Hiểu được tầm quan trọng của các chủ thể tham gia thị trường nên nhóm emchọn chủ đề “Vai trò của một số chủ thể tham gia thị trường trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế tại việt nam”
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP HCM
KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TIỂU LUẬN MÔN HỌC: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN
VAI TRÒ CỦA MỘT SỐ CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ
TẠI VIỆT NAM
Trang 2TP Hồ Chí Minh, ngày 25 tháng 4 năm 2022
DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM 15 THAM GIA VIẾT TIỂU LUẬN
HỌC KÌ I NĂM HỌC 2020-2021
ST
TỈ LỆ % HOÀN THÀNH
- Trưởng nhóm: Đỗ Dương Thái Tuấn
NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN
Điểm:
Kí tên
ThS Hồ Ngọc Khương
Trang 3MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài 1
1.2 Mục tiêu và nhiệm vụ đề tài 2
1.3 Phương pháp nghiên cứu 2
PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG 3
1.1 Sản xuất hàng hóa 3
1.1.1 Khái niệm sản xuất hàng hóa 3
1.1.2 Điều kiện sản xuất hàng hóa 3
1.1.3 Đặc trưng và ưu thế của sản xuất hàng hóa 4
1.2 Hàng hóa 5
1.3 Thị trường 5
1.3.1 Khái niệm thị trường 5
1.3.2 Chức năng của thị trường 6
1.3.3 Cơ chế thị trường và nền kinh tế thì trường 6
1.4 Một số chủ thể tham gia thị trường 8
CHƯƠNG 2: VAI TRÒ CỦA MỘT SỐ CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 9
2.1 Bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế tại Việt Nam 9
2.2 Vai trò của một số chủ thể tham gia thị trường trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế tại Việt Nam 11
2.3.1 Nhà nước 11
2.2.2 Người sản xuất 13
2.2.3 Người tiêu dùng 14
2.2.4 Các chủ thể trung gian trong thị trường 15 PHẦN KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 4PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Điểm lại sự chuyển mình trong hơn 20 năm cũng là đánh giá một quá trình hộinhập kinh tế quốc tế của nước ta Sự hội nhập đó là một trong những điều kiện và nhân
tố cho sự thành công của sự nghiệp đổi mới Dân tộc Việt Nam từ khi có Đảng lãnhđạo đã khẳng định được giá trị của hội nhập khi kết hợp cộng hưởng tài tình nội lựcvới ngoại lực trong sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước và lập lại hòabình Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của một quốc gia sẽ tạo nên mức độ phát triểnkhác nhau của từng nền kinh tế quốc gia Điều này càng đúng khi thế giới đi vào toàncầu hóa Toàn cầu hóa đặt ra những bài toán hết sức phức tạp, đòi hỏi vừa có tầm nhìntổng thể, vừa có thể thích nghi nhanh chóng và linh hoạt Để có thể làm được điều đó,Việt Nam nói chung và từng chủ thể kinh tế Việt Nam nói riêng cần nghiên cứu suyngẫm và tự xác định chúng ta đứng ở vị thế nào trong “thế giới phẳng”, trong “dâychuyền cung toàn cầu” Thiếu điều đó không thể hội nhập kinh tế quốc tế thành công,không thể phát huy đầy đủ lợi thế so sánh và tối ưu hoá các điều kiện phát triển kinh tế
xã hội ở Việt Nam
Hội nhập kinh tế quốc tế là xu thế khách quan khiến rất nhiều quốc gia bị cuốnvào vòng vận động của nó Tuy nhiên sân chơi quốc tế là một sự đọ sức không cânbằng và việc hội nhập mang lại cả những thời cơ vận hội và những thách thức to lớn
mà những quốc gia nghèo và hội nhập phải vượt qua Việt Nam là một nước đang pháttriển và hội nhập muộn, quy mô và năng lực cạnh tranh còn hết sức nhỏ bé Việt Nam
ra nhập và trở thành thành viên của các tổ chức kinh tế và các tổ chức tài chính thếgiới, đã cho thấy sự hội nhập của chúng ta không chỉ còn dừng lại ở những phần chínhsách hoặc trong một số khuôn khổ riêng biệt nào nữa Đó là sự hội nhập mang tính chủđộng và có tầm nhìn dài hạn và đang được thực hiện theo đúng lộ trình của chúng ta,như chúng ta mong muốn Rõ ràng đường lối chủ động hội nhập kinh tế thế giới củachúng ta mang lại những đóng góp tích cực cho nền kinh tế đất nước trong quá trìnhphát triển Và trong quá trình hội nhập ấy vai trò của các chủ thể tham gia thị trường
