trưng môn học và đảm bảo hiệu quả trong hoạt động chuyên môn, đổi mới công tác xây dựng và thực hiện kế hoạch của tổ chuyên môn, chỉ đạo tổ chuyên môn quản lý hoạt độn dạy học theo hướng
Trang 1
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN
Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN SƠN HÕA,
TỈNH PHÖ YÊN
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Đà Nẵng – Năm 2021
Trang 2ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
HUỲNH MÙI
QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN
Ở CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN SƠN HÕA,
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN XUÂN BÁCH
Đà Nẵng – Năm 2021
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các
số liệu trong công trình nghiên cứu này có xuất xứ rõ ràng Các tài liệu tham khảo, trích dẫn đều có nguồn gốc xác thực, xuất phát từ các nghiên cứu đã trình bày trong luận văn Kết quả nghiên cứu trong luận văn này hoàn toàn trung thực và chưa từng được sử dụng hoặc công bố trong bất kỳ công trình nào khác
Tác giả luận văn
Huỳnh Mùi
Trang 6MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
TÓM TẮT ii
MỤC LỤC iv
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vii
DANH MỤC CÁC BẢNG viii
MỞ ĐẦU 1
1 Tính cấp thiết của đề tài 1
2 Mục tiêu nghiên cứu 2
3 Đối tượng nghiên cứu 2
4 Giả thuyết khoa học 2
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3
6 Phương pháp nghiên cứu 3
7 Cấu trúc luận văn 3
CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 4
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 4
1.1.1 Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn 4
1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường ở trung học cơ sở 6
1.2 Các khái niệm chính 8
1.2.1 Quản lý 8
1.2.2 Quản lý giáo dục 10
1.2.3 Tổ chuyên môn 11
1.2.4 Hoạt động tổ chuyên môn 11
1.3 Hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở 12
1.3.1 Chức năng nhiệm vụ của tổ chuyên môn 12
1.3.2 Tổ trưởng chuyên môn trong trường trung học cơ sở 13
1.3.3 Định hướng đổi mới giáo dục và đào tạo 16
1.3.4 Định hướng đổi mới hoạt động tổ chuyên môn trong trường trung học cơ sở 18
1.3.5 Hiệu trưởng trường trung học cơ sở và tổ chuyên môn 22
1.4 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường trung học cơ sở 24
1.4.1 Xây dựng kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn 24
1.4.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn 25
1.4.3 Chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn 26
Trang 71.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động tổ chuyên môn 26
1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn 27
1.5.1 Các yếu tố chủ quan 27
1.5.2 Các yếu tố khách quan 28
Tiểu kết Chương 1 29
CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN SƠN HÕA, TỈNH PHÖ YÊN 31
2.1 Khái quát về phương pháp khảo sát thực trạng 31
2.1.1 Mục đích khảo sát 31
2.1.2 Đối tượng khảo sát 31
2.1.3 Nội dung khảo sát 31
2.1.4 Thời điểm khảo sát 32
2.1.5 Phương pháp khảo sát và xử lý kết quả 32
2.2 Khái quát về tình hình kinh tế-xã hội và giáo dục-đào tạo của huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên 33
2.2.1 Đặc điểm vị trí địa lý, dân cư 33
2.2.2 Tình hình phát triển kinh tế - văn hóa xã hội 34
2.2.3 Tình hình phát triển giáo dục của huyện Sơn Hòa 35
2.2.4 Quy mô mạng lưới và cơ sở vật chất trường trường học 36
2.2.5 Chất lượng đội ngũ cán bộ quản lý THCS huyện Sơn Hòa 37
2.2.6 Trình độ chính trị, chuyên môn, nghiệp vụ quản lý trường học của cán bộ quản lý các trường trung học cơ sở huyện Sơn Hòa 37
2.3 Thực trạng hoạt động tổ chuyên môn của các trường Trung học cơ sở huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên 38
2.3.1 Thống kê và đánh giá chung các số liệu về các tổ chuyên môn 38
2.3.2 Thực trạng hoạt động của các tổ chuyên môn 39
2.4 Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học cơ sở huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên 45
