(SKKN 2022) một vài kinh nghiệm giúp học sinh hứng thú hơn trong học tập môn giáo dục công dân ở trường trung học phổ thông thọ xuân 4 qua hoạt động khởi động

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT THỌ XUÂN 4 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT VÀI KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH HỨNG THÚ HƠN TRONG HỌC TẬP MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG THPT THỌ XUÂN 4

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

TRƯỜNG THPT THỌ XUÂN 4

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT VÀI KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH HỨNG THÚ HƠN TRONG HỌC TẬP MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG THPT

THỌ XUÂN 4 QUA HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hoa

Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn

SKKN thuộc lĩnh vực (môn): GDCD

THANH HÓA NĂM 2022

MỤC LỤC Trang

2.1.1 Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học 5

2.1.2 Vai trò của hoạt động khởi động trong trong tiến trình dạy học 6

2.1.3 Yêu cầu của hoạt động khởi động 7

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 8

2.2.1 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động khởi động trong dạy

học nói chung hiện nay

8

2.2.2 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động khởi động trong việc

dạy học môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ Thọ Xuân

4.

8

2.3 Một vài kinh nghiệm giúp học sinh hứng thú hơn trong học tập

môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông Thọ Xuân 4

qua hoạt động khởi động.

9

2.3.1 Sử dụng phương pháp trò chơi 9

2.3.2 Sử dụng phương pháp đóng vai 13

3.3.3 Sử dụng phương pháp kể chuyện 15

3.3.4 Sử dụng hình ảnh, video - clip có liên quan đến bài học 19

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

Mục tiêu giáo dục của nhà trường phổ thông là hình thành và phát triển toàndiện con người Vì vậy, để đáp ứng yêu cầu đổi mới toàn diện giáo dục và đào tạo,xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện cả về chính trị, tư tưởng, trí tuệ,đạo đức, sức khỏe, năng lực sáng tạo và nghề nghiệp thì giáo dục ở nước ta hiệnnay đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sangtiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh họccái gì đến chỗ quan tâm học sinh làm được cái gì qua việc học Để làm được điều

đó nhất định phải thực hiện thành công việc đổi mới phương pháp dạy học, chuyển từphương pháp dạy học nặng về truyền thụ kiến thức sang dạy cách học, cách vận dụngkiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Trong phương phápdạy học tích cực học sinh luôn được cuốn hút vào các hoạt động do giáo viên tổchức và chỉ đạo Nếu rèn luyện cho học sinh có được phương pháp, tinh thần tự học,

tự rèn luyện thì sẽ tạo cho học sinh lòng say mê, ham học, khơi dậy nội lực vốn cócủa bản thân, đồng thời giúp học sinh tự rèn luyện những phẩm chất đạo đức, thế giớiquan khoa học và như vậy kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội Một trong nhữnghoạt động của tiến trình dạy học đó chính là hoạt động khởi động Bởi khởi động

là hoạt động đầu tiên trong tiến trình dạy học của một bài nên có có vai trò rất lớngiúp tiết dạy thành công Mục đích là nhằm tạo ra không khí vui vẻ trong lớp học vàgiúp học sinh chủ động tiếp cận được với nội dung bài học Với ý nghĩa đó, trongnhững năm qua bản thân tôi luôn quan tâm, tìm tòi đổi mới để tìm ra cách khởi

động bài học hay, hấp dẫn, đáp ứng yêu cầu phát huy tính tích cực, chủ động, sáng

tạo, gây hứng thú cho học sinh khi học môn GDCD Vì vậy tôi chọn đề tài “Một vài

kinh nghiệm giúp học sinh hứng thú hơn trong học tập môn Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông Thọ Xuân 4 qua hoạt động khởi động” Hy vọng qua

đề tài này sẽ đáp ứng một phần nào đó việc đổi mới phương pháp giảng dạy màngành giáo dục đang thực hiện nói chung và của môn Giáo dục công dân nói riêng

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Đánh giá được thực trạng việc học tập môn Giáo dục công dân ở trườngTrung học phổ thông Thông qua đó, giúp học sinh chủ động tiếp cận được với nộidung bài học, gây được hứng thú học tập…

- Đề tài nhằm cung cấp một số cơ sở lí luận về đổi mới phương pháp dạy học,

kĩ thuật dạy học cho việc tổ chức hoạt động khởi động trong các bài dạy Đồng thờicung cấp một số kinh nghiệm của bản thân trong việc tổ chức hoạt động khởi động

để tạo hiệu quả tích cực cho các bài dạy môn GDCD

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Là học sinh các lớp mà tôi được phân công trực tiếp giảng dạy từ năm học

2019 - 2020 đến nay tại trường THPT Thọ Xuân 4

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Để giải quyết có hiệu quả yêu cầu, nhiệm vụ đã đặt ra của đề tài, tôi đã sử

dụng một số phương pháp lý luận như: thống kê, phân loại, phân tích, so sánh và tổnghợp ; cùng các phương pháp nghiên cứu thực tiễn như: quan sát, điều tra kết hợpvới việc trải nghiệm thực tế giảng dạy.

