Trong nhiều năm qua, hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS Thới Bình, tỉnh Cà Mau đã đạt được những kết quả quan trọ
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
LÂM NGỌC HẢI
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC
CƠ SỞ HUYỆN THỚI BÌNH TỈNH CÀ MAU
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Đà Nẵng - Năm 2021
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
LÂM NGỌC HẢI
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA
ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA
HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC
CƠ SỞ HUYỆN THỚI BÌNH TỈNH CÀ MAU
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là đề tài nghiên cứu do tôi thực hiện và hoàn toàn chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình
Các số liệu và kết luận nghiên cứu trình bày trong luận văn chƣa đƣợc công
bố ở các đề tài nghiên cứu khác
Tác giả
Lâm Ngọc Hải
Trang 6MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
TÓM TẮT ii
MỤC LỤC iv
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ix
DANH MỤC CÁC BẢNG x
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ xii
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 3
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3
4 Giả thuyết khoa học 4
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4
6 Phạm vi nghiên cứu 4
7 Các phương pháp nghiên cứu 4
8 Cấu trúc của luận văn 5
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 7
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7
1.1.1 Các nghiên cứu nước ngoài 7
1.1.2 Các nghiên cứu trong nước 8
1.2 Các khái niệm chính của đề tài 10
1.2.1 Quản lý 10
1.2.2 Quản lý giáo dục 11
1.2.3 Kiểm tra, đánh giá 12
1.2.4 Phát triển, phát triển năng lực 13
1.2.5 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh 14
1.2.6 Quản lý hoạt độngkiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 14
1.3 Lý luận về hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực của học sinh THCS 14
1.3.1 Vị trí, vai trò của kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực trong quá trình dạy học 14
Trang 71.3.2 Nguyên tắc, đặc điểm kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 15 1.3.3 Mục đích kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 17 1.3.4 Nội dung kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 17 1.3.5 Phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 19 1.3.6 Quy trình tiến hành kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 21 1.4 Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường trung học cơ sở 21 1.4.1 Lập kế hoạch kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 21 1.4.2 Tổ chức thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 23 1.4.3 Chỉ đạo thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 24 1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 24 1.4.5 Phối hợp giữa các lực lượng trong quản lý hoạt động KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 25 1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường trung học cơ sở 26 1.5.1 Quy định pháp lý về KT, ĐG kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực 26 1.5.2 Nhận thức, trình độ năng lực và phẩm chất của cán bộ quản lý nhà trường 26 1.5.3 Nhận thức, năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ giáo viên 26 1.5.4 Về chất lượng học sinh 27 1.5.5 Hệ thống cơ sở vật chất, thiết bị, tài chính 27 1.5.6 Ứng dụng CNTT trong KT, ĐG kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực 28 1.5.7 Sự phối hợp của các đơn vị trong KT, ĐG kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực 28
Trang 8TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 28
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN THỚI BÌNH TỈNH CÀ MAU 29
2.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, văn hóa, kinh tế, chính trị - xã hội và tình hình giáo dục tại huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau 29
2.1.1 Khái quát về điều kiện tự nhiên, văn hóa, kinh tế, chính trị - xã hội tại huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau 29
2.1.2 Tình hình giáo dục huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau 31
2.2 Khái quát hoạt động khảo sát 32
2.2.1 Mục đích khảo sát 32
2.2.2 Nội dung khảo sát 32
2.2.3 Khách thể khảo sát 33
2.2.4 Cách thức xử lý kết quả khảo sát 33
2.3 Thực trạng về hoạt động kiểm tra – đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực của học sinh ở các trường THCS trên địa bàn huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau 33
2.3.1 Thực trạng nhận thức về kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 33
2.3.2 Thực trạng thực hiện mục tiêu kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 35
2.3.3 Thực trạng nội dung kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 37
2.3.4 Thực trạng phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 40
2.3.5 Thực trạng quy trình kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 42
2.4 Thực trạng về quản lý hoạt động kiểm tra – đánh giá kết quả học tập của học sinh các trường THCS trên địa bàn huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau 45
2.4.1 Thực trạng xây dựng kế hoạch kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường trung học cơ sở huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau 45
2.4.2 Thực trạng tổ chức thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường trung học cơ sở huyện Thới bình, tỉnh Cà Mau 48
Trang 92.4.3 Thực trạng chỉ đạo thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường trung học cơ sở huyện Thới
Bình, tỉnh Cà Mau 50
2.4.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường trung học cơ sở huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau 53
2.5 Thực trạng quản lý tổ chức kiểm tra (thường xuyên, giữa kỳ, cuối học kỳ) 55
2.6 Thực trạng phân tích, đánh giá kết quả kiểm tra – đánh giá, sự điều chỉnh, cải tiến quá trình dạy học 58
2.6.1 Kết quả đạt được 58
2.6.2 Một số hạn chế và nguyên nhân 58
2.7 Thực trạng quản lý, chỉ đạo của Hiệu trưởng đối với công tác kiểm tra – đánh giá kết quả học tập của học sinh 60
2.8 Đánh giá về thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra – đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực của học sinh ở các trường THCS trên địa ban huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau 61
TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 62
CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA – ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN THỚI BÌNH TỈNH CÀ MAU 63
3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 63
3.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu 63
3.1.2 Đảm bảo tính hệ thống và đồng bộ 63
3.1.3 Đảm bảo tính kế thừa và phát triển 63
3.1.4 Đảm bảo tính thực tiễn 64
3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 64
3.2 Các biện pháp đổi mới quản lý hoạt động kiểm tra – đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực của học sinh ở các trường THCS trên địa bàn huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau 64
3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức cho CBQL, giáo viên, CMHS và học sinh của trường THCS về vai trò của KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 64
3.2.2 Lập kế hoạch KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực học sinh khoa học, toàn diện 67
Trang 103.2.3 Tập huấn năng lực của CBQL và GV về quản lý HĐ KT- ĐG KQHT của
HS theo chuẩn KT- KN theo hướng đổi mới đối với GV cấp THCS 70
3.2.4 Tổ chức xây dựng kế hoạch và quy trình kiểm tra – đánh giá học sinh cấp THCS 73
3.2.5 Biện pháp Quản lý xây dựng cấu trúc đề, viết câu hỏi kiểm tra - đánh giá học sinh cấp THCS 78
3.2.6 Chỉ đạo việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh 80
3.2.7 Tăng cường xây dựng cơ sở vật chất và các điều kiện cho kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh 81
3.3 Mối quan hệ của các biện pháp 82
3.4 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 83
3.4.1 Tổ chức khảo nghiệm 83
3.4.2 Kết quả khảo nghiệm 83
TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 88
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 90
TÀI LIỆU THAM KHẢO 93 PHỤ LỤC
QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (Bản sao)
Trang 11DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BGH : Ban giám hiệu CBQL : Cán bộ quản lý CMHS : Cha mẹ học sinh CNTT : Công nghệ thông tin CSVC : Cơ sở vật chất
TTCM : Tổ trưởng chuyên môn THCS : Trung học cơ sở
UBND : Ủy ban nhân dân
Trang 122.4
Nhận thức của đội ngũ CBQL, GV về mức độ hiểu biết hoạt
động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định
hướng phát triển năng lực
34
2.5
Đánh giá đội ngũ CBQL, GV về thực hiện mục tiêu kiểm tra
đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển
năng lực
35
2.6
Đánh giá của CBQL, GV về thực trạng nội dung kiểm tra đánh
giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng
lực
37
2.7
Đánh giá của CBQL, GV về thực hiện phương pháp kiểm tra
đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển
năng lực
40
2.8
Đánh giá của CBQL, GV về thực trạng quy trình kiểm tra đánh
giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng
lực
42
2.9 Thực trạng xây dựng kế hoạch kiểm tra đánh giá kết quả học tập
của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 46
2.10 Thực trạng tổ chức thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập
của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 48
2.11
Thực trạng chỉ đạo thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập
của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường
trung học cơ sở huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
50
2.12 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động kiểm tra đánh giá kết
quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực 53
2.13
Thực trạng những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động KT,
ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển
năng lực
55
Trang 13Số hiệu
3.1
Kết quả khảo sát tính cần thiết thực hiện các biện pháp quản lý
hoạt động KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định
hướng phát triển năng lực
83
3.2
Kết quả khảo sát tính khả thi thực hiện các biện pháp quản lý
hoạt động KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định
hướng phát triển năng lực
86
Trang 1439
2.2
Đánh giá của HS về thực hiện phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực
41
2.3
Thực trạng những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động
KT, ĐG quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực
Trang 15MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Xu hướng dạy học hiện nay là chuyển từ mục tiêu cung cấp tri thức sang hình thành các năng lực ở người học, hoạt động dạy hướng vào tích cực hóa người học Để đổi mới giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực người học thì đổi mới kiểm tra đánh giá sẽ được xem là một khâu đột phá Kiểm tra đánh giá là một khâu của quá trình giáo dục Từ việc thu thập và xử lý thông tin phản hồi qua kiểm tra đánh giá sẽ giúp người giáo viên điều chính phương pháp, kĩ thuật dạy học của mình, đồng thời giúp cán bộ quản lý giám sát quá trình giáo dục, phát hiện vấn đề, đưa ra các quyết định kịp thời nhằm chỉ đạo các hoạt động giáo dục Như vậy kiểm tra đánh giá góp phần vào nâng cao chất lượng giáo dục
Kiểm tra, đánh giá là một khâu quan trọng trong giáo dục, dạy học và trong công tác quản lí của nhà trường Kiểm tra, đánh giá giúp nhà trường thu được những thông tin ngược để kịp thời có những điều chỉnh phù hợp với tình hình thực tế; giúp giáo viên (GV) có những phản hồi tích cực trong việc thu thập thông tin để nắm bắt sự tiếp thu kiến thức và kĩ năng của học sinh (HS), góp phần điều chỉnh hoạt động giáo dục, dạy học của mình; giúp HS tự đánh giá trình độ của mình để hình thành động cơ học tập đúng đắn; giúp các nhà quản lí có được các thông tin cần thiết để có thể đề ra các biện pháp phù hợp và khuyến khích nhà trường có những đổi mới hợp lí nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Đặc biệt, trong bối cảnh hiện nay, kiểm tra, đánh giá là một khâu không thể thiếu được trong quá trình dạy học nhằm đảm bảo thực hiện thành công chương trình giáo dục phổ thông mới 2018
Trong thời gian qua, ở các trường trung học cơ sở (THCS) huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau, cùng các cấp quản lí và GV đã nỗ lực rất nhiều trong việc đổi mới hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập (KQHT) của HS Bên cạnh đạt được những kết quả nhất định, đáng khích lệ, vẫn còn một số GV chưa có những đổi mới mang tính hiệu quả, thiết thực Ngoài ra, công tác quản lí của hiệu trưởng đối với hoạt động kiểm tra, đánh giá KQHT của HS vẫn còn nhiều hạn chế Vì vậy, cần phải tìm ra các biện pháp quản lí hữu hiệu nhằm phát huy tối đa hiệu quả của việc đổi mới kiểm tra, đánh giá KQHT của HS THCS, góp phần thực hiện thành công nhiệm vụ giáo dục của địa phương và của ngành
Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4 tháng 11 năm 2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo” đã
đề ra các giải pháp nhằm thực hiện đổi mới giáo dục, trong đó có giải pháp: “Đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, thi, kiểm tra và đánh giá chất lượng giáo dục” Kiểm tra đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ
Trang 16động, sáng tạo và năng lực tự học của người học
Thực hiện Chỉ thị số 33/2006/CT-TTg ngày 08/9/2006 về chống tiêu cực và khắc phục bệnh thành tích trong giáo dục và phát động cuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục”
Căn cứ Hướng dẫn áp dụng ma trận đề thi theo Công văn số GDTrH, ngày 30/12/2010 về việc Hướng dẫn biên soạn đề kiểm tra vừa chú ý đến tính bao quát nội dung dạy học vừa quan tâm kiểm tra trình độ tư duy
8773/BGDĐT-Thực hiện Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020 ban hành kèm theo Quyết định 711/QĐ-TTg ngày 13/6/2012 của Thủ tướng Chính phủ chỉ rõ: "Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học"
Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày 04/11/2013 của Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương Đảng (khóa XI) “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục
và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”
Thực hiện Thông tư 26/2020/TT/BGDĐT, ngày 26/8/2020 “Về sửa đổi một số điều, khoản về Quy chế đánh giá, xếp loại học sinh trung học cơ sở và trung học phổ thông kèm theo Thông tư 58/2001/TT-BGDĐT”
Thực chất của việc đổi mới kiểm tra, đánh giá học sinh hiện nay là đổi mới cách kiểm tra đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận năng lực Cách đánh giá này đòi hỏi các nhà quản lý giáo dục, giáo viên phải có cách tiếp cận mới trong việc đánh giá học sinh phổ thông, trong đó có học sinh THCS, có biện pháp quản lý, phương pháp dạy học phù hợp với việc kiểm tra đánh giá học sinh một cách khoa học, đảm bảo tính trung thực khách quan
Trong nhiều năm qua, hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS Thới Bình, tỉnh Cà Mau đã đạt được những kết quả quan trọng, giáo viên tích cực đổi mới phương pháp dạy học hiện đại, chủ động sáng tạo chú trọng hình thành năng lực chung và riêng của học sinh, các chuyên đề chuyên môn về kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng được tập huấn, triển khai một cách chi tiết, cụ thể Công tác tổ chức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh được thực hiện chặt chẽ, đánh giá năng lực và sự tiến bộ của học sinh Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một số hạn chế như: Một bộ phận giáo viên chưa thực hiện tốt quy trình kiểm tra, đánh giá; việc kết hợp giữa các phương pháp kiểm tra chưa thường xuyên, thực hiện quy chế kiểm tra, đánh giá có lúc chưa nghiêm túc, kết quả kiểm tra đánh giá chưa phản ánh đúng thực trạng chất lượng dạy; công tác tổ chức thi, kiểm tra có lúc chưa
Trang 17chặt chẽ, khoa học, một bộ phận giáo viên còn lúng túng trong xây dựng ma trận đề Điều đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan, song để cải thiện chất lượng hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh phụ thuộc vào công tác quản lý của Hiệu trưởng các trường THCS huyện Thới Bình
Để các chủ trương của Đảng và Nhà nước được triển khai thực hiện một cách
có hiệu quả trong ngành Giáo dục, trong những năm qua Bộ GD&ĐT đã triển khai một cách đồng bộ việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông trong tất cả các nhà trường và đã được đông đảo cán bộ quản lý (CBQL), giáo viên (GV), nhân viên trong toàn ngành giáo dục hưởng ứng, tham gia một cách tích cực và đã đạt được một số thành tựu nhất định Bên cạnh đó, ngành giáo dục cũng đã thực hiện nhiều giải pháp đổi mới trong việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh Hoạt động kiểm tra – đánh giá kết quả học tập của học sinh diễn ra đúng định hướng, đạt mục đích thì cần phải thường xuyên đặt dưới sự quản lý của các cấp lãnh đạo Trong quá trình quản lý
đó, yếu tố đổi mới quản lý phải được quan tâm đúng mức, có biện pháp cụ thể và thiết thực phù hợp với tình hình thực tiễn của mỗi đơn vị Theo các chuyên gia đầu ngành thì kiểm tra đánh giá là công đoạn quyết định chất lượng của quá trình giảng dạy và học tập Đối với giáo viên, kiểm tra đánh giá giúp giáo viên biết được hiệu quả và chất lượng giảng dạy Đối với người học, kiểm tra đánh giá giúp cho học sinh biết được chất lượng học tập Đối với nhà quản lý, kiểm tra đánh giá giúp cho họ điều chỉnh chương trình đào tạo, tổ chức giảng dạy và học tập cũng như ra những quyết định về đánh giá kết quả học tập của người học được chính xác và đáng tin cậy Nhận thức được tầm quan trọng công tác quản lý họat động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập của học sinh
