Tư tưởng về nhà nước pháp quyền đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh hình thành từ khi còn ở nước ngoài trong quá trình tìm đường cứu nước và được hoàn thiện dần từ sau Cách mạng Tháng Tám thành công, lập nền Nhà nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc. Nội dung cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước kiểu mới, nhà nước của dân, do dân, vì dân; tất cả quyền lực nhà nước là thuộc về nhân dân, được nhân dân ủy thác cho các cơ quan trong bộ máy nhà nước. Đó là Nhà nước mang bản chất giai cấp nhân, phục vụ lợi ích của toàn dân tộc do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Đảng ta quán triệt thực hiện, bổ sung và phát triển sáng tạo qua các kỳ Đại hội Đảng, đáp ứng yều cầu đòi hỏi của thực tiễn phát triển đất nước trong từng giai đoạn, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, hiện thực hóa mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.Để góp phần tìm hiểu và làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như quan điểm của Đảng ta về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của dân, do dân, vì dân, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân”, tôi chọn chủ đề: phân tích đặc trưng “Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của dân, do dân, vì dân; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân; liên hệ thực tiễn ở tỉnh VL hiện nay” làm bài tiểu luận (điều kiện) của mình cho môn học: “Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa”.
Trang 1VIỆN XÂY DỰNG ĐẢNG
-TIỂU LUẬN(Điều kiện) MÔN: XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
PHÂN TÍCH ĐẶC TRƯNG “NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM LÀ NHÀ NƯỚC CỦA DÂN, DO DÂN VÀ
VÌ DÂN; TẤT CẢ QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC THUỘC VỀ NHÂN
DÂN” LIÊN HỆ THỰC TIỄN Ở TỈNH VL HIỆN NAY
Trang 22 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 03
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 04
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 04
5 Ý nghĩa thực tiễn và lý luận của tiểu luận 04
6 Kết cấu của tiểu luận 04
NỘI DUNG: Chương 1: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 05
1.1 Nhà nước pháp quyền phải là nhà nước dân chủ, nhà nước của dân, do dân, vì dân Nhân dân là chủ thể quyền lực nhà nước Nhà nước là công cụ phục vụ nhân dân 05
1.2 Nhà nước pháp quyền phải là một nhà nước tôn trọng pháp luật, được tổ chức và hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật 07
1.3 Nhà nước pháp quyền kiểu mới, của dân, do dân, vì dân phải là Nhà nước trong sạch, vững mạnh, hiệu quả 08
1.4 Nhà nước ta do đảng Cộng sản lãnh đạo, có sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân và tính dân tộc rộng rãi 11
Chương 2: SỰ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA DÂN, DO DÂN, VÌ DÂN CỦA ĐẢNG TA LIÊN HỆ THỰC TIỄN Ở TỈNH VL HIỆN NAY 12
2.1 Sự vận dụng, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các kỳ đại hội 12
2.2 Liên hệ ở VL việc thực hiện “Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân 19
KẾT LUẬN 22
Chú thích 23
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO: 24
MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trang 3Tư tưởng về nhà nước pháp quyền đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh hình thành từ khicòn ở nước ngoài trong quá trình tìm đường cứu nước và được hoàn thiện dần từ sau Cáchmạng Tháng Tám thành công, lập nền Nhà nước Việt Nam dân chủ Cộng hòa và xây dựngchủ nghĩa xã hội ở miền Bắc Nội dung cốt lõi trong tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước kiểu mới, nhà nước của dân, do dân, vìdân; tất cả quyền lực nhà nước là thuộc về nhân dân, được nhân dân ủy thác cho các cơquan trong bộ máy nhà nước Đó là Nhà nước mang bản chất giai cấp nhân, phục vụ lợi íchcủa toàn dân tộc do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.
Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước phápquyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam được Đảng ta quán triệt thực hiện, bổ sung và phát triểnsáng tạo qua các kỳ Đại hội Đảng, đáp ứng yều cầu đòi hỏi của thực tiễn phát triển đấtnước trong từng giai đoạn, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, hiện thực hóa mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dânchủ, công bằng, văn minh”
Để góp phần tìm hiểu và làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như quan điểm củaĐảng ta về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của dân, dodân, vì dân, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân”, tôi chọn chủ đề: phân tíchđặc trưng “ Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước của dân,
do dân, vì dân; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân; liên hệ thực tiễn ở tỉnh VL hiện nay” làm bài tiểu luận (điều kiện) của mình cho môn học: “Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa”
2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
2.1 Mục đích của tiểu luận: Trên cơ sở khái quát tư tưởng Hồ Chí Minh về
những đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền xã hội chủ Việt Nam của dân, dodân, vì dân, tiểu luận làm rõ sự quán triệt thực hiện và bổ sung, phát triển của Đảng ta
về tư tưởng nhà nước pháp quyền của Hồ Chí Minh; từ đó liên hệ thực tiễn vấn đề này
ở tỉnh VL hiện nay
Trang 42.2 Nhiệm vụ của tiểu luận: Làm rõ những đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp
quyền xã hội chủ Việt Nam của dân, do dân, vì dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh và sự
bổ sung, phát triển của Đảng ta, từ đó liên hệ thực tiễn ở tỉnh VL hiện nay
3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểmcủa Đảng ta
3.2 Phạm vi nghiên cứu: Tiểu luận nghiên cứu những đặc trưng cơ của nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểmcủa Đảng ta
4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
4.1 Cơ sở lý luận: Tiểu luận dựa trên những nguyên lý của chủ nghĩa
Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng về Nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa Việt Nam
4.2 Phương pháp nghiên cứu: Tiểu luận sử dụng tổng hợp các phương pháp
nghiên cứu của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, đặc biệt là phươngpháp lịch sử, phân tích, tổng hợp để triển khai nhiệm vụ nghiên cứu
5 Ý nghĩa thực tiễn và lý luận của tiểu luận
5.1 Ý nghĩa lý luận: Tiểu luận góp phần nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng
viên về Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam
5.2 Ý nghĩa thực tiễn: Những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh và
quan điểm của Đảng ta về nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam có ý nghĩalâu dài trong công tác xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiệulực, hiệu quả, là công cụ để nhân dân thực hiện quyền lực của mình
6 Kết cấu của tiểu luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, chú thích và danh mục tài liệu tham khảo, nộidung tiểu luận gồm 2 chương, 6 tiết
Trang 5NỘI DUNG Chương 1
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN
XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền là sự kế thừa truyền thống vănhóa và những kinh nghiệm xây dựng, quản lý nhà nước của ông cha ta, là kết quả của
sự trải nghiệm, nghiên cứu, khảo sát nhiều cuộc cách mạng, nhiều nhà nước trên thếgiới, điển hình như Mỹ, Pháp, Liên Xô , đồng thời, sự thấm nhuần và vận dụng sángtạo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về nhà nước kiểu mới vào điều kiện nước ta.Mặc dù Hồ Chí Minh không dùng khái niệm nhà nước pháp quyền, nhưng tư tưởng vềnhà nước pháp quyền đã được thể hiện không chỉ trong các bài viết, bài phát biểu củaNgười về tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước, mà còn trong toàn bộ cuộc đờihoạt động cách mạng vẻ vang của Hồ Chí Minh với tư cách là người sáng lập Nhànước Việt Nam dân chủ cộng hòa
Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam cónhững đặc trưng cơ bản sau:
1.1 Nhà nước pháp quyền phải là nhà nước dân chủ, nhà nước của dân, do dân, vì dân Nhân dân là chủ thể quyền lực nhà nước Nhà nước là công cụ phục
vụ nhân dân.
Hồ Chí Minh xác định: “Nước ta là nước dân chủ Bao nhiêu lợi ích đều vì dân.
Bao nhiêu quyền hạn đều của dân Chính quyền từ xã đến Chính phủ Trung ương do dân cử ra Đoàn thể từ Trung ương đến xã do dân tổ chức nên Nói tóm lại, quyền
cũng chỉ rõ: Nhà nước ta là nhà nước kiểu mới, nhà nước pháp quyền, nhân dân là chủthể tối cao và duy nhất của quyền lực nhà nước Toàn bộ quyền lực nhà nước đều bắt
nguồn từ nhân dân Điều 1 Hiến pháp 1946 khẳng định: “Nước Việt Nam là một nước
dân chủ cộng hòa, tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam.
