Trên cơ sở chuẩn kiến thức kỹ năng của từng chương từng bài và mục tiêu của cả cấp học mà các câu hỏi, bài tập, bài thực hành cần đo được mức độ thực hiện các mục tiêu đã được xác định..
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Hiện nay với sự phát triển vượt bậc của khoa học công nghệ nói chung, của ngành tin học nói riêng, với những tính năng ưu việt, sự tiện dụng và được ứng dụng rộng rãi, tin học đã trở thành một phần không thể thiếu được của nhiều ngành trong công cuộc xây dựng và phát triển xã hội Nó đi sâu vào mọi mặt của đời sống xã hội loài người
Vì vậy để có một thế hệ trẻ năng động, sáng tạo, nắm vững tri thức khoa học công nghệ, làm chủ trong mọi hoàn cảnh công tác và hoạt động xã hội nhằm đáp ứng được nhu cầu trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước Việt Nam nói chung và ngành giáo dục nói riêng đã chú trọng đến vấn đề đưa tin học vào giảng dạy trong các trường phổ thông
Tin học là môn học bắt buộc trong trường THPT, được dạy cho cả 3 lớp 10,
11 và 12 Một số kiến thức và kĩ năng ban đầu của Tin học đã được đưa vào chương trình Tiểu học và Trung Học Cơ Sở (THCS), nhưng chỉ dưới hình thức
tự chọn Do vậy môn Tin học của THPT được xây dựng trên giả thiết là môn học mới, học sinh bắt đầu học từ đầu
Sau những năm đưa chương trình tin học 12 vào giảng dạy chính thống, môn tin học lớp 12 với những đặc thù riêng mà việc thực hành cần có những phương pháp, hình thức cần linh hoạt, phong phú Trên cơ sở chuẩn kiến thức kỹ năng của từng chương từng bài và mục tiêu của cả cấp học mà các câu hỏi, bài tập, bài thực hành cần đo được mức độ thực hiện các mục tiêu đã được xác định Thực hành là một phần quan trọng trong chương trình tin học 12 Việc đổi mới công tác thực hành, là việc làm cú ý nghĩa rất thiết thực Thực hành sẽ tạo
cơ hội cho học sinh bổ sung kiến thức, nắm vững các khái niệm về lý thuyết và rèn luyện kỹ năng, làm sáng tỏ những giờ học tại lớp và học qua sách vở
Qua thời gian trực tiếp giảng dạy Tin học nói chung, môn Tin học 12 với những đặc thù nói riêng tôi nhận thấy rằng nhiều học sinh yếu về kỹ năng thực hành trên máy Các em ngại ngần khi thực hiện mà chủ yếu quan sát các em khác trong nhóm thực hành (Hs khá – giỏi) nên đôi khi giờ thực hành kết quả không như mong muốn
Từ thực tế trên, tôi luôn băn khoăn và mong muốn tìm ra biện pháp khắc phục, nâng cao chất lượng trong mỗi giờ thực hành giúp các em sau những giờ thực hành có một kỹ năng đạt được yêu cầu đề ra nên trong quá trình giảng dạy Tôi luôn chú trọng đến việc hướng dẫn, chia nhóm thực hành sao cho các nhóm đều có thời gian tiếp xúc, sử dụng máy nhiều nhất có hiệu quả giúp các em có thể rèn kỹ năng và tự học, tự khám phá các kiến thức Hơn nữa sau lớp 12 mỗi
em sẽ có hướng đi riêng cho mình, có thể học Đại học, học Cao đẳng, Trung cấp hoặc đi học nghề thì các em sẽ cần biết các kỹ năng thao tác trên máy tính
Trang 21.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
- Phân tích thấy sự cần thiết, vai trò của thực hành trong quá trình dạy và học Tin học lớp 12
- Cần phát huy các phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực trong dạy thực hành môn tin học lớp 12
- Mong muốn một số phương pháp theo hướng tích cực dạy học thực hành
đã được sử dụng có hiệu quả trong trường THPT Hậu Lộc 4 trong 2 năm học 2019-2020 và 2020-2021 của môn Tin học 12 tiếp tục sẽ được phát huy
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
- Học sinh lớp 12 của trường THPT Hậu Lộc 4 trong những năm học