2 Mục đích nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu lý luận về QLGD, quản lý hoạt động dạy học; kiểm tra – đánh giá kết quả học tập của học sinh, thực trạng quản lý hoạt động dạy học; kiểm tra – đánh giá kết quả học tập của học sinh THCS trên địa bàn huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau Đề xuất một số biện pháp đổi mới quản lý hoạt động này, nhằm nâng cao hiệu quả kiểm tra – đánh giá kết quả học tập của học sinh góp phần nâng cao chất lượng giáo dục các trường THCS trên địa bàn huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập theo
định hướng phát triển năng lực của học sinh THCS
3.2 Đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động kiểm tra - đánh giá kết quả học
tập theo định hướng phát triển năng lực của học sinh ở các trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
Trang 184 Giả thuyết khoa học
Hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau đã đạt những kết quả
quan trọng, tuy nhiên bên cạnh đó vẫn tồn tại bất cập Nếu đề xuất các biện pháp quản
lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực phù hợp với điều kiện thực tiễn và đặc điểm tâm lý của học sinh ở các
trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau thì sẽ nâng cao hiệu quả hoạt động kiểm
tra đánh giá kết quả học tập của học sinh góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học
tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS
5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả
học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
5.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học
tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
6 Phạm vi nghiên cứu
6.1 Nội dung trọng tâm: Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động kiểm
tra – đánh giá kết quả học tập của học sinh các trường THCS huyện Thới Bình
6.2 Không gian: Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng về QL của Hiệu
trưởng về quản lý hoạt động kiểm tra – đánh giá kết quả học tập của học sinh các trường THCS huyện Thới Bình
6.3 Thời gian: Năm học 2017 – 2018 đến nay
6.4 Khách thể điều tra: 28 CBQL, 150 giáo viên, 220 học sinh của 13 trường
THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
Giới hạn khảo sát: Thực trạng về quản lý hoạt động kiểm tra – đánh giá kết
quả học tập của học sinh các trường THCS huyện Thới Bình Đề xuất các biện pháp
QL của Hiệu trưởng về KT- ĐG KQHT của HS ở các trường THCS bàn huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau Nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục (ĐMGD) hiện nay
7 Các phương pháp nghiên cứu
7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa nhằm phân loại tài liệu văn bản có liên quan đến quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS để
Trang 19xây dựng khung lý thuyết cho đề tài
7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1 Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Sử dụng phiếu hỏi để khảo sát
thực trạng hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập và quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
7.2.2 Phương pháp phỏng vấn: Tiến hành phỏng vấn CBQL và GV, nhằm thu
nhận các thông tin bổ sung cho hoạt động điều tra bằng phiếu hỏi, để rút ra những nhận xét sâu hơn về quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
7.2.3 Phương pháp quan sát: Bằng dự giờ, quan sát hoạt động kiểm tra đánh
giá kết quả học tập của GV đối với HS; HS với HS để tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
7.2.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: Nghiên cứu hồ sơ quản lý, hồ sơ
GV… để tìm hiểu thực trạng đánh giá và quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
7.2.5 Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến của chuyên gia để khảo nghiệm tính
cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
7.3 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê
Dùng các phương pháp thống kê toán học và phần mềm thống kê để xử lý các
số liệu thu thập được trong quá trình điều tra thực trạng và đề xuất biện pháp quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau Bảng số liệu, biểu đồ, phân tích thực nghiệm giúp cho các kết quả nghiên cứu trở nên chính xác, có ý nghĩa và đảm bảo độ tin cậy
8 Cấu trúc của luận văn
Luận văn gồm 3 phần:
* Phần mở đầu: Lý do chọn đề tài, mục đích, khách thể, đối tượng nghiên cứu,
giả thuyết khoa học, phạm vi đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu
* Phần nội dung: Gồm 3 chương
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động kiểm tra – đánh giá kết quả học
Trang 20tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS
Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động quản lý hoạt động kiểm tra – đánh giá
kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
Chương 3: Biện pháp quản lý họat động kiểm tra - đánh giá kết quả học tập
theo định hướng phát triển năng lực học sinh các trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh
Cà Mau
* Kết luận và kiến nghị
* Tài liệu tham khảo
* Phụ lục
Trang 21CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Các nghiên cứu nước ngoài
Những năm 50 đến 70 của thế kỷ XX, xuất phát từ nhiệm vụ nâng cao chất lượng dạy học trên cơ sở phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh, vấn đề KT, ĐG được nghiên cứu chủ yếu dưới góc độ đánh giá tri thức nhằm hoàn thiện quá trình dạy học Tiêu biểu là các nhà giáo dục người Nga như V.M Palonxky với chương trình:
“Những vấn đề dạy học của việc đánh giá t ri thức, kỹ năng”, F.I.Perovxki với “Cơ sở
và thực tiễn của kiểm tra tri thức” Năm 1956, Benjamin S Bloom và các cộng sự của
mình đã tiến hành phân loại mục tiêu giáo dục trong lĩnh vực nhận thức, có tác dụng quan trọng trong lý luận đánh giá giáo dục và hoàn thiện việc học tập Cuốn sách
“Nguyên tắc phân loại mục tiêu giáo dục: Lĩnh vực nhận thức” [6] của Bloom được trình bày 2 phần, nổi bật ở phần 2 về 6 cấp độ nhận thức: Biết, hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá, cuốn sách là kim chỉ nam trong việc phân loại mục tiêu giáo dục để xây dựng quy trình KT, ĐG giáo dục hiện nay Những năm gần đây, lĩnh vực nghiên cứu đánh giá và đo lường trên thế giới đạt những thành tựu đáng ghi nhận, được tiếp cận theo quan điểm trường phái khác nhau song các tác giả đều nhấn mạnh ý nghĩa, tầm quan trọng của KT, ĐG, xây dựng cơ sở lý thuyết và thực tiễn, quy trình
KT, ĐG phù hợp với hệ thống giáo dục của từng quốc gia
Nghiên cứu lý thuyết chung về đánh giá trong lớp học như công trình của C.A
Paloma và Robert L Ebel “Measuring Educational Achievement” (Đo lường thành tích giáo dục) mô tả rất chi tiết phương pháp đo lường đánh giá học sinh ở các trường
phổ thông ở Mỹ Qua công trình này cho thấy việc về đánh giá học sinh cần tập trung vào đánh giá các năng lực được học sinh thể hiện trong quá trình kiểm tra và đánh giá [38]
Cuốn “Measurement and Evaluation in Teaching” (Đo lường và đánh giá trong
dạy học) của Norman E Gronlund giới thiệu tới GV và những người đang theo học nghiệp vụ sư phạm về những nguyên tắc và quy trình đánh giá cần thiết cho việc dạy học hiệu quả Trong tác phẩm này đã tiếp tục khẳng định rằng năng lực của người học
là đối tượng của các đánh giá và đo lường sư phạm, nếu không thể đánh giá được các năng lực của người học thì việc đánh giá chỉ có tính hình thức và đã vi phạm các nguyên tắc trong đánh giá [33]
Trang 22Ngoài ra với cuốn tài liệu thể hiện xu hướng đánh giá hiện đại đang thịnh hành
của Anthony J.Nitko, Đại học Arizôna (Mỹ) mang tên “Educational Assessment of Students” (Đánh giá học sinh) một lần nữa đã đề cập đến rất nhiều nội dung của đánh
giá học sinh, bao gồm: Phát triển kế hoạch giảng dạy kết hợp với đánh giá; các đánh giá về mục tiêu, hiệu quả; đánh giá học sinh Không chỉ vậy, cuốn sách còn cho rằng: Đánh giá học sinh còn là trách nhiệm to lớn của người Hiệu trưởng trong nhà trường, hiệu quả của công tác đánh giá có tốt hay không là do năng lực quản lý của người Hiệu trưởng nhà trường Như vậy, tác phẩm này đã nêu lên vai trò, tầm quan trọng của công tác quản lý trong đánh giá học sinh nói chung [33]
Bên cạnh đó có những nghiên cứu cụ thể về quản lý hoạt động đánh giá học sinh theo định hướng phát triển năng lực trong các nhà trường hiện nay, cụ thể là:
Cuốn “Monitering Educational Achivement” của N.Postlethwaite (2004); cuốn
“Monitering Evaluation: Some Tools, Methods and Approches” do Worbank phát hành (2004); cuốn “Managing Evaluation in Educational” của Kath Aspinwall, Tim Simkins, John F Wilkinson and M John Mc Auley (1992); cuốn “Mười bước tiến tới