Trang 6nước là do nhân dân lựa chọn, bầu ra và ủy quyền nhằm thực hiện ý chí, nguyện vọngcủa nhân dân Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Chúng ta hiểu rằng, các cơ quan của Chính phủ
từ toàn quốc cho đến các làng, đều là công bộc của dân, nghĩa là để gánh việc chung cho dân, chứ không phải để đè đầu dân như trong thời kỳ dưới quyền thống trị của
gì mà pháp luật không cấm, đồng thời có nghĩa vụ tuân theo pháp luật
Vì nhân dân là chủ thể của Nhà nước nên Hồ Chí Minh yêu cầu Nhà nước phảitìm cách hình thành các thiết chế dân chủ để thực thi quyền làm chủ của nhân dân vàđội ngũ cán bộ, công chức nhà nước phải hết lòng phục vụ nhân dân với tinh thần cần,
kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, “Việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm Việc gì
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, một nhà nước pháp quyền của dân, do dân khôngchỉ ở chỗ nhà nước đó do dân lập ra thông qua bầu cử dân chủ, phải xin ý kiến nhândân những công việc hệ trọng, mà còn phải chịu sự kiểm tra, giám sát của nhân dân.Nhân dân có quyền phê bình, xây dựng, giúp đỡ Nhà nước Phải dựa vào ý kiến của
nhân dân mà sửa chữa cán bộ và tổ chức của Nhà nước Người viết: “Chế độ ta là chế
độ dân chủ Nhân dân là chủ Chính phủ là đày tớ của nhân dân Nhân dân có quyền đôn đốc và phê bình Chính phủ Chính phủ thì việc to, việc nhỏ đều nhằm mục đích phục vụ lợi ích của nhân dân Vì vậy, nhân dân lại có nhiệm vụ giúp đỡ Chính phủ và làm đúng chính sách của Chính phủ, để Chính phủ làm tròn phận sự mà nhân dân đã
cộng hòa đều thuộc về nhân dân Nhân dân sử dụng quyền lực của mình thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp Nhân dân có quyền bãi miễn đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân nếu những đại biểu ấy tỏ ra không xứng đáng với tín nhiệm của nhân dân Tất cả các cơ quan Nhà nước phải dựa vào nhân dân, liên hệ
Hồ Chí Minh quan niệm, trong nhà nước pháp quyền do dân và vì dân, nhân dân
là nguồn gốc sức mạnh, là nguồn trí tuệ, sáng kiến vô tận giúp Nhà nước hoàn thành
Trang 7chức năng, nhiệm vụ của mình Người viết: “Kinh nghiệm trong nước và các nước
chứng tỏ cho chúng ta biết: có lực lượng dân chúng, việc to tát mấy, khó khăn mấy cũng làm được Không có thì việc gì làm cũng không xong”, “Không có lực lượng
biết tôn trọng, lắng nghe và học hỏi dân, gần dân, thấu hiểu tâm tư, nguyện vọng, ý chícủa dân, tìm cách khơi nguồn, bồi dưỡng và nâng cao sức dân Mặt khác, Nhà nướcđược thành lập không phải là để làm thay nhân dân, mà là để phục vụ nhân dân, thựchiện vai trò người cầm lái, người tổ chức để nhân dân bằng trí tuệ và sức mạnh vốn có
giải quyết các vấn đề của chính mình Hồ Chí Minh chỉ rõ: “dân như nước mình như
cá”; phải “đem tài dân, sức dân, của dân làm lợi cho dân Chính phủ chỉ giúp kế hoạch, cổ động” “Nếu không có nhân dân thì Chính phủ không đủ lực lượng Nếu không có Chính phủ thì nhân dân không ai dẫn đường Vậy nên Chính phủ với nhân
1.2 Nhà nước pháp quyền phải là một nhà nước tôn trọng pháp luật, được
tổ chức và hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật
Từ những hiểu biết về nền văn minh Âu - Mỹ cũng như tham khảo kinh nghiệm
tổ chức, hoạt động của Nhà nước trong quản lý xã hội, Hồ Chí Minh đã sớm nhận thứcđược vai trò quan trọng của pháp luật trong quản lý, điều hành xã hội Năm 1919,trong bản Yêu sách của nhân dân An Nam gửi tới Hội nghị Véc-xây, Hồ Chí Minh đãđòi thực dân Pháp phải bãi bỏ chế độ cai trị bằng các sắc lệnh và thay thế bằng các đạoluật theo tinh thần “trăm điều phải có thần linh pháp quyền” Đó cũng là tư tưởng củaNgười về nhà nước dân chủ mới - nhà nước tôn trọng pháp luật, quản lý xã hội bằngpháp luật
Theo tinh thần “thượng tôn luật pháp”, Nhà nước phải được tổ chức và hoạt độngmột cách hợp Hiến và hợp pháp Do đó, chỉ một ngày sau khi giành được độc lập, đọcTuyên ngôn khai sinh ra Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Hồ Chí Minh đề ra
với Chính phủ một trong sáu nhiệm vụ cấp bách là “chúng ta phải có một Hiến pháp
dân chủ Tôi đề nghị Chính phủ tổ chức càng sớm càng hay cuộc Tổng tuyển cử với
Trang 8chức thành công cuộc Tổng tuyển cử để bầu Quốc hội, khẩn trương xây dựng và thôngqua Hiến pháp 1946, đặt nền móng cho việc xây dựng nhà nước pháp quyền ở ViệtNam.
