SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT LÊ LỢI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG BÀI KIỂM
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT LÊ LỢI
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP ĐỔI MỚI KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT,
NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG BÀI KIỂM TRA THƯỜNG XUYÊN
MÔN NGỮ VĂN LỚP 10
Người thực hiện : Trịnh Thị Minh Hảo Chức vụ : Giáo viên
SKKN môn: Ngữ Văn
Trang 2THANH HÓA, NĂM 2022
Trang 31 Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Trong các môn học ở nhà trường môn Ngữ Văn có ưu thế lớn trong việc bồiđắp thế giới tâm hồn, hướng con người tới những giá trị cao đẹp trong cuộc sống.Cái đích mà văn chương hướng tới cũng rất gần với định hướng giáo dục trong thờiđại mới Đó là giáo dục không chỉ cung cấp kiến thức mà quan trọng hơn giáo dụcgóp phần phát triển phẩm chất, năng lực cho người học Với lợi thế như vậy ngườidạy và người học phải càng ý thức rõ vai trò bộ môn, tích cực đổi mới phươngpháp để góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục Đổi mới phương pháp dạy học cầngắn liền với đổi mới về đánh giá quá trình dạy học cũng như đổi mới việc kiểm tra
và đánh giá thành tích học tập của học sinh Đánh giá kết quả học tập là quá trìnhthu thập thông tin, phân tích và xử lí thông tin, giải thích thực trạng việc đạt mụctiêu giáo dục, tìm hiểu nguyên nhân, đưa ra những quyết định sư phạm giúp họcsinh học tập ngày càng tiến bộ Thông tư số 22/2021/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục
và Đào tạo quy định về đánh giá học sinh trung học cơ sở và học sinh trung họcphổ thông cho thấy điểm mới trong đánh giá học sinh là đánh giá vì sự tiến bộ củangười học và khuyến khích giáo viên đa dạng hóa các hình thức kiểm tra, đánh giá
Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh là một khâu quan trọngtrong quá trình dạy học Đổi mới chương trình đòi hỏi phải tiến hành đồng bộ cáckhâu trong đó có đổi mới đánh giá Kiểm tra là hình thức và phương tiện của hoạtđộng đánh giá, bởi vậy trong quá trình đổi mới đánh giá kết quả học tập của họcsinh trước tiên cần phải đổi mới việc kiểm tra Thế nhưng trên thực tế, việc kiểmtra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trường THPT hiện nay chưa bám sát mụctiêu giáo dục, chưa đáp ứng được nhu cầu đổi mới giáo dục phổ thông, cần đượctiếp tục cải tiến, hoàn thiện Đặc biệt năm học 2022 – 2023 tới đây là năm học đầutiên chương trình giáo dục phổ thông mới sẽ bắt đầu áp dụng đối với học sinh lớp
10 thì việc đón đầu để đổi mới kiểm tra đánh giá càng trở nên cấp thiết
Trong quá trình giảng dạy môn Ngữ văn ở trường THPT, tôi nhận thấy sựcần thiết của việc đổi mới kiểm tra, đánh giá trong hoạt động dạy và học, đặc biệttrong kiểm tra thường xuyên sẽ giúp các em học sinh cấp THPT nói chung và họcsinh lớp 10 ở trường nói riêng chủ động tiếp cận, tổng hợp kiến thức, phát huyđược năng lực, phẩm chất, cá tính chứ không đơn thuần đáp ứng được yêu cầu
điểm số Vì vậy tôi đã thực hiện đề tài thực nghiệm “Một số phương pháp đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất năng lực học sinh trong bài kiểm tra thường xuyên môn Ngữ văn lớp 10”.
1.2.Mục đích nghiên cứu.
Mục đích của đề tài này là đưa tới những cách tiếp cận để kiểm tra đánh giáhọc sinh một cách toàn diện, khách quan, đáp ứng mục tiêu của chương trình giáodục phổ thông mới Qua đó khơi gợi niềm say mê môn học, sức sáng tạo, rèn luyện
Trang 4khả năng tự học, tự nghiên cứu, góp phần định hướng phát triển năng lực và phẩmchất cho người học.
