TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN. THỰC TRẠNG TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG TỔ TIÊN CỦA NGƯỜI VIỆT NAM HIỆN NAY

Tục thờ cúng tổ tiên của người Việt là loại hình tín ngưỡng dân gian có sức sống lâu bền trong đời sống văn hóa người Việt nói riêng và cả dân tộc Việt Nam nói chung, nó có sức lan tỏa, thẩm thấu và lưu truyền từ đời này qua đời khác như dòng chảy giá trị văn hóa lịch sử tốt đẹp của dân tộc ta. Vì vậy, tục thờ cúng tổ tiên có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tinh thần của con người, cũng như vai trò quan trọng với đời sống tinh thần đời sống tâm linh con người và cộng đồng. Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên không chỉ chứa đựng những giá trị văn hoá, đạo đức tốt đẹp của dân tộc mà còn thể hiện quan niệm, thể hiện thế giới quan của con người đối với thế giới xung quanh và giữa con người với nhau,... Hàng ngàn năm qua, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên đem lại những mặt tích cực tới đời sống của mỗi cá nhân, cộng đồng và xã hội, hun đúc lên tinh thần dân tộc, đạo lý tri ân, thành kính, tôn thờ người có công, ghi tạc ơn người dưỡng dục sinh thành,... và, tất cả những chiều kích tâm cảm ấy được truyền tải vào hoạt động giáo dục nhân cách con người Việt làm thỏa mãn nhu cầu tâm linh của mỗi cá nhân, mỗi gia đình và mỗi cộng đồng tụ cư trên đất nước Việt Nam thân yêu của chúng ta. Ngoài ra, trước xu thế phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên phải đối mặt với những tiềm ẩn tiêu cực mang tính chất thương mại hóa, mê tín,… từ những vấn đề trên trên, em chọn đề tài “ Nội dung chính của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên. thực trạng tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt” với mong muốn góp phần làm sáng tỏ vấn đề liên quan đến tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong dòng chảy tín ngưỡng dân gian của người Việt.

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 2

PHẦN NỘI DUNG 2

1 Khái quát về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên 2

2 Nguồn gốc và bản chất 3

2.1 Nguồn gốc 3

2.2 Bản chất 8

3 Các hình thức của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên 9

4 Thực trạng tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt Nam hiện nay 13

KẾT LUẬN 18

TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

PHẦN MỞ ĐẦU

Tục thờ cúng tổ tiên của người Việt là loại hình tín ngưỡng dân gian

có sức sống lâu bền trong đời sống văn hóa người Việt nói riêng và cả dân tộc Việt Nam nói chung, nó có sức lan tỏa, thẩm thấu và lưu truyền từ đời này qua đời khác như dòng chảy giá trị văn hóa lịch sử tốt đẹp của dân tộc

ta Vì vậy, tục thờ cúng tổ tiên có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống tinh thần của con người, cũng như vai trò quan trọng với đời sống tinh thần - đời sống tâm linh con người và cộng đồng Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên không chỉ chứa đựng những giá trị văn hoá, đạo đức tốt đẹp của dân tộc mà còn thể hiện quan niệm, thể hiện thế giới quan của con người đối với thế giới xung quanh và giữa con người với nhau, Hàng ngàn năm qua, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên đem lại những mặt tích cực tới đời sống của mỗi cá nhân, cộng đồng và xã hội, hun đúc lên tinh thần dân tộc, đạo lý tri ân, thành kính, tôn thờ người có công, ghi tạc ơn người dưỡng dục sinh thành, và, tất cả những chiều kích tâm cảm ấy được truyền tải vào hoạt động giáo dục nhân cách con người Việt làm thỏa mãn nhu cầu tâm linh của mỗi cá nhân, mỗi gia đình và mỗi cộng đồng tụ cư trên đất nước Việt Nam thân yêu của chúng ta Ngoài ra, trước xu thế phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên phải đối mặt với những tiềm ẩn tiêu cực mang tính

chất thương mại hóa, mê tín,… từ những vấn đề trên trên, em chọn đề tài “

Nội dung chính của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên thực trạng tín ngưỡng

thờ cúng tổ tiên của người Việt” với mong muốn góp phần làm sáng tỏ vấn

đề liên quan đến tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong dòng chảy tín ngưỡng dân gian của người Việt