Trong quá trình chỉ đạo xây dựng Hiến pháp và pháp luật, tổ chức và vận hànhNhà nước, Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở: Nhà nước ta là Nhà nước của dân, pháp luậtcủa ta là pháp luật dân chủ, bảo vệ quyền lợi của nhân dân, nhưng phải nghiêm minh
và phát huy hiệu lực thực tế Người chỉ rõ: “Tăng cường không ngừng chính quyền
nhân dân Nghiêm chỉnh thực hiện dân chủ với nhân dân, chuyên chính với kẻ địch.
Trong thư gửi Hội nghị tư pháp toàn quốc, Người viết: “Các bạn là những người phụ
trách thi hành pháp luật Lẽ tất nhiên các bạn phải nêu cao cái gương “Phụng công,
Để tiến tới một nhà nước pháp quyền mạnh mẽ, có hiệu lực, Hồ Chí Minh rấtquan tâm đến việc xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước có trình độ văn hóa,
am hiểu pháp luật, biết quản lý nhà nước, thành thạo nghiệp vụ hành chính và nhất làphải có đạo đức cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, tận tâm, tận lực suốt đời phục
vụ nhân dân Người đã ký Sắc lệnh số 76/SL ngày 20-5-1950 ban hành Quy chế côngchức, chú trọng chế độ thi tuyển để bổ nhiệm vào các ngạch, bậc hành chính, khởixướng việc xây dựng hệ tiêu chuẩn cho đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng chínhquy, hiện đại, dân chủ, công bằng, công khai Không chỉ quan tâm đến việc xây dựngpháp luật và đội ngũ cán bộ công chức nhà nước ngang tầm yêu cầu nhiệm vụ, Hồ ChíMinh còn đặc biệt quan tâm đến việc đưa pháp luật vào đời sống, tạo cơ chế để phápluật được thi hành nghiêm minh Đối với các cán bộ và cơ quan nhà nước, Người đòihỏi không những phải làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến rộng rãi và kỹ lưỡngHiến pháp và pháp luật trong nhân dân, mà còn phải đặc biệt “gương mẫu trong việcthi hành Hiến pháp và các luật lệ” (14)
1.3 Nhà nước pháp quyền kiểu mới, của dân, do dân, vì dân phải là Nhà nước trong sạch, vững mạnh, hiệu quả
Trang 9Với tư cách là người đứng đầu Nhà nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn trăn trở tìmcách làm thế nào để Nhà nước ta trở thành một nhà nước pháp quyền kiểu mới, trongsạch, vững mạnh, hiệu quả, khắc phục được những căn bệnh cố hữu của các nhà nướckiểu cũ Trong rất nhiều giải pháp đã thực hiện, có hai nội dung cơ bản được Ngườiđặc biệt quan tâm, đó là:
Thứ nhất, tăng cường pháp luật đi đôi với đẩy mạnh giáo dục đạo đức Trong
quan niệm của Hồ Chí Minh, để xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh, hiệu quảphải kết hợp chặt chẽ giữa “đức trị” và “pháp trị”, kết hợp giữa “xây” và “chống”,không được coi nhẹ mặt nào Xây là ra sức giáo dục, bồi dưỡng, nâng cao đạo đứccách mạng cho nhân dân, trước hết là cán bộ, công chức, đảng viên, những người cóchức, có quyền, đi đôi với việc chống chủ nghĩa cá nhân, dùng pháp luật nghiêm trịnhững kẻ vi phạm pháp luật và thoái hóa đạo đức, làm hại cho dân, cho nước