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Trong khuôn khổ của đề tài này tôi sẽ tập trung vào các tác phẩm và các đơn
vị kiến thức của chương trình Ngữ Văn 10
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Nghiên cứu, tìm tòi, tổng
hợp các tư liệu từ nhiều nguồn làm cơ sở lí luận cho đề tài nghiên cứu.Tìm hiểu,nghiên cứu các nội dung kiến thức của bộ môn Ngữ Văn phục vụ cho đề tài
- Phương pháp điều tra, thu thập thông tin: Khảo sát trong phạm vi nhỏ sự hứng
thú/ không hứng thú với các tiết dạy Ngữ Văn để có sự điều chỉnh phương phápphù hợp Trò chuyện, tìm hiểu học sinh, tích cực dự giờ thăm lớp, thu thập trựctiếp những thông tin dạy và học ở nhà trường để làm cơ sở thực tiễn cho đề tài
- Phương pháp so sánh đối chiếu: So sánh ở hai lớp với cách tiếp cận khác nhau
để đánh giá, rút kinh nghiệm
1.5 Những điểm mới của SKKN
SKKN tập trung vào một số cách thức ra đề kiểm tra cũng như cách đánh giá
đa dạng và toàn diện các lần kiểm tra thường xuyên theo định hướng phát triểnphẩm chất, năng lực của học sinh, đồng thời giúp giáo viên dần tiếp cận vớichương trình giáo dục phổ thông mới của Bộ GD và ĐT
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện từng bước từ chuyển chươngtrình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học Nghĩa là từchỗ chú trọng kiến thức xem học sinh học được cái gì tới việc quan tâm xem họcsinh vận dụng được những gì và phát huy được những năng lực của bản thân thôngqua việc học Để hiện thực hóa quá trình này, đòi hỏi các giáo viên phải có mộtquy trình dạy học rõ ràng, khoa học Trong quy trình ấy không thể thiếu sự đổimới về đánh giá quá trình dạy học cũng như đổi mới việc kiểm tra và đánh giáthành tích học tập của HS
Theo quan điểm phát triển năng lực, việc đánh giá kết quả học tập không lấyviệc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm của việc đánh giá.Đánh giá kết quả học tập theo năng lực cần chú trọng khả năng vận dụng sáng tạotri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau Đánh giá kết quả học tập đốivới các môn học và hoạt động giáo dục ở mỗi lớp và sau cấp học là biện pháp chủyếu nhằm xác định mức độ thực hiện mục tiêu dạy học, có vai trò quan trọng trongviệc cải thiện kết quả học tập của HS Hay nói cách khác, đánh giá theo năng lực làđánh giá kiến thức, kỹ năng và thái độ trong bối cảnh có ý nghĩa
Trang 5Theo TS Đỗ Anh Dũng (Vụ Giáo dục Trung học) một số dấu hiệu khác biệt
cơ bản giữa đánh giá năng lực người học và đánh giá kiến thức, kỹ năng của ngườihọc như sau:
STT Đánh giá theo hướng
tiếp cận nội dung
Đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực 1
Các bài kiểm tra trên giấy được
thực hiện vào cuối một chủ đề,
một chương, một học kì,
Nhiều bài kiểm tra đa dạng (giấy, thựchành, sản phẩm dự án, cá nhân,nhóm…) trong suốt quá trình học tập
2 Nhấn mạnh sự cạnh tranh Nhấn mạnh sự hợp tác
3 Quan tâm đến mục tiêu cuối cùngcủa việc dạy học
Quan tâm đến đến phương pháp họctập, phương pháp rèn luyện của họcsinh
4 Chú trọng vào điểm số
Chú trọng vào quá trình tạo ra sảnphẩm, chú ý đến ý tưởng sáng tạo, đếncác chi tiết của sản phẩm để nhận xét
5 Tập trung vào kiến thức hàn lâm Tập trung vào năng lực thực tế và sángtạo
6
Đánh giá được thực hiện bởi các
cấp quản lí và do giáo viên là chủ
yếu, còn tự đánh giá của học sinh
không hoặc ít được công nhận
Giáo viên và học sinh chủ động trongđánh giá, khuyến khích tự đánh giá vàđánh giá chéo của học sinh
7
Đánh giá đạo đức học sinh chú
trọng đến việc chấp hành nội quy
