NỘI DUNG Cách đây 77 năm - tháng 8/1945, cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền của nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng đã nổ ra trên toàn quốc và nhanh chóng giành được những th
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
HỌC PHẦN: LỊCH SỬ ĐẢNG
MÃ HỌC PHẦN: POLI200421 – Đợt 2
ĐỀ TÀI:
PHÂN TÍCH NGHÊ THUẬT NẮM THỜI CƠ GIÀNH CHÍNH QUYỀN CỦA ĐẢNG TRONG CÁCH MẠNG
THÁNG 8 NĂM 1945
NHÓM 4 GIẢNG VIÊN: ThS TÔ THỊ HẠNH NHÂN
Trang 2A GIỚI THIỆU THÀNH VIÊN
Thành viên nhóm 4:
46.01.101.008 Phạm Quốc Bảo (Nhóm Trưởng)
B NỘI DUNG
Cách đây 77 năm - tháng 8/1945, cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền của nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng đã nổ ra trên toàn quốc và nhanh chóng giành được những thắng lợi vẻ vang, ít tổn thất đồng thời mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch
sử dân tộc - kỷ nguyên của độc lập, tự do và hạnh phúc Đó không phải là một thắng lợi
“ăn may”, mà là một quá trình chuẩn bị công phu, lâu dài và khoa học của dân tộc Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Một trong những yếu tố góp phần làm nên thắng lợi to lớn là bài học về chớp thời cơ và vận dụng đúng thời cơ cách mạng
I) LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỜI CƠ CÁCH MẠNG
1) Khái niệm, vai trò của thời cơ
Thời cơ là thời gian, điều kiện, hoàn cảnh chủ quan và khách quan mang yếu tố thuận lợi để tiến hành thắng lợi một việc gì đó Trong chiến tranh, vấn đề thời cơ là vấn
đề vô cùng quan trọng Bởi vì, bên nào nắm được thời cơ thì chắc chắn bên đó sẽ giành được thắng lợi và Cách mạng tháng 8 năm 1945 chính là một minh chứng về việc chớp thời cơ Cách mạng
Thời cơ, một khái niệm rất quan trọng gắn liền với sự thành bại của mỗi cá nhân, của các đảng phái chính trị và của mỗi cộng đồng với những quy mô khác nhau Hồ Chí Minh đã xác định tầm quan trọng có tính khái quát của khái niệm đó qua hai câu thơ trong bài thơ Học đánh cờ:
Lạc nước, hai xe đành bỏ phí,
Gặp thời, một tốt cũng thành công.(1)
Trong cuộc sống thường nhật ta còn bắt gặp một số khái niệm khác có nghĩa tương tự như “vận hội”, “cơ hội” Liên quan tới chủ đề Cách mạng tháng Tám năm 1945 đang bàn ở đây, xin được dùng khái niệm phổ biến và thông dụng nhất là “thời cơ” Vậy,
Trang 3thế nào là thời cơ và tại sao nó trở thành bài học lớn, bài học đi cùng năm tháng, bài học xuyên nhiều thế kỷ mà mỗi người, đặc biệt những người đứng đầu các đảng phái chính trị, đứng đầu xã tắc cần phải học thuộc nó và biết vận dụng nó trong đời sống chính trị - kinh tế của đất nước?