2.4.1 Thực trạng nhận thức về tầm quan trọng của quản lý hoạt động tổ chuyên môn 45
2.4.2 Thực trạng xây dựng kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn 46
2.4.3 Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn 48
2.4.4 Thực trạng chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn 49
2.4.5 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động tổ chuyên môn 51
2.5 Thực trạng những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường trung học cơ sở huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên 53
Trang 82.5.1 Thực trạng các yếu tố chủ quan 53
2.5.2 Thực trạng các yếu tố khách quan 54
Tiểu kết Chương 2 55
CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN SƠN HÕA, TỈNH PHÖ YÊN 57
3.1 Nguyên tắc thực hiện các biện pháp 57
3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính hiệu quả 57
3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ 57
3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn, khả thi 57
3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính cơ bản, hiện đại 57
3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động của các tổ chuyên môn ở các trường THCS huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên 58
3.2.1 Tổ chức chỉ đạo xây dựng chương trình, kế hoạch dạy học của các tổ chuyên môn và giáo viên 58
3.2.2 Chỉ đạo quản lý việc thực hiện nề nếp dạy học của giáo viên 60
3.2.3 Tổ chức quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học của các tổ chuyên môn và giáo viên 62
3.2.4 Chỉ đạo đổi mới về nội dung và hình thức hoạt động của các tổ chuyên môn 64
3.2.5 Chỉ đạo đổi mới công tác nghiên cứu khoa học và sáng kiến 67
3.2.6 Đổi mới quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên thông qua các hoạt động của tổ chuyên môn 69
3.2.7 Xây dựng tổ chức có văn hoá trong tập thể tổ chuyên môn 71
3.2.8 Mối quan hệ giữa các biện pháp 73
3.3 Khảo nghiệm về mức độ cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp 74
3.3.1 Mục tiêu khảo nghiệm 74
3.3.2 Nội dung khảo nghiệm 74
3.3.3 Mẫu khách thể khảo nghiệm 74
3.3.4 Tiêu chí và thang đánh giá kết quả 75
3.3.5 Kết quả khảo nghiệm tính hợp lý của các biện pháp 75
Tiểu kết Chương 3 79
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 81
TÀI LIỆU THAM KHẢO 84
PHỤ LỤC
QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (Bản sao)
Trang 10DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu
2.2 Thang đánh giá các nội dung theo giá trị trung bình 33 2.3 Quy mô HS huyện Sơn Hòa giai đoạn 2017–2020 35 2.4 Tình hình trường, lớp, học sinh năm học 2019 – 2020 35
2.5 Kết quả xếp loại hạnh kiểm của HS cấp THCS giai đoạn 2016 -
3.1 Thang đánh giá các biện pháp theo giá trị trung bình 75 3.2 Kết quả khảo nghiệm mức độ cấp thiết của các biện pháp 76 3.3 Kết quả khảo nghiệm mức độ khả thi của các biện pháp 78
Trang 11MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Tổ chuyên môn là đơn vị hoạt động cơ bản và quyết định chất lượng đào tạo của
nhà trường trung học cơ sở, quyết định chất lượng dạy và học trong nhà trường Thông qua hoạt động tổ chuyên môn không chỉ chất lượng nhà trường thay đổi mà chất lượng
bản thân người giáo viên với các năng lực sư phạm cũng được thay đổi theo hướng tích cực Giữa hoạt động tổ chuyên môn với năng lực dạy học là hạt nhân cơ bản của năng lực sư phạm, năng lực nghề nghiệp của người giáo viên có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Hoạt động của tổ chuyên môn trong nhà trường trung học cơ sở được tổ chức như thế nào, quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng nào sẽ quyết định chiều hướng và mức độ phát triển năng lực dạy học của giáo viên THCS Vì vậy, về mặt lý luận nghiên cứu làm rõ mối quan hệ trong quản lý hoạt động tổ chuyên môn với năng lực dạy học để từ đó tăng cường quản lý hoạt động tổ chuyên môn, phát triển năng lực dạy học của giáo viên THCS là vô cùng cần thiết Văn kiện Đại hội lần thứ