có vai trò rất quan trọng Tuy nhiên, những thách thức to lớn nhất cũng đang đặt ra đòihỏi các chủ thể khi tham gia thị trường phải vượt qua
Trang 5Hiểu được tầm quan trọng của các chủ thể tham gia thị trường nên nhóm em
chọn chủ đề “Vai trò của một số chủ thể tham gia thị trường trong bối cảnh hội nhập
kinh tế quốc tế tại việt nam” để có cái nhìn sâu và rộng hơn về các chủ thể tham gia thị
trường
1.2 Mục tiêu và nhiệm vụ đề tài
Mục tiêu của bài tiểu luận này là nghiên cứu tìm hiểu làm rõ về vai trò của một
số chủ thể tham gia thị trường trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế tại Việt Nam
Để đạt được mục tiêu này, tiểu luận sẽ tập trung vào các nhiệm vụ sau:
- Một số lý luận cơ bản về hàng hóa, thị trường, và một số chủ thể tham gia thịtrường
- Vai trò của một số chủ thể tham gia thị trường trong bối cảnh hội nhập kinh tếquốc tế tại Việt Nam hiện nay
1.3 Phương pháp nghiên cứu
Bài tiểu luận dựa trên việc kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học xãhội chung gồm: Phương pháp logic kết hợp với phương pháp lịch sử phân tích, tổnghợp và diễn dịch
Trang 6PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HÀNG HÓA, THỊ TRƯỜNG
VÀ CHỦ THỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG 1.1 Sản xuất hàng hóa
1.1.1 Khái niệm sản xuất hàng hóa
Sản xuất hàng hóa là một khái niệm được sử dụng trong kinh tế chính trị Mác Lênin dùng để chỉ về kiểu tổ chức kinh tế trong đó sản phẩm được sản xuất ra khôngphải là để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của chính người trực tiếp sản xuất ra nó mà là đểđáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người khác, thông qua việc trao đổi, mua bán Hay nóimột cách khác, sản xuất hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế mà sản phẩm sản xuất ra là đểbán
-1.1.2 Điều kiện sản xuất hàng hóa
Phân công lao động xã hội
Phân công lao động xã hội tức là sự chuyên môn hóa sản xuất, phân chia laođộng xã hội ra thành các ngành, các lĩnh vực sản xuất khác nhau Phân công lao động
xã hội là cơ sở, là tiền đề của sản xuất hàng hóa Phân công lao động xã hội càng pháttriển, thì sản xuất và trao đổi hàng hóa càng mở rộng hơn, đa dạng hơn Do sự phâncông lao động xã hội nên việc trao đổi sản phẩm trở thành tất yếu Khi có phân cônglao động xã hội, mỗi người chỉ sản xuất một hoặc một vài thứ sản phẩm nhất định,nhưng nhu cầu của cuộc sống đòi hỏi họ phải có nhiều loại sản phẩm khác nhau, do
đó, họ cần đến sản phẩm của nhau, buộc phải trao đổi với nhau Phân công lao động xãhội, chuyên môn hóa sản xuất đồng thời làm cho năng suất lao động tăng lên, sảnphẩm thặng dư ngày càng nhiều nên càng thúc đẩy sự trao đổi sản phẩm
Sự tách biệt kinh tế
Sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa những người sản xuất tức là nhữngngười sản xuất trở thành những chủ thể có sự độc lập nhất định với nhau Do đó sảnphẩm làm ra thuộc quyền sở hữu của các chủ thể kinh tế, người này muốn tiêu dùngsản phẩm lao động của người khác cần phải thông qua trao đổi, mua bán hàng hoá.Trong lịch sử, sự tách biệt này do chế độ tư hữu về tư hữu tư liệu sản xuất quy định.Trong chế độ tư hữu về tư liệu sản xuất thì tư liệu sản xuất thuộc sở hữu của mỗi cánhân và kết quả là sản phẩm làm ra thuộc quyền sở hữu của họ Cụ thể, sản xuất hàng
Trang 7hoá ra đời trong chế độ chiếm hữu nô lệ Hai điều kiện trên cho thấy, phân công laođộng xã hội làm cho những người sản xuất phụ thuộc vào nhau, còn sự tách biệt tươngđối về mặt kinh tế giữa những người sản xuất lại chia rẽ họ, làm cho họ độc lập vớinhau Đây là một mâu thuẫn Mâu thuẫn này được giải quyết thông qua trao đổi, muabán sản phẩm của nhau Đó là hai điều kiện cần và đủ của sản xuất hàng hóa.