Để làm tròn vai trò là “đày tớ của nhân dân”, các cơ quan nhà nước từ Trungương đến cơ sở phải thực sự gần dân, biết lắng nghe ý kiến, nguyện vọng của nhândân, làm việc gì cũng phải bàn bạc kỹ và học hỏi kinh nghiệm của nhân dân, thực sựyêu dân, kính dân, tin cậy và trọng dân, ăn ở công bằng và thực sự cần, kiệm, liêmchính, chí công vô tư Đi đôi với giáo dục đạo đức, Hồ Chí Minh cũng rất kiên quyếtvới những hành vi vi phạm pháp luật và trừng trị nghiêm khắc những kẻ phạm tội, dùngười đó ở cương vị nào Ngày 27-11-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh ấnđịnh hình phạt tội đưa và nhận hối lộ Ngày 26-01-1946, Người ký “Quốc lệnh” khéptội tham ô, trộm cắp của công vào tội tử hình Trong việc thực thi quyền hạn và tráchnhiệm của mình với cương vị là Chủ tịch nước, Hồ Chí Minh luôn thể hiện là một conngười gương mẫu, sáng suốt, thống nhất hài hòa giữa lý trí và tình cảm, bao dung,nhân ái, nhưng vẫn giữ nghiêm kỷ cương phép nước Người không bao che, dung túngcho những hành vi sai lầm, khuyết điểm, vi phạm pháp luật của bất cứ ai, nhưng đồngthời vẫn dùng sức mạnh, uy tín của mình để cảm hóa những người có lỗi lầm, kéo họ
về phía cách mạng, giáo dục những người mắc khuyết điểm để họ tránh vi phạm phápluật
Trang 10Thứ hai, luôn đề phòng và chủ động khắc phục những tiêu cực trong hoạt động
của Nhà nước, kiên quyết chống ba thứ giặc nội xâm là tham ô, lãng phí, quan liêu.Theo Hồ Chí Minh, sức mạnh, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Nhà nước phụ thuộcvào tính nghiêm minh của việc thi hành pháp luật và sự trong sạch, gương mẫu về đạođức của những người cầm quyền Vì vậy, phải luôn nêu cao cảnh giác với những biểuhiện tha hóa, biến chất của đội ngũ cán bộ, công chức, giữ cho Nhà nước luôn trongsạch, vững mạnh Chỉ một tháng sau khi lập nước, Hồ Chí Minh đã gửi thư cho Ủyban nhân dân các kỳ, tỉnh, huyện và làng nêu rõ sáu căn bệnh cần đề phòng là: trái
phép, cậy thế, hủ hóa, tư túng, chia rẽ, kiêu ngạo Người nhắc nhở: “Chúng ta không
sợ sai lầm, nhưng đã nhận biết sai lầm thì phải ra sức sửa chữa Vậy nên, ai không phạm những lầm lỗi trên này, thì nên chú ý tránh đi, và gắng sức cho thêm tiến bộ Ai
đã phạm những lầm lỗi trên này, thì phải hết sức sửa chữa; nếu không tự sửa chữa thì Chính phủ sẽ không khoan dung Vì hạnh phúc của dân tộc, vì lợi ích của nước nhà,
mà tôi phải nói Chúng ta phải ghi sâu những chữ “công bình, chính trực” vào lòng
(15) Vũ khí để phòng ngừa, khắc phục những sai lầm trên, theo Hồ Chí Minh, chính làđẩy mạnh cuộc đấu tranh phê bình và tự phê bình, phát huy vai trò gương mẫu, tự giác
đề phòng và sửa chữa sai lầm trong nội bộ tổ chức, đồng thời tăng cường vai trò kiểm
tra, giám sát của nhân dân đối với các cơ quan nhà nước Người viết: “Từ ngày thành
lập Chính phủ, trong nhân viên còn có nhiều khuyết điểm Có người làm quan cách mạng, chợ đỏ, chợ đen, khinh dân, mưu vinh thân, phì gia Xin đồng bào hãy phê
Chí Minh đã chỉ ra ba thứ “giặc nội xâm”, “giặc trong lòng” - tham ô, lãng phí và bệnhquan liêu, những căn bệnh nguy hiểm tiềm ẩn trong bộ máy nhà nước mà chúng taphải luôn đề phòng và kiên quyết chống, nếu không sẽ dẫn đến nguy cơ suy thoái, đổ
vỡ không lường hết được Người nói: “Tham ô, lãng phí và bệnh quan liêu, dù cố ý
hay không, cũng là bạn đồng minh của thực dân, phong kiến Nó làm hỏng tinh thần trong sạch và ý chí khắc khổ của cán bộ ta Nó phá hoại đạo đức cách mạng của ta là
chỉ ra mối quan hệ khăng khít giữa đánh thù trong và diệt giặc ngoài: “Chống tham ô,
Trang 11lãng phí và bệnh quan liêu cũng cần kíp như việc đánh giặc trên mặt trận Nếu chiến
sĩ và nhân dân ta ra sức chống ngoại xâm và quên chống giặc nội xâm, như thế là