Như trên đã nói, thời cơ xuất hiện và tồn tại trong một khoảng thời gian nhất định
Hoàn cảnh thuận lợi đến trong một thời gian nhắn, đảm bảo một việc nào đó nào đó có thể tiến hành có kết quả
Thời cơ là một khái niệm rất quan trọng, gắn liền với sự thành bại của mỗi cá nhân, của các đảng phái chính trị và của mỗi cộng đồng với những quy mô khác nhau, khi ta biết tận dụng được hết những thuận lợi để đem đến thành công
2) Mối quan hệ giữa điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan trong nghệ thuật nắm thời cơ
Ôn lại bài học về thời cơ cách mạng trong bối cảnh quốc tế và đất nước hiện nay càng có ý nghĩa quan trọng Thế giới hiện nay đang tồn tại đan xen cả thời cơ và nguy cơ, thuận lợi và thách thức Đảng ta đã chỉ rõ những thời cơ, thuận lợi lớn là:
Hòa bình, hợp tác và phát triển là xu thế chủ yếu của thế giới ngày nay; cuộc cách mạng khoa học - công nghệ,
Nền kinh tế tri thức, quá trình toàn cầu hóa đang tạo điều kiện chưa từng có cho các quốc gia xích lại gần nhau, tăng cường hội nhập, phát huy lợi thế;
Xu hướng dân chủ hóa đời sống xã hội đang tạo điều kiện thuận lợi cho các quốc gia, tổ chức, cá nhân khẳng định và phát huy vai trò, vị trí của mình
Bên cạnh đó, không ít những nguy cơ, khó khăn, thách thức mà chúng ta đang phải đối mặt, đó là các thế lực phản động tăng cường chiến lược diễn biến hòa bình chống phá nước ta; sự cạnh tranh giữa các quốc gia ngày càng khốc liệt hơn, trong khi đó nội tại KT-XH của ta còn nhiều bất cập, yếu kém; nguy cơ tụt hậu càng xa; nhiều yếu tố phức tạp nảy sinh có tác động tiêu cực đến sự giữ vững định hướng XHCN; đặc biệt tình trạng tham nhũng, lãng phí, tệ nạn, tiêu cực xã hội vẫn còn diễn biến phức tạp làm xói mòn niềm tin của nhân dân về sự lãnh đạo của Đảng và chế độ…
Những thời cơ và nguy cơ nêu trên đang tồn tại một cách khách quan và có những yếu tố còn dưới dạng tiềm năng, việc có phát huy được thời cơ, hạn chế nguy cơ, thách thức hay không lại phụ thuộc vào chính nhân tố chủ quan, do nhân tố chủ quan quyết định; trong đó đặc biệt nhấn mạnh vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành và tổ chức triển khai thực hiện của bộ phận tham mưu, lãnh đạo Đặc biệt, cuộc khủng hoảng, suy thoái
Trang 4kinh tế thế giới đang diễn ra hiện nay không chỉ là một thách thức lớn, mà đồng thời cũng
mở ra một thời cơ, cơ hội, vận hội mới cho tất cả các quốc gia trên thế giới, nhất là những nước đang phát triển như Việt Nam Tuy nhiên, muốn tận dụng được thời cơ đòi hỏi chúng ta phải đảm bảo giữ được sự ổn định, tăng trưởng kinh tế hợp lý, khắc phục triệt để những bất cập, yếu kém trên tất cả các lĩnh vực, tăng cường thực lực để vượt qua khủng hoảng và khi có thời cơ sẽ dồn toàn lực, tăng tốc, phát triển mạnh mẽ, không để nước khác vượt lên cản đường, các thế lực thù địch lợi dụng chống phá Lúc này hơn bao giờ hết, vấn đề nắm bắt và tận dụng chớp thời cơ càng phải được coi trọng
II) BỐI CẢNH LỊCH SỬ
1) Tình hình quốc tế
Vào lân cận năm 1945, cuộc Thế chiến II đang dần đi đến hồi kết:
Giai đoạn: Cuộc phản công của quân Mĩ - Anh ở mặt trận châu Á - Thái Bình Dương.
