GIÁO TRÌNH KẾ TOÁN XUẤT NHẬP KHẨU Biên soạn ThS Võ Thị Diệu Hiền ThS Vũ Thị Anh Đào CN Nguyễn Thị Lệ Chi Lưu hành nội bộ 2017 ỦY BAN NHÂN DÂN TP HỒ CHÍ MINH TRƯỜNG CAO ĐẲNG GIAO THÔNG VẬN TẢI i Rectangle Rectangle ii TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm iii[.]
Trang 1
GIÁO TRÌNH
KẾ TOÁN XUẤT NHẬP KHẨU
Biên soạn:
ThS Võ Thị Diệu Hiền ThS Vũ Thị Anh Đào
CN Nguyễn Thị Lệ Chi
Lưu hành nội bộ - 2017
ỦY BAN NHÂN DÂN TP HỒ CHÍ MINH
TRƯỜNG CAO ĐẲNG GIAO THÔNG VẬN TẢI
i
Trang 2TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm
Trang 3iii
LỜI MỞ ĐẦU
Việt Nam đang không ngừng mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh để theo kịp với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới Những bứt phá trong hoạt động xuất nhập khẩu là một trong những thành quả lớn nhất mà nền kinh tế Việt Nam đạt được trong những năm gần đây Hoạt động xuất nhập khẩu thực chất cũng là hoạt động thương mại mua bán hàng hoá, sản phẩm, chỉ có điều không gian trao đổi mua bán lại thuộc về phạm vi quốc tế Vì vậy, bộ phận
kế toán tại các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu càng phải làm việc một cách chuyên nghiệp hơn, có trách nhiệm hơn để thực hiện nhiệm vụ, vai trò quan trọng của mình trong doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung
Trong bối cảnh nền thương mại Việt Nam phát triển như thế, để giúp các nhà doanh nghiệp xuất nhập khẩu, các sinh viên là những người hành nghề kế toán trong tương lai có những kiến thức cập nhật về kế toán xuất nhập khẩu, chúng tôi mạnh dạn viết cuốn sách này với nội dung chia làm 5 chương:
Chương I: Những vấn đề chung về hoạt động xuất nhập khẩu
Chương II: Kế toán nghiệp vụ xuất khẩu trực tiếp
Chương III: Kế toán nghiệp vụ xuất khẩu ủy thác
Chương IV: Kế toán nghiệp vụ nhập khẩu trực tiếp
Chương V: Kế toán nghiệp vụ nhập khẩu ủy thác
Mặc dù chúng tôi có nhiều tâm huyết và cố gắng khi viết cuốn sách này, nhưng chắc chắn sẽ không tránh khỏi những khiếm khuyết, mong nhận được ý kiến góp ý của các đồng nghiệp và những người quan tâm đến cuốn sách
Xin chân thành cảm ơn
Trang 4MỤC TIÊU MÔN HỌC
Cung cấp những kiến thức cơ bản nhất về kế toán xuất nhập khẩu cho những ai quan tâm; tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình giảng dạy môn kế toán xuất nhập khẩu ở Trường Cao Đẳng Giao Thông Vận Tải TP.HCM; trao đổi học hỏi những kiến thức về ngành từ các đồng nghiệp thông qua việc nhận được các thông tin phản hồi về cuốn sách
Sau khi học xong phần này, sinh viên có khả năng:
- Biết các kiến thức cơ bản kế toán: Khái niệm, nguyên tắc, chức năng, nhiệm vụ, vai trò của kế toán xuất nhập khẩu
- Biết vận dụng vào thực tiễn các khái niệm và các phương pháp kế toán vào quá trình kế toán các hoạt động chủ yếu của loại hình xuất nhập khẩu