là một cuộc đấu tranh rất gay go, phức tạp, đòi hỏi phải có quyết tâm cao: “Việc đấu
tranh với kẻ địch ở tiền tuyến bằng súng, bằng gươm còn dễ, nhưng việc đấu tranh với
kẻ địch ở trong người, trong nội bộ, trong tinh thần, là một khó khăn, đau xót vì vậy,
1.4 Nhà nước ta do đảng Cộng sản lãnh đạo, có sự thống nhất giữa bản chất giai cấp công nhân với tính nhân dân và tính dân tộc rộng rãi
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Tính chất Nhà nước là vấn đề cơ bản của Hiến
pháp Đó là vấn đề nội dung giai cấp của chính quyền Chính quyền về tay ai và phục
vụ quyền lợi của ai? Điều đó quyết định toàn bộ nội dung của Hiến pháp Nhà nước
ta là Nhà nước dân chủ nhân dân, dựa trên nền tảng liên minh công nông, do giai cấp
đưa đất nước quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội “bằng cách phát triển và cải tạo nền kinh
tế quốc dân theo chủ nghĩa xã hội, biến nền kinh tế lạc hậu thành một nền kinh tế xã hội chủ nghĩa với công nghiệp và nông nghiệp hiện đại, khoa học và kỹ thuật tiên
Di chúc gửi lại đồng bào, đồng chí, Người căn dặn: “Đảng ta là một đảng cầm quyền.Mỗi đảng viên và cán bộ phải thực sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thực sự cần,kiệm, liêm chính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng
là người lãnh đạo, người đày tớ thật trung thành của nhân dân” Người thường nhắcnhở các tổ chức đảng và đảng viên: Đảng ta là đảng cầm quyền chứ không phải đảngtrị, mọi cán bộ, đảng viên phải biết tôn trọng Nhà nước, gương mẫu chấp hành Hiếnpháp và pháp luật của Nhà nước
Mặc dù Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đi xa, nhưng những tư tưởng của Người về xâydựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân vẫn còn nguyên giá trị, tiếp tụcsoi sáng và tiếp sức cho quyết tâm chính trị của Đảng và Nhà nước ta trong tiến trình
Trang 12xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển toàndiện, bền vững của đất nước trong thời kỳ mới
Sau Cách mạng Tháng 8/1945, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời Đó
là một nhà nước kiểu mới, nhà nước công nông đầu tiên ở Đông Nam Á Đảng ta
khẳng định, nhiệm vụ lịch sử của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà là “bảo toàn
lãnh thổ, giành độc lập hoàn toàn và kiến thiến quốc gia trên nền tảng dân chủ” Dưới
sự lãnh đạo của Chủ tịch Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng về Nhà nước, tổ chức
bộ máy nhà nước đã được thể chế hoá trong bản Hiến pháp 1946 và Hiến pháp 1959,
đồng thời đã thể chế hoá quan điểm Đảng ta về “sử dụng chính quyền dân chủ nhân
Đại hội lần thứ IV của Đảng (1976) đã xác định: “Nhà nước xã hội chủ nghĩa là
Nhà nước chuyên chính vô sản, một tổ chức thực hiện quyền làm chủ tập thể của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, một tổ chức thông qua đó Đảng thực hiện sự
Nhà nước chuyên chính vô sản đã được thể chế hoá trong Điều 2 -Hiến pháp 1980:
“Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước chuyên chính vô sản Sứ mệnh lịch sử của Nhà nước đó là thực hiện quyền làm chủ tập thể của nhân dân lao động, động viên và tổ chức nhân dân tiến hành đồng thời ba cuộc cách mạng: Cách mạng về quan hệ sản xuất, cách mạng khoa học kỹ thuật, cách mạng tư tưởng và văn