Tiến hành tích hợp nội dụng tác hại của Nicotine trong thuốc lá và thuốc lá điện tử vào một số bài sinh học 11 như sau:...12 2.4... Vài năm gầnđây, thuốc lá điện tử len lỏi vào các trườn
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT HẬU LỘC 4
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
GIÁO DỤC NÂNG CAO HIỂU BIẾT VÀ Ý THỨC LOẠI
BỎ THUỐC LÁ VÀ THUỐC LÁ ĐIỆN TỬ CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT HẬU LỘC 4 QUA DẠY HỌC
SINH HỌC 11
Người thực hiện : Bùi Thị Nhung Chức vụ : Giáo viên SKKN thuộc lĩnh vực : Sinh học
THANH HOÁ, NĂM 2022
Trang 2MỤC LỤC
1 MỞ ĐẦU 1
1.1 Lí do chọn đề tài 1
1.2 Mục đích nghiên cứu 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3
2.1.1 Hiểu biết về thuốc lá và thuốc lá điện tử 3
2.1.2 Tác hại của thuốc lá điện tử - thuốc lá nung nóng tới sức khỏe 4
2.2 Thực trạng của vấn đề 6
2.2.1 Thực trạng về việc mua bán và sử dụng thuốc lá điện tử của giới trẻ trên toàn quốc hiện nay 6
2.2.2 Thực trạng hiểu biết về thuốc lá điện tử của học sinh trường THPT Hậu Lộc 4 6
2.2.3 Những thuận lợi và khó khăn trong công tác đẩy lùi hút thuốc lá điện tử ra khỏi trường THPT Hậu Lộc 4 7
2.3 Giải pháp giải quyết vấn đề 8
2.3.1 Có kiến thức về thuốc lá điện tử: 8
2.3.2 Tổ chức giờ sinh hoạt lớp với chủ đề: “hút thuốc lá điện tử - bóp chết tim, phổi và não của tuổi trẻ” 11
2.3.3 Phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên chủ nhiệm - Giáo viên bộ môn - Ban cán sự lớp 11
2.3.4 Tiến hành tích hợp nội dụng tác hại của Nicotine trong thuốc lá và thuốc lá điện tử vào một số bài sinh học 11 như sau: 12
2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 18
3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 21
3.1 Kết luận 21
3.2 Kiến nghị 21
Trang 31 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Xuất phát từ thực tế đang diễn ra trong tất trường THPT Hậu Lộc 4 nóiriêng và các trường THCS trên địa bàn huyện Hậu Lộc nói chung Vài năm gầnđây, thuốc lá điện tử len lỏi vào các trường học dưới dạng “trá hình” với nhiềuhương vị khác nhau làm hấp dẫn, lôi kéo học sinh sử dụng
Xuất phát từ những nguy cơ về sức khỏe, tâm lí và các tệ nạn xã hội kéo
theo cho con người, đặc biệt đối tượng con người ở đây là học sinh đang ở độtuổi dậy thì- “ tuổi nổi loạn”
Xuất phát từ những mong muốn đẩy lùi tối đa “vấn nạn thuốc lá học đường”của bản thân khi tham gia giảng dạy môn Sinh học và chủ nhiệm tại trườngTHPT Hậu Lộc 4.Góp phần nhỏ để hướng tới mục tiêu “xây dựng trường họchọc hạnh phúc” đã bắt đầu được Sở Giáo dục và Đào tạo Thanh Hóa phát động
và lên kế haochj triển khai đến các trường học hiện nay
Vậy thuốc lá điện tử là gì? Tại sao chúng có sức hấp dẫn với “tuổi nổi loạn” vàảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe như vậy?