PHẦN NỘI DUNG

1 Khái quát về tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là tục lệ thờ cúng tổ tiên, thờ những người đã qua đời của nhiều dân tộc châu Á, đặc biệt phát triển trong văn hóa Việt Nam, văn hóa Trung Hoa, văn hóa Triều Tiên, văn hóa Nhật Bản và Văn hóa Đông Nam Á, ở mỗi quốc gia, dân tộc việc thờ cúng tổ tiên

có sự khác nhau về mục đích, cách thức thờ cúng,… Đối với người

Việt, phong tục thờ cúng tổ tiên trở thành một thứ tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và có ở hầu hết các dân tộc như dân tộc Thái, Tày, Nùng,… nhưng phổ biến và điển hình nhất là ở người Việt Đại đa số các gia đình đều có bàn thờ

tổ tiên trong nhà, ít nhất là có treo di ảnh một cách trang trọng, nhưng không phải là một tôn giáo mà là do lòng thành kính của người Việt đối với cha

mẹ, ông bà, cụ kỵ Đây là một một nét văn hóa tâm linh truyền thống của người Việt, là một tập tục truyền thống có vị trí đặc biệt trong đời sống tinh thần của dân tộc Việt Nam và đây là một trong các thành tố tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam

Điều làm cho tín ngưỡng thờ tổ tiên chiếm giữ vị trí thiêng liêng trong đời sống tinh thần của con người là do tín ngưỡng phù hợp với đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc ta Ý thức “con người có tổ có tông” được bảo tồn trong cõi tâm linh và lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác Và đặc biệt, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên chứa đựng nội dung bình dị với những ước mong bình dị và niềm tin chất phác, đó là những lời cầu xin được che chở, phù trợ cho sự bình yên của cuộc sống hàng ngày Hình thức giản dị, thiết thực, vì vậy nó dễ phổ cập trong mọi gia đình dù là ở nông thôn hay thành thị, người giàu hay nghèo Do đó, khả năng truyền bá, bảo tồn của tín ngưỡng này là một điều dễ hiểu Mặt khác, đây là một hình thái tín ngưỡng được các thể chế chính trị từ xưa đến nay ủng hộ, trân trọng và thừa nhận Vì nó góp phần

quan trọng vào việc tổ chức xã hội, bảo đảm nguyên tắc tôn ti trật tự trong gia đình, dòng họ cho tới quốc gia

2 Nguồn gốc và bản chất

2.1 Nguồn gốc

Hiện nay, đã có nhiều công trình nghiên cứu của các học giả trong nước và ngoài nước để giải thích về sự ra đời của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên tại Việt và có hai giả thiết được đưa ra: Giả thiết thứ nhất cho rằng tín ngưỡng thờ tổ tiên được hình thành vào thời Bắc thuộc cùng với những ảnh hưởng của văn hóa Hán Có người căn cứ vào một số đặc điểm tương đồng

về mặt nghi thức thờ cúng tổ tiên của người Việt khi so sánh với người Hoa

mà khẳng định: “sự thờ cúng tổ tiên ở người Việt về cơ bản bắt nguồn từ sự thờ cúng tổ tiên ở người Hán” Cùng quan điểm này, cùng quan điểm đó Hà Văn Tăng và Trương Thìn viết: “Thờ cúng tổ tiên có thể lúc đầu cử hành trong người Hán, rồi lan sang người Việt Và đến một thời điểm nào đó thì trở thành phong tục phổ biến của người Việt” [8] Ngược với giả thiết trên, Nguyễn Đăng Duy cho rằng: “Việc thờ cúng tổ tiên của người Việt đã có cái gốc, cái nền nội sinh chứ không phải do từ Trung Quốc xâm nhập vào như nhiều sách báo từ trước tới nay đã khẳng định” [4], tức tín ngưỡng thờ tổ tiên của người Việt có nguồn gốc nội sinh Hai giả thiết này đã từng gây ra nhiều tranh cãi trong giới nghiên cứu khoa học khoa học xã hội Tuy nhiên, chưa có cơ sở chắc chắn để khẳng định rằng, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên được hình thành ở trong nước, hay được du nhập từ nước ngoài vào Việt Nam Vì vậy, mặc dù về nguồn gốc hình thành, có hai quan niệm khác nhau nhưng các nhà nghiên cứu đã thống nhất rằng có bốn yếu tố cơ bản để hình thành nên tín ngưỡng thờ tổ tiên