- Sưu tầm, chọn lọc các câu chuyện, câu nói, câu ca dao, tục ngữ, bài hát,video-clip nhằm phát huy những tri thức vốn có, khơi dậy sự tò mò về vấn đề của tiếthọc, tạo thêm hứng thú cho giờ học

1.5 Những điểm mới của SKKN

Với đề tài này tôi xin khẳng định lần đầu tiên được áp dụng tại trường THPTThọ Xuân 4 Tên đề tài có thể là không mới hoặc đã có những tác giả khai thácnhưng tôi xin khẳng định những vấn đề tôi nêu ra ở đây hoàn toàn là những kinhnghiệm, những tâm huyết mà bản thân tôi đã đúc kết lại trong quá trình giảng dạythực tế và đã mang lại những hiệu quả tích cực

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học

Trong Báo cáo chính trị Đại Hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đã xác định : “Đổimới chương trình nội dung, phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; nâng caochất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý tưởng, giáo dục truyềnthống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, ýthức trách nhiệm xã hội” Nghị quyết 29 của Ban chấp hành Trung ương Đảng lầnthứ 8 ( Khóa XI) cũng đã nêu yêu cầu “Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục ViệtNam Trong đó việc đổi mới giáo dục phổ thông được xem là khâu đột phá Nội dungtrọng tâm của việc đổi mới căn bản toàn diện giáo dục phổ thông là sự phát triển nănglực người học, từ đó nâng cao chất lượng của nguồn nhân lực trong chiến lược pháttriển đất nước” Thứ trưởng Bộ giáo dục đào tạo Nguyễn Vinh Hiển từng khẳng định

“Dạy học phát triển năng lực là đổi mới căn bản cốt lõi nhất của đổi mới giáo dụchiện nay” Hay Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Dung (Học viện quản lý giáo dục) cho rằng:

“Đổi mới giáo dục là chúng ta không quá chú trọng vào mục tiêu kiến thức, phải đặcbiệt chú trọng mục tiêu hình thành năng lực cho người học” PGS, TS Hà Thế Truyềncũng khẳng định “việc xác định năng lực người học là khâu tiên quyết, là chìa khóađổi mới giáo dục hiện nay”

Vì thế mục tiêu, yêu cầu của phương pháp giáo dục phổ thông là phải phát huyđược tính tích cực, chủ động của người học, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học,môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng vào thực tiễn,tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh Đây là địnhhướng cơ bản, thiết thực đối với mỗi giáo viên, cũng là yếu tố quyết định hiệu quảcủa một giờ dạy môn GDCD trong nhà trường trung học phổ thông hiện nay

Dạy học môn GDCD theo định hướng phát triển năng lực nghĩa là thông qua

bộ môn, học sinh có khả năng kết hợp một cách linh hoạt, có tổ chức kiến thức, kĩnăng với thái độ, tình cảm, động cơ cá nhân…nhằm đáp ứng hiệu quả một số yêu cầuphức hợp của hoạt động trong một số hoàn cảnh nhất định Đây được xem là cơ sở

pháp lí để thực hiện đổi mới trong giáo dục nói chung và việc đổi mới phương phápdạy học GDCD nói riêng.

Chính vì lẽ đó trong những năm gần đây, nhiều giáo viên đã có sáng kiến trongviệc áp dụng kỹ thuật dạy học, đổi mới phương pháp dạy học đã góp phần tăng hiệuquả giờ dạy Tuy nhiên, trên thực tế đa số giáo viên mới chỉ tập trung đổi mới hoạtđộng hình thành kiến thức là chủ yếu, chưa quan tâm đúng mức tới hoạt động khởiđộng cũng như vai trò của khởi động trong việc định hướng giờ dạy học

2.1.2 Vai trò của hoạt động khởi động trong trong tiến trình dạy học

Hoạt động khởi động là một trong những hoạt động quan trọng trongviệc tổ chức dạy học nói chung và trong môn GDCD nói riêng Khác với phươngpháp dạy học truyền thống chúng ta thường thấy bắt đầu bài dạy là những lời vào bàiđầy tính nghệ thuật mượt mà với những câu từ bay bổng, chau chuốt của giáo viên,

nó dẫn dắt cảm xúc có phần định hướng suy nghĩ cho người học ngay từ ban đầu Trong xu thế đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục như hiện nay việc dạyhọc của giáo viên và học sinh được tổ chức ngày càng khoa học và hiệu quả hơn, mỗibài dạy, tiết dạy đều hướng tới đảm bảo đủ năm hoạt động theo hệ thống logic sángtạo để phát huy được cao nhất phẩm chất và năng lực người học Trong đó, hoạt độngkhởi động là một hoạt động đầu tiên của quá trình dạy học

Để thay đổi thực trạng đó trong vài năm trở lại đây hoạt động khởi động rất

được chú trọng và được đầu tư thích đáng Nó trở thành một hoạt động không thểthiếu trong dạy học nói chung và trong môn GDCD nói riêng Một hoạt động khởiđộng tốt, hay sẽ đem đến những ý nghĩa cơ bản sau:

Thứ nhất, hoạt động khởi động có vai trò tạo hứng thú học tập cho học sinh.