nhà trường, tham gia phong trào
thi đua…
Đánh giá phẩm chất của học sinh toàndiện, chú trọng đến năng lực cá nhân,khuyến khích học sinh thể hiện cá tính
và năng lực bản thân
Trong quá trình đổi mới kiểm tra đánh giá thì đánh giá thường xuyên(ĐGTX) là một khâu quan trọng Theo đó kiểm tra đánh giá thường xuyên theohướng phát triển phẩm chất năng lực có điểm khác cơ bản với cách kiểm tra đánhgiá thiên về chuẩn kiến thức, kĩ năng Đánh giá thường xuyên hay còn gọi là đánh
Trang 6giá quá trình là hoạt động đánh giá diễn ra trong tiến trình thực hiện hoạt độnggiảng dạy môn học, cung cấp thông tin phản hồi cho giáo viên (GV) và học sinh(HS) nhằm mục tiêu cải thiện hoạt động giảng dạy, học tập ĐGTX chỉ những hoạtđộng kiểm tra đánh giá được thực hiện trong quá trình dạy học, có ý nghĩa phânbiệt với những hoạt động kiểm tra đánh giá trước khi bắt đầu quá trình dạy học mộtmôn học nào đó (đánh giá đầu năm/đánh giá xếp lớp) hoặc sau khi kết thúc quátrình dạy học môn học này (đánh giá tổng kết) ĐGTX được xem là đánh giá vì quátrình học tập hoặc vì sự tiến bộ của người học Khi thực hiện kiểm tra đánh giáthường xuyên cần lưu ý: Xác định rõ mục tiêu để từ đó xác định được phươngpháp hay kỹ thuật sử dụng trong ĐGTX phù hợp, các nhiệm vụ ĐGTX được đề ranhằm mục đích hỗ trợ, nâng cao hoạt động học tập, không so sánh HS này với HSkhác, hạn chế những lời nhận xét tiêu cực, trước sự chứng kiến của các bạn học, đểtránh làm thương tổn HS Thau vào đó hãy dùng những lời khen, sự động viên,khích lên để tạo ra những rung cảm tích cực ở HS….
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá là hai hoạt động
có liên quan chặt chẽ với nhau; đổi mới kiểm tra đánh giá là động lực đổi mớiphương pháp dạy học, góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục đào tạo, nâng cao tínhtích cực chủ động cho học sinh trong quá trình chiếm lĩnh tri thức
Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trước hết cần tậptrung thực hiện qua việc tổ chức kiểm tra thường xuyên liên tục (kiểm tra miệng,kiểm tra 15 phút)
Từ năm học 2008-2009, Bộ GD&ĐT đã định hướng cách đổi mới kiểm tra,đánh giá kết quả học tập của học sinh ở môn Ngữ văn THPT nói riêng và các mônhọc nói chung với mục tiêu là giúp giáo viên có thể thấy được mức độ tiếp nhận,lĩnh hội kiến thức của học sinh đến đâu để từ đó điều chỉnh cách dạy học sao chocác em có thể đạt kết quả cao hơn trong học tập và rèn luyện Tuy nhiên, trên thực
tế vấn đề này vẫn còn gặp nhiều khó khăn từ trong nhận thức, quan niệm đến việctiến hành làm của cả giáo viên và học sinh
2.2.1.Về phía giáo viên:
Việc ra đề kiểm tra vẫn còn mang tính chủ quan, phiến diện một chiều dogiáo viên đưa ra nên sẽ không phát huy được tính chủ động, sáng tạo của học sinh.Trước đây, các tiết kiểm tra 15 phút giáo viên tự ra đề dẫn đến việc chưa thật sựcông bằng trong kiểm tra, đánh giá giữa các bộ môn cùng khối lớp, ảnh hưởng đếnkết quả học tập của học sinh bởi dung lượng, yêu cầu, hình thức ra đề, cách thức tổchức giữa các giáo viên có sự khác nhau Cách ra đề cũng chưa thực sự có sự đổimới, các dạng đề ra còn đơn điệu hoặc lặp lại theo lối cũ nên không có khả năng
Trang 7kiểm tra được nhiều mảng kiến thức, kỹ năng, cũng như không phát huy được tínhsáng tạo, năng lực thực hành vận dụng nghe, nói, đọc, viết của học sinh trong mônhọc Có những câu hỏi kiểm tra đánh giá ở mức độ học thuộc lòng, kiểm tra trí nhớmột cách đơn thuần Người ra đề thường dừng lại ở mức độ kiểm tra đánh giá kiếnthức lý thuyết, khả năng ghi nhớ (nhận biết, tái hiện), ít đặt ra yêu cầu kiểm tramức độ thông hiểu và kiểm tra đánh giá kỹ năng vận dụng tri thức, ít đòi hỏi họcsinh phân tích, suy luận, khái quát Cách kiểm tra đánh giá đó gây nên tình trạnghọc tủ, học vẹt, ghi nhớ máy móc nhưng không nắm vững bản chất vấn đề, thiếu
kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn
Việc chấm chữa bài cũng chưa hạn chế được sự chủ quan, cảm tính nhất làvới những bài thể hiện năng lực cảm thụ văn chương nên rất khó đảm bảo sự kháchquan trong đánh giá học sinh Đặc biệt trong quá trình tập huấn của Bộ để chuẩn bịcho chương trình giáo dục phổ thông mới, giáo viên đã được tiếp cận mô đun vềđổi mới kiểm tra đánh giá cho học sinh để từ đó mỗi giáo viên tự học hỏi, trang bịcho mình những cách làm tốt và hiệu quả nhất
2.2.2.Về phía học sinh
Một bộ phận học sinh ý thức học tập còn thấp, học theo kiểu đối phó chỉ khitới thời điểm kiểm tra mới lo học Việc học sinh không chủ động, phụ thuộc nhiềuvào kho tài liệu khổng lồ trên mạng, vào bài giảng của các thầy cô mà chưa có ýthức biến chúng thành của mình sẽ dần triệt tiêu sự sáng tạo, khả năng bộc lộ thiênhướng và cá tính của chính học sinh
Từ thực tiễn dạy học bộ môn Ngữ văn nói chung và tiếp thu phương phápdạy học đổi mới trong đó có đổi mới kiểm tra, đánh giá, tôi đã thực hiện một sốbiện pháp nhằm nâng cao chất lượng kiểm tra, đánh giá học sinh qua các tiết kiểmtra
2.3 Các giải pháp và tổ chức thực hiện
2.3.1 Các giải pháp chung
Kế hoạch đổi mới kiểm tra, đánh giá phải được xác định từ đầu năm học,đầu học kì Việc đánh giá kết quả bài học (hay một chương, một phần chươngtrình,…) cần được tính đến ngày từ khi xác định mục tiêu và thiết kế bài học nhằmgiúp học sinh và giáo viên nắm được những thông tin liên hệ ngược để điều chỉnhhoạt động dạy và học
Nội dung kiểm tra, đánh giá phải toàn diện, bao gồm cả kiến thức, kĩ năng
và phương pháp, không phải chỉ yêu cầu tái hiện lại kiến thức và kĩ năng Cần khắcphục thói quen khá phổ biến là trong khi chấm bài kiểm tra giáo viên chỉ chú trọngviệc cho điểm, ít có những lời phê nêu rõ ưu điểm, khuyết điểm của học sinh khilàm bài, không mấy quan tâm đến việc ra những quyết định sau khi kiểm tra nhằmđiều chỉnh hoạt động dạy và học, bổ sung những lỗ hỏng kiến thức của học sinh,
Trang 8giúp đỡ riêng đối với học sinh yếu – kém, bồi dưỡng học sinh giỏi Mặt khác, cần
có biện pháp hướng dẫn học sinh tự đánh giá, có thói quen đánh giá lẫn nhau
Bên cạnh việc nâng cao chất lượng các hình thức kiểm tra truyền thống, giáoviên cần tìm hiểu, áp dụng thử và phát triển các phương pháp trắc nghiệm kháchquan (câu đúng – sai, câu nhiều lựa chọn, câu ghép đôi, câu điền khuyết,… ), nhận
rõ những ưu điểm, nhược điểm của phương pháp này, sử dụng phối hợp, hợp lí vớicác phương pháp kiểm tra truyền thống
Đối với môn Ngữ Văn sẽ có 4 con điểm kiểm tra thường xuyên Vì vậy giáoviên sẽ có cơ hội vận dụng nhiều cách thức kiểm tra đánh giá khác nhau để chođiểm học sinh Mục đích của đánh giá thường xuyên là nhằm thu thập các minhchứng liên quan đến kết quả học tập của học sinh trong quá trình học để cung cấpnhững phản hồi cho học sinh và giáo viên biết những gì họ đã làm được so với mụctiêu, yêu cầu của bài học, của chương trình và những gì họ chưa làm được để điềuchỉnh hoạt động dạy và học Đánh giá thường xuyên đưa ra những khuyến nghị để
HS có thể làm tốt hơn những gì mình chưa làm được, từ đó nâng cao kết quả họctập trong thời điểm tiếp theo