hệ thống giám sát và đánh giá dựa trên kết quả” của Jody Zall Kusek, Ray C.Rist
(2005), … Trong các cuốn tài liệu này đã chỉ cho người đọc thấy các nghiệp vụ quản
lý cần thực hiện để quản lý hoạt động đánh giá học sinh như thế nào cho hiệu quả, làm thế nào cần đánh giá học sinh trong bối cảnh đổi mới giáo dục trên phạm vi toàn cầu [23]
Ở nước ngoài, quản lý KT,ĐG kết quả học tập của người học tập trung ở 3 nội dung như sau: Xác lập các tiêu chí đánh giá quá trình KT-ĐG và quản lý KT, ĐG kết quả học tập; Nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý KT-ĐG kết quả học tập của người học; Triển khai mô hình quản lý KT-ĐH kết quả học tập
Kinh nghiệm ở các nước cho thấy, các nước rất quan tâm đến quản lý KT, ĐG kết quả học tập của người học Những tiêu chí của cơ quan kiểm định chất lượng giáo dục là thước đo hiệu quả công tác quản lý KT-ĐG kết quả học tập, do vậy bản thân nhà trường phải có biện pháp quản lý chặt chẽ đáp ứng được tiêu chi đề ra
1.1.2 Các nghiên cứu trong nước
Trong những năm gần đây, các nghiên cứu về KT, ĐG kết quả học tập của HS nói riêng và KT, ĐG kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực cho HS ở trường phổ thông khá phong phú, đa dạng, thể hiện ở nhiều khía cạnh khác nhau:
Các tác giả Hoàng Đức Nhuận và Lê Đức Phúc là những tác giả nghiên cứu mở đầu, tiên phong cho sự phát triển của lý luận đánh giá học sinh Hai ông đã thực hiện
công trình nghiên cứu khoa học công nghệ cấp nhà nước và cho ra đời cuốn sách “Cơ
sở lý luận của việc đánh giá chất lượng học tập của học sinh phổ thông” (3/1995) Tài
Trang 23liệu làm nền tảng cho việc tiếp cận các khái niệm, các thuật ngữ về đánh giá giáo dục cũng như những yêu cầu về nội dung và kỹ thuật đánh giá [27]
Tác giả Dương Thiệu Tống cũng cho xuất bản cuốn “Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập” năm 1995, tái bản năm 2005 Cuốn sách là một đóng góp to lớn
cho giáo dục Việt Nam về phần đánh giá định lượng kết quả học tập của học sinh [31]
Tác giả Trần Thị Tuyết Oanh với "Đánh giá và đo lường kết quả học tập" đã hệ
thống rất đầy đủ các thuật ngữ và khái niệm, các nguyên tắc, phương pháp, kĩ thuật, các nội dung ĐG trong giáo dục [34]
Tác giả Lâm Quang Thiệp cũng cho ra đời cuốn sách “Lý thuyết và thực hành về
đo lường và đánh giá trong giáo dục” nghiên cứu về đo lường đánh giá trong giáo dục
bằng phương pháp định lượng được sử dụng trong giảng dạy và có tính thực tiễn cao [30]
Tác giả Nguyễn Công Khanh và các cộng sự đã nghiên cứu đánh giá học sinh
theo định hướng phát triển năng lực theo tiếp cận năng lực và xuất bản cuốn “Kiểm tra, đánh giá trong giáo dục” Đây là cuốn sách có giá trị rất lớn trong bối cảnh đổi
mới hoạt động, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực trong các nhà trường trong giáo dục hiện nay [21]
Trần Khánh Đức (2010) đã làm rõ một số thuật ngữ thường dùng trong đo lường
và đánh giá kết quả học tập như kiểm tra, đo lường, đánh giá và trắc nghiệm; yêu cầu của kiểm tra và đánh giá về độ tin cậy và độ giá trị; đánh giá câu hỏi và bài trắc nghiệm về độ khó và độ phân biệt; quy trình thiết kế trắc nghiệm [12] Dưới góc độ tâm - sinh lý học, Đặng Thành Hưng (2010) đã đưa ra một số tiêu chí chung để nhận diện kĩ năng về bản chất, cấu trúc và những điều kiện tâm sinh lí tối thiểu của kĩ năng
có sự phân biệt với kĩ xảo, năng lực và khả năng, đồng thời xác định 5 tiêu chí chung đánh giá kĩ năng Tác giả đã cụ thể hóa 5 tiêu chí thành 15 chỉ số thực hiện trong tiến trình hành động để đánh giá trình độ hình thành và phát triển của kĩ năng nào đó ở cá nhân theo nhiều góc độ [17]
Cuốn Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh cấp THCS [5] do Bộ Giáo dục và Đạo tạo lưu hành nội bộ đã chỉ ra các yêu cầu, nội dung của đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực của HS
Nhiều công trình nghiên cứu trong nước của các tác giả đã giải quyết những vấn
đề về phương pháp luận đo lường và đánh giá trong giáo dục: các phương pháp trắc nghiệm, quy trình đánh giá, và đặc biệt là khoa học đo lường trong đánh giá thành quả học tập Các quy trình đánh giá, kỹ thuật thiết kế trắc nghiệm và lý thuyết đáp ứng câu hỏi trắc nghiệm của RASCH được giới thiệu cho việc ứng dụng thực hành kiểm tra
Trang 24đánh giá trong giáo dục ở Việt Nam thời gian qua, mà chủ yếu hướng đến giáo dục đại học và giáo dục phổ thông
Bên cạnh đó có những nghiên cứu về quản lý hoạt động đánh giá học sinh được nghiên cứu rất nhiều trong một số luận văn, luận án nghiên cứu đềcập đến vấn đề quản
lý hoạt động kiểm tra, đánh giá trong giáo dục, tác giả Lê Thị Mỹ Hà với đề tài “Xây dựng quy trình đánh giá kết quả học tập của học sinh Trung học cơ sở” Luận án Tiến
sĩ Quản lý giáo dục [15] Tác giả Nguyễn Hữu Hoán (2014) với đề tài: “Quản lý kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh trung học cơ sở ở Huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh” [19]; tác giả Đặng Thị Ánh Tuyết (2015) với đề tài: “Quản lý hoạt động kiểm tra đánh gia kết quả học tập của học sinh theo tiếp cận năng lực tại trường THCS Phương Đông, Uông Bí, Quảng Ninh Quản lý giáo dục” [32]
Như vậy, qua nghiên cứu tác giả nhận thấy đã có nhiều nghiên cứu bàn về vấn
đề đánh giá và quản lý hoạt động KT, ĐG kết quả học tập của HS ở trường phổ thông dưới nhiều góc độ khác nhau Điều này chứng tỏ tính thời sự và ý nghĩa thực tiễn của vấn đề nghiên cứu này Vì vậy, việc nghiên cứu về hoạt động này sẽ có vai trò đóng góp quan trọng trong việc hoàn thiện cũng như áp dụng các nghiên cứu về lý thuyết đánh giá trong thực tiễn quản lý quá trình dạy học Các nghiên cứu nêu trên là gợi mở quý giá, chỉ ra lý luận cũng như định hướng vận dụng trong nghiên cứu đề tài về quản
lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở các trường THCS huyện Thới Bình, tỉnh Cà Mau
1.2 Các khái niệm chính của đề tài
1.2.1 Quản lý
Theo Karold Koontz: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm Mục tiêu của mọi nhà quản lý là nhằm hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất, và sự bất mãn cá nhân ít nhất” [22]
Tác giả Trần Kiểm cho rằng: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong việc huy động, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [20]
Tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc nêu rõ: “Quản lý là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt mục tiêu của tổ chức” [8]
Theo tác giả Bùi Minh Hiền: Quản lý là một quá trình tác động có tổ chức, có
Trang 25hướng đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra Trong đó được hiểu:
- Quản lý là hoạt động có hướng đích, có mục tiêu được xác định để qua đó tổ chức, chỉ đạo thực hiện có hiệu quả;
- Quản lý tạo ra môi trường thuận lợi để mọi cá nhân và tập thể hợp tác nhau hoàn thành mục tiêu Đó là mối quan hệ giữa người và người, giữa chủ thể với đối tượng quản lý, giữa hệ thống và khách thể quản lý
- Quản lý là tận dụng mọi nguồn lực bên trong và bên ngoài, mọi cơ hội để đạt được mục tiêu chất lượng [16]
Trong luận văn này khái niệm quản lý có thể được hiểu: Quản lý là một quá trình tác động có tính chất, có mục đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt dược mục tiêu quản lí đề ra
mọi người Cho nên: Quản lý giáo dục là sự tác động có mục đích, có kế hoạch, có ý thức và tuân thủ các quy luật khách quan của chủ thể quản lý giáo dục lên toàn bộ các mắt xích của hệ thống giáo dục nhằm đưa hoạt động giáo dục đạt tới kết quả mong muốn (xây dựng và hoàn thiện nhân cách người lao động phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - hội
Nhiều nhà nghiên cứu thống nhất rằng, quản lý giáo dục có nhiều cấp độ và có thể phân ra hai cấp độ chủ yếu: cấp vĩ mô và cấp vi mô Việc phân chia quản lý vĩ mô
và vi mô chỉ là tương đối
Đối với cấp độ vĩ mô: Quản lý giáo dục cấp độ vĩ mô được nhìn nhận ở góc độ
quản lý nhà nước về giáo dục của các cơ quan quản lý giáo dục Luật Giáo dục (2019)
nêu rõ: “Nhà nước thống nhất quản lý hệ thống giáo dục quốc dân về mục tiêu, chương trình, nội dung, kế hoạch giáo dục, tiêu chuẩn nhà giáo, quy chế thi cử, hệ thống văn bằng, chứng chỉ; tập trung quản lý chất lượng giáo dục, thực hiện phân công, phân cấp quản lý giáo dục, tăng cường quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của cơ
Trang 26sở giáo dục” 1
Quản lý giáo dục được hiểu là những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có
kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý giáo dục trong việc huy động,
tổ chức, điều phối, điều chỉnh, giám sát… một cách có hiệu quả các nguồn lực giáo dục (nhân lực, vật lực, tài lực) nhằm đạt tới mục tiêu phát triển của cả hệ thống giáo dục và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội
Đối với cấp vi mô: Quản lý giáo dục cấp độ vi mô được nhìn nhận ở góc độ quản