XI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định nhiệm vụ của giáo dục và đào tạo là:
“Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện; Đổi mới cơ cấu tố chức, nội dung, phương pháp dạy và học; thực hiện “chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá”, chấn hưng nền giáo
dục Việt Nam”
Xuất phát từ thực tiễn quản lý hoạt động tổ chuyên môn và mức độ đáp ứng yêu
cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay Trong thực tế, các trường THCS, hoạt động chuyên môn quyết định chất lượng, hiệu quả giáo dục và có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu của mỗi nhà trường Muốn có hoạt động chuyên môn tốt thì yếu tố quyết định là công tác quản lý, sự chỉ đạo hoạt động của các tổ chuyên môn phải có kế hoạch, nội dung, hình thức, phương pháp phù hợp Do đó, hiệu trưởng nhà trường cần vận dụng sáng tạo, linh hoạt những phương pháp quản lý hoạt động của các
tổ chuyên môn nhằm đạt mục tiêu giáo dục phát triển nhân cách toàn diện của học sinh trong cấp học Đây được coi là trọng trách hàng đầu, nhiệm vụ trọng tâm của hiệu trưởng trong mỗi trường THCS Hiện nay, hiệu trưởng các trường THCS cũng đã có nhiều cố gắng trong công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn, song vẫn còn nhiều bất cập
Thực tế hoạt động tổ chuyên môn và quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS huyện Sơn Hòa còn mang nặng tính hành chính, sự vụ chưa hướng nhiều đến phát triển năng lực dạy học cho giáo viên THCS Mục đích, nội dung, hình thức sinh hoạt tổ chuyên môn nhiều khi chưa phù hợp Cần thiết phải thay đổi quản lý hoạt động tổ chuyên môn để nâng cao hơn nữa chất lượng hoạt động tổ chuyên môn và
Trang 12năng lực dạy học cho giáo viên THCS
Xuất phát từ những cơ sở trên, tôi chọn đề tài: “Quản lý hoạt động tổ chuyên
môn ở các trường THCS huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên” để nghiên cứu nhằm nâng
cao chất lượng hoạt động tổ chuyên môn, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, chất lượng giảng dạy, giáo dục và học tập trong nhà trường là thật sự cần thiết trong giai đoạn hiện nay
2 Mục tiêu nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn quản lý hoạt động tổ chuyên môn tại các trường THCS trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động TCM góp phần nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường
3 Đối tượng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
Hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên
3.3 Phạm vi nghiên cứu
- Giới hạn đối tượng nghiên cứu: Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên;
- Giới hạn địa bàn nghiên cứu: Các nghiên cứu thực tiễn được triển khai tại 5
trường THCS trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên (THCS Sơn Hà, THCS Suối Bạc, THCS Nguyễn Hữu Thọ, DTNT Sơn Hòa, THCS và THPT Nguyễn Bá Ngọc)
trong năm học 2018 – 2019;
- Giới hạn về khách thể nghiên cứu:
+ Nhóm cán bộ quản lý lãnh đạo của các trường THCS;
+ Nhóm tổ trưởng, tổ phó TCM đã và đang công tác ở vị trí đó;
+ Nhóm giáo viên các trường THCS;
- Giới hạn về chủ thể quản lý: Hiệu trưởng các trường THCS huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên;
Thời gian nghiên cứu: Thực hiện khảo sát trong giai đoạn 2017 – 2019 đề xuất biện pháp cho giai đoạn 2020 – 2025
4 Giả thuyết khoa học
Quản lý của hiệu trưởng đối với hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên trong thời gian qua đã góp phần làm cho hoạt động tổ chuyên môn có kế hoạch và chất lượng, phát triển năng lực dạy học cho giáo viên nhưng còn bọc lộ các bất cập trong các khâu của quá trình quản lý;
Trang 13Nếu xây dựng được khung lý luận, đánh giá đúng thực trạng hoạt động tổ chuyên môn và quản lý tổ chuyên môn ở các trường, thì có thể đề xuất được biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyên môn một cách hợp lý, khả thi góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở các trường THCS huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên
5 Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động TCM trường THCS
5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng hoạt động TCM và việc quản lý hoạt động TCM của Hiệu trưởng ở các trường THCS trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên
5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động TCM theo hướng phát triển năng
lực dạy học của giáo viên THCS trên địa bàn huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên
6 Phương pháp nghiên cứu
6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh các tài liệu khoa học các văn bản có liên quan đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn theo hướng phát triển năng lực dạy học và các văn kiện của Đảng, Nhà nước có liên quan đến đề tài
6.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phương pháp quan sát: Quan sát các hoạt động của tổ chuyên môn, sinh hoạt tổ
chuyên môn của giáo viên trong đó cách quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu
trưởng để góp phần xây dựng cơ sở thực tiễn của đề tài
Phương pháp điều tra bằng phiếu: Xây dựng mẫu phiếu khảo sát với các dạng
câu hỏi đóng, mở nhằm đánh giá thực trạng các mặt, các hoạt động, của tổ chuyên
môn, quản lý của Hiệu trưởng đối với tổ chuyên môn
Phương pháp phỏng vấn: Phỏng vấn nhằm tìm hiểu hiện trạng, các yếu tố ảnh
hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn của Hiệu trưởng và nguyên nhân của
thực trạng trên
6.3 Nhóm các phương pháp xử lý thông tin
Thông qua việc lập bảng biểu thể hiện các số liệu về trường, lớp, TCM, hiệu trưởng, dùng phương pháp toán thống kê để xử lý kết quả điều tra, khảo sát
7 Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu phụ lục và tham khảo, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương sau đây:
- Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động tổ chuyện môn ở trường THCS
- Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyện môn tại các trường THCS huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên
- Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động tổ chuyện môn tại các trường THCS huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên
Trang 14CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỔ CHUYÊN MÔN
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1 Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn
Quản lý tổ chuyên môn có vai trò hết sức quan trọng trong nhà trường, quản lý hoạt động chuyên môn trong nhà trường là việc hiệu trưởng hoặc phó hiệu trưởng chỉ đạo tổ trưởng các TCM quản lý hoạt động chuyên môn của GV trong tổ Chất lượng hoạt động của TCM phụ thuộc rất nhiều vào quá trình quản lý của người tổ trưởng TCM Các hoạt động chuyên môn được triển khai cụ thể đến từng giáo viên đều thông qua TCM Vì thế, việc nghiên cứu hoạt động quản lý TCM là một vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết trong giai đoạn hiện nay
Hiện nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động TCM các cấp học khác nhau:
- Ở bậc giáo dục mầm non:
Trong bài viết “Quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn theo chủ đề cho giáo
viên mầm non huyện Lâm Thao, Phú Thọ” của tác giả Tạ Quang Thắng đã đi sâu
nghiên cứu thực trạng hoạt động bồi dưỡng chuyên môn theo chủ đề của giáo viên mầm non huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ, đồng thời cũng chỉ rõ những thuận lợi, khó khăn khi tiến hành tổ chức bồi dưỡng chuyên môn cho GV theo chủ đề [29]
Nguyễn Thị Thu có bài báo “Quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn theo
chủ đề cho giáo viên mầm non tư thục quận Bắc Từ liêm thành phố Hà Nội” đã nêu rõ
thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn theo chủ đề của GV mầm non tư thục quận Bắc Từ Liêm thành phố Hà Nội còn có những hạn chế, bất cập, đồng thời cũng đề xuất những biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động bồi dưỡng chuyên môn theo chủ đề cho GV mầm non tư thục quận Bắc Từ liêm thành phố Hà Nội nói riêng và GV mầm non tư thục nói chung [31]