“Hứng thú là một thái độ đặc biệt của cá nhân đối với một hiện tượng nào đó vừa có

ý nghĩa đối với cuộc sống, vừa mang lại cảm xúc cho cá nhân trong quá trình học tập” Hứng thú sẽ tạo sự thích kích thích và bùng nổ trong tư duy của học sinh, bởi vì

khi có hứng thú học sinh sẽ chủ động lắng nghe lời giảng của giáo viên, tri thức bênngoài được chuyển vào bên trong một cách tự nhiên, các em say mê tìm tòi suy nghĩcác vấn đề đặt ra Sự háo hức đi tìm câu trả lời Nói cái khác, hứng thú sẽ là bướckhởi đầu quan trọng tạo ra sự tương tác nhiều chiều giữa giáo viên và học sinh Từ

đó, các em mạnh dạn tham gia bày tỏ ý kiến của mình, hợp tác và hoàn thành tốt

nhiệm vụ mà giáo viên hướng dẫn Dạy học trò không có hứng thú cũng như đập búa

trên sắt nguội mà thôi Bởi vậy, người thầy trước hết phải là người “thắp lửa đam

mê”, phải là người có ý tưởng, biết gieo vấn đề để kích thích trí tò mò của người học

Thứ hai, hoạt động khởi động sẽ huy động được vốn tri thức, kỹ năng nền tảng

của học sinh Dạy học là một quá trình kiến tạo các tri thức mới được xây dựng dựatrên nền tảng trí thức đã có từ các bài học trước và vốn sống kiến thức của riêng cánhân học sinh Vì vậy, một hoạt động khởi động hiệu quả nên tạo ra cơ hội cho các

em tự làm sống lại những kiến thức nền đã có cần thiết cho việc tiếp cận bài mới.Học sinh sẽ có cơ hội được ôn lại, được sử dụng kiến thức mình có để kiến tạo, nângcao, mở rộng, đào sâu thêm Nhờ đó mà những kiến thức, kỹ năng được hình thành

một cách chắc chắn, logic, có hệ thống.

Thứ ba, hoạt động khởi động sẽ tạo ra những tò mò thậm chí là những mâu

thuẫn nhận thức cho người học Học tập là một quá trình khám phá, quá trình ấy bắtđầu bằng sự tò mò, nhu cầu cần được hiểu biết và giải quyết mâu thuẫn, điều đã biết,điều muốn biết Một khởi động bài học thành công cần tạo ra được mong muốn mâuthuẫn, kích thích học sinh giữa những điều đã biết với những điều muốn biết Đó làmột động cơ thôi thúc học trò luôn suy nghĩ tích cực và sáng tạo để giải quyết vấn đề

là yếu tố quyết định hiệu quả việc học tập

2.1.3 Yêu cầu của hoạt động khởi động

Chúng ta biết rằng việc tạo hứng thú cho học sinh với bài học ngay từ nhữngphút đầu tiên là điều rất quan trọng Bởi thông qua hoạt động khởi động giáo viên sẽkiểm tra quá trình học sinh nắm bài cũ cũng như thiết lập mối quan hệ thân thiện giữagiáo viên và học sinh Tuy nhiên trong quá trình thực hiện cần lưu ý những vấn đềsau:

- Xác định mục tiêu khởi động:

Việc thay đổi hình thức khởi động từ việc chỉ dùng một vài câu để dẫn dắt vàobài thay bằng việc tổ chức khởi động thành một hoạt động để học sinh được tham giatrực tiếp giải quyết vấn đề khởi động; Hoạt động khởi động phải xác định rõ mục tiêucần đạt, phương pháp và kỹ thuật tổ chức, phương tiện cần dùng; chuyển giao nhiệm

vụ cho học sinh một cách rõ ràng Nhiệm vụ khi chuyển giao cho học sinh trong hoạtđộng khởi động cần kiểm kê lại kiến thức của học sinh (xem học sinh đã có được kiếnthức gì liên quan đến bài học), tạo hứng thú cho học sinh, tạo ra tình huống có vấn đề

để dẫn dắt HS vào phần hình thành kiến thức mới

- Thời gian khởi động: Đây là một hoạt động quan trọng nhưng cần phải ngắn

gọn khoảng 5 đến 7 phút để đảm bảo tiến trình bài dạy Giáo viên cần tránh lan man,dài dòng sa đà ở phần này mà bị hụt ở phần sau

