TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ BÀI TẬP LỚN Môn Kinh tế chính trị Mác – Lênin Đề bài Thực trạng hội nhập Kinh tế quốc tế ở Việt Nam GVHD TS Mai Lan Hương Họ tên Nguyễn Vũ Mã SV 11216289 Lớp LLNL1106(221) 36 Hà Nội – 52022 Trang | 2 TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ BÀI TẬP LỚN Môn Kinh tế chính trị Mác – Lênin Đề bài Thực trạng hội nhập Kinh tế quốc tế ở Việt Nam GVHD TS Mai Lan Hương Họ tên Nguyễn Vũ Mã SV 11216289 Lớp LLNL1106(221) 36 Hà Nội – 5202.
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
BÀI TẬP LỚN Môn: Kinh tế chính trị Mác – Lênin
Đề bài: Thực trạng hội nhập Kinh tế quốc tế ở
Việt Nam
GVHD: TS Mai Lan Hương
Họ tên: Nguyễn Vũ
Mã SV: 11216289 Lớp: LLNL1106(221)_36
Trang 2
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
BÀI TẬP LỚN Môn: Kinh tế chính trị Mác – Lênin
Đề bài: Thực trạng hội nhập Kinh tế quốc tế ở
Việt Nam
GVHD: TS Mai Lan Hương
Họ tên: Nguyễn Vũ
Mã SV: 11216289 Lớp: LLNL1106(221)_36
Hà Nội – 5/2022
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
Nhìn lại từ quá trình kéo dài của lịch sử đất nước thì tư tưởng mở cửa giao thương với nước ngoài từ lâu đã tồn tại Đó là những viên gạch nền tảng đầu tiên cho công cuộc hội nhập kinh tế của Việt Nam thuở sơ khai
Kể từ sau khi “Bản tuyên ngôn Độc lập” khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng Hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam) thì chủ tịch Hồ Chí Minh một lần nữa nhấn mạnh vai trò của hội nhập, đặc biệt là hội nhập kinh
tế quốc tế Đại hội lần thứ VI của Đảng, cùng với sự khởi xướng công cuộc “Đổi mới” (1986) và xu thế “Toàn cầu hóa” trên toàn thế giới thì đất nước ta đã có sự giao lưu, hội nhập với nhiều nền kinh tế khác ở nhiều khu vực Xuyên suốt một quá trình dài tự chuyển mình, đất nước ta phần nào đã đạt được những thành tựu nhất định Đến nay, trải qua hơn 35 năm đổi mới, dưới sự chỉ đạo sát sao của Đảng với Cương lĩnh, Nghị quyết xây dựng đất nước trong thời kỳ mới (thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội), toàn thể nhân dân đã có được cuộc sống mới ngày càng sung túc và đẩy đủ tiện nghi hơn
Là một sinh viên kinh tế, cùng hòa chung với xu thế “Toàn cầu hóa” và vì một thế giới đa cực, nhiều trung tâm trong quan hệ quốc tế, bản thân em luôn trăn trở
về vấn đề hội nhập của đất nước, đặc biệt là hội nhập kinh tế quốc tế Căn cứ từ suốt chiều dài lịch sử đất nước trong việc hội nhập kinh tế cùng với những tri thức về toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế và trăn trở về quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước nên em đã chọn đề tài “Thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế
ở Việt Nam”
Trong khuôn khổ bộ môn Kinh tế Chính trị Mác – Lênin, em sẽ dựa trên cơ sở
lý luận hội nhập kinh tế quốc tế và để rồi từ đó vận dụng cùng với những tri thức, tài liệu khác nhằm tìm ra thực trạng để đưa ra giải pháp phát huy những thực trạng tốt và khắc phục những thực trạng còn tồn tại chưa tốt trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam hiện nay Chính vì thế, bài tập lớn của em sẽ xuyên suốt qua hai phần lớn chính đó là:
Trang 4I Cơ sở lý luận về hội nhập kinh tế quốc tế
II Thực trạng và giải pháp cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt
Nam
Trong quá trình thực hiện bài tập lớn, thông qua nguồn tham khảo chính là giáo trình Kinh tế chính trị Mác – Lênin (dành cho bậc Đại học hệ không chuyên Lý luận chính trị) do Bộ Giáo dục và Đào tạo làm chủ biên và những nguồn tham khảo khác được trích dẫn tương ứng trong bài, chắc hẳn bài làm sẽ không thể không tránh khỏi sai sót Em rất mong nhận được sự đóng góp cũng như lượng thứ trong quá trình hoàn thành bài tập lớn
Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 5MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 3
I Cơ sở lý luận về hội nhập kinh tế quốc tế 6
1 Khái niệm và nội dung hội nhập kinh tế quốc tế 6
1.1 Khái niệm và tính tất yếu khách quan cần phải hội nhập kinh tế quốc tế 6
1.2 Nội dung của hội nhập kinh tế quốc tế 7
1.3 Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến Việt Nam 8
2 Quan điểm chủ đạo của Việt Nam về hội nhập kinh tế quốc tế 9
2.1 Quan điểm hội nhập kinh tế quốc tế qua các thời kỳ 9
2.2 Quan điểm về độc lập, tự chủ trong hội nhập kinh tế quốc tế 11
II Thực trạng và giải pháp cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam 12
1 Thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam 12
1.1 Tổng quan về kết quả hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam trên các kênh hội nhập khu vực, song phương và đa phương 12
1.2 Những kết quả cụ thể của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam 13 1.3 Những hạn chế trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam 15
2 Giải pháp cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam 16
KẾT LUẬN 19
TÀI LIỆU THAM KHẢO 21
Trang 6I Cơ sở lý luận về hội nhập kinh tế quốc tế
1 Khái niệm và nội dung hội nhập kinh tế quốc tế
1.1 Khái niệm và tính tất yếu khách quan cần phải hội nhập kinh tế quốc tế
Khái niệm: Hội nhập kinh tế quốc tế của một quốc gia là quá trình quốc gia đó
thực hiện gắn kết nền kinh tế của mình với nền kinh tế thế giới dựa trên sự chia
sẻ lợi ích đồng thời tuân thủ các chuẩn mực quốc tế chung
Tính tất yếu khách quan cần phải hội nhập kinh tế quốc tế:
- Thứ nhất, do xu thế khách quan trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế
+ Toàn cầu hóa được hiểu một cách đơn giản là sự gia tăng mức độ phụ thuộc
và liên kết lẫn nhau giữa các quốc gia với nhau trên quy mô toàn thế giới + Toàn cầu hóa tạo ra nhiều sự chuyển biến trên nhiều phương diện như: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, trong đó, nổi bật hơn cả là toàn cầu hóa kinh tế chiếm xu thế Nó chính là sự gia tăng sự phụ thuộc lẫn nhau về các hoạt động kinh tế giữa các quốc gia, dân tộc trên toàn cầu Chính xu thế này lại vừa là động lực, vừa là trung tâm và vừa là cơ sở thúc đẩy toàn cầu hóa trên các phương diện khác Toàn cầu hóa kinh tế lại là một trong mũi nhọn đưa đến nền kinh tế thế giới thành một thể thống nhất
+ Toàn cầu hòa về kinh tế nói riêng và toàn cầu hóa nói chung đã trờ thành tất yếu khách quan cho hội nhập kinh tế quốc tế bởi lẽ: Việc gia tăng mức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia đã lôi kéo hệ thống công nhân, các mối liên
hệ sản xuất, trao đổi vào một guồng quay mang tính quốc tế Cấu tạo hữu cơ của nền kinh tế của nước này gắn với nước khác và với nền kinh tế toàn cầu
Tư liệu sản xuất và các yếu tố phục vụ sản xuất được phân bổ và lưu thông trên toàn cầu dẫn đến các nước không thể tự đảm bảo cho sản xuất Do đó, việc đã
và đang xuất hiện vấn đề toàn cầu cần phải có sự chung tay giải quyết đến từ tất cả các quốc gia Và trên cơ sở đó, hội nhập kinh tế quốc tế đã đưa đến các
cơ hội giải quyết vấn đề trên cơ sở tiến bộ của cách mạng công nghiệp và biến chúng thành động lực phát triển
- Thứ hai, hội nhập kinh tế quốc tế là phương thức phát triển phổ biến của các
nước, nhất là các nước đang và kém phát triển trong điều kiện hiện nay