- Lập và kiểm tra các thông tin trên chứng từ, sổ sách kế toán và báo cáo tài chính của doanh nghiệp xuất nhập khẩu
Trang 5v
MỤC LỤC
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN ii
LỜI MỞ ĐẦU iii
MỤC TIÊU MÔN HỌC iv
MỤC LỤC v
CHƯƠNG I: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU 1
1.1 KHÁI NIỆM CỦA HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU 1
1.1.1 Kinh doanh xuất nhập khẩu 1
1.1.2 Những điều kiện thanh toán quốc tế 3
1.1.3 Những phương tiện thanh toán quốc tế 7
1.1.4 Chứng từ trong thanh toán quốc tế 8
1.1.5 Các phương thức thanh toán quốc tế 12
1.2 CÁC PHƯƠNG THỨC XUẤT NHẬP KHẨU 15
1.2.1 Xuất nhập khẩu trực tiếp 15
1.2.2 Xuất nhập khẩu ủy thác 16
1.3 NHỮNG ĐIỀU KIỆN THƯƠNG MẠI – GIỚI THIỆU INCOTERMS 2010 16
1.3.1 Vai trò của Incoterms 16
1.3.2 Kết cấu của Incoterms 2010 17
1.4 VAI TRÒ VÀ NHIỆM VỤ CỦA KẾ TOÁN XUẤT NHẬP KHẨU 20
1.4.1 Vai trò của kế toán xuất nhập khẩu 20
1.4.2 Nhiệm vụ của kế toán xuất nhập khẩu 20
CHƯƠNG II: KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ XUẤT KHẨU TRỰC TIẾP 22
2.1 KHÁI NIỆM 22
2.2 MỘT SỐ QUY ĐỊNH VỀ XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 23
2.2.1 Một số quy định chung 23
2.2.2 Tỷ giá hối đoái 25
2.2.3 Phương pháp tính thuế xuất khẩu 26
Trang 62.3 CHỨNG TỪ HẠCH TOÁN 28
2.4 TÀI KHOẢN SỬ DỤNG 28
2.5 PHƯƠNG PHÁP KẾ TOÁN MỘT SỐ NGHIỆP VỤ CHỦ YẾU 29
2.5.1 Định khoản các nghiệp vụ phát sinh 29
2.5.2 Ví dụ minh họa 40
2.6 BÀI TẬP 41
CHƯƠNG III: KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ XUẤT KHẨU ỦY THÁC 49
3.1 KHÁI NIỆM 49
3.2 CHỨNG TỪ HẠCH TOÁN 50
3.3 NHỮNG QUY ĐỊNH CHUNG VỀ XUẤT KHẨU ỦY THÁC 50
3.3.1 Hợp đồng ủy thác xuất khẩu 50
3.3.2 Hợp đồng ngoại thương 51
3.4 TÀI KHOẢN SỬ DỤNG 51
3.4.1 Đơn vị (giao) ủy thác xuất khẩu 51
3.4.2 Đơn vị nhận xuất khẩu ủy thác 52
3.5 PHƯƠNG PHÁP KẾ TOÁN MỘT SỐ NGHIỆP VỤ CHỦ YẾU 52
3.5.1 Định khoản các nghiệp vụ phát sinh tại đơn vị ủy thác xuất khẩu 52
3.5.2 Ví dụ minh họa: 57
3.5.3 Định khoản các nghiệp vụ kinh tế phát sinh tại đơn vị nhận xuất khẩu ủy thác 58
3.5.4 Ví dụ minh họa: 62
3.6 BÀI TẬP 63
CHƯƠNG IV: KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ NHẬP KHẨU TRỰC TIẾP 71
4.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN NHẬP KHẨU TRỰC TIẾP 71
4.1.1 Khái niệm 71
4.1.2 Một số quy định về nhập khẩu trực tiếp 72
4.2 KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ NHẬP KHẨU TRỰC TIẾP 73
4.2.1 Chứng từ sử dụng 73
4.2.2 Tài khoản sử dụng 77
Trang 7vii
4.2.3 Định khoản các nghiệp vụ kinh tế phát sinh 77
4.2.4 Ví dụ minh họa 90
4.3 BÀI TẬP 92
CHƯƠNG V: KẾ TOÁN NGHIỆP VỤ NHẬP KHẨU ỦY THÁC 98
5.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN NHẬP KHẨU ỦY THÁC 98 5.1.1 Khái niệm 98
5.1.2 Một số quy định về nhập khẩu ủy thác 99
5.2 CHỨNG TỪ HẠCH TOÁN 100
5.3 TÀI KHOẢN SỬ DỤNG 100
5.4 PHƯƠNG PHÁP KẾ TOÁN MỘT SỐ NGHIỆP VỤ CHỦ YẾU 101