Ở chiến trường châu Á - Thái Bình Dương, sau trận thắng ở Guađancanan (từ tháng 8-1942 đến tháng 1-1943), Mĩ chuyển sang phản công trên toàn chiến trường Mở đầu là việc tái chiếm quần đảo Salômông bằng chiến thuật “nhảy cóc” (từ
tháng 1 đến tháng 11-1943)
Ở khu vực chung Thái Bình Dương, quân Mĩ lần lượt chiếm các đảo Ginbe (11-1943) và Mácsan (2-1944) Dùng chiến thuật “nhảy cừu”, quân Mĩ đánh vào đảo
Saipan để chiếm quần đảo Marian tháng 6-1944, hải quân Nhật bị thiệt hại mất 3 tàu sân bay và hơn 400 máy bay
Ở Tây Nam Thái Bình Dương, quân Mĩ đánh chiếm lại Tân Ghinê (từ tháng 9-1943 đến tháng 7-1944) Chiến cuộc giành lại Philippin được bắt đầu bằng cuộc đổ bộ
vào đảo Lâycơ, diệt 7 vạn quân Nhật (tháng 10-tháng 12-1944) Chủ lực hải quân Nhật bị tiêu diệt nặng nề trong trận hải chiến ở vùng biển Philippin: mất 4 tầu sân bay, 4 thiết giáp hạm, 14 tầu tuần tiễu, 32 tầu phóng ngư lôi và 11 tầu ngầm; về phía Mĩ, mất 4 tầu sân bay, 6 tầu chống ngư lôi, 3 tầu phóng ngư lôi, 1 tầu vận tải và 7 tầu ngầm
=> Đây là trận hải chiến lớn nhất trong Chiến tranh thế giới thứ hai và qua trận này lực lượng hải quân Nhật hầu như bị kiệt quệ Cuộc chiến đấu ở Philippin kéo dài tới 4-1945, Mĩ mới thu được thắng lợi, diệt 20 vạn quân Nhật.
Tại Đông Nam Á, đầu năm 1943, nhằm phối hợp với cuộc tấn công của Mĩ ở Thái
Bình Dương, liên quân Anh - Ấn và liên quân Mĩ - Hoa đã tiến vào Miến Điện, còn quân
Nhật tràn qua biên giới Ấn Độ Cuộc tấn công của Nhật Bản vào Ấn Độ từ tháng 3 đến tháng 7-1944 đã bị đánh bại, một nửa trong số 15 vạn quân tham chiến bị tiêu
Trang 5diệt Quân Đồng minh tiếp tục tấn công ở Miến Điện, đến ngày 2-5-1945 giải phóng được thủ đô Rangun và 3 tháng sau, quét sạch quân Nhật khỏi nước này (diệt 20 vạn quân Nhật).
Những trận đánh cuối cùng của Mĩ ở Thái Bình Dương là đánh chiếm đảo Ivôgima (tháng 2 đến tháng 3-1945) và đảo Ôkinaoa (25-3-1945) nằm ở cửa ngõ đi vào Nhật Bản Đảo Ôkinaoa là một pháo đài rất kiên cố, án ngữ cửa ngõ đi vào đất Nhật (cách đất Nhật 600km), có quan hệ “sinh tử’ đến vận mệnh đế quốc Nhật nên quân Nhật chống cự rất kịch liệt Ở đây quân Nhật chỉ có 8 vạn người Mĩ đã phải huy động 45 vạn quân, 1317 tầu chiến, 1727 máy bay Qua 3 tháng chiến đấu ác liệt, ngày 21-6-1945, quân Mĩmới chiếm được Ôkinaoa, nhưng phải chịu thiệt hại nặng nề (riêng máy bay đã mất hơn 1000 chiếc)
Ngoài ra, từ mùa thu 1944, máy bay Mĩ đã tiến hành ném bom ác liệt ở 70 thành phố Nhật, như Ôsaka, Nagôya, Yôkôhama … và nhất là thủ đô Tôkiô bị tàn phá nặng nề (riêng cuộc ném bom napan đêm 9-3-1945 đã giết chết hàng vạn người).
Giai đoạn: Liên Xô tham chiến Nhật Bản đầu hàng không điều kiện
Khi chiến tranh Thái Bình Dương bùng nổ, do đã kí với Nhật ''Hiệp ước trung lập''
(13-4-1941), Liên Xô đã đứng ngoài cuộc chiến Tại Hội nghị Ianta (2-1945), theo đề nghị của Mĩ, Anh, Liên Xô đã chấp thuận tham gia chiến tranh chống Nhật 3 tháng sau khi chiến tranh kết thúc ở châu Âu.