1.1.3 Đặc trưng và ưu thế của sản xuất hàng hóa
Đặc trưng của sản xuất hàng hóa:
- Sản xuất hàng hóa là sản xuất để trao đổi, mua bán Theo chủ nghĩa Mác –Lênin thì trong lịch sử loài tồn tại hai kiểu tổ chức kinh tế khác nhau là sản xuất tựcung, tự cấp (tự túc, tự cấp) và sản xuất hàng hóa Sản xuất tự cung, tự cấp là kiểu tổchức kinh tế trong đó sản phẩm được sản xuất ra nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng củachính bản thân người sản xuất như sản xuất của người dân trong thời kỳ công xãnguyên thủy, sản xuất của những người nông dân gia trưởng dưới chế độ phong kiến Trong khi đó, sản xuất hàng hóa là kiểu tổ chức kinh tế trong đó sản phẩm được sảnxuất ra để bán chứ không phải là để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của chính người trựctiếp sản xuất ra nó, tức là để đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người khác, thông qua việctrao đổi, mua bán
- Lao động của người sản xuất hàng hóa vừa mang tính tư nhân, vừa mang tính xãhội Lao động của người sản xuất hàng hóa mang tính chất xã hội vì sản phẩm làm ra
để cho xã hội, đáp ứng nhu cầu của người khác trong xã hội Nhưng với sự tách biệttương đối về kinh tế, thì lao động của người sản xuất hàng hóa đồng thời lại mang tínhchất tư nhân, vì việc sản xuất cái gì, như thế nào là công việc riêng, mang tính độc lậpcủa mỗi người
Ưu thế của sản xuất hàng hóa
So với sản xuất tự cung, tự cấp, sản xuất hàng hóa có những ưu thế hơn hẳn Cụthể như sau: Sản xuất hàng hóa ra đời trên cơ sở của phân công lao động xã hội,chuyên môn hóa sản xuất chính vì thế, nó khai thác được những lợi thế về tự nhiên, xãhội, kỹ thuật của từng người, từng cơ sở sản xuất cũng như từng vùng, từng địaphương Bên cạnh đó, sự phát triển của sản xuất hàng hóa lại có tác động trở lại, thúcđẩy sự phát triển của phân công lao động xã hội, làm cho chuyên môn hóa lao độngngày càng tăng, mối liên hệ giữa các ngành, các vùng ngày càng trở nên mở rộng, sâu
Trang 8sắc Phá vỡ tính tự cấp tự túc, bảo thủ, trì trệ, lạc hậu của mỗi ngành, mỗi địa phươnglàm cho năng suất lao động xã hội tăng lên nhanh chóng, nhu cầu của xã hội được đápứng đầy đủ hơn Khi sản xuất và trao đổi hàng hóa mở rộng giữa các quốc gia, thì nócòn khai thác được lợi thế của các quốc gia với nhau
1.2 Hàng hóa
1.2.1 Khái niệm hàng hóa
Hàng hóa là sản phẩm của lao động, có giá trị có thể thỏa mãn nhu cầu nào đócủa con người thông qua trao đổi hay buôn bán và được lưu thông trên thị trường, có
sẵn trên thị trường
1.2.2 Phân loại hàng hóa
Hàng hóa hữu hình và hàng hóa vô hình là cách gọi riêng biệt để phân biệt cácloại hàng hóa đang có mặt trên thị trường hiện nay Điểm chúng của chúng là đều đượctạo thành nhờ lao động, có thể thỏa mãn nhu cầu nào đó của con người thông qua traođổi hay buôn bán Đặc biệt chúng đều có các điều kiện như: có tính ích dụng đối vớingười dùng, có giá trị (kinh tế), nghĩa là được chi phí bởi lao động, có sự hạn chế đểđạt được nó, nghĩa là độ khan hiếm Chúng đều có giá trị và đều có thể quy đổi ra tiền.Tuy nhiên hai loại hàng hóa này khác nhau hoàn toàn về bản chất
1.2.3 Hai thuộc tính của hàng hóa
Giá trị sử dụng của hàng hóa