Tập trung vào chủ đề này, Nguyễn Thị Thu Huyền có bài viết“Biệp pháp quản
lý hoạt động TCM ở các trường mầm non quận Hoàng Mai” Trên cơ sở nghiên cứu
thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng quản lý hoạt động TCM ở các
trường mầm non quận Hoàng Mai, tác giả đề xuất 5 biện pháp nâng cao hiệu quả quản
lý hoạt động TCM ở các trường mầm non quận Hoàng Mai, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục của nhà trường [19]
- Ở bậc giáo dục tiểu học:
Luận văn Thạc sĩ Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở trường tiểu học Hoàng
Trang 15Văn Thụ, quận Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh năm 2015 của Lê Thụy Phượng Linh
đã nêu rõ được thực trạng quản lý tổ chuyên môn ở trường tiểu học Hoàng Văn Thụ, quận Gò Vấp, thành phố Hồ Chí Minh và có đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động
tổ chuyên môn, tác giả có đưa ra các biện pháp quản lý đó là đảm bảo tính đồng bộ, tính kế thừa, tính khả thi và tính hiệu quả, đưa ra hướng đổi mới quản lý tổ chuyên môn theo nghiên cứu bài học
“Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường tiểu học theo nghiên cứu bài học ở tỉnh Bắc Giang”, bài viết của Hà Huy Giáp trong đó tác giả đi sâu nghiên cứu thực
trạng quản lý hoạt động TCM trường tiểu học theo nghiên cứu bài học (NCBH) ở tỉnh Bắc Giang, chỉ ra những thuận lợi và khó khăn trong quản lý hoạt động TCM trường tiểu học theo NCBH [14]
Lê Xuân Trường trong bài báo“Biện pháp vận hành mối quan hệ quản lý hoạt
động chuyên môn của các trường tiểu học ở tỉnh Hải Dương” đã phân tích rõ thực
trạng hoạt động chuyên môn, quản lý hoạt động chuyên môn của các trường tiểu học ở tỉnh Hải Dương và đưa ra các biện pháp vận hành mối quan hệ quản lý hoạt động chuyên môn của các trường tiểu học ở tỉnh Hải Dương [32]
Trong bài báo “Đánh giá của giáo viên và cán bộ quản lý về công tác quản lý
của hiệu trưởng đối với tổ chuyên môn tại một số trường tiểu học thuộc thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang” của Lê Văn Dũng, đã từ khảo sát thực tế để tổng kết, phân tích
những đánh giá của CBQL và GV về công tác quản lý của hiệu trưởng đối với tổ trưởng TCM tại một số trường tiểu học thuộc thành phố Mỹ Tho, tỉnh Tiền Giang; đồng thời đề xuất một số kiến nghị nhằm giúp hiệu trưởng nâng cao hiệu quả quản lý đội ngũ tổ trưởng TCM, đáp ứng yêu cầu giáo dục hiện nay với tư cách là cán bộ phòng Giáo dục có nhiều kinh nghiệm trong quản lý nhà trường [11]
- Ở bậc trung học phổ thông:
Luận văn thạc sỹ QLGD năm 2005 của tác giả Nguyễn Mạnh Hà “Biện pháp
quản lý, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho tổ trưởng bộ môn trường THPT tỉnh Yên Bái”, đã phân tích, đánh giá kỹ về thực trạng việc quản lý bồi dưỡng nâng cao năng
lực cho tổ trưởng bộ môn trường THPT tỉnh Yên Bái, từ đó đề xuất một số biện pháp bồi dưỡng nâng cao năng lực cho tổ trưởng bộ môn trường THPT tỉnh Yên Bái
Luận văn thạc sỹ quản lý giáo dục năm 2012 của Nguyễn Minh Đăng “Biện
pháp quản lý TCM của hiệu trưởng trường THPT huyện Tam Dương tỉnh Vĩnh Phúc”
đã tập trung nghiên cứu thực trạng hoạt động TCM và thực trạng quản lý hoạt động
TCM của 3 trường THPT huyện Tam Dương từ đó đề xuất 5 biện pháp quản lý hoạt động TCM, các biện pháp chỉ đạo TCM xây dựng kế hoạch HĐ và chỉ đạo đổi mới sinh hoạt TCM được trình bày rất khoa học và manh tính khả thi cao, có thể áp dụng
Trang 16rộng rãi trong quản lý hoạt động TCM
Cũng tìm hiểu về hoạt động TCM nhưng triển khai theo hướng NCBH, tác giả
Phùng Xuân Dự đi sâu nghiên cứu “Quản lý sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu
bài học ở trường trung học phổ thông” Trong đó nêu rõ quản lý sinh hoạt chuyên
