SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓATRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 1 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DÙNG HÌNH VẼ ĐƠN GIẢN VÀO BÀI MẶT CẮT VÀ HÌNH CẮT CÔNG NGHỆ 11 NHẰM GIÚP HỌC SINH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG CHIẾM LĨ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
DÙNG HÌNH VẼ ĐƠN GIẢN VÀO BÀI MẶT CẮT
VÀ HÌNH CẮT CÔNG NGHỆ 11 NHẰM GIÚP HỌC SINH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG CHIẾM LĨNH TRI THỨC, KĨ NĂNG MỘT CÁCH HIỆU QUẢ
Người thực hiện: Kiều Thị Hương
Chức vụ: Giáo viên SKKN thuộc lĩnh vực: Công nghệ (KTCN)
THANH HÓA NĂM 2022
Trang 3MỤC LỤC
Trang
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
1 MỞ ĐẦU 4
1.1 Lý do chọn đề tài 4
1.2 Mục đích nghiên cứu 5
1.3 Đối tượng nghiên cứu 5
1.4 Phương pháp nghiên cứu 5
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 6
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 6
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 7
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 7
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 16
3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 19
3.1 Kết luận 19
3.2 Kiến nghị 19
TÀI LIỆU THAM KHẢO 21
Trang 4SGK: Sách giáo khoa.
TLTK: Tài liệu tham khảo
KTCN: Kĩ thuật công nghiệp
Trang 51 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ giáo dục tiếpcận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ việc quan tâmđến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh làm được cái gìqua việc học Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiện thành côngviệc chuyển từ phương pháp dạy học nặng về truyền thụ kiến thức sang dạy cáchhọc, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩmchất..Tức là phải dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, phải tổchức cho học sinh hoạt động học sao cho trong quá trình dạy học, học sinh làchủ thể của hoạt động nhận thức, giáo viên có vai trò tổ chức, kiểm tra hỗ trợhoạt động học tập của học sinh một cách hợp lý sao cho học sinh tự chủ chiếmlĩnh, xây dựng tri thức [1].1
Tính tích cực của người học được biểu hiện thông qua hứng thú, sự tự giáchọc tập, khát vọng thông hiểu, sự nỗ lực chiếm lĩnh nội dung học tập Đảm bảotính tích cực của người học khi tham gia vào hoạt động học tập là việc đảm bảoviệc tạo ra hứng thú, sự tự giác học tập, khát khao và sự nỗ lực chiếm lĩnh nộidung học tập của người học Đây là một nguyên tắc quan trọng trong dạy họcphát triển PC, NL
NL chỉ hình thành khi kiến thức, kĩ năng được chuyển hoá thành hoạt độngcủa một chủ thể nhất định Do đó, trong dạy học, GV cần tổ chức các hoạt độnghọc tập để HS tích cực, chủ động huy động kiến thức, kĩ năng hoàn thành nhiệm
vụ học tập hoặc giải quyết những tình huống trong thực tiễn Mỗi HS có NL sẽkhác nhau tuỳ theo cá nhân huy động chúng vào các hoạt động học ở mức độnào Điều này phản ánh rằng cùng một môi trường học tập, những cá nhân khácnhau sẽ có NL khác nhau Như vậy, trong dạy học, giáo dục phát triển PC, NLcủa HS, tính tích cực của HS là một trong những biểu hiện và cũng là kết quảcần đảm bảo khi tổ chức hoạt động học tập [1].2
Trong những năm gần đây ngành giáo dục đã có nhiều đổi mới về chươngtrình, sách giáo khoa và phương pháp dạy học Tuy nhiên, việc dạy và học trongnhiều trường phổ thông vẫn còn chịu tác động nặng nề bởi mục tiêu thi cử, học
để thi, dạy để thi Do đó vẫn còn tồn tại việc dạy học chủ yếu tập trung ôn luyệnkiến thức đáp ứng kiểm tra thi cử, chưa thực sự quan tâm đến việc hình thànhthói quen tự học, tự khám phá kiến thức, phát triển tư duy sáng tạo, năng lực giảiquyết vấn đề cho người học
Trong nhiều năm giảng dạy môn công nghệ (KTCN) tôi thấy rằng với tâm
lý học của học sinh và đặc thù môn Công nghệ (KTCN) ở trường phổ thôngcùng với nhu cầu tất yếu về đổi mới cách dạy và học trong nhà trường Sau mỗigiờ dạy tôi luôn suy nghĩ làm thế nào để học sinh có hứng thú với bài học, có thể
1 Mục 1.1 Đoạn “Giáo dục …xây dựng tri thức.” được tác giả trích nguyên văn từ TLTK số 1.
2 Mục 1.2 Đoạn “tính tích cực …hoạt động học tập.” được tác giả trích nguyên văn từ TLTK
số 8.