Ngày 8-8-1945, Liên Xô đã tuyên chiến với Nhật Bản Sáng ngày 9-8-1945,
Hồng quân Liên Xô, với lực lượng 1,5 triệu quân (3 phương diện quân), 5500 xe tăng,
3900 máy bay, 2600 hạm đội Thái Bình Dương, đã mở cuộc tấn công như vũ bão vào đạo quân Quan Đông của Nhật Bản (gồm 70 vạn quân chủ lực Nhật và hơn 30 vạn quân ngụy của “Mãn Châu Quốc”, Nội Mông, Tuy Viễn…) đóng trải ra trên một trận tuyến kéo dài hơn 4500 km từ Bắc Triều Tiên, Đông - Bắc Trung Quốc tới Nam đảo Xakhalin và quần đảo Curin với việc giao thông, vận chuyển hết sức khó khăn
Trước khi Liên Xô tiến quân đánh Nhật, ngày 6-8, Mĩ thả bom nguyên tử xuống Hirôsima và ngày 9-8, quả bom nguyên tử thứ hai được thả xuống Nagadaki, hủy diệt 2 thành phố này và làm chết hàng chục vạn thường dân vô tội (theo thống
kê của Nhật Bản, số người chết ở Hirôsima là 247.000 người và Nagadaki - 200.000 người, chưa kể những người bị nhiễm xạ chết sau này)
3 giờ sáng ngày 10-8, Chính phủ Nhật gửi cho Mĩ, Anh, Trung Quốc và Liên
Xô bản đề nghị xin chấp nhận đầu hàng theo Tuyên cáo Pốtxđam (công bố ngày
Trang 626-7-1945, kêu gọi Nhật Bản đầu hàng nhưng Nhật khước từ) Liên Xô, Mĩ, Anh, Trung
Quốc đã buộc Nhật phải đầu hàng vô điều kiện.
Ngày 14-8-1945, Nhật hoàng tuyên bố đầu hàng không điều kiện các nước Đồng minh Tuy thế, Bộ tư lệnh đạo quân Quan Đông không chịu đầu hàng, vẫn tiếp tục chống cự quyết liệt với quân đội Liên Xô Ngày 18-8, Hồng quân mới đổ bộ
lên được quần đảo Curin và ngày 20-8, đánh chiếm các thành phố lớn ở Đông Bắc Trung Quốc (Cáp Nhĩ Tân, Cát Lâm, Trường Xuân); ngày 23-8, chiếm Đại Liên và Lữ Thuận
Ngày 19-8, viên tư lệnh đạo quân Quan Đông chấp nhận đầu hàng Nhưng ở một số nơi, quân đội Liên Xô vẫn phải tiếp tục chiến đấu khoảng 2 tuần lễ nữa mới đánh bại hoàn toàn quân địch (giết 8 vạn quân, bắt 60 vạn tù binh Nhật, trong đó có Tư lệnh đạo quân Quan Đông và 148 tướng lĩnh khác).
Kết luận: Có thể nói rằng việc đánh bại chủ nghĩa quân phiệt Nhật là kết quả của
cả một quá trình chiến đấu nhiều năm của các nước Đồng minh và nhân dân các nước bị Nhật thống trị, còn việc buộc Nhật Bản phải đầu hàng không điều kiện ngày 14-8-1945 là
do những nhân tố sau đây:
-Sự sụp đổ của chủ nghĩa phát xít Đức và ltalia ở châu Âu đã làm cho Nhật mất đi một chỗ dựa và đặt Nhật vào thế tuyệt vọng
-Sự thất bại trên các đảo Thái Bình Dương, ở Đông Nam Á; sự thiệt hại nặng
nề về hải quân, không quân trong những trận hải chiến với Mĩ; việc oanh tạc liên tiếp, dữ dội của không quân Mĩ kéo dài nhiều tháng xuống 70 thành phố lớn của Nhật (kể cả thủ đô Tôkiô); việc Mĩ chiếm được đảo Ôkinaoa, cửa ngõ đi vào Nhật Bản; 2 quả bom nguyên tử hủy diệt hai thành phố Hirôsima và Nagadaki, dù là một tội ác man rợ nhưng cũng đã gay ra tâm lí hoảng sợ và làm suy sụp tinh thần của giới cầm quyền Nhật Bản
-Việc Liên Xô tham chiến ở Viễn Đông và xuất kích với một lực lượng rất hùng hậu đã đặt Nhật Bản vào một thế thất bại hoàn toàn không tránh khỏi được -Ở Trung Quốc, quân giải phóng nhân dân đã chuyển sang tổng phản công và
ở nhiều nước Đông Nam Á khác, phong trào chống Nhật đang lên sôi sục (Việt Nam, Inđônêxia, Mã Lai, Miến Điện)
-Sức ép của nhân dân Nhật Bản và áp lực của phái “chủ hàng” trong nội bộ giới cầm quyền Nhật
2) Tình hình trong nước
Giai đoạn từ tháng 9/1939 đến 9/3/1945
- Từ tháng 9/1939 đến 5/1941
Trang 7Dựa theo dự đoán của Đảng, thông qua các Hội nghị Trung ương lần thứ 6, tháng 9/1939 và Hội nghị Trung ương lần thứ 8, tháng 5/1941, Trung ương đảng đã đề ra, hoàn chỉnh đường lối chung của cách mạng Việt Nam, Đông Dương và chủ trương đường lối về vấn đề chính quyền trong thời kỳ vận động cách mạng tháng Tám năm 1945.