lý giáo dục tại các cơ sở giáo dục (trường học) và được thực hiện bởi chủ thể quản lý của các cơ sở đó (gọi chung là quản lý nhà trường)
Quản lý giáo dục được hiểu là hệ thống những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống, hợp quy luật) của chủ thể quản lý giáo dục đến tập thể giáo viên, công nhân viên, tập thể học sinh, cha mẹ học sinh và các lực lượng xã hội trong và ngoài nhà trường nhằm thực hiện có chất lượng và hiệu quả mục tiêu giáo
dục của nhà trường mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ và
góp phần đưa hệ thống giáo dục đến mục tiêu dự kiến
1.2.3 Kiểm tra, đánh giá
a) Kiểm tra
Theo tác giả Đặng Bá Lãm “Kiểm tra là quá trình xác định mục đích, nội dung, lựa chọn phương pháp, tập hợp số liệu, bằng chứng để xác định mức độ đạt được của người học trong quá trình học tập, rèn luyện và phát triển Kiểm tra bao gồm việc xác định điều kiện cần kiểm tra, công cụ kiểm tra và sử dụng kết quả kiểm tra, tứ đánh giá” [24]
Theo Nguyễn Đức Chính: “Đo lường (Kiểm tra) là quá trình thu thập thông tin một cách định lượng và định tính về các đại lượng đặc trưng như nhận thức, tư duy, kĩ năng và phẩm chất nhân cách khác trong quá trình giáo dục” [11] Kiểm tra là đo lường và chấn chỉnh việc thực hiện nhằm đảm bảo rằng các mục tiêu và kế hoạch vạch
ra được hoàn thành [8]
Qua các khái niệm trên, ta có thể hiểu về kiểm tra như sau: Kiểm tra là công việc nhằm đo hay ác định mức độ về kiến thức, kỹ năng, thái độ mà người học đạt được sau một quá trình học tập
Trang 27trình thu thập và xử lý thông tin một cách có hệ thống nhằm xác định mục tiêu đã và đang đạt được ở mức độ nào Đánh giá là quá trình thu thập thông tin về năng lực, phẩm chất của một học sinh và sử dụng thông tin đó để đưa ra những quyết định về người học và việc tổ chức quá trình dạy học”[8]
Như vậy có thể hiểu: Đánh giá trong giáo dục là sự xem xét, so sánh mức độ tương thích giữa những thông tin thu nhận được về quá trình giáo dục với những chuẩn mực, tiêu chuẩn tương ứng nhằm đưa ta những quyết định về người học và việc
Theo tác giả Đặng Bá Lãm: “Phát triển là một quá trình vận động từ thấp lên cao, từ đơn giản đến phức tạp, theo đó, cái cũ biến mất và cái mới ra đời… Phát triển
là một quá trình nội tại: bước chuyển từ thấp lên cao Bước chuyển từ thấp lên cao xảy
ra bởi vì trong cái thấp đã chứa đựng dạng tiềm tàng những khuynh hướng dẫn đến cái cao Còn cái cao là cái thấp đã phát triển” [24]
b) Phát triển năng lực
Trong tài liệu tập huấn việc dạy học và KT - ĐG theo theo định hướng phát triển năng lực của học sinh của Bộ GD&ĐT thì “Năng lực được quan niệm là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức, kỹ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân, … nhằm đáp ứng hiệu quả một yêu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định Năng lực thể hiện sự vận dụng tổng hợp nhiều yếu tố (phẩm chất của người lao động, kiến thức và kỹ năng) được thể hiện thông qua các hoạt động của cá nhân nhằm thực hiện một loại công việc nào đó Năng lực bao gồm các yếu tố
cơ bản mà mọi người lao động, mọi công dân đều cần phải có, đó là các năng lực chung, cốt lõi [5]
Tác giả Đặng Thành Hưng cho rằng, về mặt thực hiện, kỹ năng phản ánh năng lực làm, tri thức phản ánh năng lực nghĩ và thái độ phản ánh năng lực cảm nhận Năng lực là tổ hợp những hành động vật chất và tinh thần tương ứng với dạng hoạt động nhất định dựa vào những thuộc tính cá nhân (sinh học, tâm lý và giá trị xã hội) được thực hiện tự giác và dẫn đến kết quả phù hợp với trình độ thực tế của hoạt động Trong định nghĩa này, tác giả đã đưa vào yếu tố rất quan trọng làm rõ những thuộc tính cá
Trang 28nhân - đó là sinh học, tâm lý và giá trị xã hội [17]
Như vậy có thể hiểu: phát triển năng lực học sinh là quá trình biến đổi, tăng biến tổng hòa các yếu tố có tính nhận thức (kiến thức, kỹ năng và yếu tố phi nhận thức (thái độ, tình cảm, niềm tin) từ vùng phát triển hiện tại đến vùng phát triển gần kế tiếp, đáp ứng yêu cầu, mục tiêu giáo dục đề ra
1.2.5 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
a) Kết quả học tập của học sinh
Theo tài liệu Đo lường, đánh giá kết quả học tập của học sinh của Tác giả Nguyễn Đức Chính thì: “Kết quả học tập là mức độ kiến thức, kỹ năng hay nhận thức của người học trong một lĩnh vực một môn học nào đó” [8] Kết quả học tập được hiểu theo 2 nghĩa: Mức độ người học đạt được so với các mục tiêu đã xác định (theo tiêu chí) hoặc là mức độ người học đạt được so với những người học cùng học khác (theo tiêu chuẩn)
b) Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
KT, ĐG kết quả học tập là quá trình thu thập, xử lý thông tin một cách hệ thống những kết quả học tập ở từng giai đoạn khác nhau đối chiếu với mục tiêu dạy học ở từng giai đoạn và cuối cùng đối chiếu với chuẩn kiến thức, kĩ năng của môn học trong chương trình giáo dục phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành để đánh giá sự tiến bộ của người học qua từng giai đoạn, đánh giá mức độ đạt chuẩn của người học và cuối cùng là đánh giá chất lượng của quá trình dạy học [2]
1.2.6 Quản lý hoạt độngkiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực
Như vậy, từ những khái niệm trên, có thể đưa ra khái niệm chung nhất về Quản
lý KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực học sinh
là tổng thể các công việc của CBQL, giáo viên và người học bao gồm việc xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, phân bổ nguồn lực, thanh tra, kiểm tra để thực hiện một cách tốt nhất tất cả các khâu trong quá trình KT, ĐG nhằm đánh giá chính ác kết quả học tập của người học và giúp cải thiện việc dạy và học
1.3 Lý luận về hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực của học sinh THCS
1.3.1 Vị trí, vai trò của kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực trong quá trình dạy học
Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh sẽ định hướng cách dạy của GV
và cách học của HS sao cho hiệu quả nhất, cùng hướng tới việc đạt mục tiêu Nếu xem chất lượng của quá trình dạy - học là “trùng khớp với mục tiêu” thì KT, ĐG là cách tốt nhất để đánh giá chất lượng dạy học
Trang 29Thông qua KT, ĐG kết quả học tập của học sinh, GV thu được thông tin trực tiếp, nhanh nhất về mức độ nắm bắt kiến thức, kỹ năng, biết được năng lực HS cũng như những phần kiến thức, kỹ năng HS còn thiếu và yếu cần phải bổ sung, từ đó chủ động điều chỉnh hoạt động dạy học của mình để đạt mục tiêu dạy học đã đề ra, sẽ giúp
HS xác định được kiến thức của mình ở thời điểm hiện tại so với mục tiêu, từ đó chủ động điều chỉnh phương pháp học để có thể đạt được mục tiêu học tập
Dựa trên kết quả KT, ĐG kết quả học tập của học sinh, nhà quản lý có thể ra những quyết định phù hợp cho việc cải tiến, điều chỉnh chương trình, mục tiêu, nội dung dạy học và các hình thức tổ chức dạy học, các kỹ thuật dạy học tích cực để đạt mục tiêu giáo dục
Qua KT, ĐG kết quả học tập, học sinh sẽ được củng cố, hoàn thiện kiến thức đã đạt được trong học tập KT, ĐG kết quả học tập của học sinh góp phần thực hiện nhiệm vụ giáo dục tư tưởng, tình cảm nhân cách học sinh Bồi dưỡng tư tưởng, đạo đức, ý thức, tình cảm là nhiệm vụ quan trọng trong dạy học các môn ở trường THCS
do vậy vai trò của KT, ĐG kết quả học tập của học sinh càng quan trọng và cần thiết
để xem mức độ nắm vững, hiểu sâu, hiểu đúng của người học về các môn học đến đâu nhằm thực hiện mục tiêu chung của dạy học là rèn luyện con người phát triển toàn diện có nhân cách, kĩ năng sống, kĩ năng hành động để tiếp thu tri thức khoa học Đồng thời góp phần phát triển năng lực nhận thức, tư duy và hứng thú học tập tích cực của học sinh KT, ĐG kết quả học tập của học sinh giúp học sinh có điều kiện tiến hành các hoạt động trí tuệ như ghi nhớ, tái hiện, chính xác hoá, khái quát hoá, hệ thống hoá kiến thức, tạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy sáng tạo, linh hoạt vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống thực tế
1.3.2 Nguyên tắc, đặc điểm kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực
Nguyên tắc KT, ĐG kết quả học tập của học sinh: Đảm bảo thực hiện mục tiêu dạy học và giáo dục; Đảm bảo phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi; Đảm bảo tính kế thừa và phát triển; Đảm bảo khách quan và minh bạch, công bằng
Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực của học sinh ở trường THCS có những đặc điểm sau:
- Dựa vào cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng (theo định hướng tiếp cận năng lực) từng môn học, hoạt động giáo dục từng môn, từng lớp; yêu cầu cơ bản cần đạt về kiến thức, kĩ năng, thái độ (theo định hướng tiếp cận năng lực) của HS của cấp học
- Phối hợp giữa đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì, giữa đánh giá của
GV và tự đánh giá của HS, giữa đánh giá của nhà trường và đánh giá của gia đình, cộng đồng