Thứ nhất, quan niệm tâm linh của con người về thế giới Đây là yếu tố

quan trọng đầu tiên cho việc hình thành bất cứ một hình thái tín ngưỡng, tôn

giáo nào Cùng nhiều dân tộc khác, người Việt xuất phát từ nhận thức “vạn vật hữu linh” tức mọi vật đều có linh hồn Trong nhận thức của con người, thể xác và linh hồn vừa gắn bó, vừa tách biệt; linh hồn gắn bó với thể xác khi còn sống để điều khiển hành vi của con người và khi chết phần linh hồn

sẽ tách biệt khỏi thể xác, khi thể xác đã hòa vào cát bụi, tan rã nhưng phần hồn thì vẫn tồn tại: “thể xác tiêu tan, linh hồn bất diệt” Và xuất phát từ quan niệm linh hồn bất diệt mà con người có sự nhìn nhận về cái chết, chết chưa phải là hết, linh hồn của người đã khuất vẫn còn hiện hữu, chỉ là chuyển sang một dạng sống mới ở một môi trường mới, một thế giới khác Người Việt thường gọi là cõi âm, âm phủ đối lập với cõi dương, trần gian, tại đây linh hồn sống và có nhu cầu giống như cuộc sống của con người ở cõi trần Minh chứng cho thấy người Việt chôn theo thi hài người chết những đồ dùng cá nhân như quần áo, gương, lược,… với ý nghĩa để cho linh hồn người chết sử dụng ở thế giới bên kia Trong quan niệm của người Việt, thế giới sau khi chết mới thực sự là quê hương (sống gửi, thác về) Điều này bộc

lộ rất rõ qua ngôn ngữ hàng ngày, người Việt ít khi dùng từ chết mà thay bằng: về quê, về với tổ tiên, quy tiên, về nơi chín suối,…

Cũng từ quan niệm trên mà con người tin rằng: người sống và người chết luôn luôn có một sự liên lạc mật thiết nhờ vào mối liên kết dòng máu, mối liên kết tâm linh, linh hồn ông bà, cha mẹ dù đã qua đời nhưng luôn dõi theo, phù trợ cho con cháu Trong cuộc sống con người thường gặp phải những khó khăn, trở ngại, ốm đau, bệnh tật, Họ thiếu tự tin vào bản thân nên họ cần tới sự giúp đỡ, che chở và phù hộ độ trì của ông bà tổ tiên từ thế giới bên kia Mặt khác, trong tâm tưởng của con cháu luôn hiện diện hình ảnh ông bà, cha mẹ Vì vậy, con cháu cảm thấy mình phải có trách nhiệm thờ cúng: một nén hương thơm, một chút hoa quả, một chén nước tinh khiết dâng lên tổ tiên trong những ngày giỗ tết sóc vọng thể hiện lòng hiếu thảo,

lòng thành kính của con cháu, biết ơn những người đã sinh thành và dưỡng dục mình yếu tố này có vai trò quyết định trong việc duy trì tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Việt

Tuy nhiên, bên cạnh ý thức trách nhiệm là sự biết ơn công sinh thành, dưỡng dục, phần nào là yếu tố tâm lý sợ bị trừng phạt Một tâm lý sợ hãi, sợ

bị quở trách khiến người ta phải thờ cúng Người ta cho rằng, nếu không cúng tế linh hồn ông bà tổ tiên đầy đủ thì những linh hồn này trở thành “ma đói, ma lang thang và sẽ mang lại rủi ro, quấy nhiễu cuộc sống của những người đang sống nên họ cảm thấy phải có trách nhiệm đối với người đã mất