Trang 6chiếm lĩnh tri thức một cách một cách hiệu quả nhất Vì vậy khi dạy bài mặt cắtvà hình cắt thuộc môn công nghệ 11, nội dung bài học không khó nhưng làm thếnào để học sinh tích cực chủ động chiếm lĩnh tri thức hiệu quả (học sinh làmđược) thay vì học sinh thụ động tiếp cận tri thức (học sinh hiểu được).
Vấn đề đặt ra là với những kiến thức mới(thế nào là mặt cắt, thế nào là hìnhcắt) nếu sử dụng hình minh họa là vật thể phức tạp thì học sinh chỉ tiếp cận đểhiểu được nội dung(với số lượng HS hiểu không cao) nhưng nếu dùng hình vẽđơn giản phù hợp thì học sinh sẽ vận dụng kiến thức tư duy, tìm tòi giải quyếtvấn đề hiệu quả(tự bản thân vẽ được mặt cắt, hình cắt nên hiểu được thế nào làmặt cắt, thế nào là hình cắt) từ đó tạo tính tích cự chủ động trong học tập với sốlượng học sinh làm được là cao Nghĩa là HS được đặt vào tình huống có vấn đềchứ không phải được thông báo dưới dạng tri thức có sẵn Vấn đề được đưa ragiải quyết cần vừa sức và gợi được nhu cầu nhận thức ở HS [1].3
Trước vấn đề đặt ra nêu trên tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài “Dùng hình vẽ đơn giản vào bài mặt cắt và hình cắt công nghệ 11 nhằm giúp học sinh tích cực, chủ động chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng một cách hiệu quả” làm đề tài sáng
kiến kinh nghiệm của mình nhằm tăng hiệu quả trong học tập môn công nghệ
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Sáng kiến kinh nghiệm của tôi nhằm mục đích:
- Tìm cho bản thân phương pháp dạy học thích hợp với đặc trưng bộ môn,
để có thể tạo ra hứng thú học tập cho học sinh, phát huy được tính tích cực, chủđộng, sáng tạo từ đó các em chiếm lĩnh được tri thức hiệu quả
- Đồng thời tôi muốn giúp HS phát triển được năng lực sáng tạo, năng lựcphát hiện, giải quyết vấn đề và năng lực vận dụng các kiến thức đã được học vàothực tiễn Từ đó, nâng cao kết quả học tập môn Công nghệ nói riêng, các mônhọc khác nói chung Xa hơn nữa là giúp HS có thái độ tự tin, chủ động trongcuộc sống
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Tôi đã vận dụng phương pháp dạy học theo định hướng phát triển nănglực vào đối tượng HS các lớp 11A2, 11A9 trường THPT Yên Định 1 Đồng thời,
sử dụng phương pháp dạy học truyền thống với đối tượng đối chứng là HS cáclớp 11A3, 11A10 để thấy rõ sự thay đổi về kết quả và hứng thú học tập của HSkhi áp dụng phương pháp mới
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
Phối hợp nhiều phương pháp trong đó chủ yếu 3 phương pháp:
1.4.1 Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết
+ Làm việc trong phòng, tham khảo và đọc tài liệu có liên quan đến đề tài
1.4.2 Phương pháp trao đổi, thảo luận:
+ Giáo viên thực hiện đề tài tiến hành trao đổi, thảo luận với các giáo viênkhác trong nhóm bộ môn từ đó rút kinh nghiệm để hoàn thiện đề tài
1.4.3 Phương pháp khảo sát thực tế, thống kê, sử lý số liệu
3 Mục 1.3 Đoạn “HS được …nhận thức ở HS.” được tác giả trích nguyên văn từ TLTK số 8.
Trang 7+ Chuẩn bị nội dung bài dạy, thu thập ảnh, video có liên quan để thiết kếbài giảng.
