn về sự phát triển và ảnh hưởng của mỗi tổ chức trong lĩnh vực hoạt động của chúng.
Sự phân hoá của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó nổi bật là sự khác biệt trong tư tưởng và phương pháp đấu tranh Điều này đã dẫn đến sự hình thành của các xu hướng chính trị khác nhau, trong đó xu hướng cứu nước theo con đường cách mạng vô sản ngày càng lớn mạnh Sự phát triển này không chỉ phản ánh nhu cầu cấp bách của dân tộc mà còn thể hiện rõ ràng những thay đổi trong tư duy cách mạng của các nhà lãnh đạo thời bấy giờ.
- Phân tích được nguyên nhân thất bại của cuộc khởi nghĩa Yên Bái và Việt Nam Quốc dân đảng.
- Bồi dưỡng tinh thần dân tộc theo tư tưởng cách mạng vô sản.
Bồi dưỡng niềm tin vào con đường giải phóng dân tộc mà Đảng và lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã chọn là một phương pháp khoa học, phù hợp với xu thế thời đại và đáp ứng yêu cầu phát triển của dân tộc.
Rèn luyện kỹ năng phân tích và đánh giá là rất quan trọng để hiểu rõ tính chất và vai trò lịch sử của các tổ chức chính trị, đặc biệt là Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, một tổ chức do Nguyễn Ái Quốc sáng lập Việc này không chỉ giúp nhận thức sâu sắc về lịch sử dân tộc mà còn góp phần nâng cao khả năng tư duy phản biện trong bối cảnh chính trị hiện nay.
- Rèn luyện kĩ năng hợp tác, lắng nghe tích cực, trình bày ý kiến và sự tự tin trước tập thể.
4 Định hướng phát triển năng lực:
- Năng lực chung: tự học, hợp tác, giao tiếp, giải quyết vấn đề.
Năng lực chuyên biệt trong giáo dục bao gồm việc tái hiện sự kiện lịch sử và thực hành khai thác, sử dụng các kênh hình liên quan đến bài học Điều này yêu cầu học sinh liên hệ và áp dụng kiến thức liên môn để hiểu rõ hơn về các tổ chức cách mạng Một ví dụ điển hình là việc lập bảng tóm tắt về hai tổ chức cách mạng quan trọng: Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và Việt Nam Quốc dân đảng, giúp học sinh nắm bắt được vai trò và ảnh hưởng của chúng trong lịch sử Việt Nam.
Bước 3: Thiết kế các nhiệm vụ hoạt động học tập bằng phiếu học tập tương ứng với từng giai đoạn của kĩ thuật “Các mảnh ghép”
* Giai đoạn 1: “Nhóm chuyên gia”.
Tôi đã chia lớp thành 4 nhóm chuyên gia, với số lượng học sinh trong mỗi nhóm tùy thuộc vào sĩ số lớp Mục tiêu của việc chia nhóm là đảm bảo học lực của các thành viên tương đương nhau để thực hiện nhiệm vụ hiệu quả Mỗi nhóm sẽ nghiên cứu và thảo luận nội dung trong phiếu học tập mà tôi đã thiết kế, cho phép từng em hoàn thiện trực tiếp vào phiếu và sử dụng như công cụ trong các bước "Các mảnh ghép".
PHIẾU HỌC TẬP DÀNH CHO NHÓM “CHUYÊN GIA” SỐ 1
Thời gian hoàn thành: 5 phút
Nội dung: Nghiên cứu sách giáo khoa hoàn thành nội dung của phiếu học tập về tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.
Nội dung Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên
( Lưu ý: nếu còn thời gian các em hãy tìm hiểu kĩ hơn các nội dung kiến thức của bài).
PHIẾU HỌC TẬP DÀNH CHO NHÓM “CHUYÊN GIA” SỐ 2
Thời gian hoàn thành: 5 phút
Nội dung: Nghiên cứu sách giáo khoa hoàn thành nội dung của phiếu học tập về tổ chức Việt Nam Quốc dân đảng.
Nội dung Việt Nam Quốc dân đảng
( Lưu ý: nếu còn thời gian các em hãy tìm hiểu kĩ hơn các nội dung kiến thức của bài).
* Giai đoạn 2: “Nhóm Các mảnh ghép”.
Sau khi các nhóm chuyên gia hoàn thành nhiệm vụ, giáo viên sẽ chia nhỏ các thành viên để tạo thành nhóm "Các mảnh ghép" Nguyên tắc hình thành nhóm là dựa trên số thứ tự phiếu học tập giống nhau, ví dụ nhóm mảnh ghép số 1 sẽ bao gồm các em có phiếu mang số I-1, II-.
1, III-1, IV-1 nhóm số 2 gồm các em có phiếu học tập mang số thứ tự là I-2, II-
2, III-2, IV-2 Các nhóm “Các mảnh ghép” cùng thực hiện nhiệm vụ là hoàn thành phiếu học tập số 3.