môn theo NCBH ở trường THPT là sự tác động có mục đích, có tổ chức, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý để thực hiện các bước (quy trình) NCBH một cách khoa học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường THPT Quản lý sinh hoạt chuyên môn theo NCBH ở trường THPT bao gồm nhiều nội dung và giữa các nội dung có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Muốn đạt hiệu quả cao trong sinh hoạt chuyên môn (SHCM) theo NCBH nhằm nâng cao chất lượng dạy và học đòi hỏi cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cá nhân, đơn vị, bộ phận với nhau, trong đó, người tổ trưởng TCM có vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng [12]
Ngoài ra, còn phải kể đến công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thành
Chung với đề tài “Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT thị xã Tam
Điệp tỉnh Ninh Bình” (2015) Từ việc đi sâu nghiên cứu cơ sở lý luận và phân tích
thực trạng công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THPT thị xã Tam Điệp tỉnh Ninh Bình, tác giả đã đề xuất 6 biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý TCM của các trường THPT trên địa bàn Thị xã Tam Điệp - Tỉnh Ninh Bình
1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường
ở trung học cơ sở
Các hoạt động giáo dục trong nhà trường chủ yếu là hoạt động chuyên môn Hoạt động của TCM trong nhà trường là nhân tố có ảnh hưởng lớn đến chất lượng dạy học, giáo dục, có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của nhà trường nói riêng và
sự phát triển giáo dục nói chung Việc nghiên cứu công tác quản lý hoạt động TCM là một vấn đề hết sức quan trọng và cần thiết trong giai đoạn hiện nay Bởi các hoạt động chuyên môn triển khai đến GV thông qua TCM Tổ trưởng TCM là người chỉ đạo các hoạt động chuyên môn của tổ theo sự chỉ đạo của hiệu trưởng, theo kế hoạch của nhà trường, chịu trách nhiệm về chất lượng chuyên môn của tổ Cũng như các cấp học khác, vấn đề quản lý hoạt động TCM ở trường THCS được nhiều tác giả đi sâu nghiên cứu Một số công trình nghiên cứu có liên quan đến việc quản lý hoạt động TCM ở trường THCS có thể kể ra như:
Luận văn thạc sỹ QLGD năm 2015 của Lê Quang Hoa Quản lý hoạt động của tổ chuyên môn ở trường THCS Vân Hà, Đông Anh, Hà Nội tác giả đã phân tích chỉ rõ thực trạng quản lý TCM ở trường ở nhiều khía cạnh khác nhau đã chỉ ra những mặt tồn tại và cũng đã đưa ra các biện pháp quản lý hoạt động TCM theo định hướng phát triển của nhà trường, các biện pháp quản lý cụ thể như quy hoạch tổ chuyên môn theo đặt
Trang 17trưng môn học và đảm bảo hiệu quả trong hoạt động chuyên môn, đổi mới công tác xây dựng và thực hiện kế hoạch của tổ chuyên môn, chỉ đạo tổ chuyên môn quản lý hoạt độn dạy học theo hướng dổi mới nội dung phương pháp dạy học, tổ chức hoạt động bồi dưỡng và tự bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ và năng lực quản lý cho TTCM, đổi mới quản lý hoạt động sinh hoạt tổ chuyên môn, tăng cường hoạt động giáo lưu học tập trao đổi kinh nghiệm giữa các tổ chuyên môn trong nhà trường
Công trình nghiên cứu về “Nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên THCS vùng
đặc biệt khó khăn thông qua sinh hoạt chuyên môn theo chuyên đề ở cụm trường”, của
Hoàng Đức Minh đã chỉ rõ những khó khăn trong sinh hoạt chuyên môn ở các cụm trường lẻ của các trường THCS vùng đặc biệt khó khăn, từ đó đề xuất biện pháp tổ chức sinh hoạt chuyên môn phù hợp với điều kiện các nhà trường, góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ GV THCS [24]
Cũng đi sâu tìm hiểu về vấn đề quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS,
Ngô Thị Phương Thảo có bài viết “Thực trạng quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các
trường THCS ở Thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực dạy học”, trong đó
tác giả đi sâu nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS ở Thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực dạy học, đồng thời cũng chỉ ra những thuận lợi và khó khăn trong quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS ở Thành phố Hà Nội theo hướng phát triển năng lực dạy học [30]