Nếu là một điếu thuốc lá bình thường thì quy trình sử dụng sẽ là châm lửa, hít vànhả khói, người sử dụng sẽ hít khói vào và nicotine sẽ được đưa vàophổi Nhưng một điếu thuốc điện tử lại không dựa vào quá trình đốt cháy này,thay vào đó nó chuyển đổi một lượng dung dịch chất lỏng nicotine bốc hơi trongbuồng nóng thành hơi nước hay sương mù để người dùng hít vào Dung dịch này chứa Nicotin trộn với dung dịch nền thường là propylene glycol, cùng hương liệu và các chất hoá học khác Đầu thiết bị có một đèn led, mô phỏng ánh
sang của một điếu thuốc lá đang cháy.Thuốc lá điện tử rất đa dạng về hình dạng
và kích thước, nhưng kết cấu chung bao gồm một pin, một bộ đốt, buồng chứadịch lỏng và phần ngậm hút
Điều làm bản thân tôi khi tìm hiểu về thuốc lá điện tử ở các bài viết trên cả cáctrang báo của bệnh viện ở Việt Nam như 115, 108, Bạch Mai, bệnh viện PhổiTrung Ương và điều tra thực tế từ học sinh, phụ huynh thì người sử dụngthuôc đều cho một câu trả lời tương tự: thuốc lá điện tử không có hại Thếnhưng, thuôc lá điện tử không chỉ làm tăng nguy cơ ảnh hưởng ngiêm trọng đếnsức khỏe, mà còn ảnh hưởng không nhỏ đến kinh tế gia đình và làm tăng các tệnạn học đường Các em học sinh đang ở độ tuổi muốn thể hiện, ham vui và thíchnhững điều mới lạ nên dễ bị thu hút với thuốc lá điện tử
Điều đáng lo ở đây là do sự thiếu hiểu biết, với cách nghĩ truyền tai nhau:hút thuốc lá điện tử không có hại, thuốc lá điện tử sử dụng để giảm hút thuốc látruyền thống Nên một số phụ huynh cũng sử dụng, đặc biệt lượng học sinhdùng thuốc ngay trong trường học ở các góc khuất hoặc trong lớp ở giờ giải lao
Trang 4ngày càng gia tăng Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến học tập và rèn luyện củahọc sinh Do đó ảnh hưởng đến hoạt động dạy - học theo phương pháp mới Trường THPT Hậu Lộc 4 nơi tôi giảng dạy, nằm trên địa bàn 5 xã vùngbiển, nơi tập trung dân cư đông đúc, giao thương buôn bán tấp nập, nên việc dunhập thú chơi mới trong học sinh thật dễ dàng khi có sự buông lỏng quản lí củaphụ huynh.
Từ thực tiễn đó, tôi thiết nghĩ để hạn chế tình trạng hút thuốc lá điện tửtrong trường học thì yếu tố giáo dục nhận thức về bản chất, tác hại của thuốc lá,trong đó có thuốc lá điện tử cho thanh thiếu niên là yếu tố đầu tiên cần có đểchính các em sẽ quyết định tự bảo vệ bản thân mình trước những cám dỗ Kiếnthức về tác hại của thuốc lá điện tử cũng cần được đưa vào giảng dạy, lồng ghéptrong các môn học giống như những kỹ năng sống khác
Từ những lí do trên, tôi mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Giáo dục nâng cao hiểu
biết và ý thức loại bỏ thuốc lá và thuốc lá điện tử cho học sinh trường THPT Hậu Lộc 4 thông qua dạy học một số bài thuộc Sinh học 11 ”
1.2 Mục đích nghiên cứu
- Làm tài liệu tự bồi dưỡng cho bản thân, bảo vệ sức khỏe cho bản thân và giađình tôi
- Cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức đầy đủ về tác hại của thuốc lá
và thuốc lá điện tử Từ đó các em có ý thức bảo về bản thân, tránh xa khóithuốc
- Bản thân học sinh trở thành những tuyên truyền viên tích cực và nhanh nhấtđến người thân, gia đình của các em
1.3 Đối tượng nghiên cứu
- Nghiên cứu về hiểu biết của học sinh đối với thuốc lá điện tử
- Học sinh 2 lớp 11A6, 11A10, là các lớp học sinh có năng lực, trình độ nhận
thức tương đương nhau
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Về lí luận: Nghiên cứu qua tài liệu, sách giáo khoa, sách tham khảo, trang
web…
- Về thực nghiệm:
+ Tìm hiểu thực tế tình hình sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh
+ Điều tra trực tiếp hiểu biết của học sinh về thuốc lá điện tử thông qua quaphiếu
+ Giảng dạy trực tiếp ở 2 lớp 11A6, 11A10 trường THPT Hậu Lộc 4
+ Phương pháp thống kê, xử lí số liệu
Trang 52 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Hiểu biết về thuốc lá và thuốc lá điện tử.