- Hình thức khởi động: Cần đa dạng, linh hoạt, sáng tạo Giáo viên có thể thay

đổi hình thức khởi động theo nội dung từng bài và đối tượng học sinh từng lớp, theohoạt động cá nhân hoặc hoạt động đội nhóm để đảm bảo đây là hoạt động mang lạihiệu quả Ví dụ như: tổ chức các trò chơi Đuổi hình bắt chữ, Giải ô chữ, Trò chơinhanh như chớp, Trò chơi phá băng, trò chơi mảnh ghép; hoặc sử dụng phương phápđóng vai, các câu hỏi tình huống, các câu chuyện, các câu ca dao, tục ngữ, tranh ảnh,video-clip có liên quan đến bài học …để tạo hứng thú cho học sinh và sự hấp dẫn chogiờ học

- Tổ chức khởi động: Mặc dù khởi động là một hoạt động linh hoạt, sáng tạo

nhưng lại yêu cầu rất cao về khâu tổ chức, bởi mỗi hình thức khởi động lại có yêucầu, quy trình tổ chức riêng Cách khởi động bằng một trò chơi sẽ khác cách khởiđộng bằng một phương pháp trực quan hay một câu hỏi tình huống Vì vậy, muốnhoạt động này đem lại hiệu quả thực sự thì đòi hỏi người giáo viên phải nắm vữngmục đích, nội dung kiến thức bài dạy và biết cách tổ chức một cách bài bản, hợp lý,đúng tiến độ theo các bước Nếu không làm tốt khâu này lớp học dễ trở nên lộn xộn,

mất thời gian và không đạt được hiệu quả như mong muốn.

Lời kết: Hoạt động khởi động tuy chỉ chiếm ít thời gian nhưng có vai trò quan

trọng Hiệu quả của giờ học được quyết định khá nhiều ở hoạt động này Để có đượcmột hoạt động khởi động hay, tốt thì yếu tố đầu tiên thuộc về năng lực sư phạm, tínhtích cực và sáng tạo ở mỗi thầy cô Có lẽ yếu tố quyết định đến hiệu quả hoạt độngdạy học nói chung và hoạt động khởi động nói riêng chính là tình yêu nghề, yêu trò,

là trái tim chứa lửa của các kỹ sư tâm hồn để từ đó truyền lửa và thắp lửa cho họcsinh bằng nhiều bài học thú vị, bổ ích và nhiều hoạt động khởi động hấp dẫn

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động khởi động trong dạy học nói chung hiện nay

Quá trình dạy - học là một hoạt động phức tạp có sự tác động đa chiều, trong

đó chất lượng và hiệu quả của hoạt động dạy - học cơ bản phụ thuộc vào chủ thể nhậnthức - người học Tuy nhiên các yếu tố khách quan cũng đóng vai trò rất quan trọngtrong việc tác động để tạo tâm lý sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ và hứng thú học tậpcủa học sinh Hiện nay đa số giáo viên đều có tinh thần tự đổi mới phương pháp dạyhọc theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh; tuy nhiên phần lớn các thầy côgiáo đều hướng đến việc đổi mới trong hoạt động hình thành kiến thức là chủ yếu,chưa quan tâm đúng mức tới hoạt động khởi động cũng như vai trò của khởi độngtrong việc định hướng tiết dạy, tạo tâm lý tích cực cho học sinh để các em chủ động

và tích cực khai thác, khám phá kiến thức mới nhằm đạt được mục tiêu giáo dục đề ra

về kiến thức, kỹ năng và những năng lực cần hình thành cho học sinh sau mỗi tiếthọc Thực tế cho thấy hầu hết giáo viên khi thiết kế hoạt động khởi động thường chỉlàm theo hình thức giới thiệu qua một chút để vào bài, như vậy sẽ tiết kiệm đượcnhiều thời gian dành cho hoạt động khai thác kiến thức mới, không lo lắng nhiều vềvấn đề thiếu thời gian, cháy giáo án… do đó tiết học tương đối khô khan, thiên vềthuyết giảng mà thiếu đi sự hợp tác tích cực của học sinh; ngay từ khi bước vào bàihọc sinh đã có tâm lý thụ động chờ giáo viên dẫn dắt nội dung và truyền thụ mộtchiều, từ đó sẽ khó tạo tâm lý để các em sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ một cách tíchcực ở các hoạt động tiếp theo của bài học

Một số ít giáo viên có nêu tình huống khởi động nhưng còn mang tính hìnhthức, chưa xuất phát và tạo được liên kết thực sự với bài học để tạo hứng thú, kíchthích sự sáng tạo, chủ động học tập của học sinh

2.2.2 Thực trạng của việc tổ chức hoạt động khởi động trong việc dạy học môn Giáo dục công dân ở trường trung học phổ Thọ Xuân 4.