Trang 30- Kết hợp giữa hình thức đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan và tự luận nhằm phát huy những ưu điểm của mỗi hình thức đánh giá này
- Có công cụ đánh giá thích hợp nhằm đánh giá toàn diện, công bằng, trung thực, có khả năng phân loại, giúp GV và HS điều chỉnh kịp thời việc dạy và học
Trong tài liệu tập huấn về Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh cấp THCS đã chỉ rõ đổi mới công tác đánh giá kết quả học tập môn học của giáo viên cần:
a) Xác định được mục đích chủ yếu của đánh giá kết quả học tập là so sánh
năng lực của HS với mức độ yêu cầu của chuẩn kiến thức và kĩ năng (năng lực) môn
học ở từng chủ đề, từng lớp học, để từ đó cải thiện kịp thời hoạt động dạy và hoạt động học
b) Tiến hành đánh giá kết quả học tập môn học theo ba công đoạn cơ bản là thu thập thông tin, phân tích và xử lý thông tin, xác nhận kết quả học tập và ra quyết định điều chỉnh hoạt động dạy, hoạt động học Yếu tố đổi mới ở mỗi công đoạn này là:
(i) Thu thập thông tin: thông tin được thu thập từ nhiều nguồn, nhiều hình thức
và bằng nhiều phương pháp khác nhau (quan sát trên lớp, làm bài kiểm tra, sản phẩm học tập, tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau, ); lựa chọn được những nội dung đánh giá
cơ bản và trọng tâm, trong đó chú ý nhiều hơn đến nội dung kĩ năng; xác định đúng mức độ yêu cầu mỗi nội dung (nhận biết, thông hiểu, vận dụng, ) Căn cứ vào chuẩn kiến thức, kĩ năng; sử dụng đa dạng các loại công cụ khác nhau (đề kiểm tra viết, câu hỏi trên lớp, phiếu học tập, bài tập về nhà, ); thiết kế các công cụ đánh giá đúng kỹ thuật (câu hỏi và bài tập phải đo lường được mức độ của chuẩn, đáp ứng các yêu cầu dạng trắc nghiệm khách quan hay tự luận, cấu trúc đề kiểm tra khoa học và phù hợp, ); tổ chức thu thập được các thông tin chính xác, trung thực Cần bồi dưỡng cho HS những kỹ thuật thông tin phản hồi nhằm tạo điều kiện cho học sinh tham gia đánh giá
và cải tiến quá trình dạy học
(ii) Phân tích và xử lý thông tin: các thông tin định tính về thái độ và năng lực học tập thu được qua quan sát, trả lời miệng, trình diễn, được phân tích theo nhiều mức độ với tiêu chí rõ ràng và được lưu trữ thông qua sổ theo dõi hàng ngày; các thông tin định lượng qua bài kiểm tra được chấm điểm theo đáp án/hướng dẫn chấm - hướng dẫn đảm bảo đúng, chính xác và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật; số lần kiểm tra, thống kê điểm trung bình, xếp loại học lực,… theo đúng quy chế đánh giá, xếp loại ban hành
(iii) Xác nhận kết quả học tập: xác nhận HS đạt hay không mục tiêu từng chủ
đề, cuối lớp học, cuối cấp học dựa vào các kết quả định lượng và định tính với chứng
cứ cụ thể, rõ ràng; phân tích, giải thích sự tiến bộ học tập vừa căn cứ vào kết quả đánh
Trang 31giá quá trình và kết quả đánh giá tổng kết, vừa căn cứ vào thái độ học tập và hoàn cảnh gia đình cụ thể Ra quyết định cải thiện kịp thời hoạt động dạy của GV, hoạt động học của HS trên lớp học; ra các quyết định quan trọng với HS (lên lớp, thi lại, ở lại lớp, khen thưởng,…); thông báo kết quả học tập của HS cho các bên có liên quan (HS, cha
mẹ HS, hội đồng giáo dục nhà trường, quản lý cấp trên,…) Góp ý và kiến nghị với cấp trên về chất lượng chương trình, sách giáo khoa, cách tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục
1.3.3 Mục đích kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực
Căn cứ vào mục tiêu dạy học, để xác định mục đích KT, ĐG Mục tiêu dạy học
là căn cứ để tiến hành KT, ĐG tập trung vào kiến thức, kĩ năng được thể hiện cụ thể trong chuẩn kiến thức, kĩ năng đối với từng môn học, chương trình học theo cấp, bậc học Cụ thể:
Về kiến thức: Yêu cầu học sinh nắm vững các kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa để từ đó có thể phát triển năng lực nhận thức ở cấp cao hơn
Về kĩ năng: Yêu cầu học sinh phải biết vận dụng các kiến thức đã học để trả lời câu hỏi, giải bài tập, làm thực hành; có kĩ năng tính toán, vẽ hình, dựng biểu đồ
Từ mục tiêu chung KT-ĐG kết quả học tập của HS có thể xác định mục tiêu KT-ĐG kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực nhằm giúp cho
HS đạt được các yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, thái độ t rên cơ sở phát triển năng lực, trí tuệ học sinh ở các mức độ khác nhau của nhận thức, phát huy tính chủ động, tích cực của người học trong quá trình học tập và rèn luyện
Mức độ cần đạt được về kiến thức được xác định theo 6 mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, đánh giá và sáng tạo Trong KT, ĐG kết quả học tập của học sinh hiện nay ở trường THCS mục tiêu KT, ĐG là đảm bảo các yêu cầu về mặt nhận thức cho học sinh theo các mức độ: Nhận biết, thông hiểu, vận dụng ở mức thấp, vận dụng ở mức cao
Như vậy, đánh giá không chỉ nhằm nhận định thực trạng và định hướng, điều chỉnh hoạt động của trò mà còn đồng thời tạo điều kiện nhận định ra thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy
1.3.4 Nội dung kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực
Cấu trúc chương trình giáo dục THCS theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể gồm các môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc: Ngữ văn; Toán; Ngoại ngữ 1; Giáo dục công dân; Lịch sử và Địa lý; Khoa học tự nhiên; Công nghệ; Tin học; Giáo dục thể chất; Nghệ thuật; Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp;
Trang 32Nội dung giáo dục của địa phương Mỗi môn học Công nghệ, Tin học, Giáo dục thể chất được thiết kế thành các học phần; Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp được thiết kế thành các chủ đề; HS được lựa chọn học phần, chủ đề phù hợp với nguyện vọng của bản thân và khả năng tổ chức của nhà trường
Các môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc đều tích hợp nội dung giáo dục hướng nghiệp; ở lớp 8 và lớp 9, các môn học Công nghệ, Tin học, Khoa học tự nhiên, Nghệ thuật, Giáo dục công dân, Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp và Nội dung giáo dục của địa phương có học phần hoặc chủ đề về nội dung giáo dục hướng nghiệp Các môn học tự chọn: Tiếng dân tộc thiểu số, Ngoại ngữ 2
Bộ GD&ĐT đã ban hành chương trình giáo dục phổ thông, trong đó đối với bậc THCS, khung năng lực của HS được xác định, làm cơ sở cho giáo viên KT, ĐG kết quả học tập của HS trong quá trình học tập
- Năng lực tự chủ và tự học: gồm năng lực tự chủ; Năng lực khẳng định, bảo vệ quyền và nhu cầu chính đáng; năng lực tự điều chỉnh tình cảm, hành vi và thái độ của mình; năng lực thích ứng với cuộc sống; năng lực định hướng nghề nghiệp; năng lực
tự học và tự hoàn thiện
- Năng lực giao tiếp và hợp tác: Năng lực xác định mục tích, nội dung và thái độ của hoạt động giao tiếp; Thiết lập, phát triển quan hệ xã hội…
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Năng lực nhận ra ý tưởng; Phản biện
và làm rõ vấn đề; Hình thành và triển khai ý tưởng mới; Thiết kế và tổ chức hoạt động;
tư duy độc lập
Vì vậy, hoạt động nội dung KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS cũng phải bám sát vào những năng lực mà học sinh đạt được thông qua chương trình giáo dục, môn học
Ở bậc THCS, nội dung KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo hướng phát triển năng lực phải bám sát thực hiện nghiêm túc xây dựng đề thi, kiểm tra cuối học kì, cuối năm học theo ma trận và viết câu hỏi phục vụ ma trận đề Đề kiểm tra bao gồm các câu hỏi, bài tập (tự luận hoặc/và trắc nghiệm) theo 4 mức độ yêu cầu
+ Nhận biết: yêu cầu học sinh phải nhắc lại hoặc mô tả đúng kiến thức, kĩ năng
đã học;
+ Thông hiểu: yêu cầu học sinh phải diễn đạt đúng kiến thức hoặc mô tả đúng kĩ năng đã học bằng ngôn ngữ theo cách của riêng mình, có thể thêm các hoạt động phân tích, giải thích, so sánh, áp dụng trực tiếp (làm theo mẫu) kiến thức, kĩ năng đã biết để giải quyết các tình huống, vấn đề trong học tập;
+ Vận dụng: yêu cầu học sinh phải kết nối và sắp xếp lại các kiến thức, kĩ năng
đã học để giải quyết thành công tình huống, vấn đề tương tự tình huống, vấn đề đã
Trang 33học;
+ Vận dụng cao: yêu cầu học sinh vận dụng được các kiến thức, kĩ năng để giải quyết các tình huống, vấn đề mới, không giống với những tình huống, vấn đề đã được hướng dẫn; đưa ra những phản hồi hợp lí trước một tình huống, vấn đề mới trong học tập hoặc trong cuộc sống
Ở mức độ nhận biết: Đảm bảo các mức độ sau:
- Nhận ra, nhớ lại các khái niệm, định lí, định luật, tính chất
- Nhận dạng được (không cần giải thích) các khái niệm, hình thể, vị trí tương đối giữa các đối tượng trong các tình huống đơn giản
- Liệt kê, xác định các vị trí tương đối, các mối quan hệ đã biết giữa các yếu tố, các hiện tượng Ví dụ như: phát biểu đúng một định nghĩa, định lí, định luật trong sách giáo khoa
Ở mức độ thông hiểu đảm bảo:
- Diễn tả bằng ngôn ngữ cá nhân các khái niệm, định lí, định luật, tính chất, chuyển đổi được từ hình thức ngôn ngữ này sang hình thức ngôn ngữ khác (ví dụ: từ lời sang công thức, kí hiệu, số liệu và ngược lại)
- Biểu thị, minh hoạ, giải thích được ý nghĩa của các khái niệm, hiện tượng, định nghĩa, định lí, định luật
- Lựa chọn, bổ sung, sắp xếp lại những thông tin cần thiết để giải quyết một vấn
đề nào đó
- Sắp xếp lại các ý trả lời câu hỏi hoặc lời giải bài toán theo cấu trúc lôgic Ở mức độ vận dụng thấp đảm bảo yêu cầu:
- So sánh các phương án giải quyết vấn đề
- Phát hiện lời giải có mâu thuẫn, sai lầm và chỉnh sửa được
- Giải quyết được những tình huống mới bằng cách vận dụng các khái niệm, định lí, định luật, tính chất đã biết
- Biết khái quát hoá, trừu tượng hoá từ tình huống đơn giản, đơn lẻ quen thuộc sang tình huống mới, phức tạp hơn
Ở mức độ vận dụng cao:
- Khái quát hoá những vấn đề riêng lẻ, cụ thể thành vấn đề tổng quát mới
- Kết hợp nhiều yếu tố riêng thành một tổng thể hoàn chỉnh mới
- Dự đoán, dự báo sự xuất hiện nhân tố mới khi thay đổi các mối quan hệ cũ
1.3.5 Phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực
Phương pháp kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng năng lực ở trường THCS được sử dụng với nhiều hình thức như phải kể tới như:
Trang 34- Kiểm tra vấn đáp, kiểm tra miệng: Phương pháp dùng lời là cách thức giáo viên đưa ra cho học sinh lần lượt một số câu hỏi và học sinh trả lời trực tiếp với giáo viên Phương pháp này cho phép GV nắm được mức độ nắm kiến thức của HS sau mỗi bài học để có sự điều chỉnh phù hợp Câu hỏi vấn đáp kích thích HS tích cực, độc lập
tư duy, tìm ra câu trả lời tối ứu trong thời gian ngắn Nếu vận dụng khéo léo sẽ kích thích tính độc lập suy nghĩ của HS, phát huy năng lực tư duy khoa học, trình bày, diễn đạt của HS
- Phương pháp kiểm tra viết gồm:
+ Hình thức tự luận: Là phương pháp dùng bài kiểm tra dưới dạng trình bày, diễn đạt, phân tích vấn đề nhằm đo lường mức độ đạt được của HS ở một môn học/lĩnh vực cụ thể Mỗi bài kiểm tra tự luận có ít câu hỏi, mỗi câu hỏi phải viết nhiều câu để trả lời, cho phép HS được trình bày quan điểm, ý kiến của mình về một nội, dung, vấn đề liên quan xong phải trong khuôn khổ quy định của chương trình Hình thức này phù hợp với các môn học khoa học xã hội như: Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý…Để phát triển năng lực của HS thông qua bài kiểm tra tự luận, thì GV cần khai thác ưu điểm của hình thức kiểm tra đo được năng lực hiểu biết, tổng hợp, phân tích,
và đánh giá của HS, Tránh cách trình bày, nêu lại vấn đề
+ Hình thức trắc nghiệm: Là phương pháp thiết kế bài kiểm tra dưới dạng nhiều câu hỏi với nhiều sự lựa chọn khác nhau để đo được các mức độ nhận thức của HS từ
dễ đến khó Phương pháp này cho phép khai thác những lợi thế kiếm thức của HS, đòi hỏi HS phải có kiến thức bao quát, tổng hợp, có sự liên kết giữa các môn học Phương pháp này với ưu thế hơn sẽ phát huy tốt hơn năng lực của HS và phù hợp với phần lớn các môn học trong chương trình giáo dục hiện nay
- Phương pháp quan sát, thực hành: Phương pháp kiểm tra thực hành là cách thức học sinh làm những bài kiểm tra có tính chất thực hành như: đo đạc, làm thí nghiệm, chế tạo các mô hình … ở trên lớp, trong phòng thí nghiệm và ngoài thiên nhiên
Theo chỉ đạo đổi mới công tác thi, KT, ĐG được thực hiện thống nhất trong tất
cả trường ở bậc THCS, THPT về quy trình và kĩ thuật biên soạn đề thi, đề kiểm tra kết quả học tập của học sinh theo ma trận đề Việc thiết kế ma trận đề kiểm tra áp dụng cho cả hình thức trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan, đảm bảo đủ các bước
cơ bản khi thiết lập ma trận đề; Việc biên soạn câu hỏi theo ma trận cần đảm bảo nguyên tắc: loại câu hỏi, số câu hỏi và nội dung câu hỏi do ma trận đề quy định phù hợp với yêu cầu của loại câu hỏi tự luận và trắc nghiệm khách quan; hiểu rõ về cách cho điểm, đáp án Đây là một hướng mới trong công tác KT, ĐG kết quả học tập của học sinh
Trang 351.3.6 Quy trình tiến hành kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực
Bám sát vào yêu cầu tiến hành đánh giá kết quả học tập môn học theo ba công đoạn cơ bản là thu thập thông tin, phân tích và xử lí thông tin, xác nhận kết quả học tập và ra quyết định điều chỉnh hoạt động dạy và thực tiễn triển khai KT, ĐG kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực, tác giả xây dựng quy trình tiến hành KT, ĐG kết quả học tập của HS gồm 7 bước như sau:
Bước 1: Căn cứ vào mục tiêu dạy học, để xác định mục tiêu KT, ĐG (Xác định mục tiêu) Mục tiêu dạy học là căn cứ để tiến hành KT, ĐG tập trung vào kiến thức, kĩ năng được thể hiện cụ thể trong chuẩn kiến thức, kĩ năng đối với từng môn học, chương trình học theo cấp, bậc học
Bước 2: Lượng hóa các mục tiêu dạy học để đặt ra các mức độ cần đạt về kiến thức, kĩ năng, thái độ nhằm xác định nội dung và tiêu chí đánh giá (Lựa chọn nội dung
KT, ĐG)
Bước 3: Lựa chọn hình thức phù hợp với mục tiêu, nội dung đã đề ra trên cơ sở đặc điểm của học sinh được KT, ĐG (Hình thức, phương pháp KT, ĐG)
Bước 4: Soạn thảo công cụ, sắp xếp câu hỏi dựa trên mục tiêu và nội dung cần
KT, ĐG theo mức độ từ dễ đến khó, duyệt lại đáp án (ra đề Kiểm tra) Áp dụng, thiết
kế ma trận đề kiểm tra trong quá trình ra đề KT, ĐG cho học sinh
Bước 5: Tổ chức tiến hành KT, ĐG: Đảm bảo các bước tiến hành KT, ĐG như khâu in và bảo mật đề kiểm tra, công tác coi thi, thực hiện quy chế kiểm tra, giải quyết, phát hiện sai sót trong quá trình KT, ĐG
Bước 6: Phân tích kết quả, đánh giá chất lượng bài kiểm tra (chấm và trả bài kiểm tra) Kết hợp giữa đánh giá định tính và định lượng Căn cứ vào đặc điểm của từng môn học và hoạt động giáo dục ở mỗi lớp học, bậc học, quy định đánh giá bằng điểm kết hợp với nhận xét của GV hay đánh giá bằng nhận xét, xếp loại của GV
Bước 7: Công bố kết quả (Ghi và quản lý điểm): Áp dụng CNTT trong quá trình vào điểm học sinh, quản lý điểm bằng phần mềm máy tính, lưu trữ đầy đủ các thông tin về kết quả kiểm tra của học sinh sau mỗi kỳ thi
1.4 Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường trung học cơ sở
1.4.1 Lập kế hoạch kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực
Kế hoạch hóa là một chức năng quản lí Để quản lí tốt công tác kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS cần phải xác định đúng mục tiêu và lựa chọn đúng biện pháp, cách thức để đạt được
Trang 36mục tiêu đổi mới, người Hiệu trưởng ngoài việc thu thập đầy đủ các thông tin cần thiết còn phải tuân thủ theo một số văn bản quan trọng làm căn cứ sau đây:
- Chỉ thị, Công văn hướng dần thực hiện nhiệm vụ năm học
- Văn bản về chương trình các môn học
- Thông tư hướng dẫn đánh giá học sinh của các cấp quản lý
- Kế hoạch dạy học của nhà trường
- Các văn bản, chỉ thị hướng dẫn về dạy học và kiểm tra, đánh giá xếp loại kết quả học tập của học sinh
- Một số văn bản khác của các cấp chính quyền địa phương, của Sở GDĐT, phòng GDĐT
Trong xây dựng kế hoạch kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS, phải đảm bảo các yêu cầu cơ bản sau đây:
- Phù hợp với mục tiêu của giáo dục
- Phù hợp với nhiệm vụ dạy học
- Phù hợp với kế hoạch dạy học của nhà trường
- Phù hợp với thực lực của đội ngũ GV và học sinh
- Phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất, thiết bị của nhà trường
- Phù hợp với kinh phí cho hoạt động kiểm tra, đánh giá
Xây dựng kế hoạch đánh giá học sinh bao gồm các công việc sau đây:
- Phân tích bối cảnh thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, đánh giá của nhà trường trên
cơ sở phân tích định tính, định lượng hiện trạng của nhà trường về đội ngũ GV, trình
độ chuyên môn nghiệp vụ, hiện trạng học sinh, cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ cho công tác kiểm tra, đánh giá … nhằm xác định rõ mặt mạnh, yếu, thuận lợi, khó khăn cả chủ quan lẫn khách quan của nhà trường trong việc thực hiện nhiệm vụ dạy học nói chung và đánh giá học sinh nói riêng của nhà trường theo chỉ thị năm học của bộ GD&ĐT Phân tích các thực trạng trên còn để thấy rõ những nhiệm vụ nào nhà trường
đã làm được, nhiệm vụ nào chưa làm được, nhiệm vụ nào đã làm nhưng chưa đạt hiệu quả, và những nhiệm vụ nào cần phải bổ sung
- Xác định mục tiêu kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS Mục tiêu này được xác định dưới dạng các mục tiêu định lượng và định tính về đích đến của hoạt động kiểm tra, đánh giá bao gồm:
+ Mục tiêu phấn đấu chung của hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS
+ Mục tiêu về kiểm tra, đánh giá chuyên môn của từng môn học
Trang 37- Xác định các nội dung của hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS
- Xác định nhiệm vụ phụ trách hoạt động đánh giá học sinh Ai là người trực tiếp thực hiện hoạt động? Ai là người có trách nhiệm trợ giúp, liên quan đến hoạt động?