a Thành phần chính trong thuốc lá:
Nicotin: là chất gây nghiện cao tương tự như Heroin và Cocain được hấp thụqua da hoặc niêm mạc mũi khi hít vào phổi
Hắc Ín (Tar): là chất có màu đen, quánh dính, vì vậy còn được gọi là nhựa thuốc
lá Khi đi vào cơ thể, phần này sẽ bám vào lông mao của phổi, ảnh hưởngnghiêm trọng đến chức năng hô hấp
Monoxit carbon (khí CO): là một loại khí độc gắn với hemoglobin có thể gâythiếu máu hoặc dẫn đến xơ vữa động mạch Ngoài các thành phần chính trên,theo nhiều nghiên cứu, trong khói thuốc còn tồn tại hàng nghìn chất có hại chophổi và các cơ quan của cơ thể Chưa kể, các nhà khoa học đã chỉ ra khoảng hơn
40 chất gây ung thư có trong thuốc lá như: HCN, Formaldehyde, chì, asen,benzen,…
b Thành phần chính của thuốc lá điện tử.
Hình 1: Cấu tạo của điếu thuốc lá điện tử
Thông thường, chúng có cấu tạo gồm 5 bộ phận cơ bản sau:
- Ống chứa được làm từ nhựa, nằm ở phía cuối của điếu thuốc, tại đây có chứamột số hoạt chất được sử dụng hòa chung với tinh dầu
- Máy phun là bộ phận có công dụng làm nóng và kích thích quá trình bay hơicủa dung dịch để trộn lẫn các chất
- Tinh dầu là thành phần không thể thiếu khi sử dụng thuốc lá điện tử, chúng chứa hàm lượng Nicotine, chất tạo mùi và một số chất hóa học khác.
Trang 6- Pin của thuốc lá điện tử được chế tạo dưới nhiều dạng khác nhau, phổ biếnnhất là pin ở dạng Lithium-ion.
- Bộ cảm ứng có công dụng tạo và truyền nên những cảm ứng cần thiết để kíchhoạt máy khi sử dụng
Hình 2:Một số hình ảnh thuốc lá điện tử hiện nay
c Thuốc lá điện tử có phải vô hại?
Các nước trên thế giới đang siết chặt việc hút thuốc lá truyền thống, nhưng vẫnchưa quy định kiểm soát thuốc lá điện tử (thuốc lá mới) Để thu hút người sửdụng, các nhà sản xuất đã không ngần ngại sử dụng chiến thuật tinh vi và giớithiệu sản phẩm có thể gây ra nhầm lẫn Đó là:
- Thuốc lá điện tử là một sản phẩm mới, vô hại hoặc rất ít hại hơn so vớithuốc lá điếu thông thường Vì vậy, thuốc lá điện tử sẽ trở thành văn hóa hútthuốc lành mạnh trong tương lai
- Hương vị hấp dẫn: các công ty thuốc lá điện tử đã tạo ra nhiều hương vịthuốc lá điện tử thân thiện với trẻ em như hương vị kẹo dẻo, kẹo bông, trái cây
- Thiết kế sản phẩm ấn tượng để tạo trào lưu và phong cách hướng đến giớitrẻ như giống các mặt hàng thực phẩm thông thường, hoặc giống với thuốc látruyền thống, xì gà hoặc ống điếu, một số khác trông giống như cây bút hoặcUSB hoặc dạng hình khẩu súng…
- Sử dụng mạng xã hội để giới thiệu rộng khắp và tài trợ cho người nổi tiếng
và có ảnh hưởng trên mạng xã hội Tài trợ cho các lễ hội, sự kiện thể thao, âmnhạc…
Chính vì những chiêu thức trên mà rất nhiều người, đặc biệt là học sinh ởtuổi mới lớn thích những điều mới mẻ, thích thể hiện đã có những lầm tưởng hếtsức “ vô thức” rằng thuốc lá điện tử là vô hại
