(SKKN 2022) một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học chuyên đề nhóm halogen ( SGK hóa 10 ban cơ bản) cho học viên trung tâm GDNN GDTX hà trung

Lý do chọn đề tài Với sự phát triển của công nghệ, dạy học ngày nay không phải chỉ tậptrung vào trang bị kiến thức cho học viên mà còn chú trọng dạy cho học viênphương pháp để chiếm lĩnh

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục,

3.1 Kết luận 18

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Với sự phát triển của công nghệ, dạy học ngày nay không phải chỉ tậptrung vào trang bị kiến thức cho học viên mà còn chú trọng dạy cho học viênphương pháp để chiếm lĩnh kiến thức, vận dụng kiến thức vào thực tế, phát triểnnăng lực, trí tuệ Điều 28.2 trong Luật Giáo dục nêu rõ “ Phương pháp giáo dụcphổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh;phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tựhọc, khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vàothực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho họcsinh”

Nhưng làm thế nào để “dạy tốt, học tốt”? Đây là câu hỏi hết sức cơ bản,thật trung tâm và vĩnh hằng của các nhà giáo chân chính Nó càng trở nên cấpbách trong giai đoạn hiện nay- giai đoạn mà thế giới đang xảy ra bùng nổ về trithức, khoa học và công nghệ Xã hội mới là một xã hội “dựa vào tri thức”, dựavào tư duy sáng tạo, dựa vào tài năng của con người Trong các ngành khoa học

tự nhiên phục vụ cho xã hội, hóa học là ngành khoa học thực nghiệm Học hóahọc đòi hỏi ở học sinh nhiều về năng lực tư duy phân tích và khả năng tìm tòisáng tạo để nắm vững kiến thức, từ đó rèn luyện thành kỹ năng và phát triểnmềm dẻo thành kỹ xảo Đối với học viên của Trung tâm việc truyền thụ kiếnthức mới cho học viên trung tâm gặp nhiều khó khăn hơn vì các em bị mất cănbản, không nắm vững kiến thức cũ Từ đó học viên cảm thấy “sợ Hóa”, ngạihọc Hóa

Để nâng cao chất lượng học tập bộ môn Hóa học cho học viên trung tâm

là vấn đề khiến tôi suy nghĩ rất nhiều , vì vậy việc tìm đề xuất, biện pháp cầnthiết để giúp các em học tốt môn Hóa học là điều tôi hết sức quan tâm Đó là lí

do tôi chọn đã đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học chuyên đề Nhóm Halogen ( SGK Hóa 10 Ban cơ bản) cho học viên trung tâmGDNN - GDTX Hà Trung ”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu, thiết kế , sử dụng các biện pháp hỗ trợ việc dạy và học giúp

1.3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài: các biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học, những khó khăn khi dạy môn Hóa cho học viên

- Tìm hiểu thực trạng dạy học môn Hóa ở trung tâm GDTX

- Một số biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học môn Hóa cho học viên

+ Sử dụng vở ghi bài phần

+ Hệ thống tóm tắt lý thuyết

+ Xây dựng hệ thống bài tập

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1.4.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

- Đọc và nghiên cứu các tài liệu liên quan đến đề tài

- Sử dụng phối hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá

1.4.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn.

- Quan sát, trò chuyện với học sinh

- Trao đổi, rút kinh nghiệm với các giáo viên

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá tính hiệu quả và khả thi của

đề tài

1.4.3 Nhóm các phương pháp thống kê toán học

Dùng thống kê toán học để xử lý các số liệu thực nghiệm sư phạm thu được từ

đó rút ra kết luận

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2 1.Cơ sở lý luận của đề tài

2.1.1 Một số quan điểm về việc dạy và học

“Quá trình dạy học là tập hợp những hành động liên tiếp thâm nhập vào nhau của giáo viên và của học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên, nhằm làm cho học sinh tự giác nắm vững những cơ sở khoa học và trong quá trình đó phát triển những năng lực nhận thức và năng lực hành động, hình thành thế giới quan

và nhân sinh quan chủ nghĩa

“Quá trình dạy học hóa học là một hệ toàn vẹn bao gồm nội dung dạy học, việc dạy và việc học môn Hóa học”

Theo GS Nguyễn Ngọc Quang, quá trình dạy học môn Hóa

THPT là vấn đề trung tâm mà lý luận dạy học hóa học nghiên cứu Cũng theo GS Nguyễn Ngọc Quang, quá trình học là quá trình tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh khái niệm khoa học,

dưới sự điều khiển sư phạm của giáo viên.