Trang 7+ Cơ hội từ hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang mở ra cho các nước đang và kém phát triển rất nhiều Trong đó, việc cơ hội tiếp cận và sử dụng được các nguồn lực từ bên ngoài như tài chính, công nghệ, kinh nghiệm từ các quốc gia phát triển là cách thức, phương thức nhanh nhất đưa các quốc gia này tiệm cận với thế giới, nâng cao năng lực của mình
+ Hội nhập kinh tế quốc tế là con đường rút ngắn khoảng cách của các quốc gia nghèo, giúp khắc phục nguy cơ tụt hậu Ngoài ra còn là cách mở cửa thị trường, hút vốn, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa cũng như tạo thêm tích lũy Từ đó gia tăng việc làm mới, tạo thêm thu nhập và nâng cao sự phát triển của nền kinh tế
+ Tuy vậy vẫn có mặt trái từ hội nhập kinh tế quốc tế cho các quốc gia đang và kém phát triển Chủ nghĩa tư bản hiện đại có ưu thế về vốn lẫn công nghệ đang
cố biến toàn cầu hóa thành “tự do hóa” và “áp đặt chính trị theo hướng tư bản chủ nghĩa” Đây là điều dẫn đến sự phụ thuộc do gia tăng nợ nước ngoài cũng như gây ra sự bất bình đẳng giữa các quốc gia, dân tộc Chính vì thế nên các quốc gia nghèo cân chú ý có chiến lược và đối ngoại hợp lý
1.2 Nội dung của hội nhập kinh tế quốc tế
- Thứ nhất, cần thiết phải chuẩn bị các điều kiện để thực hiện hội nhập hiệu quả
và thành công
Hội nhập là điều kiện khách quan và tất yếu cần phải tiến hành, đặc biệt là đối với Việt Nam trong những năm đầu thực hiện đổi mới Tuy nhiên không phải vì thế mà bất chấp và bằng mọi giá phải hội nhập Việc thực hiện hội nhập cần phải có quy trình, lộ trình các bước phù hợp với điều kiện, tình hình nội bộ cũng như nền kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa Nhất thiết cần phải chuẩn bị các điều kiện như nguồn lực, năng lực sản xuất, con người duy
lý có am hiểu về tình hình quốc tế,…Đó là điều kiện chủ yếu đưa đến việc hội nhập có kết quả thành công
- Thứ hai, cần thiết phải đa dạng hóa các hình thức lẫn các mức độ hội nhập kinh
tế quốc tế
Trang 8+ Xét về hình thức thì hội nhập kinh tế quốc tế là tổng thể các hoạt động kinh
tế đối ngoại của một đất nước với các hình thức như: tài chính quốc tế, hợp tác quốc tế, giao thương,
+ Xét về các mức độ trong hội nhập kinh tế quốc tế thì nông, sâu tùy thuộc vào mối quan hệ ngoại giao giữa các quốc gia, các liên minh, các khu vực trên thương trường Theo đó, tiến trình hội nhập được sắp xếp từ thấp lên cao như sau: Thỏa thuận thương mại ưu đãi (PTA), Khu vực mậu dịch tự do (FTA), Liên minh thuế quan (CU), Thị trường chung, Liên minh kinh tế - tài chính,…
1.3 Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến Việt Nam
Hội nhập kinh tế quốc tế trước hết là sự gia tăng việc liên kết và phụ thuộc của nền kinh tế Việt Nam với các nền kinh tế của các quốc gia khác trên toàn cầu Chính vì thế, quá trình hội nhập một mặt tạo ra cho Việt Nam nhiều cơ hội nhưng song hành đó cũng khó tránh khỏi những thách thức
Trang 9- Thứ hai, chính việc gia tăng sự phụ thuộc vào nền kinh tế thế giới nên sẽ khiến nền kinh tế nước ta dễ bị tổn thương nếu xuất hiện những biến động
- Thứ năm, bản sắc văn hóa của dân tộc dần dần bị mai một bởi sự du nhập của văn hóa ngoại lai là một điều tiêu cực từ hội nhập trong bối cảnh hiện nay
- Thứ sáu, tệ nạn xã hội du nhập vào nước ta ngày càng gia tăng xuyên suốt quá trình hội nhập cũng là vấn đề đáng lo ngại Khủng bố, buôn lậu, tội phạm xuyên quốc gia, dịch bệnh,… ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của đất nước
2 Quan điểm chủ đạo của Việt Nam về hội nhập kinh tế quốc tế
2.1 Quan điểm hội nhập kinh tế quốc tế qua các thời kỳ