2019-2020 và 2019-2020-2021
- Chương trình dạy và học môn tin học 12
1.4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Dựa trên mục tiêu, yêu cầu của cấp học, môn học và lớp học
- Thông qua việc giảng dạy bộ môn tin học 12 trong các năm học đã qua tại trường THPT Hậu Lộc 4, phương pháp thực nghiệm sư phạm, khảo sát, điều tra, phân tích, tổng hợp và đánh giá kết quả
- Vấn đáp tìm hiểu các giáo viên bộ môn khác, giáo viên chủ nhiệm, phụ huynh học sinh
- Kết hợp với tình hình thực tế và đối tượng học sinh, từ đó đưa ra những hình thức, nội dung kiểm tra đánh giá thích hợp
1.5 NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA SKKN:
- Tôi đã phân tích, tổng hợp và khảo sát được cơ bản các đối tượng HS lớp
12 từ những HS giỏi, khá, trung bình, đến đối tượng yếu, kém để nắm bắt được vấn đề cốt lõi của tình trạng cũng như tâm lý của các em trong năm cuối cấp này
để hoàn thành SKKN
- Vấn đáp tìm hiểu các giáo viên bộ môn khác, giáo viên chủ nhiệm, phụ huynh học sinh để có phương pháp phù hợp với HS khối 12
- Linh động trong quá trình hướng dẫn HS thực hành trong 2 tiết của một bài thực hành để bài thực hành đạt kết quả cao nhất có thể trong khi HS đang bộn bề các kì thi mang tính chất quyết định cho cuộc đời các em
2 NỘI DUNG
2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN
Công nghệ thông tin là một trong các phương tiện quan trọng nhất của một
xã hội hiện đại, đang làm biến đổi sâu sắc đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo
Trang 3tin kỹ thuật số, đâu đâu quanh ta, ở hầu hết các lĩnh vực ngành nghề đều có sử dụng các sản phẩm của tin học Đảng và Nhà nước đã có những chủ trương chính sách đầu tư và phát triển về ứng dụng công nghệ thông tin như:
- Chỉ thị số 58-CT/TW của bộ chính trị về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT trong sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đã chỉ rõ : “ ứng dụng và phát triển CNTT là một nhiệm vụ ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội, là phương tiện chủ lực để đi tắt đón đầu, rút ngắn khoảng cách phát triển so với các nước đi trước”
- Chỉ thị số 29/2001/CT-BGD&ĐT của bộ GD&ĐT về tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng CNTT trong ngàng giáo dục đã chỉ rõ : Nâng cao nhận thức về vai trò của CNTT, ứng dụng và phát triển CNTT trong GD&ĐT sẽ tạo một bước chuyển cơ bản trong quá trình đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, học tập và quản lý giáo dục
Phấn đấu thực hiện các mục tiêu cụ thể của ngành là: tổ chức tốt việc dạy và học tin học ở tất cả các cấp học, bậc học, ngành học nhằm phổ cập tin học trong nhà trường,
Đặc trưng của môn Tin học là khoa học gắn liền với công nghệ, do vậy dạy học Tin học một mặt trang bị cho học sinh kiến thức khoa học về Tin học, phát triển tư duy thuật toán, rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề, mặt khác phải chú trọng đến rèn luyện kỹ năng thực hành, ứng dụng, tạo mọi điều kiện để học sinh được thực hành, nắm bắt và tiếp cận với những công nghệ mới của Tin học phục
vụ học tập và đời sống
SGK Tin học 12 viết theo tinh thần cung cấp kiến thức cơ bản, hiện đại nhưng coi trọng kỹ năng thực hành HS thông qua thực hành và sử dụng một phần mềm cụ thể để hiểu rõ hơn những kiến thức có tính trừu tượng, khái quát, đồng thời thấy được sâu sắc hơn ý nghĩa của những ứng dụng thực tế