Đây là một trong những mục đích quan trọng của sự pháttriển năng lực trí tuệ cho học sinh thông qua học tập Khi lĩnhhội được kiến thức, học sinh sẽ biến nó từ kho tàng văn hóa xãhội thành học vấn riêng của bản thân, từ đó có thái độ mớitrong việc nhìn nhận thế giới khách quan Hoạt động học bao

gồm hai chức năng thống nhất với nhau là lĩnh hội (tiếp thu thông tin dạy của thầy) và tự điều khiển (tự điều khiển quá trình

chiếm lĩnh khái niệm khoa học của mình một cách tự giác tíchcực, tự lực) Kết quả học tốt của người học là sự thống nhất của

cả mục đích, nội dung và phương pháp của quá trình học Đểnâng cao kết quả học tập của học sinh đòi hỏi người giáo viênphải lựa chọn phương pháp dạy học và tài liệu dạy học phù hợpvới sự phát triển trí tuệ, năng lực học tập và tình trạng sức khỏe

- Học viên trình bày được tính chất vật lý, trạng thái tựnhiên, ứng dụng, phương pháp điều chế trong phòng thí nghiệm

và trong công nghiệp của các nguyên tố clo,flo, brom, iot

- Học viên trình bày được cấu tạo, tính chất, ứng dụng,điều chế một số hợp chất nhóm Halogen

- Học viên giải thích được tính chất hóa học đặc trưng củacác nguyên tố nhóm halogen là tính oxi hóa, ngoài ra clo,brom, Iot còn thể hiện tính khử

- Học viên nêu được sự biến đổi tính chất của các nguyên

- Giải bài tập hóa học liên quan.

Thái độ

- Say mê, hứng thú, tự chủ trong học tập; trung thực; yêu khoa học

- Biết cách đảm bảo an toàn khi thí nghiệm với các nguyên tố halogen

- Biết các ứng dụng của halogen trong cuộc sống

Định hướng các năng lực có thể hình thành và phát triển

- Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực tư duy, năng lực hợp tác (tronghoạt động nhóm)

- Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào thực tiễn cuộc sống

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ: Diễn đạt, trình bày ý kiến, nhận định củabản thân

- Năng lực tính toán qua việc giải các bài tập hóa học có bối cảnh thựctiễn

Một số lưu ý khi dạy chuyên đề Nhóm Halogen

- Sử dụng chức năng giải thích, dự đoán trong các bàigiảng

- Hình thành kiến thức về các nhóm phi kim dựa trên quan điểm củathuyết electron, liên kết HH, định luật tuần hoàn là chính chứ không phải là cungcấp tư

liệu về tính chất của các phi kim

- Vận dụng triệt để các kiến thức về sự biến đổi số oxi hóa của nguyên tốtrong cácđơn chất và hợp chất để giải thích tính chất hóa học của chúng

- Thường xuyên làm rõ mối quan hệ phụ thuộc của tính chất các chất vàocấu tạonguyên tử, liên kết hóa học trong phân tử, so sánh tính chất các nguyên tốtrong nhóm và giải thích quy luật biến thiên tính chất, nguyên nhân giống nhau,khác nhau theo quan điểm cấu tạo chất

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

2.2.1 Thuận lợi

- Đối với học viên lớp 10, các em cũng đã trưởng thành nên đã có ý thức, động

cơ học tập

- Học viên nhận được sự giúp đỡ từ nhiều phía: gia đình, nhà trường và xã hội

- Đội ngũ giáo viên đạt chuẩn, nhiệt tình, thân thiện, luôn quan tâm giúp đỡhọc viên

- Được sự quan tâm, phối hợp của Ban giám đốc cùng các đoàn thể

2.2.2 Thực trạng chất lượng môn Hóa ở Trung tâm GDTX

- Học sinh không hứng thú học tập bộ môn: Khác với các môn khác, môn Hóahọc có nhiều khái niệm trừu tượng, khó, học sinh rỗng kiến thức cơ bản, do đóhọc sinh tiếp thu kiến thức ngày càng khó khăn và thiếu hụt.