Thứ hai, vấn đề hình thức tổ chức xã hội Đây cũng là một cơ sở quan

trọng trong việc hình thành tín ngưỡng thờ tổ tiên Khi xã hội loài người chuyển từ nền kinh tế săn bắt, hái lượm sang nền kinh tế trồng trọt và chăn nuôi đã đánh dấu bước phát triển mới của nhân loại Con người không còn hoàn toàn phụ thuộc vào tự nhiên như trước nữa, đồng thời khẳng định vai trò của người phụ nữ trong xã hội công xã nguyên thủy Thời kỳ này, bên

cạnh biểu tượng về các thần tự nhiên đã xuất hiện biểu tượng về vật

tổ (tôtem) Tôtem giáo phản ánh niềm tin vào mối quan hệ họ hàng thần bí

giữa con người với một loại động, thực vật nào đó Tuy vậy, lòng tin vào tôtem vẫn chưa đủ điều kiện để hình thành tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên nếu thiếu chế độ thị tộc phụ quyền, phụ hệ Theo Tokarev - nhà dân tộc học người Nga, cho rằng: “việc thờ cúng vật linh có thể xuất hiện ở thời kỳ mẫu

hệ, nhưng thờ cúng tổ tiên phải gắn bó với thời kỳ phụ hệ”

Sự ra đời của chế độ thị tộc phụ hệ là kết quả của việc công cụ sản xuất phát triển, kéo theo sự phân công lao động giữa trồng trọt, chăn nuôi và thủ công ngày càng rõ rệt Bên cạnh đó, nhu cầu bảo vệ và mở rộng lãnh thổ

do người đàn ông có sức mạnh cơ bắp hơn nữ giới đảm nhiệm Từ yêu cầu sản xuất đến nhu cầu lãnh thổ đã nâng địa vị của người đàn ông lên hàng

đầu Cùng với sự biến đổi từ chế độ mẫu hệ sang chế độ phụ hệ, trình độ sản xuất của xã hội ngày càng cao, của cải làm ra ngày càng nhiều, đã xuất hiện vấn đề thừa kế tài sản Quyền thừa kế tài sản theo dòng họ cha đã củng cố vững chắc vị trí của người đàn ông trong xã hội Như vậy, người đàn ông bắt đầu nắm giữ quyền hành quản lý gia đình dòng họ đã có vai trò quan trọng trong hoạt động kinh tế, vợ và con cái họ tuyệt đối phục tùng và tôn trọng cái uy quyền đã được xác lập ấy, không chỉ khi họ còn sống mà cả khi họ đã qua đời Những đứa con mang họ cha đã kế tiếp ý thức về uy quyền Điều này đúng như đánh giá của Trịnh Đình Bảy: “Những người này, bằng uy tín của mình đã củng cố và thiêng liêng hóa sự thờ cúng tổ tiên từng manh nha trong thời kỳ thị tộc mẫu quyền” [1] Trong xã hội có giai cấp, vị trí của người đàn ông trong gia đình và ngoài xã hội càng được khẳng định, tạo điều kiện cho tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên phát triển mạnh Các nghi thức ma chay, cúng tế tổ tiên cũng chính là “hình thức phản ánh hoang đường quyền hành gia trưởng trong một gia đình” Theo chính sử, quyền trưởng nam ở Việt Nam đã xuất hiện chính thức vào thời Lý khi Lý Thái Tổ đã phong con trai trưởng là Phật Mã làm Thái tử Có lẽ đến lúc này, người Việt mới hình thành rõ rệt ý thức về cội nguồn gia đình theo con đường chung tộc danh về phía bố các gia đình nhỏ liên kết lại với nhau thành họ và ý thức về quyền thừa kế tài sản Như vậy, có thể nói tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên cùng huyết thống thực sự ra đời và phát triển trong thời kỳ thị tộc phụ hệ