Bên cạnh đó, còn phải kể đến các công trình nghiên cứu là luận văn thạc sỹ của nhiều tác giả về vấn đề này:
Luận văn thạc sỹ QLGD năm 2007 của Nguyễn Thanh Cao “Biện pháp quản lý
của hiệu trưởng đối với hoạt động TCM các trường THCS huyện Phổ Yên - Thái Nguyên”, trong đó tác giả đã phân tích, đánh giá những biện pháp quản lý hoạt động
của TCM trong các nhà trường THCS ở huyện Phổ Yên, từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động TCM Tuy nhiên, trong luận văn này, tác giả giới hạn địa bàn nghiên cứu thành hai vùng miền khác nhau là vùng đồng bằng và miền núi cho nên khó có thể áp dụng rộng rãi
Huỳnh Hùng Châu cũng nghiên cứu vào vấn đề này trong đề tài “Quản lý hoạt
động TCM ở các trường THCS thành phố Rạch Giá Tỉnh Kiên Giang theo yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay”(2008) Từ việc đi sâu nghiên cứu cơ sở lý luận và phân tích
thực trạng công tác quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS thành phố Rạch Giá Tỉnh Kiên Giang theo yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay, tác giả đã đề xuất
5 biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý TCM ở các trường THCS thành phố Rạch Giá Tỉnh Kiên Giang theo yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
Như vậy, qua các công trình nghiên cứu trên, các tác giả đã đánh giá thực trạng
Trang 18quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS, đã phân tích được thực trạng của quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS, trên cơ sở thực trạng từ đó các tác giả đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động TCM một cách hiệu quả nhất, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở trường THCS
Tuy nhiên, ở mỗi địa phương trên cả nước đều có những điều kiện về tự nhiên, kinh tế - xã hội không giống nhau, vì vậy cần có biện pháp quản lý hoạt động TCM một cách phù hợp nhất Ở huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên, việc quản lý hoạt động TCM
ở các trường THCS được hiệu trưởng và các CBQL các nhà trường rất quan tâm, tuy nhiên những vấn đề mang tính lý luận và thực tiễn về quản lý hoạt động TCM trong nhà trường THCS chỉ mới tồn tại như những kinh nghiệm, những phát hiện ban đầu được thể hiện trong các sáng kiến hoặc trong các báo cáo, hiện nay ở huyện Sơn Hòa chưa có một đề tài nào nghiên cứu một cách tổng thể, toàn diện Vì vậy việc lựa chọn
nghiên cứu đề tài Quản lý hoạt động tổ chuyên môn ở các trường THCS trên địa bàn
huyện Sơn Hòa tỉnh Phú Yên là hết sức cần thiết, nhằm nghiên cứu, tìm ra các giải
pháp hiệu quả về quản lý hoạt động TCM góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của bậc THCS ở địa phương, phù hợp với xu thế phát triển và yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay của Đảng và Nhà nước ta
1.2 Các khái niệm chính
1.2.1 Quản lý
Quản lý là quá trình thực hiện các công việc xây dựng kế hoạch hành động (bao gồm cả xác định mục tiêu cụ thể, chế định kế hoạch, quy định tiêu chuẩn đánh giá và thể chế hóa), sắp xếp tổ chức ( bố trí tổ chức, phối hợp nhân sự, phân công công việc, điều phối nguồn lực tài chính và kĩ thuật…) chỉ đạo, điều hành, kiểm soát và đánh giá kết quả, sửa chữa sai sót ( nếu có) để bảo đảm hoàn thành mục tiêu của tổ chức đã đề ra;
Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý về các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội,… bằng một hệ thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và các biện pháp
cụ thể nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt tới mục tiêu quản lý;
Quản lý là thuộc tính bất biến, nội tại của mọi quá trình lao động xây dựng, là yếu tố cấu thành sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người Xã hội càng phát triển,
QL càng có vai trò quan trọng trong việc điều khiển các hoạt động xã hội, trong bộ