- Một số em thiếu tìm tòi, sáng tạo trong học tập, không có sự phấn đấu vươnlên, có thói quen chờ đợi lười suy nghĩ hay dựa vào giáo viên, bạn bè hoặc xemlời giải sẵn trong sách giải một cách thụ động làm giảm khả năng tư duy

- Môn Hóa học cần nhiều kĩ năng tính toán và tư duy toán học,học viên trung tâm thường yếu các kĩ năng này

2.2.3 Nguyên nhân dẫn tới thực trạng

Có rất nhiều nguyên nhân khiến học viên học yếu môn Hóa Dưới đây làmột số nguyên nhân dẫn đến tình trạng này

- Nguyên nhân từ học viên:Học viên bị hổng kiến thức nền cơbản, học viên lười học, không có phương pháp học, không cómục đích, động lực học, không biết tự học

- Nguyên nhân từ giáo viên: Lựa chọn phương pháp dạy họcchưa phù hợp nên chưa truyền được động lực cho các em

- Từ phụ huynh: Một số hoặc không quan tâm tới con, hoặc quánuông chiều con hoặc do gia đình có hoàn cảnh khó khăn …

+ Đảm bảo tính chính xác, khoa học

+ Đảm bảo bám sát chuẩn kiến thức và kĩ năng.

+ Đảm bảo tính logic, hệ thống của kiến thức.

+ Đảm bảo tính đặc trưng bộ môn.

+ Đảm bảo kiến thức trọng tâm cần nắm của bài học.

+ Đảm bảo tính vừa sức, phù hợp với đối tượng •

+ Đảm bảo phát huy tính tích cực nhận thức cho học viên.

+ Đảm bảo tính hiệu quả.

2.3.1 Sử dụng vở ghi bài học môn Hóa học

Khó khăn rất lớn trong dạy và học môn Hóa là học viênkhông đủ thời gian

để ghi bài vì lượng kiến thức trong một tiết khá nhiều Nhiềuhọc viên nếu tập trung nghe giảng thì chép bài không kịp, cònnếu chú tâm ghi bài thì không theo kịp tiến độ bài giảng củagiáo viên Vở ghi bài có khả năng hỗ trợ vai trò, chức năng củaSGK; được thiết kế theo phương án mềm dẻo, giúp học sinh dễdàng theo dõi giờ học và tóm lược được kiến thức trọng tâm;dựa vào vở ghi học viên có thể tự tìm hiểu trước bài học ở nhà.

“Một số ví dụ minh họa cho vở ghi bài học môn Hóa học”:

Bài 21 KHÁI QUÁT VỀ NHÓM HALOGEN

Trọng tâm bài học

- Vị trí nhóm halogen trong bảng tuần hoàn, bao gồm những

nguyên tố nào

- Cấu hình electron nguyên tử và cấu tạo phân tử halogen

- Tính chất cơ bản của halogen, giải thích

I Vị trí của nhóm halogen trong BTH

- Vị trí nhóm halogen

2 Khác nhau – Từ flo đến iot số lớp electron ………., bán kính nguyên tử – Lớp ngoài cùng của nguyên tử flo không phân lớp ……… , còn nguyên tử clo, brom, iot có phân lớp

III Sự biến đổi tính chất 1 Sự biến đổi tính chất vật lí của đơn chất Khi đi từ F I thì: - Trạng thái : khí ( ) , lỏng ( ) , rắn ( )

- Màu sắc :

- t0s , t0nc :

2 Sự biến đổi độ âm điện Khi đi từ F I thì: - BKNT

- Độ âm điện

- Số oxi hóa của các nguyên tố trong hợp chất: ……….………

clo, brom, iot ngòai số oxi hóa còn có số oxi hóa ………

3 Sự biến đổi tính chất hóa học của đơn chất - Halogen có cấu hình e lớp ngoài cùng là tương tự nhau nên tính chất của đơn chất, thành phần và tính chất các hợp chất của các nguyên tố halogen

- Halogen là những ……… điển hình Tính chất hóa học đặc trưng là tính ………… (tính chất này giảm dần từ ……

tới ……….)