Đánh giá thường xuyên còn giúp chẩn đoán hoặc đo kiến thức và kĩ nănghiện tại của học sinh nhằm dự báo hoặc tiên đoán những bài học hoặc chương trìnhhọc tiếp theo cần được xây dựng thế nào cho phù hợp với trình độ, đặc điểm tâm lícủa học sinh Đối với đánh giá thường xuyên có thể sử dụng một số phương phápsau:
2.3.2 Các giải pháp cụ thể
2.3.2.1 Kiểm tra đánh giá theo hình thức vấn đáp
Theo chương trình cũ mỗi HS được kiểm tra đánh giá theo hình thức này 01lần trong học kì Thời điểm kiểm tra thường ở đầu tiết học Mỗi tiết học kiểm tra từ1-2 học sinh trong thời gian 3-5 phút Thường thì học sinh đã kiểm tra rồi thì ítđược kiểm tra lại Do vậy, học sinh học bài cũ, chuẩn bị bài mới không thườngxuyên
Cho nên, tôi đã đổi mới nhận thức và phương pháp kiểm tra đánh giá vấn đáp
Kiểm tra đánh giá vấn đáp (còn gọi là kiểm tra miệng) là cột kiểm tra thường
xuyên đối với mỗi cá nhân học sinh Mục đích của kiểm tra đánh giá vấn đápkhông chỉ là kiểm tra kiến thức cũ mà còn kiểm tra năng lực tư duy, năng lực đọchiểu, rèn luyện kĩ năng nói, phát biểu trình bày trước tập thể
Với quan điểm trên, chúng tôi thực hiện kiểm tra đánh giá vấn đáp thườngxuyên, linh hoạt hơn; kiến thức kiểm tra rộng hơn; số lần kiểm tra nhiều hơn
Kiểm tra đánh giá vấn đáp có thể tiến hành ở đầu tiết, giữa tiết và cuối tiếthọc, hoặc qua bài tập về nhà Nội dung kiểm tra đa dạng với các mức độ nhận biết,thông hiểu, vận dụng kiến thức: kiểm tra kiến thức đã học, kiểm tra việc tiếp thubài mới, kiểm tra quá trình vận dụng kiến thức Điều cốt lõi của kiểm tra đánh giá
Trang 9vấn đáp là trình bày bằng miệng Qua trình bày, giáo viên đánh giá về mức độ nắmbắt kiến thức; kĩ năng, phương pháp trình bày vấn đề
Câu hỏi kiểm tra được chuẩn bị trong thiết kế bài dạy; cũng có thể là câu hỏinảy sinh trong tình huống bài dạy Song các câu hỏi kiểm tra đánh giá vấn đáp phải
rõ ràng, dễ hiểu, đảm bảo chuẩn kiến thức, kích thích học sinh trả lời Mỗi phầnkiểm tra, thường có ít nhất hai câu hỏi: 01 câu hỏi nhận biết (tái hiện kiến thức-dành cho học sinh trung bình), 01 câu hỏi thông hiểu (giải thích, phân tích cảmnhận - dành cho học sinh khá, giỏi) Trong kiểm tra đánh giá vấn đáp nên có câuhỏi gợi mở, câu hỏi phụ để giúp học sinh tăng khả năng lí giải vấn đề Một câu hỏikiểm tra nên hỏi nhiều học sinh, khai thác những ý kiến khác nhau Sau khi họcsinh trả lời, giáo viên là người trọng tài thực hiện việc nhận xét, phân tích, đánh giá
và kết luận
* Thời điểm áp dụng câu hỏi kiểm tra đánh giá vấn đáp
- Kiểm tra đánh giá theo hình thức vấn đáp trong hoạt động khởi động
Thường là ở đầu giờ học giáo viên kết hợp kiểm tra bài cũ, sự chuẩn bị bàimới trong hoạt động khởi động Nhưng giáo viên cũng có thể đa dạng hóa các hìnhthức khởi động để tạo hứng thú cho học sinh bằng cách tổ chức các trò chơi ngắn,giải ô chữ, tranh ảnh, clip, trả lời các câu hỏi mở (Về các hình thức này tôi cũng
đã từng thể hiện trong một sáng kiến kinh nghiệm đã được công nhân trước đây)
- Kiểm tra đánh giá theo hình thức vấn đáp trong hoạt động hình thành kiến thức
Tiến hành giữa giờ học, có thể sử dụng hỏi đáp gợi mở: là hình thức giáo
viên đặt những câu hỏi gợi mở, dẫn dắt học sinh rút ra những nhận xét, những kếtluận cần thiết từ những sự kiện đã quan sát được hoặc những tài liệu đã học, được
sử dụng khi cung cấp tri thức mới Ví dụ như giáo viên hỏi học sinh những dạngcâu hỏi: từ những chi tiết đã phân tích, em rút ra kết luận gì về tính cách của nhânvật? Em có cảm nhận gì về tâm tình của nhà thơ qua các câu thơ vừa phân tích?