+ Tiến hành giảng dạy thực tế, kiểm tra kết quả, so sánh đối chiếu với kếtquả của phương pháp dạy học truyền thống
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
- Thực hiện nghị quyết Trung ương số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm
2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu côngnghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa và hội nhập quốc tế, giáo dục phổ thông trong phạm vi cả nước đangthực hiện đổi mới đồng bộ về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổchức, thiết bị và đánh giá giáo dục: Từ mục tiêu chủ yếu trang bị kiến thức sangphát triển năng lực và phẩm chất của học sinh; từ phương pháp truyền thụ mộtchiều sang phương pháp dạy học tích cực [1] 4
- Hơn nữa, Nghị quyết hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản,
toàn diện giáo dục và đào tạo cũng khẳng định: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ
áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực”; “phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”.
Việc dạy và học môn công nghệ (KTCN) ở trường phổ thông luôn gặpnhiều khó khăn vì quan điểm thi cử, tư tưởng học tập của học sinh, bản thânmôn công nghệ (KTCN) nói chung và phần vẽ kĩ thuật nói riêng nhiều phần kiếnthức tương đối khó, trìu tượng và mang tính ứng dụng cao Như vậy, nếu giáoviên biết cách tổ chức, vận dụng sáng tạo linh hoạt các phương pháp, kĩ thuậtdạy học tích cực, cùng với việc sử dụng hợp lý thiết bị dạy học hiện đại vào đổimới phương pháp dạy học, nhằm đơn giản hóa, cụ thể hóa, trực quan hóa cáckiến thức khoa học - kĩ thuật phức tạp, làm cho các em nhận thấy khoa học- kĩthuật thật gần gũi, thực tế, dễ hiểu Điều này giúp các em có hứng thú, tích cực,chủ động, sáng tạo trong quá trình chiếm lĩnh tri thức
Khi dạy bài Mặt cắt và hình cắt, tuy không khó nhưng không phải em nàocũng tiếp nhận và tích cực được ngay Tôi thiết nghĩ khi dạy học sinh hình thànhkiến thức mới có thể đưa cách tiếp cận vấn đề dơn giản để các em đón nhận, lĩnhhội dễ hơn, làm cho các em hứng thú, tích cực trong việc chiếm lĩnh tri thức Vìvậy, bên cạnh hình minh họa giới thiệu trong bài học, trước khi vào bài tôi đãgiới thiệu một hình vẽ của vật thể đơn giản các em thường gặp, phù hợp với nộidung bài học với cách đặt câu hỏi gợi mở yêu cầu HS vẽ hình để hình thành kháiniệm mặt cắt, hình cắt ở nhiều lớp dạy và thật bất ngờ các em đã đón nhận rấttích cực, hào hứng, biết ứng dụng vẽ được ngay hình Với cách này, có những
4 Mục 2.1 Đoạn “Thực hiện nghị quyết…dạy học tích cực.” được tác giả trích nguyên văn từ TLTK số 1.
Trang 8lớp tỉ lệ đạt 90% học sinh vẽ ngay được mặt cắt, hình cắt của vật thể đơn giản,
từ đó mà rút ra được nhận xét như thế nào là mặt cắt, như thế nào là hình cắt,theo đó kiến thức cũng được khắc sâu hơn
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
- Qua thực tế giảng dạy ở trường THPT các năm, tôi nhận thấy khi học đếnbài mặt cắt và hình cắt, các em thường ngại tìm hiểu, chưa tích cực xây dựng bàichủ yếu là quan sát và tiếp nhận để hiểu kiến thức
- Quan điểm thi gì học đấy tạo cho học sinh có cái nhìn khác về những mônhọc không thi gì nhất là môn công nghệ (từ thi học sinh giỏi, tốt nghiệp, đại học)nên không tạo cho các em cái nhìn tích cực về môn học mang tính ứng dụng này