Ngày 19/5/1941, Mặt trận Việt Minh chính thức thành lập, công bố Tuyên ngôn,
Chương trình, Điều lệ đoàn kết hết thảy lực lượng yêu nước toàn dân tộc đánh đuổi Pháp – Nhật cứu nước
- Từ tháng 5/1941 đến 9/3/1945
Dưới sự lãnh đạo của Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng Mặt trận Việt Minh vận động, tổ chức quần chúng tham gia các hoạt động cứu quốc, chuẩn bị lực lượng chính trị, vũ trang, xây dựng căn cứ địa tổ chức của Mặt trận Việt Minh được xây
dựng, phát triển ở cứ địa Cao – Bắc – Lạng, Hà – Tuyên – Thái (Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên), phát triển xuống các tỉnh trung du, đồng bằng Bắc bộ, Trung bộ
15/11/1942, Tổng bộ Việt Minh ra bản Chỉ thị, trong đó chỉ ra 3 bước khởi nghĩa giành chính quyền ở nước ta: “Vấn đề chính quyền của cách mạng ở xứ ta có 3 bước:
a) Lúc vũ trang khởi nghĩa lấy được một địa phương phải thành lập ngay được chính phủ nhân dân địa phương ấy Trừ bọn Việt gian và bọn phản
động ra, toàn dân nam, nữ trong địa phương từ 18 tuổi trở lên, đều có quyền tuyển cử và ứng cử để bầu ra chính phủ nhân dân địa phương Chính phủ nhân dân địa phương làm ngay những việc sau này: Bỏ sưu thuế và bỏ phu; cho nhân dân tự do; tổ chức công việc lợi ích cho dân như giáo dục, canh nông, buôn bán, v.v Tổ chức quân sự để đeo đuổi cuộc khởi nghĩa
b) Lúc vũ trang khởi nghĩa lấy được một địa phương khá to thì thành lập chính phủ nhân dân lâm thời toàn quốc
c) Lúc vũ trang khởi nghĩa, lấy được toàn quốc thì thành lập chính phủ nhân dân chính thức toàn quốc do toàn dân bầu ra.”
Cuối năm 1944 đầu năm 1945, dưới ách thống trị bóc lột nặng nề của Pháp – Nhật
đã dẫn đến hậu quả nặng nề chính là xảy ra nạn đói khủng khiếp làm hơn 2 triệu đồng
bào miền Bắc chết đói
Kết luận: dựa vào những sự kiện xảy ra trên Đảng ta đã nêu rõ những điều kiện
phát động khởi nghĩa thành công – các dấu hiệu của thời cơ:
Trang 81 Mặt trận cứu quốc đã thống nhất được toàn quốc.