* Về phía giáo viên:

Rất nhiều giáo viên trong quá trình dạy học chủ yếu vẫn đang sử dụng phươngpháp dạy học truyền thống, chưa mạnh dạn vận dụng phương pháp, kỹ thuật dạy họctích cực vào việc thiết kế các hoạt động dạy học trong đó có hoạt động khởi động Do

đó đang tạo cảm giác mệt mỏi, thụ động đối với học sinh trong việc tiếp nhận kiếnthức Bên cạnh đó, việc thiếu những dẫn chứng sinh động trong thực tế cũng như

thiếu những dụng cụ trực quan làm cho hoạt động khởi động trở nên khô khan, nhàmchán, không gây được sự hứng thú đối với học sinh Hệ quả tất yếu là chất lượng tiếthọc có nhiều hạn chế, không tạo được sự hứng thú cho người học Bên cạnh đó nhiềubài học trong sách giáo khoa môn GDCD còn khô khan, một số kiến thức triết học,kinh tế, chính trị, chủ nghĩa xã hội khoa học khá trừu tượng, khó hiểu đối với họcsinh phổ thông nên việc lựa chọn hình thức khởi động như thế nào để dẫn dắt họcsinh vào bài quả là vấn đề không mấy dễ dàng đối với mỗi giáo viên Rất nhiều giáoviên trong quá trình dạy học thường không tổ chức hoạt động khởi động vì nhiều lído: lo lắng vì thời gian không đủ cho kiến thức bài dạy; không biết tổ chức như thếnào; sợ hoạt động gây ồn ảnh hưởng lớp học khác Vì vậy, trong quá trình dạy, dù rất

cố gắng, nhiều giáo viên cũng không thể lôi kéo sự tập trung của học sinh, hiệu quảgiờ học bị giảm sút Chính vì lẽ đó bản thân tôi trong quá trình giảng dạy bộ mônGDCD tôi luôn luôn trăn trở để tìm ra giải pháp dạy hoạt động khởi động một cáchhiệu quả nhằm tạo hứng thú cho các em khi học bộ môn này

* Về phía học sinh

Thực tế dạy học trong nhà trường cho thấy trong một lớp học khả năng tiếp thucủa mỗi em học sinh là khác nhau cho nên hứng thú của mỗi em cũng sẽ khác Nhiềuhọc sinh hào hứng đón nhận giờ học môn GDCD Vì các em tìm thấy ở đây kiến thứcnhững bài học gần gũi với thực tế cuộc sống giúp các em trưởng thành, hoặc các emcảm thấy nhẹ nhỏm, thoải mái hơn so với những tiết học tự nhiên khác Bên cạnh đó

có rất nhiều học sinh có thói quen thụ động trong học tập Các em không thích học,không thích đọc sách, đọc tài liệu, không quan tâm nhiều đến hành trình tự khám phá

mà cơ bản là ghi chép và dựa vào các tài liệu có sẵn để làm bài kiểm tra Nhiều họcsinh còn có biểu hiện uể oải, mệt mỏi trong giờ học Thói quen lười vận động, lười tưduy, học tập hời hợt, không hứng thú đã ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả học tập

2.3 Một vài kinh nghiệm giúp học sinh hứng thú hơn trong học tập môn

Giáo dục công dân ở trường Trung học phổ thông Thọ Xuân 4 qua hoạt động khởi động.

2.3.1 Sử dụng phương pháp trò chơi

- Trò chơi là hoạt động được các học sinh thích thú tham gia Vì vậy nó có khảnăng lôi kéo sự chú ý và khơi dậy được hứng thú học tập Rất nhiều trò chơi ngoàimục đích đó còn có thể ôn tập kiến thức cũ hoặc dẫn dắt các em vào hoạt động tìmkiếm tri thức mới một cách tự nhiên, nhẹ nhàng Hoặc có những trò chơi giúp các emvận động tay chân khiến cho cơ thể tỉnh táo, giảm bớt những áp lực tâm lý do tiết họctrước gây ra

- Sử dụng phương pháp trò chơi là phương pháp giáo viên thông qua việc

tổ chức các trò chơi có liên đến nội dung bài học, có tác dụng tạo hứng thú học tậpcho học sinh ngay từ khi bắt đầu bài học mới

- Qua trò chơi học sinh tiếp thu kiến thức một cách nhẹ nhàng, tự nhiên, đồngthời cũng phát triển tính tự giác ở học sinh Bản chất của phương pháp sử dụng tròchơi học tập là dạy học thông qua việc tổ chức hoạt động cho học sinh Dưới sự

hướng dẫn của GV, HS được hoạt động bằng cách tự chơi trò chơi trong đó mục đíchcủa trò chơi chuyển tải mục tiêu của bài

Ví dụ 1: Khi dạy bài 6: Công dân với các quyền tự do cơ bản (tiết 3- GDCD

12) thì giáo viên có thể cho học sinh khởi động bằng trò chơi “Hỏi nhanh đáp gọn”.