2.1.2 Tác hại của thuốc lá điện tử - thuốc lá nung nóng tới sức khỏe.
- Gây nghiện, ảnh hưởng phát triển não bộ của trẻ em và thanh thiếu niên
Thuốc lá điện tử chứa nicotine là chất gây nghiện, người sử dụng nó bắt buộcphải dùng tiếp, nếu không sẽ vật vã khó chịu, không dứt ra được Nicotine trongthuốc lá điện tử gây hại cho sự phát triển não bộ ở trẻ em, gây suy giảm trí nhớ,gây ra sinh non, thai chết lưu ở phụ nữ có thai Nicotine làm giảm lưu lượngmáu, gây ra nguy cơ đau thắt ngực, suy tim, đột quỵ Nicotine còn gây ra suygiảm miễn dịch, giảm sức đề kháng
Trang 7- Tăng nguy cơ bắt đầu sử dụng thuốc lá điếu truyền thống: Nghiên cứu cho thấythanh thiếu niên và người trẻ chưa bao giờ hút thuốc lá nhưng sử dụng thuốc lá
điện tử thì có nguy cơ bắt đầu hút thuốc lá điếu truyền thống cao hơn 3,5 lần so
với nhóm chưa từng sử dụng thuốc lá điện tử
- Thuốc lá điện tử cũng gây ảnh hưởng tới cả trẻ em, phụ nữ, những người hútthuốc lá thụ động Ngành công nghiệp thuốc lá chủ trương tạo ra hàng ngànhương vị thuốc lá điện tử hấp dẫn như vani, nước hoa, gà rán, hoa quả (chuối,xoài, dâu, cam, táo, nho), kẹo (như kẹo anh đào, kẹo bông gòn, kẹo chocolate,bạc hà) để không chỉ lôi kéo người hút chính mà ngay cả người hút thụ độngcũng cảm thấy thích thú thậm chí là nghiện Các chất hóa học trong khói củathuốc lá điện tử còn bám vào sofa, rèm cửa, giường, mùng, mền, chiếu, quần áo,trên bề mặt vật dụng và khi con người tiếp xúc thì nó thấm qua niêm mạc khôngtốt cho sức khỏe
- Gây chấn thương nghiêm trọng do nổ pin
+ Mỹ: từ năm 2009 đến 2015 xảy ra 92 vụ cháy/nổ do thuốc lá điện tử, gây chấnthương ở 47 người và thiệt hại tài sản
+ Anh: hơn 100 vụ cháy/nổ, 2 trường hợp tử vong do cháy/nổ thuốc lá điện tửđược ghi nhận ở Anh
- Bệnh cấp và mãn tính nguy hiểm liên quan đến thuốc lá điện tử:
+ Hô hấp: sử dụng thuốc lá điện tử có liên quan đến tổn thương phổi cấp tính,viêm phổi do lipoid, viêm phổi tăng bạch cầu ái toan, viêm phổi thể lỏng vàviêm tiểu phế quản tắc nghẽn
+ Ung thư: nguy cơ ung thư cao do kim loại nặng và các hợp chất carbonyl độchại có trong khói thuốc lá điện tử
+ Tim mạch: tăng nguy cơ hình thành huyết khối và xơ vữa động mạch, tăngnguy cơ nhồi máu cơ tim, rối loạn chức năng nội mô liên quan đến bệnh timmạch
- Bệnh cấp và mãn tính nguy hiểm liên quan đến thuốc lá nung nóng:
+ Phơi nhiễm chất độc hại (nitrosamines, aldehydes, carbon monoxide v.v) cótrong khói của thuốc lá nung nóng liên quan tới các loại ung thư phổi, mũi, thựcquản, gan, tụy, cổ tử cung, tăng nguy cơ tim mạch, đột quỵ
+ Gây tử vong:
Mỹ: 68 ca tử vong và 2.807 trường hợp bị tổn thương hô hấp cấp (EVALI) phảinhập viện do sử dụng thuốc lá điện tử từ 8/2019 đến 18/02/2020 (số liệu củaTrung tâm Kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ)
Anh: 4 ca tử vong có liên quan đến sử dụng thuốc lá điện tử tới nay (ghi nhậnbởi cơ quan quản lý thuốc và sản phẩm chăm sóc sức khỏe)
- Hậu quả kinh tế, xã hội do thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng
Gia tăng gánh nặng kinh tế cho hộ gia đình và quốc gia do chi phí để điều trịbệnh do sử dụng các sản phẩm này, giảm năng suất lao động do bị bệnh và tửvong sớm, và tổn thương tâm lý
- Nguy cơ phát sinh tệ nạn xã hội do sử dụng ma túy và các chất gây nghiệnđồng thời với TLĐT:
Tại Mỹ: 30.6% thanh thiếu niên (lớp 6-12) sử dụng thuốc lá điện tử đã từngphối trộn chất ma túy từ cây cannabis với dung dịch điện tử
Trang 8Tại Việt Nam: tình trạng tội phạm ma túy trộn các loại ma túy và các chất kíchkhác vào các sản phẩm thuốc lá điện tử và hướng vào đối tượng học sinh, sinhviên và giới trẻ đang rất phức tạp mà một số vụ việc đã được điều tra, phát hiện.