PHIẾU HỌC TẬP SỐ 3 CHO NHÓM “CÁC MẢNH GHÉP”.
Thời gian hoàn thành: 10 phút
1 Mỗi thành viên trong nhóm truyền lại kiến thức đã thu được ở nhóm chuyên gia cho các thành viên còn lại (3 phút)
2 Thảo luận để hoàn thiện nội dung của phiếu học tập (7 phút)
Nội dung Việt Nam Cách mạng Thanh niên
Việt Nam Quốc dân đảng
Vai trò của tổ chức
Hoạt động 1: Tạo tình huống học tập, giới thiệu bài học.
- Tạo tình huống học tập để giới thiệu bài mới.
- Giáo viên kết hợp kiểm tra bài cũ với việc giới thiệu vào bài mới.
Hình ảnh Nguyễn Ái Quốc trên trang bìa tác phẩm "Đường Kách mệnh" của báo Thanh niên gợi nhớ đến tổ chức cách mạng Việt Minh, một phong trào quan trọng trong lịch sử đấu tranh giành độc lập của Việt Nam Những hình ảnh này thể hiện tinh thần yêu nước và quyết tâm của Nguyễn Ái Quốc trong việc lãnh đạo nhân dân chống lại thực dân và đế quốc.
Câu hỏi 2: Hình ảnh Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính, Nguyễn Khắc
Nhu, lược đồ khởi nghĩa Yên Bái Những hình ảnh trên gợi cho em liên tưởng đến tổ chức cách mạng nào?
- Hs tiếp nhận và thực hiện nhiệm vụ: Trả lời câu hỏi
+ Nhóm hình ảnh 1: về tổ chức hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. + Nhóm hình ảnh 2: Tổ chức Việt Nam Quốc dân đảng.
Hoạt động 2: Làm việc với nhóm chuyên gia:
Sau khi giới thiệu cấu trúc bài học, tôi đã chia lớp thành 4 nhóm dựa trên sĩ số lớp, cụ thể là lớp 12 C1 có 49 học sinh và lớp 12 C2 có 37 học sinh Việc chia nhóm được thực hiện dựa trên học lực của từng thành viên, kèm theo việc cử nhóm trưởng và bố trí các nhóm chuyên gia ở vị trí cố định Mỗi nhóm được phát phiếu học tập có đánh số thứ tự cho từng thành viên.
Bước 2: Nghiên cứu - thảo luận:
- Giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm.
+ Nhóm 1,2 hoàn thiện những nội dung ghi trong phiếu học tập số 1 về tổ chức Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.
+ Nhóm 3, 4 hoàn thiện những nội dung ghi trong phiếu học tập số 2 về tổ chức Việt Nam Quốc dân đảng.
Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
2.4.1 Phương pháp kiểm nghiệm: Để đánh giá hiệu quả của đề tài tôi đã sử dụng phiếu điều tra về hứng thú học tập của học sinh.
Phiếu điều tra được sử dụng để đánh giá hiệu quả của đề tài cho cả nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng, đảm bảo rằng nội dung trước và sau tác động là giống nhau.
Trong năm học 2021-2022, tôi đã áp dụng phương pháp giảng dạy mới cho các lớp 12 và nhận thấy sự cải thiện rõ rệt trong chất lượng học sinh qua bài kiểm tra 15 phút Sự thay đổi này chứng tỏ hiệu quả của phương pháp giảng dạy mà tôi đã triển khai.
Kết quả điểm kiểm tra 15 phút sau khi hoàn thành bài 13 được đánh giá bởi nhóm chuyên môn, dựa trên đề thi và đáp án đã được xây dựng và thẩm định kỹ lưỡng.
Sau tác động, kết quả điểm kiểm tra 15 phút được thực hiện sau khi hoàn thành bài 13, do nhóm chuyên môn ra đề và chấm theo đáp án đã được xây dựng và thẩm định Đề kiểm tra này nhằm đánh giá hiệu quả của đề tài tại cả lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, với nội dung giống nhau trước và sau tác động.
K t qu c th :ết quả cụ thể: ả cụ thể: ụ thể: ể:
Lớp Thời điểm Số bài Điểm kiểm tra
Từ kết quả trên cho thấy tổng hợp kết quả ở 4 lớp với tổng số 182 học sinh và kết quả cụ thể là:
Trong một khảo sát, có 66 học sinh (36,3%) có điểm yếu từ 3-4, trong khi 104 học sinh (57,1%) đạt điểm trung bình từ 5-6 Chỉ có 12 học sinh (6,6%) đạt điểm khá, và không có học sinh nào đạt điểm từ 9-10.
Sau khi tác động, chỉ còn 21 học sinh đạt điểm từ 3 đến 4, chiếm 11,5% Số học sinh có điểm trung bình giảm xuống còn 88, tương đương 48,4% Ngược lại, số học sinh đạt điểm khá tăng lên rõ rệt với 51 học sinh, chiếm 28% Đặc biệt, số học sinh có điểm giỏi là 22, chiếm 12,1%.