Đây là trò chơi rất hấp dẫn, tạo ra không khí học tập sôi nổi cho học sinh đầu tiết học.Giáo viên sẽ đưa ra bộ câu hỏi gồm 10 câu và trong thời gian 1 phút học sinh sẽ trảlời “đúng” hoặc “sai”

* Mục tiêu:

+ Kích thích HS tự tìm hiểu xem các em biết gì về các quyền tự do cơ bản củacông dân

+ Rèn luyện kĩ năng quan sát, giao tiếp

+ Rèn luyện năng lực tư duy

* Cách tiến hành:

GV tổ chức cho học sinh trò chơi “Hỏi nhanh đáp gọn” bằng cách chia lớpthành 2 đội Mỗi đội cử 1 người tham gia chơi và GV cử 1 thư kí ghi kết quả

Thời gian cho mỗi đội chơi là 1 phút

2 bạn chơi sẽ phải trả lời 10 câu hỏi trong vòng 1 phút

GV mời lần lượt từng HS trả lời

Thư kí ghi kết quả nhưng giáo viên chưa vội công bố đáp án mà phầnđáp án sẽ được công bố sau khi tìm hiểu xong bài

Câu1: Không ai được xâm phạm tới tính mạng sức khỏe của ngườikhác Đúng hay sai?

Câu 2: Nếu chỉ có hành vi đe dọa giết người nhưng chưa thực hiện thìkhông vi phạm pháp luật Đúng hay sai?

Câu 3: Nói xấu người khác là không vi phạm pháp luật Đúng hay sai?

Câu 4: Tự ý vào chỗ người khác là không vi phạm pháp luật đúng hay sai?Câu 5: Em đến nhà bạn mượn sách nhưng không có ai ở nhà em vẫn mở cửavào lấy sách đem về Việc làm đó đúng hay sai?

Câu 6: Quần áo nhà em phơi trên sân thượng, gió thổi bay sang nhà hàng xóm.Mặc dù không có ai ở nhà nhưng em vẫn trèo qua lấy Việc làm đó đúng hay sai?

Câu 7: Xâm nhập vào và đọc trộm mail của người khác Đúng sai Sai?

Câu 8: Tự tiện xem nhật kí của người khác Đúng hay sai?

Câu 9: Nghe lén điện thoại của người khác là hành vi đúng hay sai?

Câu 10: Đọc trộm thư và tin nhắn của người khác nhưng bí mật không nói cho

ai biết là không vi phạm pháp luật Đúng hay sai?

Kết thúc trò chơi

GV: Như vậy 2 đội đã vừa tham gia một trò chơi rất thú vị với 10 câu hỏinhanh Một số câu liên quan đến các quyền chúng ta đã được học Tuy nhiên cũng cómột số câu hỏi liên quan đến nội dung kiến thức mà chúng ta sẽ tìm hiểu trong tiếthọc ngày hôm nay Do đó phần đánh giá kết quả của 2 đội chơi chúng ta sẽ chờ saukhi chúng ta tìm hiểu xong tiết học này nhé! Và bây giờ chúng ta sẽ tiếp tục tìm hiểu

bài 6 tiết 3.

Ví dụ 2: Khi dạy bài 3: Sự vận động và phát triển của thế giới vật chất

(GDCD 10) Giáo viên có thể cho học sinh khởi động phá băng bằng trò chơi “Làm theo lời tôi hát”

- Phá băng đầu giờ được xem là một công cụ hữu hiệu để bắt đầu một buổi học

hiệu quả Phiến đá này được diễn ra vào đầu bài học với nhiều hoạt động tương tácvui vẻ để giúp mọi người hiểu nhau hơn và giúp học sinh hứng thú với buổi học hơn

Nếu một phiến đá băng được thiết kế tốt thì mọi người sẽ có một khởi đầutuyệt vời Bằng cách phá băng, tất cả mọi thành viên sẽ có cơ hội được hiểu về nhaunhiều hơn, được biết rõ mục tiêu của buổi học từ đó hứng thú hơn với bài giảng vàđóng góp hiệu quả để buổi học đi đến thành công

Trò chơi với mục đích phá băng này được thiết kế để xóa đi những sự ngạingùng và khoảng cách giữa các thành viên khi bắt đầu buổi học

Chúng ta sẽ hát một câu trong bài ALIBABA

Các em để ý trong câu hát cô yêu cầu gì thì các em sẽ làm theo yêu cầu đó nhé

và đồng thời các em hát câu ALIBABA

GV: Alibaba xin mời cả lớp chúng ta đứng lên HS: vừa đứng lên vừa hátAlibaba

GV: Alibaba xin mời cả lớp chúng ta vỗ tay thật to HS: vừa vỗ tay vừa hátAlibaba

GV: Alibaba xin mời cả lớp giơ tay trái lên HS: vừa giơ tay vừa hát AlibabaGV: Alibaba xin mời cả lớp giơ tay phải lên HS: vừa giơ tay vừa hát AlibabaGV: Alibaba xin mời cả lớp chúng ta ngồi xuống HS: vừa ngồi xuống vừa hátAlibaba

GV: Rất tuyệt vời Xin Cảm ơn các bạn

Hỏi: Các em thấy trong màn khởi động đó chúng ta đã làm những làm những gìnào?