Đã có trường hợp học sinh được đưa vào cấp cứu trong trạng thái vật vã, kíchthích, loạn thần, ảo giác do ngộ độc ma túy có trong thuốc lá điện tử chỉ saumột lần hút Một số trường hợp cấp cứu do ngộ độc cần sa phối trộn trong thuốc
lá điện tử đã được ghi nhận tại Bệnh viện Bạch mai và Trung tâm giám định matúy Viện Khoa học hình sự Bộ Công An
- Ảnh hưởng đến môi trường vì lượng chất thải rắn:
Thiết bị TLĐT, TLNN bao gồm nhiều thành phần (nhựa, pin, bảng mạch điện,
lọ dung dịch điện tử…), bị vứt bỏ dưới dạng vỡ, nát có thể phát tán ra môi
trường các chất độc hại như kim loại, axit, nicotine, v.v
PHIẾU ĐIỀU TRA HIỂU BIẾT VỀ THUỐC LÁ ĐIỆN TỬ
- Tích dấu “ v “ vào ô trống em cho là đáp án đúng
- Nếu học sinh có lựa chọn đáp án khác, ghi rõ đáp án vào mục: Đáp án khác
- Nếu học sinh không biết về kiến thức được đưa ra, bỏ trống câu hỏi đó
1 Em đã được nghe hoặc biết tới thuốc lá điện tử :
- Chỉ được nghe - Biết - Chưa bao giờ nghe
2 Em biết tới thuốc lá điện tử thông qua:
- Truyền thông đại chúng (Internet , Loa đài, Ti vi ,báo……… )
- Bạn bè, người thân - Người lạ
- Đáp án khác………
3 Em biết hình dạng thuốc lá điện tử giống:
- Thỏi son - Bút viết - Đồ chơi điện tử
Trang 9- Đáp án khác………
4 Em có nghe “hút thuốc lá điện tử là vô hại” chưa?:
- Có - Không
5 Khi dùng thuốc lá điện tử, sẽ có biểu hiện ra sao:
- Không có biểu hiện gì, hoàn toàn bình thường giống người hút thuốc lá
- Ngủ gật thường xuyên trong lớp, mệt mỏi, không tập trung học bài, tâm líthay đổi