2.3 Giải pháp thực hiện để giải quyết vấn đề
2.3.1 Các bước tiến hành
- Lên kế hoạch, soạn bài giảng phù hợp
- Tự tìm kiếm tư liệu phát triển năng lực học sinh trong sách vở, trên mạngvà tham khảo ý kiến đồng nghiệp
- Soạn giáo án phù hợp với năng lực của học sinh từng lớp và chuẩn bị đồdùng dạy học
- Khuyến khích HS tự tìm tòi trước các kiến thức liên quan đến bài học
- Tiến hành giảng dạy theo giáo án
- Kiểm tra, đánh giá hiệu quả của quá trình dạy học
2.3.2 Xây dựng giáo án dạy học theo định hướng phát triển năng lực
Khi dạy kiến thức khái niệm mặt cắt và hình cắt (bài 4 SGK công nghệ 11),thường thì GV sẽ cho HS quan sát hình vẽ 4.1SGK sau đó rút ra nhận xét thếnào là mặt cắt, hình cắt đây chỉ là cách giúp HS hiểu bài một cách thụ động vậynên khi dạy phần này tôi đã sử dụng hình đơn giản: hình trụ rỗng có chiều dày,hình này là hình đối xứng, dễ hình dung, dễ vẽ, HS hay gặp trong các môn họckhác như toán, lý và trong cuộc sống Với cách này có sử dụng phương phápdạy học nêu vấn đề, kĩ thuật dạy học : kĩ thuật đặt câu hỏi, khăn phủ bàn, HS đã
tự vẽ được mặt cắt, hình cắt từ đó rút ra nhận xét thế nào là mặt cắt, hình cắt nênkiến thức hiểu và khắc sâu hơn vì bản thân các em đã làm được từ đó các emthấy hứng thú hơn, tích cực hơn và chủ động chiếm lĩnh tri thức
Trong nội dung phần này tác giả chỉ xin phép trình bày giáo án giảng dạytheo định hướng phát triển năng lực có dùng hình vẽ đơn giản vào bài mặt cắt vàhình cắt thuộc môn công nghệ 11
Bài 4: MẶT CẮT VÀ HÌNH CẮT
I MỤC TIÊU
1 Về kiến thức
- Hiểu được một số kiến thức về mặt cắt và hình cắt
- Biết cách vẽ mặt cắt và hình cắt của vật thể đơn giản
2 Về kĩ năng
- Rèn luyện kĩ năng quan sát, nhận biết
- Vẽ được mặt cắt và hình cắt của vật thể đơn giản
Trang 9- Có kĩ năng hợp tác, giao tiếp ứng xử, phản hồi lắng nghe tích cực; kĩ năngthể hiện sự tự tin, ra quyết định và giải quyết vấn đề
- Có kĩ năng xử lí tình huống cụ thể trong thực tiễn liên quan đến bài học
3 Về thái độ
- Hình thành và rèn luyện tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
- HS hứng thú, yêu thích môn học, có thái độ nghiêm túc trong học tập vànghiên cứu các vấn đề tổng hợp
- Có ý thức tích cực tìm hiểu kiến thức liên quan đến bài học và vận dụngkiến thức vào cuộc sống
4 Định hướng phát triển năng lực cho học sinh:
- Năng lực đánh giá công nghệ
II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Chuẩn bị của giáo viên
- Lập kế hoạch dạy học
- Nghiên cứu SGK công nghệ 11, SGV công nghệ 11
- Nghiên cứu các tài liệu tham khảo có liên quan
- Chuẩn bị phương tiện dạy học: máy vi tính, máy chiếu, màn ảnh
2 Chuẩn bị của học sinh
- Chuẩn bị đồ dùng học tập, SGK, vở ghi
- Xem trước bài mới: bài 4 SGK
III PHƯƠNG PHÁP GIẢNG BÀI :
- Trực quan, đàm thoại, dạy học đặt vấn đề
IV TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
1 Ổn định, kiểm diện lớp 1 phút
2 Kiểm tra bài cũ: 4 phút
Câu hỏi 1: Nêu tên các hình chiếu vuông góc khi biểu diễn vật thể?
Câu hỏi 2: Dùng nét vẽ nào để biểu diễn các đường bao thấy, cạnh thấy;đường bao khuất, cạnh khuất của vật thể?