Thứ ba, cơ sở kinh tế - xã hội, đây là yếu tố góp phần nhất định cho

việc hình thành và duy trì tín ngưỡng thờ tổ tiên Việt Nam có đặc trưng khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, gió mùa nên kinh tế người Việt phù hợp với sản xuất lúa nước theo truyền thống tiểu canh kết hợp với nuôi gia súc Vì thế hình thành nền kinh tế tiểu nông theo kiểu tự cung tự cấp đã tồn tại lâu dài trong

xã hội chính là môi trường thuận lợi cho sự hình thành và phát triển tín

ngưỡng thờ cúng tổ tiên Mỗi gia đình là một cơ sở sản xuất độc lập, cũng là nơi tiêu thụ chính sản phẩm do họ làm ra với hình thức nhỏ, không đòi hỏi tập trung nhân công theo quy mô lớn như ở nơi sản xuất lúa mỳ khô, công cụ xản xuất cũng nhỏ, gọn, nhẹ, mọi thành viên trong gia đình từ phụ nữ, trẻ em đều sử dụng dễ dàng Các thành viên trong gia đình gắn bó chặt chẽ với nhau trong lao động sản xuất và trong đời sống lấy gia đình làm trung tâm

Vì vậy, con người khó thoát khỏi làng nên tâm thế, tình cảm của người Việt thường hướng vào gia đình với nhiều thế hệ Đó là một trong những lý do quan trọng khiến thờ cúng tổ tiên ở cấp độ gia đình được chú ý, quan tâm hơn cả

Thứ tư, ý thức về tổ tiên và mối liên hệ giữa con cháu với tổ tiên đã được lễ thức hóa do sự đóng góp của hệ tư tưởng Nho giáo Dân tộc Việt

hình thành trong một khu vực địa lý đặc biệt, nằm giữa miền Bắc Việt Nam

và miền Nam Trung quốc Do đó, người Việt từ xa xưa đã học chữ Trung Quốc, đọc sách Trung quốc và chịu ảnh hưởng của tư tưởng Nho giáo Khổng Tử, một nhà hiền triết của Trung quốc, hệ thống hóa và phát huy học thuyết của Nho gia, lập ra những quy tắc để răn dạy người đời học biết cách sống phù hợp với luân thường đạo lý trong xã hội Khổng Tử và những người kế thừa tư tưởng của ông rất đề cao chữ “hiếu” và coi đó là nền tảng của đạo làm người Theo Khổng Tử, sự sống của mỗi người không phải do tạo hóa sinh ra, càng không phải do bản thân tự tạo mà nhờ có mẹ cha Sự sống của mỗi người gắn liền với sự sống của cha mẹ, sự sống của cha mẹ gắn liền với sự sống của ông bà và cứ như vậy, thế hệ sau là sự tiếp nối của thế hệ trước Do ảnh hưởng của Khổng giáo, người Việt xem chữ “hiếu” như

là một chuẩn mực đạo đức và là một nguyên tắc trong đạo lý làm người Trải qua nhiều thế hệ tiếp nối nhau, người Việt đã thể hiện việc hiếu đạo thành một tập tục gọi là thờ cúng tổ tiên Cùng với tư tưởng tôn quân, quyền huynh

thế phụ đã củng cố thêm tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên ở nước ta ngày một thể chế hóa Những tư tưởng này có ảnh hưởng rất lớn đến việc thờ cúng tổ tiên của người Việt cho đến ngày nay Trải qua nhiều thế hệ, người Việt hệ thống

hóa dần tập tục thờ cúng tổ tiên và xem tập tục này gần như là một tôn giáo

Mặt khác, các tư tưởng và học thuyết của Nho giáo đã giúp cho các vương triều phong kiến Việt Nam tổ chức quản lý quốc gia trong giai đoạn độc lập tự chủ Vì vậy, tín ngưỡng thờ tổ tiên không chỉ được lễ thức hóa mà con được cắc vương triều thừa nhận, thể chế hóa bằng pháp luật Điều 339

và 400 trong Lê triều hình luật quy định: “Ruộng hương hỏa, cơ sở kinh tế thờ cúng tổ tiên, dù cho con cháu nghèo khó cũng không được đem bán, nếu bán ghép vào tội bất hiếu, Nếu người trong họ mua ruộng đất ấy, thì mất số tiền mua, người ngoài mà mua thì phải cho chuộc, người mua không được

cố giữ” Tuy nhiên, các nguyên lý Nho giáo nói chung và các quy định về tín ngưỡng nói riêng khi thâm nhập vào nước ta cũng đã phải chấp nhận biến đổi cho phù hợp với bản sắc văn hoá dân tộc