- Dấu hiệu khác:………
6 Nếu sử dụng thuốc lá điện tử lâu dài sẽ :
- Không ảnh hưởng gì - Ảnh hưởng trí tuệ, sức khỏe
- Đáp án khác … .………
7 Thuốc lá điện tử có gây nghiện không? Có Không
8 Bạn hút thuốc lá điện tử trước mặt em, em có bị ảnh hưởng đến sức khỏe không ? Có Không
9 Em đã từng bị dụ dỗ sử dụng thuốc lá điện tử lần nào chưa?
- Bị dụ dỗ - Chưa bị dụ dỗ
13 Có bao nhiêu người bạn của em đã và đang dùng thuốc lá điện tử:
………
*Kết quả điều tra trên 82 học sinh ở 2 lớp tôi dạynhư sau:
- Học sinh hoàn toàn không biết gì về thuốc lá điện tử: 5%
- Học sinh có biết tới thuốc lá điện tử : 95%
- Học sinh trả lời đúng những thông tin về thuốc lá điện tử: 10%
- Học sinh cho rằng thuốc lá điện tử không gây nghiện: 70%
- Học sinh cho rằng hút thuốc lá điện tử không ảnh hưởng nhiều
đến sức khỏe như thuốc lá truyền thống
80%
Qua kết quả trên cho thấy, lượng học sinh biết tới thuốc lá điện tử quá cao,nhưng hiểu biết về tác hại của nó lại rất thấp Đa số học sinh đều cho rằng:
- Sử dụng thuốc lá điện tử là việc rất nhẹ, không hề gây nghiện
- Không ảnh hưởng đến sức khỏe, trí tuệ và người xung quanh
- Khi không dùng, cơ thể vẫn bình thường
2.2.3 Những thuận lợi và khó khăn trong công tác đẩy lùi hút thuốc lá điện
tử ra khỏi trường THPT Hậu Lộc 4
2.2.3.1 Thuận lợi
- Trường THPT Hậu Lộc có đội ngũ giáo viên trẻ, đặc biệt là giáo viên chủnhiệm, giàu nhiệt huyết, tận tâm với học sinh, không chỉ truyền thụ kiến thứccho các em mà còn là người bạn thấu hiểu, giúp đỡ các em vượt qua các cám dỗngoài xã hội
- Hàng năm, Nhà trường luôn phát động cuộc thi dạy học tích hợp, viết sángkiến kinh nghiệm hướng tới mục tiêu hình thành và phát triển năng lực học sinh,giúp học sinh vận dụng giải quyết những vấn đề trong thực tiễn của cuộc sống.Tập thể giáo viên nhà trường hưởng ứng sôi nổi, nhiều đề tài, sáng kiến có tínhkhả thi cao
- Gia đình, nhà trường có sự phối hợp, thống nhất tạo môi trường giáo dục toàn
Trang 10diện cho các em.
2.2.3.2 Khó khăn
Bên cạnh thuận lợi như trên, công tác giáo dục ý thức tự đẩy lùi vấn nạn thuốc
lá học đường cho học sinh gặp phải một số khó khăn sau:
- Sự thiếu hiểu biết, dẫn tới những nhận định sai lầm về bản chất của thuốc lá.Hầu hết họ cho rằng hút thuốc lá điện tử là vô hại
- Trường THPT Hậu Lộc 4 đặt trên địa bàn 5 xã vùng biển, kinh tế xã hội pháttriển nhưng không đồng đều, xuất hiện nhiều tụ điểm ăn chơi (cafe, intenet, biza,karaoke…) nên tệ nạn xã hội xâm nhập vào giới trẻ học đường cũng trở nên dễdàng
- Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, nhiều học sinh ít tham gia vàocác hoạt động tập thể, tự cô lập cuộc sống của mình trên các trang mạng xã hội
và trở thành “con nghiện” facebook Đây là thời cơ để đối tượng xấu tiếp cận, dụ
dỗ, trở thành cộng tác viên bán thuốc lá điện tử cho các bạn học sinh khác trongtrường
- Trong thời gian nghỉ hè, một bộ phận học sinh đi làm thêm ở Hà Nội, các khucông nghiệp – nơi có tỉ lệ người sử dụng các chất kích thích khá đông Các emrất dễ bị lôi kéo và tham gia hút thuốc lá điện tử Khi đã dùng lại trở thànhnghiện thuốc Vào năm học lại lôi kéo các bạn cùng lớp tham gia hút cùng
- Đa số phụ huynh học sinh chưa biết tác hại của thuốc lá điện tử Bản thân phụhuynh khi trao đổi còn lầm tưởng hút thuốc lá điện tử là để “cai nghiện” thuốc látruyền thống Vì vậy khi thấy con hút thuốc lá điện tử, phụ huynh lơ đi không để
ý Kết quả, tỉ lệ hút thuốc lá điện tử ở học sinh ngày càng gia tăng khi mà chínhphụ huynh của các em còn có cách nhận thức sai lầm về thuốc lá điện tử
- Thuốc lá điện tử với mẫu mã và màu sắc đa dạng, khi hút khói và hương tỏa ralàm đối tượng hút thụ động (các học sinh khác xung quanh) bị hít phải nicotine