5.4.1 Định khoản các nghiệp vụ phát sinh tại đơn vị ủy thác nhập khẩu 101
5.4.2 Trình tự hạch toán tại đơn vị nhận nhập khẩu ủy thác 108
5.4.3 Ví dụ minh họa 112
5.5 BÀI TẬP 113
PHỤ LỤC viii
TÀI LIỆU THAM KHẢO ix
Trang 8Chương I: Những Vấn Đề Chung Về Hoạt Động Xuất Nhập Khẩu
CHƯƠNG I:
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG
XUẤT NHẬP KHẨU
1.1 KHÁI NIỆM CỦA HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU
1.1.1 Kinh doanh xuất nhập khẩu
a Thương mại quốc tế
Thương mại quốc tế là quá trình trao đổi hàng hoá giữa các nước thông qua buôn bán nhằm mục đích kinh tế tối đa Trao đổi hàng hoá là một hình thức của các mối quan hệ kinh tế xã hội và phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau giữa những người sản xuất kinh doanh hàng hoá riêng biệt của các quốc gia Thương mại quốc tế là một lĩnh vực quan trọng nhằm tạo điều kiện cho các nước tham gia vào phân công lao động quốc tế, phát triển kinh tế và làm giàu cho đất nước Ngày nay, thương mại quốc tế không chỉ mang ý nghĩa đơn thuần là buôn bán
mà là sự phụ thuộc tất yếu giữa các quốc gia vào phân công lao động quốc tế Vì vậy, phải coi thương mại quốc tế như một tiền đề một nhân tố phát triển kinh tế trong nước trên cơ sở lựa chọn một cách tối ưu sự phân công lao động và chuyên môn hoá quốc tế
-Mục tiêu chương -
Sau khi học xong chương này, sinh viên sẽ:
- Hiểu được thương mại quốc tế là gì, hiểu được khái niệm cơ bản về
xuất nhập khẩu
- Trình bày được những điều kiện thanh toán quốc tế, các phương
thức thanh toán và các phương tiện thanh toán quốc tế
- Mô tả được điều kiện thương mại và phương tiện vận tải trong kinh
doanh xuất nhập khẩu
- Đánh giá được nhiệm vụ và công việc của kế toán xuất nhập khẩu
Trang 9Chương I: Những Vấn Đề Chung Về Hoạt Động Xuất Nhập Khẩu
Thương mại quốc tế một mặt phải khai thác được mọi lợi thế tuyệt đối của đất nước phù hợp với xu thế phát triển và quan hệ kinh tế quốc tế Mặt khác, phải tính đến lợi thế tương đối có thể được theo quy luật chi phí cơ hội Phải luôn luôn tính toán cái có thể thu được so với cái giá phải trả khi tham gia vào buôn bán và phân công lao động quốc tế để có đối sách thích hợp Vì vậy để phát triển thương mại quốc tế có hiệu quả lâu dài cần phải tăng cường khả năng liên kết kinh tế sao cho mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau ngày càng lớn
b Kinh doanh xuất nhập khẩu
Hoạt động kinh doanh xuất – nhập khẩu là hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa các tổ chức, cá nhân Việt Nam với các tổ chức, cá nhân ở nước ngoài thông qua mua bán Sự trao đổi đó là một hình thức của mối quan hệ xã hội và phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế giữa những người sản xuất hàng hóa riêng biệt của các quốc gia dựa trên nền tảng lý thuyết là quy luật lợi thế so sánh (hoặc lý thuyết về lợi thế so sánh) Lý thuyết này khẳng định nếu mỗi nước chuyên môn hóa vào các sản phẩm mà nước đó có lợi thế so sánh (hoặc có hiệu quả sản xuất so sánh cao nhất) thì thương mại sẽ có lợi cho cả hai bên Nguồn gốc của thương mại quốc tế còn do sự chênh lệch giữa các nước về chi phí cơ hội của hàng hóa tạo ra Ngoài ra, sự khác nhau về sở thích và mức cầu cũng là một nguyên nhân khác để có giao dịch buôn bán giữa các nước