- Xác định thời gian tiến hành, địa điểm tiến hành và trình tự thực hiện các hoạt động kiểm tra, đánh giá
- Dự trù các chi phí phục vụ trong kế hoạch của hoạt động đánh giá học sinh
- Xác định các biện pháp cơ bản để thực hiện các mục tiêu kiểm tra, đánh giá đã định
1.4.2 Tổ chức thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực
Sau khi đã lập xong kế hoạch, người CBQL cần phải chuyển hóa những ý tưởng thành hiện thực Muốn vậy, CBQL cần có một tổ chức vững mạnh, trong đó quan hệ giữa các thành viên, giữa các bộ phận tạo nên sức mạnh tổng hợp để thực hiện thành công mục tiêu đề ra Nhờ tổ chức có hiệu quả, CBQL có thể phối hợp, điều phối tốt hơn các nguồn vật lực và nhân lực để thực hiện kế hoạch đề ra Ngoài việc sử dụng tổ chức bộ máy theo quy chế, CBQL cần có năng lực tổ chức “mềm” bằng cách lập ra các tổ hay nhóm chuyên môn đặc thù theo hoàn cảnh thực tế của nhà trường Trong quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS, tổ chức thực hiện kế hoạch đánh giá là khâu tiếp nhận (nếu có), sắp xếp, phân bổ các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực), nhằm đạt tới mục tiêu của kiểm tra, đánh giá nói riêng và mục tiêu dạy học nói chung
- Thành lập Hội đồng KT, ĐG kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực, Hội đồng do Hiệu trưởng hoặc Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn làm chủ tịch nhằm tổ chức KT, ĐG kết quả học tập theo đúng quy định
- Phân công rõ trách nhiệm của thành viên trong hội đồng KT, ĐG kết quả học tập của HS gồm: Trách nhiệm, quyền hạn, nhiệm vụ cùng với kết quả đạt được của các thành viên trong Hội đồng
- Ban hành quy định về KT, ĐG kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực
- Phổ biến và đưa vào thực hiện các quy định về KT, ĐG kết quả học tập của
HS từ tổ chức quán triệt, bồi dưỡng, trao đổi kinh nghiệm, tập huấn triển khai KT, ĐG kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực cho HS
Trang 381.4.3 Chỉ đạo thực hiện kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực
Sau khi đã lập kế hoạch, cơ cấu tổ chức bộ máy và nhân lực đã được lựa chọn, CBQL phải chỉ đạo, chỉ huy, dẫn dắt tổ chức thực hiện thành công kế hoạch đề ra Quá trình chỉ đạo thực hiện đòi hỏi người CBQL phải liên kết với các thành viên trong tổ chức để động viên họ hoàn thành những nhiệm vụ được giao nhằm đạt được mục tiêu đổi mới
Chỉ đạo thực hiện hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS bao gồm:
- Chỉ đạo các tổ chuyên môn biên soạn đề kiểm tra theo ma trận đề của các chương, học kì và cuối năm đảm bảo yêu cầu quy định trong các văn bản quy định Đồng thời chỉ đạo GV tự xây dựng ma trận và biên soạn đề cho từng nội dung, từng môn học đáp ứng các yêu cầu phát triển năng lực
- Tổ chức, chỉ đạo, giám sát (Ra đề, coi kiểm tra (thi), chấm bài, lấy điểm, đánh giá - xếp loại)
- Hướng dẫn, theo dõi quy trình KT, ĐG kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực HS, từ khâu ra đề thi, đến coi thi, chấm bài và công bố điểm
- Đôn đốc, động viên, khích lệ các cán bộ, GV khi họ gặp khó khăn, hoặc khi cần thiết để hoạt động kiểm tra, đánh giá được diễn ra theo đúng tiến độ, nếu cần thì phải có sự khen thưởng bằng vật chất để khuyến khích cán bộ, GV
- Theo dõi, giám sát; điều chỉnh sửa chữa với tư cách là người hướng dẫn, trợ giúp kỹ thuật cho GV trong quá trình thực hiện kế hoạch kiểm tra…
1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực
Hiệu trưởng với tư cách là người chịu trách nhiệm cao nhất trong việc kiểm tra, giám sát các hoạt động dạy học và giáo dục trong nhà trường THCS phải thường xuyên kiểm tra hoạt động tổ chức kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực để đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ dạy học nói chung của GV Trên cơ sở đối chiếu với những quy định, hướng dẫn của bộ GD&ĐT về mục tiêu, kế hoạch, nội dung, phương pháp đánh giá học sinh Hoạt động kiểm tra của Hiệu trưởng bao gồm các nội dung:
- Xác định các tiêu chuẩn để đánh giá GV trong việc đánh giá học sinh
- Kiểm tra việc lập kế hoạch kiểm tra chi tiết của GV
- Kiểm tra quy trình tổ chức đánh giá học sinh của GV
- Kiểm tra hoạt động chấm thi, trả bài và nhận xét của GV trong quá trình dạy học
Trang 39- Kiểm tra hoạt động đánh giá học sinh bằng nhận xét của GV
- Kiểm tra chất lượng của hoạt động kiểm tra của GV
- Xem xét đối chiếu hoạt động của GV với tiêu chuẩn, mục tiêu chung của kiểm tra để có quyết định phù hợp trong quản lý
- Ra quyết định điều chỉnh, bổ sung các nội dung, quy định cần thiết cho phù hợp tình hình thực tiễn
- Báo cáo kết quả kiểm tra đánh giá phải chỉ ra được những điểm mạnh và những điểm yếu của người học, đồng thời phải chỉ ra được những ưu, nhược điểm của các đối tượng liên quan như: học sinh, giáo viên, cán bộ quản lý
- Sử dụng kết quả kiểm tra vào việc điều chỉnh phương pháp dạy của giáo viên
và phương pháp học tập của học sinh, cũng như điều chỉnh mục tiêu dạy học và giáo dục
1.4.5 Phối hợp giữa các lực lượng trong quản lý hoạt động KT, ĐG kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực
* Với nhà trường
- Nhà trường thống nhất trong quản lý hoạt động, xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá công tác quản lý hoạt động KT, ĐG kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực
- Giáo viên chủ nhiệm, GV bộ môn: Là lực lượng quan trọng tham gia KT, ĐG kết quả học tập của HS theo định hướng phát triển năng lực Để đội ngũ giáo viên chủ nhiệm lớp thực thi tốt nhiệm vụ của mình, nhà quản lý cần lý phải quản lý các khâu trong quá trình KT,ĐG của GV như: Kiểm tra, ĐG môn học trên lớp; Ra đề thi/kiểm tra; quy trình kiểm tra; xác định nội dung; phương pháp và hình thức kiểm tra; lưu trữ kết quả điểm tra, điều chỉnh kết quả kiểm tra phục vụ hoạt động giảng dạy của GV
- Tham gia cùng với GV, HS hỗ trợ giúp đỡ con em trong suốt quá trình học tập
để kết quả học tập đạt hiệu quả cao nhất
- Phản hồi những kết quả KT, ĐG của HS đạt được sau mỗi kỳ học, năm học
* Với chính quyền địa phương, cộng đồng xã hội
- Đảm bảo tình hình an ninh, trật tự, công tác bảo mật đề thi trước mỗi kỳ kiểm tra, đánh giá của nhà trường
- Tuyên truyền, vận động CMHS, cộng đồng xã hội hiểu rõ vai trò, ý nghĩa của
Trang 40hoạt động KT, ĐG kết quả học tập, tránh hiện tượng tiêu cực trong xã hội như chạy điểm, chạy lớp chọn
1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường trung học
và trung học phổ thông ban hành kèm theo Thông tư 58/2011/TT-BGDĐT ngày 12 tháng 12 năm 2011 cùng với đó là các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn hằng năm về tổ chức thực hiện kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của hoc sinh theo định hướng phát triển năng lực Đó là những định hướng căn bản ảnh hưởng trực tiếp tới quản lý hoạt động đánh giá học sinh theo định hướng phát triển năng lực ở trường THCS
1.5.2 Nhận thức, trình độ năng lực và phẩm chất của cán bộ quản lý nhà trường
Là nhà quản lý trường học, CBQL cần vận dụng linh hoạt chức năng quản lý trong việc xây dựng, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh Bên cạnh đó những kỹ năng về công nghệ thông tin và ngoại ngữ rất cần thiết phục vụ cho công tác quản lý, chỉ đạo quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lực Uy tín của người CBQL trong tập thể sư phạm là tấm gương sáng có ảnh hưởng đến đội ngũ giáo viên, CBQL, thúc đẩy sự phát triển của nhà trường Tiêu điểm hội tụ của những yếu tố trên chính là nhận thức của người Hiệu trưởng, có nhận thức đúng mới dẫn đến hành động, vạch ra con đường đi đúng Hiệu trưởng phải hiểu rằng đổi mới quản lý hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theo định hướng phát triển năng lự c ở trường THCS là xu thế tất yếu khách quan, phù hợp với định hướng đổi mới của Ngành, Nhà nước và xã hội
1.5.3 Nhận thức, năng lực, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ giáo viên
Trình độ năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm, phẩm chất người giáo viên quyết định chất lượng dạy học Họ là người trực tiếp thực hiện đổi mới hoạt động kiểm