và các hợp chất hóa học khác gây ức chế thần kinh, chóng mặt buồn nôn, suy hôhấp… Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình học tập, nề nếp và sức khỏecủa các học sinh khác trong lớp
Từ thực trạng trên, tôi nhận thấy rằng truyền thụ kiến thức về tác hại củathuốc lá điện tử cho học sinh thông qua việc lồng ghép vào chương trình học làviệc làm hết sức cần thiết hiện nay
2.3 Giải pháp giải quyết vấn đề
Bản thân tôi khi tham gia giảng dạy bộ môn Sinh học lớp 11 với rất nhiều kiếnthức liên quan đến sức khỏe của con người, đồng thời chủ nhiệm học sinh ở cáclớp cuối (học lực đầu vào thấp) Nên tôi đã trăn trở, làm sao để nâng cao hiểubiết, hạn chế tình trạng “ thuốc lá học đường” Trong năm học 2021-2022 này,tôi đã vận dụng và đưa ra một số giải pháp sau:
2.3.1 Có kiến thức về thuốc lá điện tử:
a Thành phần, cơ chế và tác hại của thuốc lá điện tử: đã trình bày ở phần cơ
sở lí luận
b Cơ chế gây nghiện của hoạt chất nicotine trong thuốc lá và thuốc lá điện tử:
Trang 11Na+ đi vào và khử cực màng tế bào
Thụ thể bị kích thích, kênh mở
Thụ thể không bị kích thích, kênh đóng
Nicotine trong khói thuốc lá khi hít vào sẽ lên đến não sẽ gắn kết với thụ thểnicotine tại trung tâm thưởng sẽ làm mở kênh Na + làm ion Na+ đi vàoneuron thần kinh Ion Na+ đi vào tế bào sẽ làm khử cực màng tế bào kíchthích neuron thần kinh phóng thích các hóa chất trung gian dẫn truyềnthần kinh như acetylcholine, noradrenaline, dopamine, serotonine
Hình 3: Kích thích thụ thể nicotine (Nguồn: Jean Perriot)
Các hợp chất hóa chất trung gian dẫn truyền thần kinh như acetylcholine,noradrenaline, serotonine và đặc biệt là dopamine khi được giải phóng sẽ pháttán khắp não gây nên một loạt các hiệu ứng về mặt thần kinh như cảm giác sảngkhoái, giảm mệt mỏi, tăng cường quá trình nhận và xử lý thông tin, giảm lo âu.Các hiệu ứng thần kinh dễ chịu này được gọi là các củng cố dương tính chohành vi hút thuốc lá
Trang 12Hình 4: Sự giải phóng các chất trung gian hóa học khi có nicotien
Hình 5:Phóng thích hóa chất trung gian dẫn truyền thần kinh (Nguồn:
Jean Perriot )
Khi hút thuốc lá tiếp tục, các thụ thể nicotine bị kích thích liên tục sẽ trởnên trơ tương đối, lượng hóa chất trung gian được tiết ra tại trung tâm thưởng sẽgiảm đi, không đủ để duy trì các kích thích như trước Ngoài ra, cơ thể còn đápứng dần dần với hiện tượng trơ tương đối thụ thể nicotine bằng cách tăng tổnghợp thêm thụ thể nicotinic Người nghiện thuốc lá phải hút nhiều thuốc lá hơn
để đủ lượng nicotine vượt qua hiện tượng thụ thể bị trơ tương đối về chất lượng
và tăng về số lượng Kết quả gây nghiện thuốc
Nicotine cũng khiến các Nơron thần kinh bị gián đoạn gây mất tập trung vàtrí nhớ bị giảm sút, xuất hiện cảm giác mệt mỏi do oxy cung cấp cho não bịthiếu Đặc biệt khi trong trạng thái căng thẳng, người nghiện thuốc lá sẽ có xuhướng tìm đến thuốc lá để “ cứu cánh” đó là do Corticosterol- một loại hormontrong cơ thể có tác dụng làm giảm hiệu quả của nicotin Kết quả, người hútthuốc khi thiếu thuốc sẽ có các biểu hiện như mệt mỏi, đau đầu, mất tập trung,rối loạn nhận thức, trầm cảm
c Sự tác động của nicotine đến hệ tuần hoàn và hệ hô hấp của người:
- Đối với hệ hô hấp:
Động tác hít thở chính là quá trình lọc ở đường hô hấp trên nhờ các lớp lôngrung và lông mao giúp ngăn chặn vi khuẩn, virus và các chất gây kích thích từngoài vào trong phổi Nhưng khi khói thuốc đi vào qua miệng thì người hútthuốc đã vô tình bỏ qua quá trình lọc khí ở mũi Nicotine và các chất hóa học cótrong tinh dầu có khả năng làm tê liệt lớp lông mao của phế quản, và cản trở quátrình lọc sạch không khí Vì vậy khi phổi có khí cặn tích tụ nhiều có khả nănggây ung thư phổi
- Đối với hệ tuần hoàn:
Thụ thể cholinergic tiền xi náp Thay đổi vận chuyển
noradrenaline do nicotine