Sử dụng dạng hỏi đáp tổng kết: Là dạng hỏi - đáp được sử dụng khi cần dẫndắt học sinh khái quát hóa, hệ thống hóa những tri thức đã học sau một vấn đề, mộtphần, một chương hay một môn học nhất định Phương pháp này giúp học sinhphát triển năng lực khái quát hóa, hệ thống hóa tránh nắm bắt những đơn vị tri thứcrời rạc, giúp các em phát huy tính mềm dẻo của tư duy Ví dụ như giáo viên có thểđặt các câu hỏi sau khi kết thúc tác phẩm thơ: Em hãy tổng kết lại mạch cảm xúccủa nhân vật trữ trình được thể hiện trong bài thơ, hoặc giáo viên có thể đặt câu hỏisau khi dạy xong về một nhân vật trong tác phẩm văn xuôi: Em có cảm nhận gì vềnhân vật này?
-Kiểm tra đánh giá bằng hình thức vấn đáp trong hoạt động luyện tập
Sử dụng dạng câu hỏi trắc nghiệm khách quan Mỗi bài trắc nghiệm
khách quan bao gồm nhiều câu hỏi, mỗi câu hỏi thường được trả lời bằng cách tựchọn một phương án cho trước Có 4 loại câu hỏi trắc nghiệm khách quan
Trang 10+ Loại câu nhiều lựa chọn
+ Loại câu đúng sai
+ Loại câu điền vào chỗ trống
+ Loại câu ghép đôi
* Minh họa qua đọc hiểu văn bản Tấm Cám
-Phần kiểm tra việc chuẩn bị bài ở nhà.
+Giáo viên nêu câu hỏi:
>Trình bày lại khái niệm và những đặc điểm cơ bản của thể loại truyện cổ tích Hãy kể tên những truyện cổ tích em đã từng học, từng đọc.
> Truyện cổ tích được chia làm mấy tiểu loại? Đặc trưng quan trọng của truyện cổ tích thần kì là gì?
+Học sinh nêu khái niệm, chỉ ra đặc trưng của truyện cổ tích thần kì; giáoviên nhấn mạnh những vấn đề cơ bản để học sinh vận dụng vào quá trình đọc –hiểu văn bản
Về nội dung, truyện cổ tích thần kì thể hiện ước mơ cháy bỏng về hạnhphúc, lẽ công bằng, phẩm chất và năng lực tuyệt vời của con người Về nghệ thuật,truyện cổ tích thần kì có sự tham gia của các yếu tố thần kì vào tiến trình phát triểncủa câu chuyện
+ Giáo viên yêu cầu một học sinh lên trước lớp tóm tắt một cách ngắn gọncâu chuyện
-Hoạt động khởi động
+ Giáo viên nêu một số câu hỏi gợi hứng thú học tập cho học sinh:
> Sau khi đọc xong tác phẩm ở nhà, em thích nhất / không thích nhân vật nào? Vì sao?
> Sự việc, chi tiết nào trong tác phẩm làm em xúc động nhất? Hãy lí giải theo suy nghĩ của em?
> Em có suy nghĩ gì về việc mẹ con Cám không cho Tấm đi dự lễ hội, thậm chí còn bắt cô nhặt thóc gạo?
> Tại sao Tấm vẫn có thể đi dự hội và cuối cùng trở thành hoàng hậu?