2 Nhân dân không thể sống nữa dưới ách thống trị của Pháp – Nhật
đỉnh điểm là nạn đói năm 1945 Họ đã sẵn sàng hy sinh bước vào con đường khởi nghĩa
3 Phe thống trị Đông Đương đã bước vào cuộc khủng hoảng phổ thông đến cực điểm vừa về kinh tế, chính trị lẫn quân sự (Nhật đang bị thua thảm
hại trong cuộc chiến thế giới thứ hai)
4.Những điều kiện khách quan thuận lợi cho cuộc khởi Đông Dương
như quân Tàu đại thắng quân Nhật, hai phe Pháp – Nhật có sự mẫu thuẫn nội
bộ gay gắt và Nhật có ý đồ lật đổ chính quyền Pháp
Giai đoạn từ 9/3 đến 14/8/1945
Mâu thuẫn giữa Nhật – Pháp ngày càng tăng cao Ngày 9/3/1945, Nhật đảo chính Pháp để nắm độc quyền Đông Dương Cách mạng Đông Dương chỉ còn một kẻ thù là
Nhật Nhưng Nhật vẫn còn mạnh nên thời cơ vẫn chưa chín muồi Lãnh đạo nhân dân tiếp tục đẩy mạnh công việc chuẩn bị mọi mặt cho tổng khởi nghĩa giành chính quyền toàn quốc khi thời cơ chín muồi
Giữa tháng 4/1945, Hội nghị quân sự cách mạng Bắc họp quyết định phát triển lực lượng vũ trang việt Nam giải phóng quân thành lực lượng nòng cốt, xây dựng chiến khu chống Nhật, …
16/4/1945, Tổng bộ Việt Minh ra Chỉ thị về việc hướng dẫn tổ chức Ủy ban dân tộc giải phóng các cấp và trong phạm vi cả nước lập Ủy ban dân tộc giải phóng Việt
Nam
15/5/1945, Việt Nam giải phóng quân được thành lập.
4/6/1945, Khu giải phóng Việt Bắc ra đời gồm các tỉnh Cao – Bắc – Lạng – Hà – Tuyên – Thái (Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên)
Kết luận: giai đoạn này Đảng đã chuẩn bị sẵn sàng về mọi mặt chờ đợi thời cơ
chín muồi cho cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền
Tổng khởi nghĩa giành chính quyền toàn quốc thắng lợi (14/8-2/9/1945)
Trung tuần tháng 8, thời cơ chín muồi do Nhật bị tổn hại nặng nề bởi hai bom
nguyên tử của Mỹ và Nhật tuyên bố đầu hàng theo Tuyên bố Pốtxđam của phe Đồng Minh khiến cho quân đội Nhật đang đóng quân ở Việt Nam hoang mang
Đêm 13/8, Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc được thành lập, ra Quân lệnh số 1 phát động tổng khởi nghĩa.
Trang 914/8 -15/8, Hội nghị đại biểu Đảng quyết định tổng khởi nghĩa giành chính quyền trước khi quân Đồng Minh tiến vào Đông Dương
16/8 – 17/8, Đại biểu Quốc dân Tân Trào họp do Hồ Chí Minh chủ trì, hưởng ứng quyết định tổng khởi nghĩa giành chính quyền toàn quốc của Đảng Cử ra Ủy ban dân tộc giải phóng Việt Nam (chính phủ lâm thời) do Chủ Tịch Hồ Chí Minh làm Chủ
tịch lãnh tạo tổng khởi nghĩa giành chính quyền
14/8 – 28/8, chỉ trong vòng 2 tuần Tổng khởi nghĩa giành độc lập và chính quyền toàn quốc thắng lợi.
30/8, Ủy ban dân tộc giải phóng Việt Nam yêu cầu vua Bảo Đại thoái vị, báo hiệu
chính quyền nhà nước phong kiến Việt Nam sụp đổ đồng thời cũng dập tắt một đầu mối quan trọng mà các thế lực đế quốc, phản động muốn duy trì, sử dụng để mưu toan chống phá chính quyền cách mạng
2/9, tại quảng trường Ba Đình Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản tuyên ngôn khai sinh
ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng Hòa, nhà nước Dân chủ Nhân dân đầu tiên ở Đông
Nam Á
III) THỜI CƠ TRONG CÁCH MẠNG THÁNG 8 NĂM 1945.
