PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƯỜNG HỢP MANG THAI HỘ

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH ĐỀ BÀI PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƯỜNG HỢP MANG THAI HỘ? HỌ VÀ TÊN Công Thị Hải Yến MSSV 442951 LỚP N06 – TL2 Hà Nội, 2021 MỤC LỤC 1LỜI MỞ ĐẦU 1NỘI DUNG 1I KHÁI NIỆM CHUNG VỀ VẤN ĐỀ MANG THAI HỘ 2II PHÂN TÍCH VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƯỜNG HỢP MANG THAI HỘ THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT 3III ĐÁNH GIÁ THỰC TIỄN VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƯỜNG HỢP MANG THAI HỘ T.

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN: LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH

ĐỀ BÀI:PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƯỜNG HỢP

MANG THAI HỘ?

Hà Nội, 2021

1

HỌ VÀ TÊN : Công Thị Hải Yến

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 1

I KHÁI NIỆM CHUNG VỀ VẤN ĐỀ MANG THAI HỘ 1

II PHÂN TÍCH VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƯỜNG HỢP MANG THAI HỘ THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT 2

III ĐÁNH GIÁ THỰC TIỄN VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƯỜNG HỢP MANG THAI HỘ THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT 3

1 Những điểm tích cực 3

2 Những điểm vướng mắc, bất cập 3

KẾT LUẬN 4

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 6

LỜI MỞ ĐẦU

Được làm cha, mẹ là niềm hạnh phúc của tất cả mọi người Tuy nhiên, do nhiều

lý do khác nhau mà có một số cặp vợ chồng không thể tự mình mang thai Nhờ vào sự phát triển của khoa học kỹ thuật ngành y tế, trong thực tiễn, hình thức mang thai hộ được ra đời nhằm giúp các cặp vợ chồng không thể sinh con vẫn có được đứa con mang huyết thống của cả hai người Vậy mang thai hộ theo đúng quy định của pháp luật là gì và hơn hết, vấn đề xác định cha, mẹ, con trong trường hợp này sẽ được giải quyết như thế nào? Để tìm hiểu sâu hơn các quy định của pháp luật về vấn đề này cũng như có thể đánh giá thực tiễn việc áp dụng các

quy định đó, em xin phép được chọn đề tài số 29: “Phân tích và đánh giá việc xác

định cha, mẹ, con trong trường hợp mang thai hộ” làm đề bài thi kết thúc học

phần của mình

NỘI DUNG

I KHÁI NIỆM CHUNG VỀ VẤN ĐỀ MANG THAI HỘ

“Mang thai hộ” là biện pháp kĩ thuật lấy trứng của vợ và tinh trùng của chồng

để thụ tinh trong ống nghiệm, sau đó cấy vào từ cung của người phụ nữ khác để

nhờ người này mang thai hộ Như vậy, “mang thai hộ” là một quá trình thực hiện

các kỹ thuật y tế với những phương pháp khoa học hiện đại can thiệp vào việc mang thai tự nhiên của con người, khi quá trình mang thai tự nhiên của con người

bị hạn chế bởi những nguyên nhân khác nhau Mang thai hộ được thực hiện đối với cặp vợ chồng không có khả năng sinh con mà nguyên nhân xuất phát từ cơ thể người vợ Theo Khoản 3 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 hiện hành, có 2 hình thức mang thai hộ:

1 Mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là việc một người phụ nữ tự nguyện, không vì mục đích thương mại giúp mang thai cho cặp vợ chồng mà người vợ không thể mang thai và sinh con ngay cả khi áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản, bằng việc lấy noãn của người vợ và tinh trùng của người chồng để thụ tinh trong ống nghiệm, sau đó cấy vào tử cung của người phụ nữ tự nguyện mang thai để người này mang thai và sinh con.1

1 Khoản 22 Điều 3 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014

1

2 Mang thai hộ vì mục đích thương mại là việc một người phụ nữ mang thai cho người khác bằng việc áp dụng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản để được hưởng lợi về kinh tế hoặc lợi ích khác.2

Trong đó, mang thai hộ vì mục đích thương mại là hành vi pháp luật không cho

phép, trong Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 chỉ ghi nhận mang thai hộ với

mục đích nhân đạo.

