(SKKN 2022) biện pháp dạy học truyện ngắn hai đứa trẻ của thạch lam ( tiết 2) theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Ngữ văn nói chung và phân môn Đọc văn nói riêng.- Nghiên cứu các biện pháp cụ thể nhằm dạy học phát triển năng lực học sinh.. Với môn Ngữ văn, năng lực cũng cần được hướng đến khi triển

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục là chìa khóa mở cánh cửa hướng đến tương lai Bởi thế, đổi mới giáo dục, từ nền giáo dục hàn lâm, nặng lí thuyết, đến nền giáo dục chú trọng phát triển năng lực, phẩm chất người học là chuyện cần làm và phải làm một cách đồng

bộ, kịp thời ở tất cả các cấp học Nghị quyết Nghị Hội nghị Trung ương 8 khóa XI

về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo cũng đã nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” Thực tiễn cho thấy, những năm qua, việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh đã có nhiều khởi sắc Đây là nền tảng để nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo nhân lực, tạo nền tảng vững chắc cho quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Danh thơm của Thạch Lam tỏa sáng trên văn đàn dân tộc từ những năm 30 của thế kỉ XX Hơn ba mươi tuổi đời, vẻn vẹn sáu năm cầm bút, những truyện ngắn giàu chất thơ của ông mang vẻ đẹp riêng, lãng mạn mà vẫn rất đời, chan chứa niềm thương Dõi theo những thiên truyện của cây bút biệt tài, người ta mến yêu “Sợi tóc”; cảm phục “Gió lạnh đầu mùa”; say mê “Dưới bóng hoàng lan”; cảm kích với

“Cô hàng xén” Với tôi, mỗi truyện đều có dư vị riêng, song ấn tượng vẫn là “Hai đứa trẻ”, tác phẩm in đậm phong cách nghệ thuật truyện ngắn Thạch Lam với sự hòa quyện hai yếu tố hiện thực và lãng mạn trữ tình Câu chuyện về những kiếp người nghèo khổ lắt lay ở một phố huyện đầy bóng tối trước cách mạng luôn đọng lại trong ta thật nhiều suy nghĩ Có thể nói, trong chương trình Ngữ văn 11, “Hai đứa trẻ” là một truyện ngắn hay, hấp dẫn, có ý nghĩa giáo dục lớn đối với học trò Vậy nên, trong quá trình hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn bản, tìm hiểu giá trị tác phẩm, phát huy năng lực phẩm chất, thầy cô giáo cần biết cách sử dụng hệ thống phương pháp, kĩ thuật dạy học phù hợp, sao cho đạt được hiệu quả tốt nhất Sau nhiều năm trực tiếp giảng dạy, bản thân tôi đã thử nghiệp nhiều cách tiếp cận bài học với mục đích nâng cao năng lực học sinh và đã thu được những kết quả đáng khích lệ Đó là năng lực cảm thụ, đọc hiểu, tiếp nhận văn chương; năng lực vận dụng kiến thức văn học để viết bài văn nghị luận về một tác phẩm, đoạn trích văn xuôi; năng lực ứng phó với cuộc sống, cách quan sát nhìn nhận sự việc xung quanh; năng lực giao tiếp, giải quyết tình huống Với những lí do trên xin được chia se đề

tài: Biện pháp dạy học truyện ngắn “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam ( Tiết 2) theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Tìm hiểu những vấn đề liên qua đến dạy học phát triển năng lực học sinh ở môn

Ngữ văn nói chung và phân môn Đọc văn nói riêng.

- Nghiên cứu các biện pháp cụ thể nhằm dạy học phát triển năng lực học sinh

- Giúp học sinh rèn luyện nâng cao năng lực giao tiếp tiếng Việt; năng lực tiếp nhận văn bản; năng lực tạo lập văn bản; năng lực cảm thụ thẩm mĩ

- Từ một tiết học cụ thể, vận dụng linh hoạt ở nhiều tiết học khác

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là nội dung bài học (tiết 2) truyện ngắn truyện ngắn “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam trong Sách giáo khoa Ngữ văn 11 (Cơ bản)

- Là học sinh lớp 11A6, 11A10 và 11A11 năm học 2021 - 2022 của trường THPT Hậu Lộc 4, Hậu Lộc, Thanh Hóa

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Trong phạm vi của đề tài, chúng tôi sử dụng kết hợp các phương pháp như: Khảo sát phân loại; thực nghiệm trên lớp; phân tích, phân loại; thống kê, so sánh, đối chiếu; điều tra tìm hiểu

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng được cái gì qua việc học Với môn Ngữ văn, năng lực cũng cần được hướng đến khi triển khai các nội dung dạy học của bộ môn, do tính ứng dụng thực tiễn và quy trình hình thành năng lực có thể gắn với các bối cảnh học tập của môn học, khi nảy sinh những tình huống có vấn đề Với một số nội dung dạy học trong môn Ngữ văn như: xây dựng kế hoạch cho một hoạt động tập thể, tiếp nhận một thể loại văn học mới, viết một kiểu loại văn bản, lí giải các hiện tượng đời sống được thể hiện qua văn bản, thể hiện quan điểm của cá nhân khi đánh giá các hiện tượng văn học,… Quá trình học tập các nội dung trên là quá trình giải quyết vấn đề theo quy trình đã xác định Quá trình giải quyết vấn đề trong môn Ngữ văn có thể được vận dụng trong một tình huống dạy học cụ thể hoặc trong một chủ đề dạy học Thông thường, khi dạy học môn Ngữ văn, giáo viên cần hướng đến phát triển các năng lực cụ thể cho học sinh như sau: Năng lực giải quyết vấn đề; Năng lực sáng tạo; Năng lực hợp tác; Năng lực tự quản bản thân; Năng lực giao tiếp tiếng Việt; Năng lực thưởng thức văn học/cảm thụ thẩm mĩ

Từ việc tiếp xúc với các văn bản văn học, học sinh sẽ biết rung động trước cái đẹp, biết sống và hành động vì cái đẹp, nhận ra cái xấu và phê phán những hình tượng, biểu hiện không đẹp trong cuộc sống, biết đam mê và mơ ước cho cuộc sống tốt đẹp hơn Như vậy, quá trình dạy học Ngữ văn đồng thời giúp học sinh hình thành và phát triển các năng lực đáp ứng với yêu cầu phát triển của xã hội, thông qua việc rèn luyện và phát triển các kĩ năng đọc, viết, nghe, nói Trong quá trình

hướng dẫn HS tiếp xúc với văn bản, môn Ngữ văn còn giúp học sinh từng bước hình thành và nâng cao các năng lực học tập của môn học, cụ thể là năng lực tiếp nhận văn bản và năng lực tạo lập văn bản Để đạt được hiệu quả tốt nhất, thầy cô giáo cần đa dạng hóa các hình thức dạy học văn bản, vận dụng kĩ thuật dạy học tích cực nhằm phát huy năng lực học sinh

2.1.2 Bám sát nguyên tắc dạy đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại

Dạy đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại là nguyên tắc hàng đầu mà bất cứ người giáo viên dạy văn nào cũng cần phải tuân theo Trong chương trình THPT,

số lượng các tác phẩm truyện chiếm số lượng khá nhiều Bên cạnh các văn bản truyện dân gian, truyện trung đại, các tác phẩm truyện hiện đại xuất hiện nhiều nhất Ở đó mỗi tác phẩm đề có vẻ đẹp riêng, thể hiện phong cách nghệ thuật độc đáo của nhà văn Tuy nhiên, tựu chung lại, khi hướng dẫn học sinh đọc hiểu văn bản văn học thuộc thể loại truyện, nhất thiết giáo viên cần nắm vững đặc trưng riêng của thể loại văn học thú vị này Theo quan niệm của chúng tôi, bước đầu tiên khá quan trọng là thầy cô giáo cần giúp học sinh tìm hiểu bối cảnh xã hội, hoàn cảnh sáng tác để có cơ sở cảm nhận các tầng lớp nội dung và hiểu ý nghĩa của câu chuyện Sở dĩ cần làm tốt điều này bởi văn học và đời sống luôn gắn bó mật thiết, đặc biệt truyện luôn phản ánh đời sống trong tính khách quan, “mỗi trang văn đều soi bóng thời đại mà nó ra đời” (Tô Hoài) Bước thứ hai, định hướng học sinh tìm hiểu diễn biến cốt truyện qua các phần mở đầu, vận động, kết thúc với các tình tiết,

sự kiện biến cố cụ thể Làm rõ giá trị của các yếu tố đó trong việc phản ánh hiện thực đời sống và khắc họa bản chất, tính cách các nhân vật Chú ý tới nghệ thuật tự

sự, sáng tạo tình huống truyện của nhà văn Bước thứ ba, đây là khâu quan trọng nhất khi đọc hiểu văn bản truyện Đó là phân tích các nhân vật trong dòng lưu chuyển của cốt truyện Tập hợp thành hệ thống và làm rõ ý nghĩa của các chi tiết miêu tả nhân vật về ngoại hình, hành động, nội tâm, ngôn ngữ Tìm hiểu mối quan

hệ nhân vật này với nhân vật khác, giữa nhân vật với hoàn cảnh xung quanh Từ đó, cần hướng đến khái quát đặc điểm tính cách, vẻ đẹp của nhân vật trong truyện Khái quát những nội dung tư tưởng, ý nghĩa nhân sinh sâu sắc mà nhà văn gửi gắm trong truyện Về cơ bản, dạy học truyện ngăn cần bám sát đặc trưng thể loại Song với truyện ngắn không có cốt truyện, nghiêng về miêu tả thế giới nội tâm nhân vật như truyện “Hai đứa trẻ”, phải có những phương án tiếp cận riêng, giúp học sinh hiểu văn bản, nắm vững phong cách truyện ngắn của Thạch Lam

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Thực trạng

Hiện nay, nhiều học sinh thờ ơ với việc học văn Do đó việc đọc chuẩn bị bài

ở nhà chu đáo quả rất ít Vì vậy trong giờ Đọc hiểu, nhiều em cảm thấy xa lạ với văn bản, nhiều tác phẩm tự sự, học sinh không biết tên nhân vật, diễn biến cốt truyện, việc phát huy năng lực phẩm chất chưa đạt được như kì vọng Việc dạy học tác phẩm Hai đứa trẻ đang gặp rất nhiều khó khăn, giáo viên đang còn lúng túng

trong việc tìm ra câu hỏi, phương pháp phù hợp nhất để phát huy tính tự học cho học sinh Từ trước đến nay hầu như giáo viên còn sử dụng phương pháp truyền thống, các câu hỏi đưa ra chưa có tính gợi mở nhiều, thậm chí có những câu hỏi khó, yêu cầu quá cao, gây không ít trở ngại cho học trò Chính vì vậy tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài này cho phù hợp với từng đối tượng học sinh nhằm tạo sự hứng thú hấp dẫn để từ đó các em yêu thích môn học, phát huy được năng lực bản thân

2.2.2 Kết quả, hiệu quả của thực trạng trên

Giáo viên khó khăn trong việc lựa chọn đơn vị kiến thức phù hợp cung cấp cho học sinh qua bài học, chưa hứng thú say mê với bài dạy vì học sinh không chuyên

tâm Học sinh học thụ động, thiếu sáng tạo, tính chất thụ động thể hiện ở việc học

thiếu hứng thú, học đối phó, và về nhà chỉ còn biết học thuộc các ý trong vở để kiểm tra Cách học đó tất nhiên cũng không có điều kiện tìm tòi, suy nghĩ, sáng tạo, cũng không được khuyến khích sáng tạo dẫn đến không nắm được chiều sâu kiến

thức Kết quả kiểm tra đánh giá nhìn chung kết quả thu được còn thấp Số lượng

bài viết đạt điểm khá, giỏi hạn chế, bài viết điểm yếu, kém còn nhiều

Từ thực trạng trên, chúng tôi đã tiến hành đổi mới phương pháp dạy học, sử dụng kĩ thuật dạy học tích cực, các phương tiện thiết bị dạy học hiện đại, vận dụng tích hợp kiến thức liên môn từ đó góp phần nâng cao hiệu quả dạy học Cụ thể như sau:

2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Phát triển năng lực học sinh thông qua hoạt động Khởi động

- Nhiệm vụ của hoạt động khởi động là khơi gợi hứng thú đối với bài học và hơn thế nữa còn khơi dậy niềm đam mê, gây dựng, bồi đắp tình yêu lâu bền đối với môn học Bởi vậy, người thầy trước hết phải là người “thắp lửa đam mê” Đặc biệt đối với môn học Ngữ văn, chỉ có niềm đam mê mới đưa các em khám phá đến tận cùng vẻ đẹp của những tác phẩm văn chương

- Khi dạy tiết 2, truyện “Hai đứa trẻ”, tôi cho học sinh khởi động bằng hình thức trò

chơi: Ai nhanh, có thưởng Đây là hoạt động được các học sinh thích thú tham

gia

Hình ảnh trò chơi từ Slide trình chiếu

Cụ thể, tôi cho học sinh trả lời các câu hỏi trắc nghiệm, em nào trả lời nhanh chính xác nhất sẽ nhận được một phần quà động viên Sau đây là những câu hỏi tôi dự kiến sử dụng trong phần trò chơi này:

Câu 1: Điều ấn tượng nhất về con người Thạch Lam là gì?

Đáp án: Đôn hậu và rất đỗi tinh tế

Câu 2: Điền từ còn thiếu vào câu sau: “ Văn chương là thứ khí giới … mà chúng ta

có, để vừa tố cáo và thay đổi một thế giới giả dối, tàn ác, vừa làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú hơn”?

Đáp án: Thanh cao và đắc lực

Câu 3: Thạch Lam là cây bút biệt tài về thể loại văn học nào?

Đáp án : Truyện ngắn

Câu 4: Truyện ngắn “Hai đứa trẻ” rút từ tập truyện nào sau đây của Thạch Lam? Đáp án: Nắng trong vườn

Câu 5: Yếu tố nào sau đây không xuất hiện trong bức tranh thiên nhiên phố huyện lúc chiều tàn?

Đáp án: Tiếng sáo diều vi vu

Hoạt động Khởi động theo hình thức trò chơi như trên không khó để thực hiện, tuy nhiên hiệu quả mang lại rất tốt Học sinh được ôn lại kiến thức đã học, vừa

có tâm thế hào hứng để tìm hiểu bài mới Hình thức tổ chức trò chơi trong hoạt động khởi động rất đa dạng, tùy theo mức độ kiến thức của từng bài Tuy nhiên tổ chức như thế nào để vừa đảm bảo dung lượng kiến thức giờ học, vừa không làm mất đi tính hấp dẫn thú vị của trò chơi buộc người tổ chức phải khôn khéo chọn được kiến thức trọng tâm, đắt giá, người thực hiện trò chơi cũng phải tinh ý tìm ra kiến thức trong hoạt động này Sau khi Khởi động xong, giáo viên dẫn dắt học sinh vào bài mới, tìm hiểu bức tranh đời sống phố huyện lúc chiều tàn Ở đó, học sinh sẽ tìm hiểu cảnh chợ tàn buồn vắng, những kiếp người nghèo khổ lắt lay, chìm nghỉm trong bóng tối Ẩn sau những trang văn là niềm thương cảm xót xa của người cầm bút

2.3.2 Phát triển năng lực học sinh qua việc xây dựng hệ thống câu hỏi

Văn chương vốn đa nghĩa, giúp học sinh hiểu đúng cái hay, vẻ đẹp của tác phẩm, phát triển năng lực tư duy, nhận biết, phát hiện vấn đề, năng lực cảm thụ thẩm mĩ của các em là nhiệm vụ khó khăn Bởi vậy, thầy cô giáo cần xây dựng được hệ thống câu hỏi ở nhiều mức độ khác nhau trong quá trình thiết kế giáo án Câu hỏi phát huy năng lực học sinh trong bài học phải thuộc hệ thống hoàn hảo, bao hàm nhiều mức độ từ nhận biết đến thông hiểu, vận dụng, có những câu hỏi chính và câu hỏi phụ dẫn dắt gợi ý trả lời Muốn thực hiện tốt, giáo viên nhất thiết phải nắm vũng bài giảng, hình dung kịch bản giờ học, lường trước được ý nghĩ học sinh, phương án các em sẽ trả lời Khi dạy tiết 2 truyện “Hai đứa trẻ”, tôi xây dựng

hệ thống các câu hỏi như sau:

- Câu hỏi phát hiện: Đây là dạng câu hỏi nhật biết trong quá trình tư duy Ví dụ

các câu hỏi sau:

? Bức tranh cuộc sống phố huyện lúc chiều tàn gồm những cảnh nào?

? Cảnh chợ tàn được nhà văn miêu tả qua các chi tiết nào?

?Diễn biến tâm trạng của Liên khi chiều tàn được nhà văn miêu tả qua các chi tiết nào?

- Câu hỏi yêu cầu giải thích, phân tích: Đây là câu hỏi ở mức độ tư duy cao.

Dạng câu hỏi này sẽ dành cho những học sinh trung bình khá trở lên Giáo viên khích lệ, động viên các em trả lời Ví dụ như các câu hỏi sau:

?Qua các chi tiết về cảnh chợ tàn, chia sẻ cảm nhận về cuộc sống nơi đây? ?Qua diễn biến tâm trạng, em cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn nhân vật Liên như thế nào?

- Câu hỏi khái quát, tổng hợp: Đây là câu hỏi ở mức độ cao, đòi hỏi học sinh phải

tư suy sáng tạo, hiểu, thâu tóm được vấn đề, có khả năng khái quát tổng hợp kiến thức Ví dụ như câu hỏi sau:

?Qua bức tranh thiên nhiên, cuộc sống nơi phố huyện lúc chiều tàn, em có nhận xét gì về tài năng và tấm lòng của nhà văn Thạch Lam?

Việc xây dựng hệ thống câu hỏi cho bài học có vai trò quan trọng phát huy năng lực tư duy của học sinh Để hiệu quả trong thực hiện, giáo viên cần linh hoạt

ở khâu tổ chức, cách dẫn dắt nêu câu hỏi, gợi mở kích thích suy nghĩ của học trò Ngoài ra, có thể thay đổi, bổ sung câu hỏi khác trong tình huống sư phạm nhất định Các câu hỏi trọng tâm có thể trình chiếu trên Slide giúp học sinh tiện theo dõi

2.3.3 Phát triển năng lực học sinh qua việc tổ chức học tập theo nhóm

Cốt lõi của thảo luận nhóm là quá trình bàn bạc, trao đổi giữa các thành viên trong nhóm về một vấn đề cụ thể, nhằm thu thập những ý kiến trên cơ sở tìm hiểu, đánh giá, phân tích và xử lý vấn đề đã đưa ra Ngày nay việc áp dụng phương pháp thảo luận vào trong học tập đem lại những hiệu quả tích cực giúp học sinh có thể ghi nhớ và hiểu rõ được bản chất vấn đề Một nhóm sẽ được chia theo số lượng người vừa phải Và nhóm này gồm bao nhiêu người sẽ được phân công ngay trên lớp do thầy cô giáo chỉ định Thông thường thầy cô sẽ sắp cho các bạn ngồi gần nhau nhất thành một nhóm để tiện cho việc bàn bạc và giải quyết vấn đề, cùng tranh luận, tương tác, hỗ trợ nhau khám phá kiến thức

Trong quá trình dạy học tiết 2 tác phẩm “Hai đứa trẻ”, tôi tổ chức lớp học thành các nhóm, mỗi nhóm tầm 8 đến 10 học sinh Các nhóm sẽ tập trung thảo luận, tìm hiểu về những kiếp người tàn nơi phố huyện Cụ thể: Nhóm 1: Trẻ con nhà nghèo; Nhóm 2: Mẹ con chị Tí; Nhóm 3: Chị em Liên; Nhóm 4: Bà cụ Thi Học sinh làm việc theo nhóm trao đổi, tương tác, chỉ rõ các chi tiết, nêu được công việc, hoàn cảnh sống của từ đối tượng, chia sẻ những cảm nghĩ về kiếp người tàn

đó Thời gian dự kiến dành cho cách nhóm thảo luận là 5 phút Sau đó đại diện các nhóm trình bày sản phẩm qua phiếu thảo luận trên bục giảng, các nhóm khác theo dõi nhận xét, bổ sung, giáo viên củng cố, khắc sâu kiến thức trọng tâm như sau:

- Hoàn cảnh riêng của những kiếp người tàn:

+ Mấy đứa trẻ con nhà nghèo nhặt rác, bươn chải, nhọc nhằn cuộc sống mưu sinh khi bóng chiều đã ngả.Tội nghiệp! Xót xa!

+ Mẹ con chị Tí, lam lũ vất vả, ngày mò cua bắt tép, tối dọn hàng nước bán mà ế

ẩm, cuộc sống lay lắt cầm cự qua ngày Tiếng thở dài ôi chao “Sớm muộn mà có

ăn thua gì”, cùng với ngọn đèn hoa kì leo lét ám ảnh mãi trong tâm trí người đọc + Chị em Liên ở Hà Nội về mà cũng nghèo khổ như ai, bố mất việc nhỏ tuổi đã phải mưu sinh Gian hàng tạp hóa nhỏ xíu, buôn bán ế ẩm, tiếng chõng nan cót két cũng hiển hiện cho cái túng, cái nghèo Thật tội nghiệp xót xa!

+ Bà cụ Thị hơi điên với tiếng cười khanh khách, hành động ngửa cổ uống một hơi cạn sạch cút rượu rồi lảm đảo đi lần vào bóng tối, cuộc đời bế tắc, cùng quẫn, không lối thoát

- Điểm chung trong cuộc sống của những kiếp người tàn:

+ Nghèo khổ, tạm bợ, lay lắt, cầm cự qua ngày

+ Nhàm chán, vô vị, nhạt nhẽo, tù đọng, hiện tại tăm tối, tương lại mờ mịt

Hình ảnh học sinh thảo luận nhóm trong giờ học

2.3.4 Phát triển năng lực học sinh qua việc sử dụng kết hợp các phương tiện, thiết bị dạy học

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học hiện nay đang là một xu

hướng của ngành giáo dục Đây là một hướng đi mới mang lại những hiệu quả đáng kinh ngạc, góp phần mang nền giáo dục tiến xa hơn để hội nhập quốc tế Dạy Đọc

- Hiểu văn bản văn học có ứng dụng công nghệ thông tin, các phương tiện thiết bị dạy học hiện đại (ti vi, máy chiếu) là việc làm thường xuyên ở các trường học hiện nay Trước đây, giờ giảng văn chủ yếu chỉ bao gồm Thầy – Trò – Văn bản cùng với phấn trắng bảng đen Sự hấp dẫn của giờ học là những lời giảng bình của thầy Học sinh ít được khám phá văn bản mà phần lớn cái hay vẻ đẹp của tác phẩm đều do thầy tìm hiểu rồi cung cấp Cách dạy đó phần nào làm hạn chế sự chủ động tích cực của học sinh trong tiếp nhận văn bản Hiện nay, theo yêu cầu đổi mới phương pháp

dạy học, công nghệ thông tin, phương tiện thiết bị dạy học hiện đại được xem là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập

Thực hiện giờ Đọc hiểu văn bản Hai đứa trẻ của Thạch Lam, chúng tôi soạn

giảng bằng giáo án điện tử PowerPoint, sử dụng máy tính, ti vi làm phương tiện hỗ trợ cho giờ học Với tiết học thứ 2, sau phần khởi động, tôi cho học sinh lắng nghe file âm thanh đọc diễn cảm phần miêu tả cảnh chợ tàn, sau đó đặt câu hỏi gợi mở

để học sinh tìm hiểu, phân tích Trong phần thảo luận nhóm, tôi khái quát kiến thức bằng sơ đồ tư duy và trình chiếu lên màn hình ti vi giúp học sinh tiện theo dõi

Hình ảnh trình chiếu trong các Slide

Kết thúc tiết học, tôi cho học sinh lắng nghe bài thơ “Phóng tác từ truyện Hai đứa trẻ” của tác giả Quách Lan Anh, tạo ấn tượng cảm xúc và giúp học sinh khắc sâu kiến thức đã học “Tôi sẽ kể em nghe/ Chuyện về hai đứa trẻ/ Đời thật là buồn tẻ/ Ở một phố huyện nghèo/ Phiên chợ nói bao điều/ Về cái nghèo cái đói/ Có gì mà chờ đợi/ Ở phố huyện tiêu điều/ Chị Tí nói thờ ơ/ Sớm muộn gì cũng thế/ Ôi cuộc đời dâu bể/Cầm cự để qua ngày ”

Có thể nói, với việc sử dụng đa dạng các phương tiện thiết bị như trên, giờ học

sẽ thực sự hấp hẫn, sinh động, lôi cuốn học sinh Đây là nhân tố hỗ trợ quan trọng góp phần đổi mới phương pháp dạy học môn Văn hiện nay Sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học là cần thiết song không lạm dụng biến giờ đọc văn thành trình chiếu các slide chữ trên màn hình ti vi, học sinh chỉ hào hứng quan sát mà không đọng lại kiến thức Do vậy, khi tiến hành bài học chúng tôi sẽ sử dụng phương tiện này khi cần thiết, có những đoạn vẫn dùng phương pháp giảng bình góp phần khắc sâu giá trị đặc sắc của truyện, tạo ấn tượng cho người học

2 3.5 Phát triển năng lực học sinh qua việc vận dụng tích hợp kiến thức

Tích hợp là một trong những xu thế dạy học hiện đại hiện đang được quan tâm nghiên cứu, vận dụng vào thực tiễn giảng dạy ở nhiều môn học Môn Ngữ văn cũng vậy, nguyên tắc tích hợp phải được quán triệt trong toàn bộ môn học, từ Đọc văn, Tiếng Việt đến Làm văn Hơn thế nữa, việc vận dụng tích hợp kiến thức liên

môn không chỉ dừng lại trong bản thân môn Ngữ văn mà còn kết hợp với kiến thức

về lịch sử, hội họa, sân khấu điện ảnh Việc tích hợp này chúng tôi đã tiến hành

hiệu quả trong quá trình dạy học truyện “Hai đứa trẻ” Thạch Lam Đây là biện

pháp quan trọng nhằm kích thích sự hứng thú, tìm tòi sáng tạo của học sinh trong quá trình đọc hiểu khám phá văn bản, biến giờ học văn trở nên sinh động, thu hút, đáng chờ đợi Cụ thể, sau khi dẫn dắt học sinh tìm hiểu cảnh chợ tàn buồn vắng, tôi tích hợp mở rộng kiến thức liên hệ tri thức văn hóa về các phiên chợ quê, đọc bài thơ “Chợ Đồng” của Nguyễn Khuyến cuối thế kỉ XIX “Hàng quán người về nghe xáo xác Nợ nần năm hết hỏi lung tung Dăm ba ngày nữa tin xuân tới Pháo trúc nhà ai một tiếng đùng” Kết thúc tiết học, tôi tích hợp kiến thức thơ ca, cho học sinh lắng nghe bài thơ “Phóng tác về truyện Hai đứa trẻ” của tác giả Quách Lan Anh Việc tích hợp kiến thức văn hóa, thi ca sẽ tạo ấn tượng, mở rộng kiến thức cho học sinh Bên cạnh đó, tìm hiểu về cuộc sống những người dân phố huyện nghèo, tôi liên hệ với những tác phẩm văn học hiện thực trước cách mạng, so sánh giúp học sinh nhận thức được cách thể hiện riêng biệt, độc đáo của Thạch Lam

2.3.6 Thiết kế giáo án sau khi vận dụng các biện pháp mới

Tiết 26 Đọc văn: HAI ĐỨA TRẺ

-Thạch

Lam-I MỤC TIÊU BÀI HỌC

1 Kiến thức

- Cảm nhận được cảnh chợ tàn, những kiếp người tàn, tâm trạng, vẻ đẹp tâm hồn nhân vật Liên

- Hiểu được niềm xót xa thương cảm của nhà văn trước cuộc sống quẩn quanh tù đọng của những người lao động nghèo nơi phố huyện và sự trân trọng nâng niu những khát vọng nhỏ bé nhưng tươi sáng của họ

- Dấu ấn phong cách nghệ thuật truyện ngắn Thạch Lam, hòa quện giữa yếu tố hiện thực và lãng mạn

2 Kĩ năng

- Rèn kĩ năng đọc - hiểu văn bản văn học theo đặc trưng thể loại

- Phân tích nhân vật trong tác phẩm truyện ngắn

3 Thái độ:

- Đồng cảm với những cảnh đời quẩn quanh, bế tắc của con người

- Bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống

4 Những năng lực cụ thể học sinh cần phát triển:

- Năng lực chung: Năng lực giải quyết vấn đề, Năng lực hợp tác, Năng lực tự học, Năng lực sáng tạo

- Năng lực đặc thù: Năng lực giao tiếp bằng ngôn ngữ, cảm thụ văn học, tạo lập văn bản

- Năng lực rèn luyện phương pháp đọc hiểu, phương pháp diễn dịch, qui nạp, phân tích, phân tích- tổng hợp, tích hợp,… để khai thác vấn đề, lí giải vấn đề, giúp học

sinh tiếp cận văn bản từ nhiều phía và có thể vận dụng vào thực tế.

- Năng lực rèn luyện phương pháp tổng hợp: sử dụng các hình ảnh, phim, tư liệu có sẵn trên internet kết hợp giảng dạy của bản thân, thực tế diễn ra trên lớp học và các

ý kiến đóng góp của thầy cô

- Năng lực rèn luyện Phương pháp thực nghiệm: thử nghiệm cách dạy qua giờ dạy thực tế trên lớp để rút kinh nghiệm và cải tiến phù hợp cho những lớp sau

II CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS

1 Giáo viên: Giáo án, máy chiếu, tài liệu tham khảo, file âm thanh đọc diễn cảm

bài thơ “Cảm tác từ “Hai đứa trẻ” - Thạch Lam của tác giả Quách Lan Anh, các tình huống sư phạm, phiếu học tập

2 Học sinh: Sách giáo khoa, bài soạn, tài liệu tham khảo.

III TỔ CHỨC DẠY HỌC

GV: Trong bài “Thời gian”, nhà thơ Văn Cao viết: “Thời gian qua kẽ tay Làm khô

những chiếc lá Kỉ niệm trong tôi Rơi như tiếng sỏi trong lòng giếng cạn Riêng những câu thơ còn xanh Riêng những bài hát còn xanh Đôi mắt em như hai giếng nước” Đây là triết lí sâu sắc Thời gian có thể lấy đi tất cả, song nghệ thuật và cái đẹp mãi trường tồn Với Thạch Lam cũng vậy, 32 năm cuộc đời, vẻn vẹn 6 năm cầm bút, ông vẫn để lại những câu chuyện vang bóng thời gian, để nhớ để thương trong trái tim người đọc Ở tiết trước, chúng ta đã tìm hiểu cuộc đời, sự nghiệp văn chương Thạch Lam, bức tranh thiên nhiên phố huyện lúc chiều tàn Sau đây thầy sẽ

có một trò chơi vừa để kiểm tra bài cũ

1 KHỞI ĐỘNG ( 5 phút)

Giáo viên tổ chức trò chơi : Ai nhanh có thưởng

Câu 1: Điều ấn tượng nhất về con người Thạch Lam là gì?

Đáp án: Đôn hậu và rất đỗi tinh tế

Câu 2: Điền từ còn thiếu vào câu sau: “ Văn chương là thứ khí giới … mà chúng ta

có, để vừa tố cáo và thay đổi một thế giới giả dối, tàn ác, vừa làm cho lòng người thêm trong sạch và phong phú hơn”?

Đáp án: Thanh cao và đắc lực

Câu 3: Thạch Lam là cây bút biệt tài về thể loại văn học nào?

Đáp án : Truyện ngắn

Câu 4: Truyện ngắn “Hai đứa trẻ” rút từ tập truyện nào sau đây của Thạch Lam? Đáp án: Nắng trong vườn

Câu 5: Yếu tố nào sau đây không xuất hiện trong bức tranh thiên nhiên phố huyện lúc chiều tàn?

Đáp án: Tiếng sáo diều vi vu

2 HÌNH THÀNH KIẾN THỨC ( 35 phút)

Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt Năng lực

cần hình thành