IV Tính chất hóa học của halogen * Nhận xét chung: Dựa vào cấu hình e, độ âm điện ta nhận thấy: - F có độ âm điện …………(lớn/bé) nhất nên là phi có có tính oxi hóa mạnh nhất Cl có độ âm điện đứng hàng thứ ……… nên tính chất đặc trưng vẫn là tính ……… mạnh Br và I có độ âm điện kém hơn nhưng tính chất đặc trưng vẫn là tính ………

1 Tác dụng với kim lọai

- F oxi hóa được ……… kim loại

- Cl, Br oxh hóa được ……… kim loại (Trừ Au và Pt)

- Br oxh hóa được nhiều kim loại

- I oxh hóa được nhiều kim loại nhưng chỉ xảy ra khi …… hoặc có

………

VD: ………

………

2 Tác dụng với H 2

VD: ………

………

Hỗn hợp nổ mạnh nhất khi

KL: Clo thể hiện tính

3 Tác dụng với nước - Với F2 2F2 + 2H2O  ……… + O2 Khi đun nóng F2 sẽ bốc cháy trong nước -Với Cl2 ………

Clo

HClO có tính

Cl2 + quì tím ẩm

-Với Br2: Tương tự Clo nhưng phản ứng chậm: 0 2 Br + H2O   …….+ ………

-Với I2: Hầu như không tác dụng 4 Tác dụng với dung dịch bazơ ………

………

Bài 23: HIĐRO CLORUA – AXIT CLOHIĐRIC – MUỐI CLORUA Trọng tâm bài học - Tính chất vật lí, tính chất hóa học, điều chế hiđro clorua và dung dịch của nó trong nước (axit clohiđric) - Cách nhận biết ion clorua I Tính chất vật lí 1 Hiđro clorua - Là chất … , ………,…… , ……

- ……… hơn không khí khoảng 1,26 lần

- Tan nhiều trong nước tạo thành ……… (ở 00 C, một thể tích H2O hòa tan gần 500 thể tích khí HCl)

2 Axit clohiđric

- Là chất lỏng, …………, …………, có D=1,19 g/ml.

- Axit đặc nhất có nồng độ ……… bốc khói trong không khí ẩm

II Tính chất hóa học

1 Khí hiđro clorua khô

- Quì

tím:

- Tác dụng với kim loại:

- Tác dụng với CaCO3:

2 Dung dịch axit clohiđric a Tính axit mạnh: (do )

- Làm quỳ tím hóa

- Tác dụng với bazơ và oxit bazơ:

CuO + HCl 

FeO + HCl

Fe2O3 + HCl

Fe3O4 + HCl

NaOH + HCl

Fe(OH)3 + HCl 

- Tác dụng với muối

CaCO3 + HCl  … … + HCl  AgCl + - Tác dụng với kim loại (……… ) 

Na + HCl

Fe + HCl ………

III Điều chế

1 Trong phòng thí nghiệm (phương pháp sunfat)

- Giai đoạn 1: Điều chế khí hiđro clorua từ NaCl rắn và H2SO4

- Giai đoạn 2: Điều chế axit clohđric.

………

2 Trong công nghiệp a Phương pháp sunfat:

b Phương pháp tổng hợp:

Khí HCl sinh ra từ phản ứng trên được nước hấp thụ theo nguyên tắc ngược dòng tạo dung dịch axit clohiđric đặc IV Muối của axit clohiđric Nhận biết ion clorua 1 Muối của axit clohiđric - Tính tan:

- Ứng dụng quan trọng của muối clorua:

2 Nhận biết ion clorua

- Thuốc thử:

- Phương trình phản ứng:

Tư liệu tham khảo

- Tính khử của ion halogenua tăng dần từ F đến I.