II PHÂN TÍCH VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƯỜNG HỢP MANG THAI HỘ THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT

Việc xác định cha, mẹ, con trong trường hợp này được thực hiện theo quy định

tại Điều 94 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014: “Con sinh ra trong trường hợp

mang thai hộ vì mục đích nhân đạo là con chung của vợ chồng nhờ mang thai hộ

kể từ thời điểm con được sinh ra.” Như vậy, việc mang thai hộ vì mục đích nhân

đạo không làm phát sinh mối quan hệ cha, mẹ, con giữa vợ chồng người được nhờ mang thai hộ với đứa trẻ được sinh ra Theo quy định trước đây, con được người vợ sinh ra trong thời kỳ hôn nhân hoặc người vợ có thai trong thời kỳ hôn nhân là con chung của vợ chồng Nay với quy định như trên, đứa trẻ không do người mẹ trực tiếp sinh ra nhưng trong trường hợp mang thai hộ vì mục đích nhân đạo vẫn được xác nhận là con chung của vợ chồng nhờ mang thai hộ Xét về mặt sinh học hay pháp lý, điều này hoàn toàn hợp lý bởi đứa trẻ tuy không do người

mẹ sinh ra nhưng hình thành từ phôi được cấy bởi tinh trùng và trứng của vợ chồng nhờ mang thai hộ Đứa trẻ được coi là con chung của vợ chồng từ thời điểm đứa trẻ được sinh ra Tuy nhiên, người mang thai hộ vẫn được công nhận là

mẹ của đứa trẻ cho đến khi nó ra đời Cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ sẽ không được coi là cha mẹ của đứa trẻ cho đến khi hai bên hoàn thành các thủ tục

“chuyển giao” quyền làm cha mẹ đối với đứa trẻ Như vậy, người mang hộ và nuôi dưỡng phôi, đứa trẻ được người mang thai hộ “mang nặng đẻ đau” nhưng giữa đứa trẻ và người mang thai hộ không có mối quan hệ huyết thống nào với nhau Quy định này không chỉ nhằm đảm bảo mục đích của mang thai hộ mà còn giúp ổn định mối quan hệ cha mẹ - con tránh việc xảy ra tranh chấp

Đặc biệt, Điều 89 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định về xác định con

như sau: “Người không được nhận là cha, mẹ của một người có thể yêu cầu Tòa

án xác định người đó là con mình Người được nhận là cha, mẹ của một người có

2 Khoản 23 Điều 3 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014

thể yêu cầu Tòa án xác định người đó không phải là con mình” Trường hợp

người mang thai hộ không muốn giao lại con cho người nhờ mang thai hộ thì vợ hoặc chồng nhờ mang thai hộ hoàn toàn có thể yêu cầu Tòa án xác định con cho mình theo nguyên tắc nêu trên Ngược lại, nếu vợ chồng nhờ mang thai hộ cho rằng đứa trẻ được giao cho mình không phải là con mình cũng có thể yêu cầu Tòa

án xác định đó không phải con mình

III ĐÁNH GIÁ THỰC TIỄN VIỆC XÁC ĐỊNH CHA, MẸ, CON TRONG TRƯỜNG HỢP MANG THAI HỘ THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT

1 Những điểm tích cực

Thứ nhất, việc xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật

hỗ trợ sinh sản, cụ thể là mang thai hộ, xuất phát từ nguyên tắc chung đó là xác định cha, mẹ, con khi cha mẹ có hôn nhân hợp pháp Quy định này nhằm đảm bảo

và bảo vệ mọi quyền lợi pháp lý cho cặp vợ chồng, và đặc biệt là đứa trẻ

Thứ hai, việc không làm phát sinh quan hệ cha, mẹ, con giữa người mang thai

hộ với người con được sinh ra xuất phát từ việc chính cặp vợ chồng vô sinh là người đem lại sự sống cho đứa trẻ và họ cũng là người mong muốn có đứa trẻ chứ không phải đơn thuần là người cho tinh trùng, cho noãn, cho phôi Điều này nhằm tránh những tranh chấp về quan hệ cha, mẹ, con của các chủ thể liên quan, là cơ

sở đảm bảo ổn định mối quan hệ cha, mẹ, con, giúp cặp vợ chồng yên tâm nuôi dạy đứa trẻ trong điều kiện tốt nhất như bao cặp vợ chồng bình thường khác Thứ ba, việc xác định cha, mẹ, con trong trường hợp mang thai hộ đã thể hiện tính nhân bản cao đẹp, thể hiện truyền thống nhân đạo của dân tộc Phương pháp này sẽ góp phần giải quyết được phần nào tình trạng vô sinh của phụ nữ và nam giới do ảnh hưởng của nhiều yếu tố như môi trường, xã hội, chiến tranh, … Nó không đơn thuần chỉ là vấn đề thuộc lĩnh vực khoa học mà còn liên quan mật thiết tới nhiều vấn đề về đạo đức, pháp lý, tâm lý tình cảm