3 Các hoạt động dạy học:
Bài học được thiết kế theo chuỗi các hoạt động học: Tình huống xuất phát– Hình thành kiến thức – Hệ thống hóa kiến thức và luyện tập – Vận dụng vào
thực tiễn, tìm tòi, mở rộng
Trang 10Bảng mô tả chuỗi hoạt động học và dự kiến thời gian
Thời gian dự kiến
Khởi động Hoạt động 1
Tạo tình huống xuất phát từ việc chohình trụ rỗng có chiều dày, yêu cầu họcsinh vẽ hình tiếp xúc với mặt phẳng cắt,hình chiếu đứng nửa còn lại sau cắt
mở rộng Hoạt động 4
- Tìm hiểu các ứng dụng của mặt cắt và
hình cắt
- Nêu nhiệm vụ về nhà cho HS 3 phút
Hoạt động 1: Hoạt động khởi động
- Phương pháp: Thuyết trình, trực quan, nêu vấn đề.
- Kĩ thuật dạy học: Kĩ thuật đặt câu hỏi.
c Hình thức tổ chức hoạt động
Học sinh làm việc cá nhân: Quan sát, suy nghĩ và báo cáo trả lời
d Phương tiện dạy học
Máy chiếu, màn ảnh, máy vi tính
Bước 1: Giao nhiệm vụ
GV yêu cầu HS quan sát hình vẽ vật thể và cho biết:
- Vật thể có cấu tạo bên trong như thế nào?
- Làm thế nào để biểu diễn cấu tạo bên trong của vật thể một cách rõ ràng,chính xác
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
Trang 11Học sinh làm việc độc lập: Quan sát và suy nghĩ trả lời
Bước 3: Báo cáo và thảo luận kết quả thực hiện nhiệm vụ
Sau khi làm việc độc lập, học sinh phát biểu trước lớp Các học sinh còn lạilắng nghe, ghi chép và phát biểu bổ sung
Bước 4: Phương án kiểm tra, đánh giá
- Học sinh đánh giá từ phần trình bày của bạn trong lớp và bổ sung ý kiến
- Giáo viên đánh giá qua phần trình bày của học sinh
Giáo viên chốt vấn đề : Để biểu diễn cấu tạo bên trong của vật thể một cách
rõ ràng, chính xác chúng ta biểu diễn chúng bằng mặt cắt và hình cắt
Hoạt động 2 Hình thành kiến thức mới
a Mục tiêu: Học sinh hiểu được:
- Khái niệm về mặt cắt và hình cắt
- Quy ước biểu diễn mặt cắt
- Như thế nào là mặt cắt chập, mặt cắt rời
- Như thế nào là hình cắt toàn bộ, hình cắt một nửa, hình cắt cục bộ và cách vẽ
b Phương pháp/Kĩ thuật
- Phương pháp: Trực quan, nêu vấn đề.
- Kĩ thuật dạy học: Kĩ thuật đặt câu hỏi, kĩ thuật “khăn phủ bàn”.
c Hình thức tổ chức hoạt động
Học sinh làm việc cá nhân, thảo luận nhóm
d Phương tiện dạy học
Máy chiếu, màn ảnh, máy vi tính
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu khái niệm về
mặt cắt và hình cắt
Bước 1: Giao nhiệm vụ
GV vẽ hình trụ rỗng có chiều dày trên
bảng (có thể sử dụng vật thật, tranh vẽ,
máy chiếu)
Yêu cầu HS quan sát, nghiên cứu và
thảo luận nhóm để trả lời các câu hỏi
sau:
I Khái niệm về mặt cắt và hình cắt
Trang 12
- Sử dụng một mặt phẳng cắt vật thể
như hình, hãy vẽ phần tiếp xúc của vật
thể với mặt phẳng cắt?(sau khi học sinh
lên bảng vẽ đúng GV giới thiệu đây
chính là mặt cắt, vậy mặt cắt là hình như
thế nào?)
- Sau khi cắt vật thể, bỏ đi nửa trước,
vẽ hình chiếu đứng nửa còn lại?(sau khi
học sinh lên bảng vẽ đúng GV giới thiệu
đây chính là hình cắt, vậy hình cắt là
hình như thế nào?)
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
Tổ chức cho HS hoạt động nhóm theo
kĩ thuật “khăn phủ bàn” Mỗi nhóm gồm
4 HS
- Làm việc cá nhân: HS suy nghĩ và
vẽ vào giấy nháp và trả lời các câu hỏi
dựa trên sự nghiên cứu và những kiến
thức đã có của bản thân
- Làm việc nhóm: Từng cá nhân trình
bày, thảo luận trong nhóm và thống nhất
- Hình cắt là hình biểu diễn các đường
bao của vật thể sau mặt phẳng cắt