HS: thực hiện những động tác đứng lên, vỗ tay, giơ tay trái lên, giơ tay phảilên, ngồi xuống

GV: Tất cả những động tác đó là chúng ta đang vận động và đó là 1 hình thứcvận động Trong thực tế vận động nó có phải là như thế hay không? Nó có nhữnghình thức nào? Vì sao phải vận động? Vận động có làm cho sự vật hiện tượng pháttriển và tồn tại hay không? Thì bài học hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu

Ví dụ 3: Khi dạy bài 12: Công dân với tình yêu hôn nhân gia đình (Tiết

2-GDCD 10) giáo viên tiến hành cho học sinh hởi động bằng trò chơi “Nhanh như

chớp”

Đây là trò chơi mang tính trí tuệ và cũng rèn luyện khả năng phản xạ củahọc sinh Các em phải đối mặt với người hỏi, trong thời gian nhanh nhất trả lờiđược nhiều câu hỏi nhất Câu hỏi ở đây có thể liên quan đến kiến thức bài họctrước, cũng có thể là những câu hỏi hài hước để các em suy luận theo logic lứa tuổi

* Mục tiêu: Tạo không khí vui vẻ trong lớp và tạo tình huống có vấn đề giúp

học sinh tiếp cận được kiến thức sẽ tìm hiểu trong bài học

* Cách tiến hành:

- Trong thời gian 2 phút sẽ có các câu hỏi ngắn Học sinh đối diện trực tiếp

với dẫn chương trình

- Gói câu hỏi được chuẩn bị như sau:

Câu 1: Điền từ còn thiếu vào hai câu thơ sau:

Nhớ ai bổi hổi bồi hồi

Như đứng… như ngồi đống than

Đáp án: Đống lửa

Câu 2: Tình yêu là sự… và…sâu sắc giữa hai người khác giới?

Đáp án: Rung cảm và quyến luyến

Câu 3: Trong tình yêu chúng ta cần tránh những điều gì?

Đáp án: Yêu đương quá sớm; Yêu một lúc nhiều người; Quan hệ tình dục trướchôn nhân

Câu 4: Lối sống của một số thanh niên hiện nay mà dư luận xã hội lên án? Đáp án: Sống thử

Câu 5: Hậu quả đau lòng do nhận thức không đúng đắn trong yêu đương củamột bộ phận giới trẻ hiện nay?

Ví dụ 4: Khi dạy Bài13: Chính sách giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ và

văn hóa (tiết 3)GDCD 11 Giáo viên cho học sinh khởi động bằng trò chơi mảnh ghép

* Mục tiêu: Tạo không khí vui vẻ trong lớp và tạo tình huống có vấn đề giúp

học sinh tiếp cận được kiến thức sẽ tìm hiểu trong bài học

* Cách tiến hành:

- GV chuẩn bị một số bức ảnh: Quan họ Bắc Ninh; Nhã nhạc cung đình Huế,

Cồng chiêng Tây Nguyên, Ca trù, Dân ca ví dặm, Vịnh Hạ Long, Cố đô Huế, Phố cổHội An,Thánh địa Mỹ Sơn, Hoàng Thành Thăng Long

+ Chia cả lớp thành 2 đội chơi Mỗi đội chơi gồm 3 HS tham gia trò chơi tiếpsức Trong thời gian 1 phút, 3 học sinh tham gia trò chơi lên bảng hỗ trợ nhau đểghép 10 mảnh ghép thành “cây văn hóa”.

+ GV nêu yêu cầu trong thời gian nhanh nhất 2 đội chơi hãy ghép các mảnhghép hình ảnh cho phù hợp theo hai mảng màu tinh thần và vật chất tạo thành giá trịvăn hóa

+ GV tuyên bố đội chơi thắng cuộc và dẫn vào bài mới: Đây là những giá trịvật chất hay giá trị tinh thần do con người lao động sáng tạo ra Vậy Nhà nước ta đã

có những chính sách như thế nào nhằm giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa đóchúng ta sẽ tìm hiểu trong tiết học ngày hôm nay

* Đánh giá hiệu quả sau khi sử dụng phương pháp trò chơi để thiết kế hoạt động khởi động trong dạy học môn GDCD:

Có thể nói rằng khi sử dụng phương pháp trò chơi trong thiết kế hoạt độngkhởi động đã làm cho bài học thêm sôi nổi, hấp dẫn, đem lại hiệu quả cao trong giờhọc Tất cả các thành viên của nhóm đều tham gia hết mình và từ đó các em sẽ được

trải nghiệm Trò chơi giúp cho hoạt động dạy học trở nên nhẹ nhàng, hứng thú với

học sinh, giúp các em rèn luyện sự mạnh dạn tự tin, tinh thần đoàn kết và dễ dàngtiếp cận với kiến mới của bài học