1) Đảng lãnh đạo Nhân dân nắm thời cơ trong Cách mạng Tháng 8 năm 1945
Thời cơ khởi nghĩa giành chính quyền là thời điểm hội tụ những điều kiện chủ quan và khách quan chín muồi cho phép phát động cuộc tổng khởi nghĩa giành thắng lợi Thời cơ đến nhanh, chín muồi nhanh và trôi qua rất nhanh Muốn có thời cơ thì phải biết tạo ra thời cơ và khi thời cơ đến thì phải tận dụng và tranh thủ thời cơ, không được bỏ lỡ Xác định mục tiêu đúng mà không có thời cơ, hay không biết chủ động tạo ra thời cơ, thì không thể tiến hành Tổng khởi nghĩa thắng lợi
Tư tưởng lớn ấy được Chủ tịch Hồ Chí Minh khái quát bằng những câu thơ trong bài Học
đánh cờ trích trong tác phẩm Nhật ký trong tù của Người:
“Phải nhìn cho rộng, suy cho kỹ, Kiên quyết, không ngừng thế tấn công;
Lạc nước, hai xe đành bỏ phí, Gặp thời, một tốt cũng thành công”
Đảng lãnh đạo nhân dân nắm bắt thời cơ như thế nào?
Trang 10Sự nhận định về thời cơ chính xác của Đảng và chủ tịch Hồ Chí Minh:
(Sự khẳng định chắc chắn về cuộc chiến Tháng 8) Tháng 5/1941, lúc thế chiến
thứ đang bắt đầu diễn ra sôi nổi, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ Tám
do Hồ Chí Minh chủ trì đã phân tích tình hình thế giới đang bị tác động sâu sắc bởi cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai và khẳng định rằng: “Nếu cuộc đế quốc chiến tranh lần trước
đã đẻ ra Liên Xô, một nước xã hội chủ nghĩa thì cuộc đế quốc chiến tranh lần này sẽ đẻ ra nhiều nước xã hội chủ nghĩa, sẽ do đó mà cách mạng nhiều nước thành công” Còn đối với cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng chủ trương “phải thay đổi chiến lược” và đặt mục tiêu lên hàng đầu đó là phải tập trung tất cả mọi lực lượng yêu nước trong dân tộc nhằm vào việc là đánh đuổi phát xít Nhật - Pháp giành lại độc lập cho
Tổ quốc, dân tộc
(Điều kiện để thời cơ xuất hiện) Và trong Hội nghị Trung ương 8, Đảng ta cho
rằng “Cuộc cách mạng Đông Dương phải kết liễu bằng một cuộc khởi nghĩa võ trang” và phải có năm điều kiện phát động khởi nghĩa thành công:
Một là, xây dựng, phát triển và củng cố Mặt trận dân tộc thống nhất chống
phát xít Nhật - Pháp ở khắp nơi
Hai là, gây một phong trào đấu tranh rộng rãi và quyết liệt để cứu nước, cứu
dân
Ba là, chuẩn bị lực lượng vũ trang, phát triển và củng cố các đội tự vệ, các
đơn vị du kích, thành lập, phát triển và củng cố các căn cứ địa du kích Tuyên truyền binh lính của đế quốc
Bốn là, vũ trang lý luận và kinh nghiệm khởi nghĩa giành chính quyền cho cán
bộ, đảng viên, nghiên cứu kinh nghiệm của các cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn, Nam Kỳ,
Đô Lương
Năm là, củng cố và phát triển Đảng ở cả thành thị và nông thôn, phải xây
dựng cho được những cơ sở của Đảng và cơ sở cứu quốc ở các nơi tập trung công nhân, các đường giao thông chiến lược
=> Những điều kiện trên giúp tăng cường thực lực cách mạng và làm chuyển biến tình hình so sánh lực lượng có lợi cho ta, và ta thấy được thời cơ không phải tự nó xuất hiện mà phải có điều kiện bảo đảm cho nó xuất hiện
Đảng ta luôn xem xét việc xuất hiện một thời cơ chiến lược bao giờ cũng tùy thuộc vào hàng loạt điều kiện: điều kiện khách quan và chủ quan, đó là những bối cảnh hiện giờ
ở trong và ngoài nước