2 Những điểm vướng mắc, bất cập

Thứ nhất, trong trường hợp mang thai hộ, mặc dù đứa trẻ mang huyết thống của cặp vợ chồng nhờ mang thai hộ và hoàn toàn không mang gen của người mang thai hộ, tuy nhiên, về mặt tình cảm, người mang thai hộ vẫn dễ dàng nảy sinh gắn kết với đứa trẻ khi mang thai Điều này dẫn đến trường hợp người mang thai hộ không muốn giao con cho vợ chồng nhờ mang thai hộ Trong trường hợp người mang thai hộ cố tình không muốn trả con, có thể xảy ra việc người mang

3

thai hộ có thể được coi là mẹ đứa bé đó nếu căn cứ vào giấy chứng sinh mà cơ sở

ý tế nơi đứa trẻ sinh ra cấp cho Vấn đề xác định cha, mẹ, con trong trường hợp này rất phức tạp, nhất là khi không có thỏa thuận rõ ràng

Thứ hai, trong trường hợp xác định cha, mẹ, con cần quy định rõ sau khi đứa trẻ được sinh ra nếu người cha, mẹ không muốn thừa nhận con thì cũng không được yêu cầu xác định lại Bởi vì họ là người yêu cầu thực hiện việc sinh con bằng biện pháp hỗ trợ sinh sản, quan hệ cha, mẹ và con là tất yếu, không thể phủ nhận

Thứ ba, pháp luật cấm hành vi mang thai hộ vì mục đích thương mại Tuy nhiên chưa có quy định nào về vấn đề giải quyết trong trường hợp xác định cha,

mẹ, con trong trường hợp mang thai hộ vì mục đích thương mại xảy ra tranh chấp nhằm bảo đảm quyền và lợi ích của đứa trẻ

Để khắc phục những vấn đề nêu trên,pháp luật cần sửa đổi và có thêm những quy định cụ thể trong các trường hợp thực tiễn như: xác định cha, mẹ, con đối với con sinh ra bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản sau khi thời kỳ hôn nhân của cặp vợ chồng vô sinh; tranh chấp trong vấn đề xác định cha, mẹ, con trong trường hợp mang thai hộ vì mục đích thương mại; … Điều này giúp cho cơ sở y tế có đầy đủ

cơ sở pháp lý để xác định trách nhiệm của vợ chồng đối với toàn bộ quá trình thực hiện việc sinh con theo phương pháp khoa học

KẾT LUẬN

Mang thai hộ là một thành tựu khoa học trong lĩnh vực y học đã và đang là mối quan tâm của nhiều người trong xã hội Do đó, để hiện tượng này phát triển đúng hướng, đúng ý nghĩa xã hội, Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 đã quy định về việc xác định cha, mẹ, con trong trường hợp mang thai hộ vì mục đích nhân đạo nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của các cặp vợ chồng cũng như tháo gỡ được những vướng mắc của người dân về vấn đề này Tuy nhiên, sau một thời gian dài áp dụng và thực hiện, các quy định của pháp luật về việc xác định cha, mẹ, con trong trường hợp mang thai hộ đã xuất hiện những điểm hạn chế và bất cập, đòi hỏi các nhà làm luật phải quy định chi tiết và rõ ràng hơn, phù hợp với thực tiễn hiện đại

Do thời gian và trình độ kiến thức còn hạn chế nên trong thời gian bài làm không tránh được các sai sót, em rất mong các thầy (cô) có thể thông cảm, sửa

chữa để giúp em có thể hoàn thiện thêm kiến thức và có kinh nghiệm tốt hơn ở những bài làm sau!

Em xin trân trọng cảm ơn!

5

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam – Đại học Luật Hà Nội – Nhà xuất bản Công an nhân dân 2018 Chủ biên: TS Nguyễn Văn Cừ

2 Luật Hôn nhân và gia đình 2014

3 Nghị định số 10/2015/NĐ-CP quy định về sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm và điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo

4.“Xác định cha, mẹ, con theo Luật Hôn nhân và Gia đình Việt Nam” – PGS.

TS Nguyễn Thị Lan - Cơ sở lý luận và thực tiễn, Luận án tiến sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Hà Nội

5 “Xác định quan hệ cha mẹ, con khi có sự vi phạm pháp luật về mang thai

hộ và việc xử lý hậu quả” - ThS GV Ngô Thị Ánh Vân - Khoa Luật Dân sự,

Đại học Luật TP Hồ Chí Minh – Truy cập ngày 10/07/2021 Link truy cập:

http://www.lapphap.vn/Pages/tintuc/tinchitiet.aspx?tintucid=20802

6 “Xác định cha, mẹ, con trong trường hợp sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ

sinh sản theo quy định của pháp luật” - Hoàng Đình Dũng – Truy cập ngày

10/07/2021 Link truy cập: https://lsvn.vn/xac-dinh-cha-me-con-trong-truong-

hop-sinh-con-bang-ky-thuat-ho-tro-sinh-san-theo-quy-dinh-cua-phap-luat.html