2.2 Bản chất

Về bản chất, theo quan điểm truyền thống và phổ biến lâu nay thờ

cúng tổ tiên được coi là một tín ngưỡng và nhiều người lầm tưởng đó là một tôn giáo Nhưng thực chất không phải như vậy, bởi mặc dù nó có những nghi lễ cụ thể nhưng không có những tín điều, giáo lý chặt chẽ mà mỗi nơi

có những biến tấu khác nhau từ Bắc vào Nam Chứa đựng những ý thức về

tổ tiên, về cội nguồn “con người có tổ có tông” Nó mang tính chất là một hình thái tín ngưỡng, thờ tự, cúng lễ, cầu mong linh hồn ông bà Tổ tiên "phù hộ" cho hiện thực cuộc sống của con cháu

Tín ngưỡng của tục thờ cúng tổ tiên là quan niệm về sự tồn tại của linh hồn và mối liên hệ giữa người đã chết và người sống (cùng chung huyết thống) bằng con đường hồn về chứng kiến, theo dõi hành vi của con cháu,

quở trách hoặc phù hộ cuộc sống của họ Trong tín ngưỡng này đạo lý là nội dung nổi trội Đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “phúc ấm tổ tiên”, một mặt con cháu bày tỏ lòng biết ơn đối với các bậc sinh thành, lúc họ đã chết cũng như khi còn sống Mặt khác, nó cũng thể hiện trách nhiệm liên tục và lâu dài của con cháu đối với nhu cầu của tổ tiên Trách nhiệm được biểu hiện không chỉ trong các hành vi sống (giữ gìn danh dự và tiếp tục truyền thống của gia đình, dòng họ, đất nước) mà còn ở trong các hành vi cúng tế khi họ đã mất Một học giả nước ngoài khi nghiên cứu về tín ngưỡng này ở nước ta đã nhận xét: “Các thành viên trong gia đình kính dâng các đồ cúng lễ là tuyệt đối cần thiết để cho linh hồn tổ tiên có được sự yên nghỉ thanh thản ở thế giới bên kia” Việc thờ cúng được tổ chức trong cùng dòng họ, máu mủ đã khuất, theo từng đơn vị gia đình, gia tộc,… Ngoài ra, tín ngưỡng còn là hình thức

để nhắc nhở ý thức về tổ tiên là ý thức về cội nguồn “con người có tổ có tông” Thờ cúng tổ tiên là sự phản ánh liên tục của thời gian là cầu nối giữa quá khứ với hiện tại và tương lai Sự sống là bất diệt , chết không phải là hết, các thế hệ nối tiếp nhau chết chỉ là sự bắt đầu một chu kỳ sinh mới

3 Các hình thức của tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

Thờ cúng tổ tiên của người Việt bao gồm ba hình thức: thờ cúng tổ tiên trong gia đình, chi họ và dòng họ: Thờ cúng tổ tiên trong gia đình là mỗi gia đình hay cụm gia đình, hoặc một nhánh, cành đều lập bàn thờ tổ tiên tại gia đình hoặc tại nhà trưởng của cụm gia đình đó; trường hợp có điều kiện thì dựng nhà thờ riêng, gọi là nhà thờ bản phái Thông thường tại đây chỉ thờ đến đời thứ năm, từ các đời trên đó được chuyển sang thờ ở nhà thờ chi

“Ngũ đại mai thần chủ”; Thờ cúng tổ tiên của một chi họ (tổ chi), được thờ tại nhà thờ cho họ hoặc tại nhà thờ chi họ hoặc nhà trưởng của chi đó; cũng

có khi thờ ở nhà thờ tổ; Thờ cúng tổ của cả dòng họ (được gọi là thủy tổ,