+ Giáo viên định hướng trả lời, qua đó kết hợp giáo dục học sinh:
Tấm được đi lễ hội là nhờ có Bụt giúp Ngoài ra, cô còn nhận được sự giúp
đỡ từ đàn chim sẻ và gà mái – những con vật gần gũi trong cuộc sống của chúng tacũng chính là hình ảnh ẩn dụ chỉ những người bạn xung quanh Dù ở bất cứ hoàncảnh nào, chúng ta đều cần có sự giúp đỡ của bạn bè Bạn của chúng ta không nhấtđịnh là Tiên, là Bụt nhưng có những lúc ta rất cần đến họ Các em phải biết quýtrọng những tình bạn trong sáng, chân thành Hơn nữa Tấm là cô gái lương thiện
và những người tốt như Tấm sẽ xứng đáng nhận được sự giúp đỡ của người khác
Còn sự việc chúng ta nhìn nhận những bà mẹ kế: với nhân vật dì ghẻ trongtruyện cổ tích “Tấm Cám” và một số truyện cổ tích khác – trên lập trường Tốt –Xấu; Thiện – Ác của truyện dân gian thì đây là những nhân vật phản diện, đa phần
Trang 11họ đều độc ác, xấu xa, nhưng nếu ta nhìn nhận họ ở tư cách là người Mẹ, với cáchđánh giá đa diện về một con người thì thật ra họ chỉ không tốt với người khác (conriêng của chồng), còn với con mình thì cũng như bao bà mẹ khác, họ sẵn sàng làmtất cả để con mình được sung sướng, hạnh phúc Họ chưa hẳn là người xấu theocách đánh giá toàn diện, chỉ có điều họ chưa và không thể yêu con người khác nhưcon mình mà thôi.
Học sinh có thể tự bộc lộ những suy nghĩ riêng của mình về những điều giáoviên hỏi Từ đó, các em có thêm hứng thú để tự khám phá, chuẩn bị tâm thế bướcvào bài học
Gáo viên cũng có thể thiết kế các slide trong đó có những hình ảnh minh họagợi nhớ tới các câu chuyện truyền thuyết, cổ tích…nổi tiếng để các em nhận diện
Từ đó tạo không khí dân gian, không khí cổ tích cho bài học
Sau đây là một ví dụ:
Hình ảnh gợi nhớ truyện Thánh Gióng với hình ảnh chàng Gióng oai hùng nhổ tre đằng ngà đánh giặc và truyện cổ tích Cây tre trăm đốt
Trang 12
Với những bức tranh này học sinh sẽ gọi tên 2 câu chuyện cổ tích quen
thuộc Thạch Sanh và Tấm Cám
- Hoạt động hình thành nội dung kiến thức bài học.
+ Giáo viên nêu vấn đề:
>Em có ấn tượng gì về cô Tấm và suy nghĩ gì về mẹ con Cám (gợi ý: địa vị gia đình, đức tính, tầng lớp đại diện trong xã hội… )?
+Từ câu trả lời của học sinh, giáo viên khái quát lại thành hai tuyến nhânvật, dẫn dắt để học sinh phát hiện mâu thuẫn của tác phẩm
+ Giáo viên tiếp tục nêu câu hỏi:
>Theo em, mâu thuẫn giữa Tấm và mẹ con Cám là mâu thuẫn về vấn đề gì?
(gợi ý: mâu thuẫn mẹ ghẻ - con chồng; mâu thuẫn thiện – ác; mâu thuẫn giữa giaicấp thống trị với tầng lớp bị trị) Hãy lí giải
+ Học sinh trả lời, giáo viên định hướng trả lời:
Bản chất mâu thuẫn giữa Tấm và mẹ con Cám là mâu thuẫn giữa mẹ ghẻ vớicon chồng trong gia đình phụ quyền thời cổ, đó cũng là mâu thuẫn giữa giai cấpthống trị với tầng lớp bị trị Mâu thuẫn đó phát triển thành xung đột giữa Thiện và
Ác trong xã hội
+Giáo viên yêu cầu học sinh làm việc cá nhân:
> Hãy liệt kê những lần hóa thân của Tấm sau khi chết? Em thích hình thức hóa thân nào nhất? Vì sao?
> Sự hóa thân của Tấm có ý nghĩa gì?
> Hãy tưởng tượng mình là quả thị (do Tấm hóa thân thành), em hãy lí giải
vì sao mình lại rơi vào bị của bà cụ hàng nước?
+ Giáo viên cho học sinh thảo luận vấn đề:
> Nhận xét của em về phần kết của tác phẩm? Em có đồng tình không?
> Có ý kiến cho rằng Tấm trả thù mẹ con Cám như vậy là quá tàn nhẫn, không phù hợp với bản chất hiền lành, lương thiện của Tấm cũng như không phù