Muốn giao dịch có kết quả, công tác chuẩn bị giao dịch phải hết sức chu đáo, và thận trọng, hiểu biết về khách hàng vì hiệu quả của giao dịch phụ thuộc phần lớn vào công tác chuẩn bị Công tác chuẩn bị giao dịch gồm các bước như sau:
+ Nghiên cứu tiếp cận thị trường: Nghiên cứu tiếp cận thị trường là
nhằm nhận biết sản phẩm xuất nhập khẩu phù hợp với thị trường tiêu thụ, thông qua đó doanh nghiệp sẽ lựa chọn những mặt hàng kinh doanh có hiệu quả cao nhất
Trang 10Chương I: Những Vấn Đề Chung Về Hoạt Động Xuất Nhập Khẩu
+ Quá trình giao dịch đàm phán: Để tiến tới ký kết hợp đồng mua bán
hàng hóa, các bên thường phải trải qua một quá trình thương lượng với nhau về các điều kiện giao dịch
+ Phương thức giao dịch: Sau khi đặt hàng, người mua hiểu biết các cách
thức giao dịch trên thị trường thế giới, bởi vì các hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu được tiến hành theo những cách thức nhất định Mỗi cách thức giao dịch đều có các thủ tục tiến hành, thao tác và những chứng từ cần thiết cho riêng
nó Người ta còn gọi những cách thức giao dịch đó là các phương thức giao dịch mua bán, mỗi phương thức đều có đặc điểm riêng và có cách thức tiến hành riêng Có một số phương thức giao dịch mua bán phổ biến như: Giao dịch thông thường, giao dịch qua trung gian, buôn bán đối lưu, đấu giá quốc tế và đấu thầu quốc tế
1.1.2 Những điều kiện thanh toán quốc tế
a Điều kiện về tiền tệ thanh toán
Khác với nội thương, trong ngoại thương liên quan đến ít nhất là hai loại đồng tiền khác nhau và mục tiêu tiền tệ của người xuất khẩu và người nhập khẩu cũng không giống nhau Chẳng hạn người xuất khẩu muốn được thanh toán hợp đồng bằng đồng tiền này trong khi người nhập khẩu lại muốn chi trả bằng đồng tiền khác Ngoài ra, sức mua của đồng tiền cũng có thể thay đổi thậm chí biến động mạnh giữa hai thời điểm ký kết hợp đồng và thanh toán Cho nên cần thiết phải có những điều kiện tiền tệ thanh toán trong quan hệ ngoại thương
Điều kiện tiền tệ là những điều kiện mà hai bên thỏa thuận đưa ra bao gồm việc lựa chọn đồng tiền tính toán và đồng tiền thanh toán cũng như quy định cách xử lý như thế nào khi có sự biến động sức mua của các đồng tiền đó
Đồng tiền tính toán (Account currency) là đồng tiền dùng để biểu hiện giá
cả và xác định trị giá hợp đồng mua bán, có thể là đồng tiền của nước xuất khẩu, cũng có thể là đồng tiền của nước nhập khẩu hay đồng tiền của nước thứ ba Tuy