- Chương II giới thiệu Access là một hệ QTCSDL quan hệ cụ thể Yêu cầu chính ở đây là học sinh cần nắm được các khái niệm và các thao tác cơ bản khi làm việc với Access Kĩ năng thực hiện các thao tác khi làm việc với một hệ QTCSDL quan hệ cụ thể được chú trọng rèn luyện thông qua việc sử dụng Access mà chưa cần đề cập tới hệ QTCSDL quan hệ tổng quát Trên cơ sở kiến thức "thực tế" đó học sinh có thể tiếp thu tốt hơn các khái niệm trừu tượng ở chương III, nói chung là thuần túy lí thuyết Vì vậy, ở chương II cần coi trọng kỹ năng thực hành trên một hệ QTCSDL cụ thể là Access Việc chương trình tin 12
đã đưa tỉ lệ giờ thực hành cao hơn giờ lý thuyết trong chương II ( 18 tiết thực hành/9 tiết lý thuyết) cũng không ngoài lý do trên
2.2 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ TRƯỚC KHI ÁP DỤNG SKKN
- Trên thực tế qua những năm giảng dạy bộ môn Tin học, thông qua học sinh, phụ huynh và qua trao đổi với các đồng nghiệp tôi nhận thấy: hầu như học
Trang 4sinh đều yêu thích và hứng thú với môn tin học Tuy nhiên chất lượng bộ môn qua các năm học chưa cao, đặc biệt là kỹ năng thực hành trên máy tính còn hạn chế, một số học sinh còn chưa có thái độ tích cực trong giờ thực hành để rèn kỹ năng
Những thuận lợi khi giảng dạy thực hành:
- Có sự quan tâm, chú trọng tới việc đổi mới phương pháp dạy học và thực hành thí nghiệm của chi bộ, BGH nhà trường trong những năm qua
- Giáo viên nhiệt tình, có trình độ tay nghề vững vàng, được qua các lớp bồi dưỡng chuyên môn hàng năm
- Phần lớn các em học sinh có ý thức học tập tốt, luôn tìm tòi học hỏi những kiến thức mới và hứng thú với môn học
- Được nhà trường quan tâm tạo điều kiện thuận lợi về trang thiết bị dạy học
Bên cạnh đó còn không ít những khó khăn :
- Sĩ số học sinh trong một lớp còn khá đông trên 40 hs/lớp, phòng máy lại ít máy, máy cũ hay hư hỏng vì thế số học sinh trên 1 máy còn cao, buộc các em phải thay nhau thực hành Thiết bị chiếu sáng bị hư hao sau thời gian sử dụng, không khí trong phòng máy không thông thoáng làm cho học sinh không chú tâm vào bài giảng ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng của bài học
- Về thái độ học tập, do các em là học sinh cuối cấp nên rất nhiều em có tư tưởng chỉ chú trọng các môn học chính để thi đại học mà những môn còn lại các
em không học hoặc học đối phó, thậm chí còn có tư tuởng rất ngại khi sử dụng máy tính để thực hành rèn luyện kỹ năng
- Tin học 12 học về hệ Quản trị CSDL: HS chưa sử dụng một hệ QTCSDL nào nên chưa hình dung được cụ thể việc thực hiện các chức năng này Để giải thích các chức năng duy trì tính nhất quán, tổ chức và điều khiển các truy cập đồng thời, nên đòi hỏi giáo viên cần chú trọng phương pháp giảng dạy để đạt được mục tiêu là Tin học 12 có môi trường cho học sinh có thể phát huy cao các thiên chức: Nghe, Nhìn, Đọc, Nói, Viết và Làm
2.3 CÁC GIẢI PHÁP ĐÃ SỬ DỤNG TRONG SKKN
2.3.1 Tiến hành khảo sát chất lượng thực hành bộ môn:
Sau một số giờ thực hành đầu năm, tiến hành khảo sát chất lượng tôi thấy học sinh còn rất ngại thực hành, thao tác cơ bản trên máy còn chưa chuẩn, đa số việc thực hành trên máy chỉ tập trung vào các em khá và giỏi, số còn lại các em chỉ quan sát, nên khi giáo viên hỏi thì không thực hiện được công việc theo yêu cầu Vì thế, kết quả học tập còn thấp
Kết quả khảo sát thực hành đầu năm học 2020-2021
Trang 5Sĩ số
Kết quả kiểm tra
T
109,
4 101 244,3 40 73, 7 18 67, 2 3 4,6
2.3.2 Thiết kế bài dạy thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh theo hướng phát triển năng lực:
Đây là một phần không thể thiếu đối với một giáo viên trước mỗi giờ dạy, đặc biệt là với giờ thực hành với những đặc thù riêng “ Thiết kế trước bài dạy giúp giáo viên chuẩn bị chu đáo hơn về kiến thức, kỹ năng, phương pháp, tiến trình và tâm thế để đi vào một tiết dạy” Để thiết kế được một bài dạy phù hợp với nhiều đối tựợng học sinh thì tối thiểu cần làm được những công việc sau:
- Xác định được mục tiêu trọng tâm của bài học về kiến thức, kỹ năng, thái
độ, tình cảm Tìm ra được những kỹ năng cơ bản dành cho học sinh yếu kém và những kiến thức kỹ năng dành cho học sinh giỏi
- Tham khảo thêm tài liệu để mở rộng và đi sâu hơn vào bài giảng, giúp giáo viên nắm một cách tổng thể, giải thích cho học sinh khi cần thiết
- Nắm được mục đích yêu cầu, chuẩn kiến thức của chương, của bài để thiết kế các hoạt động học tập phù hợp với trình độ học sinh và điều kiện dạy và học
- Chuẩn bị tốt phòng thực hành, các thiết bị dạy và học
- Hoàn chỉnh tiến trình của một giờ dạy học với đầy đủ các hoạt động cụ thể
Nếu thực hiện tốt những việc này xem như giáo viên đã chuẩn bị tốt tâm thế để bước vào một tiết dạy thực hành và thành công bước đầu
2.3.3 Điều hành tổ chức hoạt động của học sinh trên lớp
Trang 6Việc thiết kế tốt một bài dạy và phù hợp với từng đối tượng học sinh xem như đã có bước đầu thành công nhưng đó mới chỉ là buớc khởi đầu cho một tiết dạy còn khâu quyết định thành công chính là ở khâu tổ chức điều kiển các đối tượng học sinh trên lớp
Trong điều kiện CSVC của nhà trường, với một giờ thực hành, việc quan trọng là chia nhóm thực hành Với việc chia thành từng nhóm học sinh có điều kịên hỗ trợ lẫn nhau - bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không chỉ là thụ động tiếp thu từ giáo viên Với số lượng học sinh đông và số máy là có hạn nên căn cứ vào hai số lượng này mà giáo viên có phương án chia nhóm cho phù hợp
Ví dụ:
- Chia nhóm một cách ngẫu nhiên
- Chia nhóm theo đôi bạn cùng tiến
- Chia nhóm theo lực học
- Chia nhóm đa dạng nhiều đối tượng
- Chia nhóm theo địa hình khu dân cư
Tuy nhiên để việc thực hành theo nhóm có hiệu quả buộc giáo viên phải lựa chọn nội dung đưa vào thực hành phù hợp với nhiều đối tượng học sinh Chia nhóm 2 đến 3 học sinh một máy Các học sinh có thể tự cử nhóm trưởng của nhóm mình
Các bước tiến hành:
- Giáo viên nêu vấn đề, yêu cầu nội dung thực hành
- Giáo viên hướng dẫn cho học sinh các kỹ năng thao tác trong bài thực hành, thao tác mẫu cho học sinh quan sát
- Tổ chức hướng dẫn các nhóm thực hành, gợi mở, khuyến kích học sinh tích cực hoạt động
- Giáo viên quản lý, giám sát học sinh thực hành theo nhóm:
+ Trong quá trình học sinh thực hành, giáo viên quan sát, theo dõi và bổ trợ khi cần
+ Chỉ rõ những kỹ năng, thao tác nào được dành cho hoc sinh yếu trong nhóm, những kỹ năng, thao tác nào dành cho học sinh khá và giỏi
+ Phát hiện những nhóm thực hành không có hiệu quả để uốn nắn điều chỉnh
+ Luôn có ý thức giáo viên chỉ trợ giúp, tránh việc đi sâu can thiệp làm hạn chế khả năng độc lập sáng tạo của học sinh
Trang 7+ Trong quá trình thực hành, giáo viên có thể đưa ra nhiều cách để thực hiện thao tác giúp các em rèn luyện và nâng cao kỹ năng
- Giáo viên có thể kiểm tra hiệu quả bằng cách chỉ định một học sinh bất kỳ trong nhóm thực hiện các yêu cầu đặt ra của nội dung thực hành Nếu học sinh được chỉ định không hoàn thành nhiệm vụ thì gắn cho cả nhóm và đặc biệt là nhóm trưởng Hoặc cho nhóm trưởng kiểm tra kết quả thực hành lẫn nhau giữa các thành viên trong nhóm và các nhóm kiểm tra nhau theo vòng tròn Làm như vậy các em sẽ có ý thức hơn trong thực hành