Giá trị sử dụng của hàng hóa là công dụng của hàng hóa nhằm thỏa mãn mộtnhu cầu nào đó của con người (Nhu cầu của con người gồm có nhu cầu tiêu dùng chosản xuất và nhu cầu tiêu dùng cho cá nhân)
Giá trị hàng hóa
Giá trị hàng hóa là một thuộc tính của hàng hoá, đó chính là lao động hao phícủa người sản xuất để sản xuất ra nó đã được kết tinh vào trong hàng hoá
1.3 Thị trường
1.3.1 Khái niệm thị trường
Thị trường là nơi chuyển giao quyền sở hữu sản phẩm, dịch vụ hoặc tiền tệ,nhằm thỏa mãn nhu cầu của hai bên cung và cầu về một loại sản phẩm nhất định theocác thông lệ hiện hành, từ đó xác định rõ số lượng và giá cả cần thiết của sản phẩm,dịch vụ Thực chất, Thị trường là tổng thể các khách 7 hàng tiềm năng cùng có một
Trang 9yêu cầu cụ thể nhưng chưa được đáp ứng và có khả năng tham gia trao đổi để thỏamãn nhu cầu đó
1.3.2 Chức năng của thị trường
Thị trường có chức năng ấn định giá cả đảm bảo sao cho số lượng hàng mànhững người muốn mua bằng số lượng hàng của những người muốn bán Không thểxem xét giá cả và số lượng một cách tách biệt được
Giá cả thị trường chi phối xã hội trong việc chọn mua cái gì, mua như thế nào
và mua cho ai Cung cấp thông tin cho người sản xuất và người tiêu dùng thông quanhững biến động của nhu cầu xã hội về số lượng, chất lượng, chủng loại, cơ cấu củacác loại hàng hóa, giá cả, tình hình cung cầu về các loại hàng hóa
Kích thích hoặc hạn chế sản xuất và tiêu dùng
1.3.3 Cơ chế thị trường và nền kinh tế thì trường
Cơ chế thị trường tập trung
Thực chất là cơ chế mệnh lệnh, là một xã hội Chính phủ đề ra mọi quyết định
về sản xuất và tiêu dùng Cơ quan quản lý nhà nước sẽ quyết định sẽ sản xuất cái gì,sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai Sau đó các hướng dẫn cụ thể sẽ được phổ biếntới các hộ sản xuất gia đình, các doanh nghiệp Quá trình như vậy là một nhiệm vụ rấtphức tạp và không tồn tại một nền kinh tế mệnh lệnh hoàn chỉnh, trong đó tất cả cácquyết định về phân bổ nguồn lực được tiến hành theo phương pháp này Tất nhiên việcxây dựng một kế hoạch như vậy, trong đó không chỉ xác định chính xác số lượng từngloại sản phẩm phải sản xuất mà còn ấn định cả giá cả, theo đó các sản phẩm này đượcbán cho người tiêu dùng là một công việc khổng lồ Chỉ cần nhà quản lý phạm sai lầm
là có thể dẫn đến tình trạng dư thừa hay thiếu hụt to lớn một loại sản phẩm nào đó.Trước năm 1986, Chính phủ Việt Nam đã áp dụng cơ chế này
Cơ chế thị trường tự do
Cơ chế thị trường tự do, các đơn vị cá biệt được tự do tác động lẫn nhau trên thịtrường Nó có thể mua sản phẩm từ các đơn vị kinh tế này hoặc bán sản phẩm cho cácđơn vị kinh tế khác Trong một thị trường, các giao dịch có thể thông qua trao đổi bằngtiền hay trao đổi bằng hiện vật (hàng đổi hàng) Việc hàng đổi hàng gặp không ít phứctạp, đôi khi không có hàng cần 8 để trao đổi lẫn cho nhau, ví dụ, có khi khó tìm rangười đổi xe máy lấy một cây đàn Thị trường mà nhà nước không can thiệp vào gọi là
Trang 10thị trường tự do Các cá nhân trên thị trường tự do theo đuổi quyền lợi của riêng mìnhbằng cách cố gắng làm càng nhiều cho mình càng tốt tùy theo khả năng của mình,không có ai trợ giúp hoặc can thiệp của Chính phủ Với những động cơ cá nhân nhưvậy, nhưng chính điều đó đã làm cho xã hội khá giả lên bằng cách tạo ra những việclàm và những cơ hội mới.