- Sự phát triển của đất nước từ thuở phong kiến thì các nhà canh tân, đổi mới
đã nhận thức rõ tầm quan trọng của việc giao thương buôn bán với nước ngoài
- Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, tư tưởng mở cửa nền kinh tế để hội nhập với thế giới đã được thể hiện trong lời Kêu gọi Liên hợp quốc (12/1946) của chủ tịch Hồ Chí Minh mà cho đến nay vẫn có những quan điểm rất đúng
và thích hợp trong bối cảnh hiện tại như:
+ Nước Việt Nam dành sự tiếp nhận thuận lợi cho đầu tư của các nhà tư bản, nhà kỹ thuật nước ngoài trong tất cả các ngành kỹ nghệ của mình
+ Nước Việt Nam sẵn sàng mở rộng các cảng, sân bay và đường sá giao thông cho việc buôn bán và quá cảnh quốc tế
Trang 10+ Nước Việt Nam chấp nhận tham gia mọi tổ chức hợp tác kinh tế quốc tế dưới sự lãnh đạo của Liên hợp quốc
- Tuy nhiên, do điều kiện hoàn cảnh lịch sử không cho phép, chúng ta chỉ thực hiện được một phần những tư tưởng, quan điểm chỉ đạo đó của Bác sau khi giành được độc lập và thống nhất đất nước năm 1975 Ở thời điểm đó chúng
ta đã tham gia liên kết với các nước Xã hội chủ nghĩa trong khuôn khổ Hội đồng tương trợ kinh tế (SEV) do Liên Xô đứng đầu vào năm 1978
- Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam chỉ thực sự khởi sắc từ khi thực hiện công cuộc “Đổi mới” (1986) Đường lối của Đảng trong hơn 35 năm qua đang dần được cụ thể hóa và hoàn thiện, được chia làm 3 giai đoạn lớn:
+ Giai đoạn thứ nhất: Từ Đại hội Đảng lần thứ VI (1986) cho đến đầu Đại hội Đảng lần thứ VII (1991) thì vấn đề hội nhập kinh tế quốc tế chưa được nêu ra cụ thể Lúc này Đảng chỉ chủ trương và đặt vấn đề là “mở cửa nền
là nền tảng tư tưởng đặt nền móng cho quá trình hội nhập của nước ta cho giai đoạn sau này
+ Giai đoạn thứ hai: Từ Đại hội Đảng lần thứ VIII (1996) cho đến Đại hội Đảng lần thứ X (2006), Đảng đã có sự chuyển mình trong việc mạnh dạn đưa
ra chủ trương hội nhập kinh tế quốc tế Trong đó các văn kiện của Đại hội
cũng đã nhấn mạnh rằng: "đẩy nhanh quá trình hội nhập kinh tế quốc tế",
“xây dựng một nền kinh tế mới hội nhập với khu vực và thế giới”, “Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy với các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu vì hòa bình, độc lập và phát triển"
+ Giai đoạn thứ ba: Từ Đại hội Đảng lần thứ XI (2011) cho đến nay, Đảng
đã đề ra chủ trương chủ đạo cho quá trình hội nhập là: “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế” Theo đó, Việt Nam bước vào thời kỳ hội nhập sâu rộng, toàn diện mà trọng tâm là hội nhập kinh tế quốc tế được nhấn mạnh trong
Nghị quyết số 22-NQ/TW của Bộ Chính trị: “Hội nhập kinh tế quốc tế là
trọng tâm, hội nhập trong các lĩnh vực khác phải tạo thuận lợi cho hội nhập
Trang 11kinh tế và góp phần tích cực vào phát triển kinh tế” Trong giai đoạn hiện
nay việc hội nhập kinh tế quốc tế vẫn đang được chú trọng và ưu tiên hàng đầu trong các chính sách của Đảng và Nhà nước Các mục tiêu, tiến trình của quá trình hội nhập được nêu rõ trong Nghị quyết số 06-NQ/TW của BCH Trung ương Đảng khóa XII
2.2 Quan điểm về độc lập, tự chủ trong hội nhập kinh tế quốc tế
- Trong phân tích tác động tiêu cực của hội nhập kinh tế quốc tế có chỉ ra rằng việc hội nhập có khả năng gây đến việc bị phụ thuộc về chính trị dẫn đến mất độc lập, tự chủ và quyền tự quyết của dân tộc Nhận thức rõ được điều này, Đảng ta đã chỉ rõ trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ
lên Chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) rằng: "Xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, đồng thời chủ động, tích cực hội nhập kinh tế quốc tế".