- Nhận xét, đánh giá kết quả học tập:
+ Tổ chức cho các nhóm tự nhận xét kết quả thực hành, nhóm trưởng điều hành – nhận xét về kỹ năng, thái độ học tập của các bạn trong nhóm
+ Tổ chức cho các nhóm trưởng nhận xét kết quả thực hành của các nhóm khác
+ Giáo viên tổng kết, nhận xét, bổ xung kiến thức
Giáo viên cũng có nhận xét ngắn gọn về tình hình làm việc của các nhóm
để kịp thời động viên, khuyến kích các nhóm thực hành tốt và rút kinh nghiệm đối với các nhóm kết quả chưa cao
2.3.4 Ví dụ minh họa về thiết kế và điều hành tổ chức các hoạt động của tiết thực hành
BÀI TẬP VÀ THỰC HÀNH 5 LIÊN KẾT GIỮA CÁC BẢNG
I Mục tiêu:
- Tiếp tục rèn luyện kĩ năng tạo bảng với cấu trúc cho trước, kĩ năng nhập dữ liệu vào bảng
- Tạo được CSDL gồm nhiều bảng
- Tạo được sơ đồ liên kết giữa các bảng của CSDL
- Thực hiện được các thao tác tạo liên kết, sửa liên kết giữa các bảng
II Chuẩn bị của GV & HS:
- Giáo viên: Phòng máy tính có cài đặt HQTCSDL Microsoft Access, sách
GK tin 12, Sách GV tin 12, đĩa chứa các chương trình minh họa (csdl KINH_DOANH)
- Học sinh: Đọc trước bài tập thực hành 5 theo yêu cầu của giáo viên, học bài cũ
III Phương pháp dạy học:
- Thuyết trình
- Hỏi đáp
Trang 8- Đặt vấn đề
- So sánh
IV Tiến trình lên lớp:
A Hoạt động khởi động:
- Ổn định lớp và bố trí chỗ ngồi
- GV yêu cầu HS vào phòng máy, giữ trật tự
- GV phân công và kiểm tra vị trí ngồi của HS sao cho đúng
- GV yêu cầu HS khởi động máy
B Nội dung thực hành: bài tập và Thực hành 5.
Hoạt động 1: Tạo CSDL KINH_DOANH gồm 3 bảng KHACH_HANG, MAT_HANG, HOA_DON
(1)Mục tiêu: xác định cấu trúc, kiểu dữ liệu tạo bảng
(2)Phương pháp/kĩ thuật dạy học: Vấn đáp
(3)Hình thức tổ chức: Làm việc cá nhân, Thảo luận nhóm
(4)Phương tiện dạy học: SGK, Máy tính, máy chiếu
(5)Sản phẩm: Tạo 3 bảng KHACH_HANG, MAT_HANG, HOA_DON
Nội dung hoạt động
Tạo CSDL KINH_DOANH
Tạo cấu trúc cho bảng KHACH_HANG, khoá chính: Ma_khach_hang
Tạo cấu trúc cho bảng HOA_DON, khoá chính: so_hieu_don
Trang 9 Tạo cấu trúc cho bảng MAT_HANG, khoá chính: ma_mat_hang
Nhập dữ liệu cho ba bảng: KHACH_HANG, HOA_DON, MAT_HANG.
- Đưa ra bài toán: Tạo CSDL
KINH_DOANH như yêu cầu ở bài tập 1
- Cho học sinh nhắc lại các kiến thức đã
học:
- Hãy cho biết cách tạo CSDL mới?
- Hs đọc đề bài tập 1
- Lắng nghe phần dẫn dắt, diễn
giải và trả lời các câu hỏi của gv
Trả lời:
Để tạo một CSDL mới:
1 Chọn lệnh File/ New…
2 Chọn Blank Database, hộp thoại Flie New Database xuất hiện
3 Trong hộp thoại File New Database, chọn vị trí lưu tệp và nhập tên tệp CSDL mới Nhấp Creat để tạo tệp
Trang 10Hoạt động của GV Hoạt động của HS
- Làm thế nào để tạo bảng với cấu trúc cho
trước
Sau khi tạo bảng, hoc sinh tiến hành nhập
thông tin vào bảng
- Sau khi cho học sinh nhắc lại cách thức
tạo một CSDL mới, cách tạo cấu trúc bảng
Gv thực hiện mẫu trên máy một lượt
- Học sinh nhắc lại 2 cách để tạo cấu trúc bảng
Quan sát, lắng nghe, thực hiện đúng yêu cầu
Hoạt động2: Tạo liên kết cho các bảng trong CSDL KINH_DOANH và nhập dữ liệu
(1)Mục tiêu: xác định trường liên kiết, phương thức tiến hành liên kết (2)Phương pháp/kĩ thuật dạy học: Vấn đáp
(3)Hình thức tổ chức: Làm việc cá nhân, Thảo luận nhóm
(4)Phương tiện dạy học: SGK, Máy tính, máy chiếu
(5)Sản phẩm: Tạo được liên kết giữa 3 bảng KHACH_HANG,
MAT_HANG, HOA_DON
Nội dung hoạt động
Tạo liên kết cho các bảng trong CSDL KINH_DOANH vừa tạo ở bài 1 để có sơ
đồ liên kết như hình dưới đây: