SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 1 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM DAY - HỌC VĂN BẢN “VỢ NHẶT” KIM LÂNNGỮ VĂN 12 CB THEO ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘ
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
TRƯỜNG THPT YÊN ĐỊNH 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
DAY - HỌC VĂN BẢN “VỢ NHẶT” (KIM LÂN)(NGỮ VĂN 12 CB) THEO ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, CHỦ ĐỘNG, SÁNG TẠO
CỦA HỌC SINH
Người thực hiện: Trịnh Thị Hiền Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc môn: Ngữ Văn
THANH HOÁ NĂM 2022
Trang 21.Phần 1 MỞ ĐẦU……… 1
1.1.Lí do chọn đề tài……… 1
1.2 Mục đích nghiên cứu……… ………1
1.3 Đối tượng nghiên cứu……… 1
1.4 Phương pháp nghiên cứu……… 2
1.5 Tính mới và ưu điểm nổi bật của sáng kiến kinh nghiệm ……… 2
2 NỘI DUNG………2
2.1 Cơ sở lý luận……… ……… 2
2.1.1 Cơ sở lý thuyết 2
2.1.2 Cơ sở thực tiễn 3
2.2 Thực trạng vấn đề………3
2.2.1 Thuận lợi: 3
2.2.2 Khó khăn 3
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề……… 4
2.3.1 Dạy học truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân theo đặc trưng thể loại … 4
2.3.2 Dạy học truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân theo đặc trưng thể loại 4
2.3.3 Giáo án thực nghiệm 5
2.4 Hiệu quả của Sáng kiến kinh nghiệm……… .16
3 Phần 3 KẾT LUẬN……… 18
3.1.Kết luận ………18
3.2 Kiến nghị 18
Trang 31 Phần 1 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài
Văn chương giúp chúng ta trải nghiệm cuộc sống ở những tầng mức vàchiều sâu đáng kinh ngạc Bởi vậy, mỗi lần đọc văn bản Vợ nhặt, tôi lại cảmthấy tâm đắc với câu nói của Ban zắc “ Nhà văn chân chính là thư kí trung thànhcủa thời đại” Đúng thế viết về Vợ nhặt - Kim Lân đã ghi lại rất chân thực khôngkhí ngột ngạt của nạn đói lịch sử năm 1945 mà nhân dân ta phải trải qua trongnỗi kinh hoàng rùng rợn, nhưng đâu phải ghi lại một cách dửng dưng, kháchquan, Kim Lân đã viết về bối cảnh đó với tất cả tâm hồn rộn rạo bao nỗi ưu tư,trăn trở Viết Vợ nhặt ông đã thể hiện thật tự nhiên chân thành tình cảm củamình với người dân đất Việt trước cảnh lầm than cơ cực, nhân loại Đứng trướccái đói sự sinh tử không ít người đánh mất lương tri, nhân phẩm Nhưng bằngtình yêu và niềm tin của mình Kim Lân muốn ngợi ca và khẳng định phẩm chấttốt đẹp có từ ngàn đời của người dân việt Nam, trong túng đói quay quắt họ vẫndang rộng vòng tay để yêu thương đùm bọc lẫn nhau, kế thừa truyền thống đạo
lí “ Thương người như thể thương thân” Lá rách ít đùm lá rách nhiều
Đồng thời trong bối cảnh đau thương tăm tối ấy người Việt Nam vẫn khôngngừng hy vọng, tin yêu mãnh liệt vào ngày mai tươi sáng hơn
Nơi ngưỡng cửa khốn khổ đó, họ sẽ chứng tỏ số phận và tính cách củamình, đồng thời ở nơi đó họ sẽ bắt đầu bằng một niềm tin mới, một niềm hạnhphúc mới, dù là rất mong manh ( Tác giả nói về Tác phẩm)
Ngày nay khi đất nước đổi mới, kinh tế có những bước chuyển mình tíchcực, đời sống của nhân dân không ngừng được cải thiện và nâng cao, nhưngcũng vì thế mà nhiều người quên mất hoặc không biết đến muôn vàn khổ cực
mà cha ông ta đã trải qua Tôi muốn thông qua đặc trưng của thể loại truyệnngắn về lịch sử nạn đói năm 1945 và qua Vợ Nhặt- Kim Lân Học sinh biết trânquý những gì mình đang có, biết yêu thương đùm bọc những người nghèo khổ
và biết tự hào về một đất nước “ Rũ bùn đứng dậy sáng lòa” Đó là lí do tôi lựachọn đề tài Dạy- học văn bản “Vợ Nhặt”( Kim Lân) ( Ngữ văn 12CB) theo đặctrưng thể loại nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS
1.2 Mục đích nghiên cứu
Trong phạm vi sáng kiến, tôi chỉ đi sâu tìm hiểu đặc trưng thể loại truyệnngắn với mục đích:
- Đánh giá đúng đắn thành công, nghệ thuật xuất sắc nhất của Vợ Nhặt
- Xác định chính xác vẻ đẹp tư tưởng của truyện ngắn
- Tạo hứng thú học tập và phát huy tính chủ động tích cực, sáng tạo của HStrong quá trình học văn bản
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Trang 4- Đối tượng nghiên cứu: Tác phẩm “Vợ Nhặt” ( Chương trình ngữ văn 12, tập 2ban cơ bản).
- Khách thể nghiên cứu: HS lớp 12 THPT
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp thống kê: Chọn lựa và thống kê các ngữ liệu, dẫn chứng tiêu biểutrong tác phẩm phục vụ cho mục đích nghiên cứu
- Phương pháp phân tích, so sánh: Phân tích ngữ liệu, kết hợp với đối chiếu , sosánh nhằm khơi sâu, mở rộng cách nhìn để cảm nhận chính xác vẻ đẹp của cácvấn đề được tìm hiểu
1.5 Những điểm mới của SKKN
Truyện ngắn “ Vợ Nhặt” là kiệt tác của đời văn Kim Lân, một truyệnngắn xuất sắc của văn học hiện đại Việt Nam, được Nguyễn Khải đánh giá là do
“thần viết, thần mượn tay người viết” “ Vợ nhặt” cũng là một tác phẩm quantrọng trong chương trình ngữ văn 12 Bởi vậy mà đã có rất nhiều công trìnhnghiên cứu về truyện ngắn này Tuy nhiên hướng dẫn học sinh tìm hiểu tácphẩm này theo đặc trưng thể loại thì chưa có tác giả nào đi sâu nghiên cứu Vìvậy, tôi đã đi đến quyết định lựa chọn đề “ Dạy học truyện ngắn Vợ Nhặt theođặc trưng thể loại nhằm phát huy tính chủ động, tích cực sáng tạo của học sinh”làm đề tài sáng kiến kinh nghiệm của mình
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
2.1.1 Cơ sở lý thuyết
Khi bàn về thể loại văn học trong bài vấn đề giảng dạy tác phẩm văn họctheo thể loại, Giáo sư Trần Thanh Đạm đã khẳng định: “ Loại thể văn học là mộtphần quan trọng trong hình thức nghệ thuật tác phẩm Giảng dạy văn học theothể loại chính là một phương diện lớn của việc giảng dạy văn học trong sự thốngnhất giữa hình thức và nội dung, một sự giảng dạy đi đúng với quy luật của bảnchất văn học đồng thời đảm bảo hiệu quả giáo dục cao”
Có thể nói rằng, mỗi một GV có thể vận dụng theo hướng tiếp cận khác nhau đểđem đến những tri thức tác phẩm văn học cho HS Tuy nhiên mỗi văn bản nó chỉtồn tại ở một thể tài và biểu hiện chủ yếu tính chất của một loại hình văn họcnhất định Vì vậy đòi hỏi phải có phương pháp, biện pháp cụ thể cho từng thểloại cụ thể
Về cơ bản khi tiếp cận một tác phẩm văn học theo thể loại truyện ngắnngười dạy và người học cần chú ý làm rõ những đặc điểm sau:
Thứ nhất là nhân vật – hình tượng trung tâm của tác phẩm Thi pháp họcxem nhân vật ở ba khía cạnh: Tính cách nhân vật, quan niệm nghệ thuật và conngười, nghệ thuật miêu tả nhân vật
Thứ hai là không gian, thời gian nghệ thuật
Trang 5Thứ ba là kết cấu, trong văn học có nhiều loại kết cấu nhưng quan trọngnhất vẫn là kết cấu cốt truyện.
Thứ tư là ngôn ngữ: Truyện ngắn cần chú ý sử dụng các kiểu câu, cáchxưng hô, giọng điệu, cảm hứng…
Thứ năm là hình tượng tác giả
Như vậy để giảng dạy văn bản văn học nói chung, truyện ngắn nói riêng thìtrước hết GV phải cung cấp cho HS kiến thức lý luận về đặc trưng thể loại Bámsát đặc trưng thể loại sẽ giúp các em đọc hiểu văn bản văn học đạt hiệu quả caohơn
2.1.2 Cơ sở thực tiễn
Về chương trình: Các tác phẩm văn học trong chương trình ngữ văn ở bậcTHPT được tổ chức, sắp xếp theo trục thể loại Số lượng tác phẩm truyện ngắntrong chương trình khá nhiều SGK cũng có những bài lí luận văn học cung cấpnhững kiến thức cơ bản nhất về các thể loại văn học: thơ, truyện, kịch, văn nghịluận… Nên dạy học theo đặc trưng thể loại giúp HS có được những tri thứccông cụ và trải nghiệm đọc các tác phẩm thuộc thể loại truyện khá phong phú
Về tác giả và tác phẩm:Trong chương trình ngữ văn 12, truyện ngắn “Vợ nhặt”
là một tác phẩm quan trọng, thường xuyên xuất hiện trong các đề thi, kì thi nêncũng được GV và HS đầu tư tìm hiểu, nghiên cứu kĩ càng
+ Về phía HS: Trường THPT Yên Định 1, đa phần HS học theo ban tự nhiên,ban cơ bản A và cơ bản D, nên việc tiếp cận văn bản theo đặc trưng thể loại cónhiều thuận lợi Bài học vừa phong phú, sinh động, hấp dẫn vừa phát huy đượckhả năng suy luận sáng tạo và phù hợp với kiểu tư duy lô gic của những mônhọc tự nhiên nên HS rất có hứng thú học tập
2.2.2 Khó khăn
+ Về chương trình: Lí luận về thể loại truyện ngắn gần như không có Trong
chương trình ngữ văn THPT chỉ có một bài cung cấp kiến thức lí luận cho HS vềthể loại truyện ( Bài “ Một số thể loại văn học: thơ, truyện” – SGK Ngữ văn 11,tập một) Hàm lượng kiến thức rất sơ lược và cũng chỉ đề cập đến thể loại truyệnnói chung, chứ không chỉ ra đặc trưng của thể loại truyện ngắn Vì thế, kiến thức
lí luận của HS về đặc trưng của thể loại truyện ngắn rất yếu
Trang 6Vì vậy, vận dụng đặc trưng thể loại trong giảng dạy và học tập sẽ gópphần giúp học sinh chủ động, tích cực, sáng tạo trong việc nắm kiến thức vàhứng thú nhiều hơn đối với bài học.
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
Phương pháp được chúng tôi sử dụng chủ yếu trong việc hướng dẫn họcsinh tiếp cận tác phẩm theo hướng đặc trưng thể loại đó chính là: phát huy vaitrò của bạn đọc học sinh và phương pháp tích cực hóa hoạt động của người học
Hệ thống câu hỏi được đưa ra để tìm hiểu bài học dựa trên đặc trưng của truyệnngắn như: cốt truyện, tình huống truyện, kết cấu, nhân vật, ngôn ngữ, giọng điệu.Vận dụng các kỹ thuật dạy học
2.3.1 Dạy học truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân theo đặc trưng thể loại cần đặt văn bản trong mối quan hệ với các yếu tố liên quan như tác giả, hoàn cảnh ra đời, bối cảnh truyện…
Ở phần khởi động để tạo không khí tiết học và hình thành cho HS những kiến thức liên quan đến tác phẩm, GV cho HS xem video ngắn về bối cảnh nạn đói năm Ất Dậu( 1945) của dân tộc Việt Nam GV sử dụng chủ yếu câu hỏi tái hiện, yêu cầu học sinh nêu rõ được xuất xứ của tác phẩm và hoàn cảnh sáng tác: Tác phẩm “Vợ nhặt” ra đời trong hoàn cảnh nào? Được in trong tập truyện ngắn nào của Kim Lân ?
GV cần nhấn mạnh cho HS hiểu, truyện ngắn được viết năm 1954, in trong tập truyện ngắn Con chó xấu xí (1962) Truyện ngắn có tiền thân là tiểu thuyết Xóm ngụ cư, tác phẩm viết sau CMT8 nhưng còn dang dở và bị mất bản thảo Sau khi hoà bình lập lại (1954) tác giả dựa vào cốt truyện cũ viết lại thành một truyện ngắn và đặt tên là Vợ nhặt Tác phẩm được xây dựng trên cái nền hiện thực của nạn đói khủng khiếp năm Ất Dậu (1945), cái đói của năm Ất Dậu không bao giờ quên được ấy có lẽ là tai họa thảm khốc nhất của một dân tộc Bởi lẽ chưa có một thủy tai, hỏa tai nào, chưa có một dịch bệnh nào và thậm chí chưa có một cuộc chiến tranh nào đã có thể - như cái nạn đói khủng khiếp kia – cướp đi của nước Việt Nam một phần mười dân số.”
2.3.2 Dạy học truyện ngắn Vợ nhặt của Kim Lân theo đặc trưng thể loại
GV cần giúp HS hình thành kiến thức bám sát đặc trưng thể loại truyện ngắn hiện đại: Cốt truyện, tình huống truyện, nhân vật, không gian, thời gian nghệ thuật, kết cấu tác phẩm, ngôn ngữ và hình tượng tác giả
*Khi dạy học mục I Phần tìm hiểu chung Mục 2: khái quát về tác phẩm:
GV hướng dẫn HS kết hợp giữa tóm tắt cốt truyện và đọc bộc lộ một số đoạntrọng tâm của tác phẩm (đoạn tả cảnh người chết đói, cảnh bà cụ Tứ trở về nhà,cảnh gia đình Tràng vào buổi sáng hôm sau )
Với văn bản Vợ nhặt khi đưa vào chương trình SGK có lược bớt một số
phần, GV cần lưu ý cho HS đọc lướt các phần này để nắm được chỉnh thể cốt
Trang 7truyện, tạo cơ sở tóm tắt cốt truyện hoàn chỉnh Khi đọc cần nhận rõ bút pháphiện thực, hiện thực đến nghiệt ngã của Kim Lân Nhưng ngòi bút của ông cũng
vô cùng tinh tế và thấm đẫm nhân tình Dưới ngòi bút của ông, cuộc sống tựhiện diện, nhân vật tự bộc lộ qua lời nói, dáng hình, cử chỉ, ánh mắt, nụ cười,dòng nước mắt, dòng tâm tư và đằng sau đó là tấm lòng Kim Lân xót xa,thương cảm, chia sẻ, mến thương, nâng niu và trân trọng những gì thuộc về cuộcsống con người
Bên cạnh đó, GV cần hướng dẫn HS khi đọc lưu ý những đoạn trần thuật,thể hiện bối cảnh của truyện cần nhấn giọng vào các từ miêu tả Đoạn văn nêutình huống truyện cần được ngắt nghỉ lâu hơn để tạo sự khác biệt của sự kiệnngày hôm nay – so với những hôm khác, khi Tràng trở về xóm ngụ cư Đọc cácđoạn đối thoại lưu ý thể hiện rõ giọng điệu của từng nhân vật: cái vô tư chòngghẹo trêu trọc của lũ trẻ; sự tò mò, chú ý, thương cảm của những người dân xómngụ cư; giọng buồn tủi, thương yêu của bà mẹ gần đất xa trời trước hạnh phúccủa người con; giọng trống không vừa ngượng nghịu, vừa xa lạ, vừa gần gũi,hạnh phúc của anh cu Tràng khi đối thoại cùng chị vợ nhặt
GV hướng dẫn HS tóm tắt cốt truyện: câu chuyện kể về Tràng một ngườivừa xấu, vừa dở hơi, bị ế vợ Nạn đói đang diễn ra, người chết như ngả rạ, Trànglấy được vợ chỉ nhờ bốn bát bánh đúc Bà cụ Tứ - mẹ Tràng đan xen nhiều tâmtrạng khi trong nhà xuất hiện người đàn bà lạ
Để tích cực hóa hoạt động của người học, trong quá trình hướng dẫn họcsinh tìm hiểu tác phẩm này ở phần tìm hiểu chung, đọc hiểu văn bản, chúng tôi
sử dụng một hệ thống các câu hỏi gợi mở, nêu vấn đề, câu hỏi tái hiện hệthống câu hỏi đưa ra được dựa trên đặc trưng thể loại truyện ngắn
*Khi dạy mục II: Đọc hiểu văn bản
Ở mục 1: GV hướng dẫn HS tìm hiểu nhan đề “Vợ nhặt”
- GV dẫn dắt vấn đề: Đọc Vợ nhặt, một tác giả đã viết: “ Bốn bát bánh đúc thành
lễ cưới thật rồi/ Xin từ điển hãy thêm từ vợ nhặt/ Ngòi bút Kim Lân tưởng đùanhư khóc/ Đói quắt quay nhưng tha thiết con người” Nếu có cuốn từ điển ấy,anh chị sẽ ghi như thế nào trong mục từ “ vợ nhặt”? Nhan đề gợi lên điều gì ởngười đọc?
- GV hướng dẫn và cần nhấn mạnh cho HS hiểu: nhan đề đã thâu tóm đượcnhững giá trị nội dung nào của tác phẩm? Thân phận con người và thảm cảnhcủa người dân trong nạn đói năm 1945 được thể hiện như thế nào thông quanhan đề của tác phẩm ?
- Kết luận: Đây là một nhan đề độc đáo, vừa éo le, bi thảm vừa thấm đẫm tìnhngười, thâu tóm được giá trị nội dung tư tưởng của tác phẩm (giá trị hiện thực vàgiá trị nhân đạo), thể hiện tài năng của nhà văn, tạo nên sự hấp dẫn lôi cuốn chotác phẩm
Trang 8Ở mục 2, phần II: GV hướng dẫn HS phân tích tình huống truyện
Bằng phương pháp phát vấn GV đặt những câu hỏi gợi mở để HS tìm hiểutình huống truyện: Em hiểu thế nào là tình huống truyện? Trong tác phẩm “ Vợnhặt”, Kim Lân đã xây dựng tình huống nào? Đó là một tình huống như thếnào? Ý nghĩa của tình huống ấy? HS suy nghĩ và trả lời lần lượt các câu hỏiphát vấn
GV KL: Đây là một tình huống lạ và hết sức éo le => Tạo ra tâm trạngngạc nhiên, không biết nên vui hay nên buồn, nên mừng hay tủi của tất cả mọingười => Tình huống truyện đã góp phần phản ánh bức tranh hiện thực về nạnđói và số phận khốn khổ của người nông dân lao động, đồng thời thể hiện tấmlòng nhân đạo sâu sắc của nhà văn
Ở mục 3: Phần II: Hướng dẫn HS phân tích các nhân vật
Khi tìm hiểu nhân vật, GV cần định hướng để HS phát hiện ra nhữngphẩm chất, khát vọng tốt đẹp của nhân vật: Tràng và khát khao hạnh phúc giađình, bà cụ Tứ với vẻ đẹp tình người và niềm tin bất diệt vào cuộc sống…
Hướng dẫn HS tìm hiểu những chi tiết đặc sắc.
GV: Đọc tác phẩm “ Vợ nhặt”, em ấn tượng nhất với chi tiết nào? Vì sao?
- Chi tiết nồi cháo cám
- Chi tiết dòng nước mắt của bà cụ Tứ
- Chi tiết 4 bát bánh đúc
- Chi tiết nụ cười của Tràng ( với nhiều kiểu khác nhau)
- Chi tiết đoàn người đói và lá cờ đỏ
Khi chỉ ra những chi tiết này cần thấy được giá trị của chúng trong việcthể hiện nội dung tư tưởng tác phẩm
Hướng dẫn HS tìm hiểu ngôn ngữ, giọng điệu của tác phẩm.
Ngoài việc phân tích những sáng tạo của nhà văn trong cách xây dựng tìnhhuống truyện độc đáo, hấp dẫn GV hướng dẫn cho HS nắm được ngôn ngữ,giọng điệu của tác phẩm
- GV hỏi: cách kể truyện, dựng cảnh, đối thoại, miêu tả tâm lí nhân vật trongtruyện ngắn được thể hiện như thế nào?
- KL: Kim Lân có vốn ngôn ngữ giàu có, đặc sắc; có lối viết văn tự nhiên, giản
dị mà tài hoa Ông có cách làm cho những tâm trạng kín đáo nhất thể hiện lênqua những hành động, cử chỉ rất tinh tế Ngôn ngữ đối thoại của nhân vật rấtsống động phù hợp với tính cách và tâm lí của nhân vật, tất cả các lời thoại đều
tự nhiên như trong đời thật
Cách kể chuyện tự nhiên, lôi cuốn, hấp dẫn: dẫn dắt câu chuyện tự nhiên,giản dị, chặt chẽ; khéo léo làm nổi bật sự đối lập giữa hoàn cảnh và tính cáchnhân vật
Trang 9Dựng cảnh chân thật, sinh động, đặc sắc Miêu tả tâm lí nhân vật tinh tếnhưng bộc lộ tự nhiên chân thật.
- Hiểu được niềm khao khát hạnh phúc gia đình, niềm tin bất diệt vào cuộc sống
và tình yêu đùm bọc lẫn nhau giữa những người lao động nghèo khổ ngay trên
bờ vực của cái chết
- Nắm được những nét đặc sắc về nghệ thuật của thiên truyện: sáng tạo tìnhhuống, gợi không khí, miêu tả tâm lí, dựng đối thoại
2 Kỹ năng:
- Củng cố, nâng cao kĩ năng đọc - hiểu truyện ngắn hiện đại
- Rèn cho HS kỹ năng phân tích tác phẩm từ những nét đặc trưng riêng về thipháp thể loại của một truyện ngắn hiện thực, biết cảm nhận và thể hiện đượcnhiều giọng điệu, tính cách hành động của nhân vật qua những tình huống đượctác giả thể hiện trong tác phẩm
3 Thái độ:
- Tự nhận thức về tấm lòng đồng cảm, trân trọng trước số phận con người củanhà văn, qua đó xác định các giá trị trong cuộc sống mà mỗi con người cầnhướng tới
B PHƯƠNG PHÁP, PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
1 Phương pháp:
Đọc – hiểu văn bản kết hợp sử dụng các phương pháp:
- Phương pháp đọc kết hợp với kể
- Phương pháp nêu vấn đề - xây dựng câu hỏi gợi mở
- Phương pháp diễn giải tích cực - phối hợp giảng dạy – bình
- So sánh đối chiếu để khắc sâu
2 Tài liệu và phương tiện dạy học:
- Tài liệu dạy học:
+ Thiết kế bài dạy Vợ nhặt (Kim Lân)
+ SGK Ngữ văn lớp 12, THPT, tập 2 do giáo sư Phan Trọng Luận (tổng chủbiên)
+ Thiết kế bài dạy Ngữ văn lớp 12, tập 2, NXB Giáo dục
- Phương tiện dạy học:
Trang 10+ Tranh ảnh, tư liệu về truyện ngắn Vợ nhặt (Kim Lân)
+ Máy tính, máy chiếu, các giáo cụ trực quan khác
3 GV hướng dẫn HS chuẩn bị bài học
- GV yêu cầu HS tìm tư liệu về tác phẩm Vợ nhặt.
- HS đọc các tư liệu liên quan đến bài học, liên hệ với các tác phẩm khác viết về
đề tài người nông dân
- Trả lời các câu hỏi phần “Hướng dẫn bài học” trong SGK Ngữ văn 12 THPT
C TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC
Hoạt động 1: Khởi động
GV cho HS xem video về nạn đói năm 1945 và đặt câu hỏi:
GV: Em có biết video trên nói về sự kiện gì không?
HS: Video trên nói về nạn đói 1945 ở nước ta
Gv: Nạn đói ấy đã được nhắc đến trong tác phẩm nào mà em đã học?
HS trả lời: Tuyên ngôn độc lập - Hồ Chí Minh
GV dẫn dắt vào tác phẩm:
Nạn đói năm Ất Dậu 1945 đã trở thành thảm họa trong lịch sử nước nhà
mà mỗi lần nhắc đến là chúng ta không khỏi rùng mình, ớn lạnh vì trong mộtnửa năm dân số nước ta chết đói tới hơn hai triệu đồng bào – một con số lớn hơnrất nhiều so với cái chết trong chiến tranh Để thấy được thời kì lịch sử đauthương cũng như số phận và nghị lực của nhân dân ta trong thời điểm đó, chúng
ta cùng tìm hiểu một tác phẩm nổi tiếng của Kim Lân: Vợ nhặt
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới
Hoạt động của GV Yêu cầu cần đạt
tư liệu, tranh ảnh để giới
thiệu thêm về bối cảnh xã
hội Việt Nam năm 1945.
Thao tác 2: GV hướng dẫn
HS tìm hiểu cốt truyện, kết
I Giới thiệu chung
1 Xuất xứ và hoàn cảnh ra đời tác phẩm
- Vợ nhặt viết năm 1954 được in trong tập truyện ngắn Con chó xấu xí (1962).
- Truyện ngắn có tiền thân là tiểu
thuyết Xóm ngụ cư, tác phẩm viết sau CMT8
nhưng còn dang dở và bị mất bản thảo Sau khi hoà bình lập lại (1954) tác giả dựa vào cốt truyện
cũ viết lại thành truyện ngắn và đặt tên là Vợ nhặt.
2 Cốt truyện, kết cấu của tác phẩm
a Cốt truyện:
Câu chuyện kể về cuộc sống của những người dân nghèo ở xóm ngụ cư và việc Tràng (nhân vật
Trang 11- GV: Kết cấu của truyện
được xây dựng như thế nào?
chính) nhặt được vợ giữa những ngày đói năm
1945 Để rồi gia đình anh (Tràng, mẹ Tràng, vợ Tràng) yêu thương đùm bọc nhau giữa những ngày đói, cùng hướng về sự đổi mới trong tương lai
Đói quắt quay nhưng tha
thiết con người
II Đọc – hiểu văn bản
+ Nhan đề lạ, hấp dẫn, lôi cuốn
+ Giá trị hiện thực: tình cảnh thê thảm, thân phận con người bị rẻ rúng như cái rơm, cái rác, “vợ” mà cũng có thể “ nhặt” được
+ Giá trị nhân đạo: xót xa cho tình cảnh con người bị đẩy vào cảnh khốn cùng, cận kề cái chết