2.3.2 Sử dụng phương pháp đóng vai

Đóng vai là phương pháp tổ chức cho HS thực hành, “làm thử” một số cáchứng xử nào đó trong một tình huống giả định Đây là phương pháp nhằm giúp HS suynghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể mà các em vừathực hiện hoặc quan sát được Việc “diễn” không phải là phần chính của phương phápnày mà điều quan trọng là sự thảo luận sau phần diễn ấy Trong các phương pháp dạyhọc tích cực, đóng vai là phương pháp phù hợp với đặc trưng dạy - học của mônGDCD, đặc biệt là dạy học phần pháp luật và đạo đức Đây là phương pháp tổ chứccho học sinh thực hành để trình bày những suy nghĩ, cảm nhận và ứng xử theo mộtvai giả định Từ đó giúp học sinh suy nghĩ sâu sắc về một vấn đề bằng cách đứng từchỗ đứng, góc nhìn của người trong cuộc, tập trung vào một sự kiện cụ thể mà các emquan sát được từ vai của mình Với phương pháp đóng vai học sinh được rèn luyệnthực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong thực tiễn Đồng thời gâyhứng thú và chú ý cho học sinh, tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của học sinh,khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo chuẩn mực hành vi đạo đức vàchính trị - xã hội Tuy nhiên trong quá trình sử dụng phương pháp này GV cần lưu ý

về tình huống đóng vai phải phù hợp với chủ đề bài học, phù hợp với lứa tuổi, trình

độ HS và điều kiện, hoàn cảnh lớp học, không nên quá dài và phức tạp, vượt quá thờigian cho phép, tình huống phải có nhiều cách giải quyết, cần để mở để HS tự tìmcách giải quyết, cách ứng xử phù hợp, không cho trước “kịch bản”, lời thoại Mỗitình huống có thể phân công một hoặc nhiều nhóm cùng đóng vai, cần quy định rõthời gian thảo luận và đóng vai của các nhóm Trong khi HS thảo luận và chuẩn bịđóng vai, GV nên đi đến từng nhóm lắng nghe và gợi ý, giúp đỡ HS khi cần thiết, nên

khích lệ cả học sinh nhút nhát cùng tham gia.

Ví dụ 1: Khi dạy bài 6: Công dân với các quyền tự do cơ bản (tiết1 - GDCD

12) giáo viên có thể sử dụng phương pháp đóng vai cho học sinh khởi động trước khi vào bài học.

* Mục tiêu: Tạo không khí vui vẻ, từ đó học sinh nhận biết được những nội

dung có liên quan đến bài học

* Cách thức tiến hành:

- GV đưa ra tình huống: Nghi ngờ em A ăn trộm hàng của siêu thị A nên bảo vệ

X đã bắt nhốt em A lại trong phòng, đồng thời còn chửi và đánh em A.

- Các nhóm sẽ thảo luận và đóng vai đưa ra cách xử lý.

- GV đưa ra câu hỏi: Em có nhận xét gì về hành vi của Bảo vệ X?

- GV sẽ căn cứ vào câu trả lời của HS để GV dẫn dắt học sinh vào nội dung

kiến thức sẽ tìm hiểu hôm nay Cụ thể khi HS trả lời hành vi của bảo vệ X là vi phạmpháp luật…GV dẫn dắt vậy thì hành vi đó xâm phạm đến quyền gì của công dân?Quyền đó có nội dung như thế nào thì bài học hôm nay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu

Ví dụ 2: Khi dạy bài 2: Thực hiện pháp luật (tiết1 - GDCD 12) để tạo không

khí vui vẻ, hứng thú với bài học, giáo viên có thể sử dụng phương pháp đóng vai bằng cách:

- GV đưa ra tình huống: Em và bạn đang vội đi học Tới ngã tư thấy đèn đỏ

nhưng vắng người Em sẽ như thế nào? Vì sao em lại có hành động như vậy?

- Các nhóm sẽ thảo luận và đóng vai đưa ra cách xử lý.

- GV sẽ căn cứ vào phần thể hiện của các nhóm để dẫn dắt học sinh vào nội

dung kiến thức sẽ tìm hiểu hôm nay Chẳng hạn như có nhóm sẽ thể hiện là bạn sẽdừng lại khi thấy tín hiệu đèn đỏ Khi đó GV sẽ dẫn dắt việc bạn dừng lại khi thấyđèn đỏ là các bạn đã thực hiện pháp luật Vậy thực hiện pháp luật là gì? bài học hômnay chúng ta sẽ cùng tìm hiểu

Ví dụ 3: Khi dạy bài 11: Một số phạm trù cơ bản của đạo đức học (Tiết

1-GDCD 10) Giáo viên có thể sử dụng phương pháp đóng vai tổ chức hoạt động khởi động.

- Sau khi các bạn HS thể hiện các vai diễn, GV đặt câu hỏi: Em có nhận xét gì

về hành động của 2 người đàn ông và 2 em học sinh?