- Tính axit và tính khử tăng dần: HF < HCl < HBr < HI

- Axit clohiđric có trong dịch vị dạ dày

2.3.2 Hệ thống tóm tắt lý thuyết

Việc tóm tắt lý thuyết cho học viên sau mỗi tiết học giúp học viên nắm lại nội dung bài học vì thế nội dung tóm tắt càng đơn giản càng tốt, tuy nhiên phảiđảm bảo đầy đủ những kiến thức trọng tâm Sau đây, tôi xin trình bày một số hệthống lý thuyết tóm tắt các bài học cụ thể phần phi kim lớp 10 bằng sơ đồ tưduy

Bài 21: Khái quát hóa nhóm Halogen

Sơ đồ tư duy Clo và hợp chất của clo

Sơ đồ tư duy sử dụng trong phần “Luyện tập nhóm halogen”

2.3.3 Xây dựng và sử dụng bài tập hóa học

Mục đích xây dựng hệ thống bài tập giúp học viên lấy lại căn bản, củng

cố kiến thức, mở rộng kiến thức thực tiễn, rèn luyện kĩ năng giải bài tập và nănglực tự học cho học sinh, giúp các em có niềm tin và thái độ yêu thích bộ mônHóa học Bài tập hóa học ở chương “Nhóm halogen” lớp 10 cơ bản dựa trên cơ

sở chia dạng bài tập hóa phi kim Hóa phi kim được chia thành 12 dạng bài tậpcho 2 phần: bài tập định tính và bài tập định lượng

3 Chứng minh tính chất, viết PTHH theo yêu cầu

4 Xác định cặp chất tồn tại với nhau hay không

Xác định tên nguyên tố hóa học

11 Toán H2S hoặc SO2 tác dụng với dung dịch kiềm

*Hệ thống bài tập chương “Nhóm halogen”

A BÀI TẬP TỰ LUẬN

Dạng: Thực hiện chuỗi phản ứng

Bài 1: Viết phương trình hóa học của các phản ứng theo chuỗi sau:

Bài 2: Viết phương trình hóa học biểu diễn sơ đồ phản ứng sau:

(1) (2) (3) (4) (5) (6)

2

b) NaClCl NaClOHClOHClAgClAg

Bài 3: Viết phương trình hóa học biểu diễn sơ đồ phản ứng sau:

a) NaClCl NaClHClFeCl Fe NO( ) Fe OH( )

b) Kali clorua clo(1) (2)

Dạng : Giải thích hiện tượng

Bài 5: Giải thích hiện tượng xảy ra

a. Cho giấy quỳ tím ẩm tiếp xúc với khí Cl2

b. Cho giấy quỳ tím ẩm tiếp xúc với khí HCl

c. Đưa ra ánh sáng ống nghiệm đựng AgCl có nhỏ thêm ít giọt quỳ tím

Bài 6: Tại sao nước clo có tính tẩy màu, sát trùng và khi để lâu lại mất đi những

tính chất này?

Bài 7: Vì sao không thể điều chế HF bằng cách cho hỗn hợp H2SO4 đặc vàMnO2 tác dụng với muối florua?

Bài 8: Clorua vôi và nước Giaven đều có tính oxi hóa mạnh nên thường được

dùng để tẩy trắng và sát trùng Nhưng tại sao clorua vôi lại được dùng rộng rãihơn nước Giaven?

Bài 9: Cho kali pemanganat tác dụng với dung dịch HCl đặc thu được chất khí

A Dẫn khí thu được vào dung dịch KOH ở nhiệt độ thường và đun nóng Chobiết hiện tượng xảy ra, giải thích và viết phương trình phản ứng

Dạng 5: Nhận biết các chất

Bài 1: Bằng phương pháp hóa học hãy phân biệt 4 lọ mất nhãn chứa các dung

dịch riêng biệt sau: NaOH, HCl, NaCl, Na2CO3

Bài 2: Bằng phương pháp hóa học hãy phân biệt 4 lọ hóa chất mất nhãn chứa

các chất rắn riêng biệt sau: Na2CO3, NaNO3, BaCl2, NaOH

Bài 3: Bằng phương pháp hóa học hãy phân biệt 4 lọ hóa chất mất nhãn chứa

các chất rắn riêng biệt sau: CaCO3, CaSO4, CaCl2, CaO

Bài 4: Chỉ dùng một thuốc thử duy nhất hãy phân biệt 4 lọ hóa chất mất nhãn

chứa các dung dịch riêng biệt sau: BaCl2, H2SO4, KOH, HCl