- Xây dựng kinh tế độc lập tự chủ trước hết là độc lập tự chủ về đường lối phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa; đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tạo tiềm lực kinh tế, khoa học và công nghệ, cơ sở vật chất - kỹ thuật đủ mạnh, có cơ cấu kinh tế hợp lý, có hiệu quả và sức cạnh tranh; có thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô; bảo đảm nền kinh tế đủ sức đứng vững và ứng phó được với các tình huống phức tạp, tạo điều kiện thực hiện có hiệu quả các cam kết hội nhập quốc tế
- Từ nhận thức trong Cương lĩnh của Đảng kết hợp với khái niệm về xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ có một số vấn đề liên hệ chặt chẽ như sau:
+ Thứ nhất, nền kinh tế độc lập, tự chủ hiện nay không thể tách rời được khỏi nền kinh tế khu vực, thế giới
+ Thứ hai, xây dựng nên kinh tế độc lập, tự chủ hiện nay đòi hỏi phải tập trung nhanh chóng các nguồn lực để điều chỉnh cơ cấu, chuyển dịch nền kinh
tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế
Trang 12II Thực trạng và giải pháp cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam
1 Thực trạng hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam
1.1 Tổng quan về kết quả hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam trên các kênh hội nhập khu vực, song phương và đa phương
- Về hội nhập song phương, đến nay Việt Nam đã thiết lập quan hệ ngoại giao với 189 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn cầu Chúng ta đã mở rộng quan hệ thương mại, xuất khẩu hàng hóa đến hơn 230 thị trường của các nước và vùng lãnh thổ; hơn 90 Hiệp định thương mại song phương; gần 60 Hiệp định khuyến khích bảo hộ và đầu tư; gần 80 Hiệp định chống đánh thuế hai lần và nhiều loại hiệp định khác Việt Nam cũng đã nâng tầm quan
hệ đối tác với với nhiều nước thuộc khối G7; thực hiện nâng tầm đối tác chiến lược toàn diện với 3 quốc gia, đối tác chiến lược với 14 quốc gia và đối tác toàn diện với 13 quốc gia Đây chính là thành quả hội nhập đáng kể,
quan trọng góp phần thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước
- Về hội nhập khu vực, tháng 7/1995 Việt Nam tham gia ASEAN – và chính thức tham gia khu vực thương mại tự do ASEAN (AFTA) vào năm 1996 Bước đầu đột phá trong tiến trình gia nhập vào nền kinh tế khu vực và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam Cũng trong năm 1996, Việt Nam gia nhập Diễn đàn hợp tác Á – Âu (ASEM) và đến năm 1998 được kết nạp làm thành viên của Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương Trong quá trình là thành viên của các tổ chức kinh tế khu vực, Việt Nam luôn nhất quán quan điểm của mình và là thành viên tích cực, là bạn, là đối tác tin
cậy
- Về hội nhập đa phương, từ một đất nước bị cấm vận, Việt Nam dần chuyển mình trở thành thành viên của các tổ chức tài chính – tín dụng uy tín trên thế giới như Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Ngân hàng thế giới (WB), Quỹ tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng phát triển Châu Á,… Các bước tiến trong hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam được thể hiện qua