Nền kinh tế thị trường
Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường Đó
là nền kinh tế hàng hóa phát triển cao, ở đó mọi quan hệ sản xuất và trao đổi đều đượcthông qua thị trường, chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật thị trường
Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam có những đặctrưng sau: Là nền kinh tế thị trường do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo, nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam quản lý, điều tiết vì mục tiêu “dân giàu, nướcmạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”
Có rất nhiều quy luật kinh tế điều tiết thị trường Với tư cách là nền kinh tế thịtrường hàng hóa phát triển ở độ cao, các quy luật kinh tế hàng hóa cũng phát huy tácdụng trong nền kinh tế thị trường Và sau đây là một số quy luật điển hình:
- Quy luật giá trị: Là quy luật kinh tế cơ bản của sản xuất hàng hóa Ở đâu có
sản xuất và trao đổi hàng hóa thì ở đó có sự hoạt động của quy luật giá trị Thực hiệnchức năng quản lý nhà nước về kinh tế đồng thời thực hiện những biện pháp để khắcphục những khuyết tật của thị trường
Trang 11- Quy luật cung cầu: Là quy luật kinh tế điều tiết quan hệ giữa cung (bên bán)
và cầu (bên mua) hàng hóa trên thị trường
- Quy luật cạnh tranh: Là quy luật kinh tế điều tiết một cách khách quan mối
quan hệ ganh đua kinh tế giữa các chủ thể trong sản xuất và trao đổi hàng hóa
1.4 Một số chủ thể tham gia thị trường
Với tư cách là môi trường cho các quan hệ sản xuất là môi trường cho các quan
hệ sản xuất và trao đổi phát huy tác dụng dưới tác động của các quy luật thị trường, córất nhiều chủ thể khác nhau tham gia thị trường và sau đây là một số chủ thể tham giathị trường bao gồm:
Người sản xuất: là những người sản xuất và cung cấp hàng hóa, dịch vụ ra thị
trường nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của xã hội Người sản xuất bao gồm các nhàsản xuất, đầu tư, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ Họ là những người trực tiếp tạo racủa cải vật chất, sản phẩm cho xã hội để phục vụ tiêu dùng
Người tiêu dùng: là những người mua hàng hóa, dịch vụ trên thị trường để thỏa
mãn nhu cầu tiêu dùng Sức mua của người tiêu dùng là yếu tố quyết định sự phát triểnbền vững của người sản xuất Sự phát triển đa dạng về nhu cầu của người tiêu dùng làđộng lực quan trọng của sự phát triển sản xuất, ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất
Nhà nước: Trong lịch sử đã chứng minh rằng, các nền kinh tế thị trường thành
công nhất đều không thể phát triển một cách tự phát nếu thiếu sự can thiệp và hỗ trợcủa Nhà nước Nền kinh tế của Việt Nam tăng trưởng dưới tác động bên ngoài ngàymột phức tạp nên sự can thiệp của Nhà nước xuất hiện như một tất yếu cho sự hoạtđộng có hiệu quả của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Các chủ thể trung gian trong thị trường: Chủ thể trung gian là những cá nhân,
tổ chức đảm nhiệm vai trò cầu nối giữa các chủ thể sản xuất, tiêu dùng hàng hóa, dịch
vụ trên thị trường Do sự phát triển của sản xuất và trao đổi dưới tác động của phâncông lao động xã hội, làm cho sự tách biệt tương đối giữa sản xuất và trao đổi ngàycàng sâu sắc Trên cơ sở đó xuất hiện những chủ thể trung gian trong thị trường
Các chủ thể kinh tế khác: Ngoài các chủ thể cơ bản nêu trên, trong quan hệ kinh
tế quốc tế chúng ta còn có thể bắt gặp các chủ thể khác như: Các tổ chức phi Chínhphủ (NGOs), các vùng, lãnh thổ