“Tư bản”, K.Marx đã nói đến sự cần thiết của quản lý: “Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn thì ít nhiều cũng đều cần đến một sự chỉ đạo… một người độc tấu vỹ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” Ngày nay thuật ngữ QL đã trở nên
Trang 19phổ biến nhưng chưa có một định nghĩa thống nhất Các nhà khoa học đưa ra khái niệm QL theo những cách tiếp cận với những góc độ khác nhau;
Theo từ điển tiếng Việt: “Quản lý là tác động của con người tác động vào tập
thể người khác để phối hợp điều chỉnh phân công thực hiện mục tiêu chung” [34];
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang thì:“Quản lý là sự tác động có mục đích, có
kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động (khách thể quản lý) nhằm thực hiện những mục tiêu dự kiến” [27];
Tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ cho rằng: “Quản lý là một quá trình định
hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý có hệ thống là quá trình tác động đến nhằm đạt được những mục tiêu nhất định Những mục tiêu này đặc trưng cho trạng thái mới của
hệ thống mà người quản lý mong muốn” [25];
Theo tác giả Trần Kiểm và Bùi Minh Hiền “Quản lý là những tác động của chủ
thể quản lý trong quá trình huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (Nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [21];
Mặc dù có những khái niệm khác nhau về quản lý, song những quan điểm trên đều có những nét chung đó là: Quản lý là hoạt động được tiến hành trong các tổ chức
xã hội Quản lý là tác động vừa có tính khoa học, vừa có tính nghệ thuật vào hệ thống con người, nhằm đạt được các mục tiêu Quản lý là hoạt động có mục đích tạo nên chất lượng mới cao hơn Quản lý là những sự tác động phối hợp nỗ lực của các cá nhân thành sức mạnh tập thể Quản lý là một quá trình tác động có định hướng, có tổ chức dựa trên những thông tin về tình trạng của đối tượng và môi trường nhằm giữ cho
sự vận hành của đối tượng được ổn định và phát triển với mục tiêu đã định Quản lý là các hoạt động để đảm bảo mục đích chung là hoàn thành công việc qua nỗ lực của các
cá thể trong tổ chức Đối tượng tác động của quản lý là một hệ thống xã hội hoàn chỉnh như một cơ thể sống gồm nhiều yếu tố liên kết hữu cơ theo một quy luật nhất định, tồn tại trong một thời gian, không gian cụ thể Quản lý cũng phải tuân theo những quy tắc nhất định hướng tới mục tiêu đó là đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ và ăn những nỗ lực của cá thể nhằm đạt được mục đích chung của tổ chức hay nói cách khác
là nguyên tắc đảm bảo phát huy cao độ năng lực của các cá nhân trong tổ chức để đạt được mục đích chung;
Hệ thống quản lý gồm hai phân hệ là: Chủ thể quản lý và khách thể quản lý Tác động quản lý là tác động có định hướng, có tổ chức mang tính tổng hợp bao gồm nhiều giải pháp khác nhau thông qua cơ chế quản lý để sử dụng có hiệu quả cao nhất nguồn lực sẵn có của tổ chức trong điều kiện nhất định nhằm đảm bảo cho hệ thống ổn định phát triển và đạt được mục tiêu đã định;
Trang 20Như vậy, bản chất của quản lý là một loại lao động để điều khiển lao động Đó
là quá trình tác động có định hướng của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm
sử dụng có hiệu quả các tiềm năng, các cơ hội của tổ chức đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường Xã hội ngày càng phát triển các loại hình lao động ngày càng phong phú, phức tạp, tinh vi thì hoạt động quản lý càng có vai trò quan trọng và quyết định để tổ chức hướng tới đích bằng con đường ngắn nhất, hiệu quả nhất với bản chất
là một khoa học và nghệ thuật trong việc điều khiển và phối hợp sự nỗ lực của con người vì mục tiêu chung Trong xã hội hiện đại, tính khoa học và nghệ thuật của quản
lý được đề cao;
Căn cứ vào những nét chung đó và từ kinh nghiệm thực tiễn quản lý, chúng tôi đồng tình và sử dụng trong đề tài này định nghĩa của tác giả Trần Kiểm và Bùi Minh
Hiền:“Quản lý là những tác động của chủ thể quản lý trong quá trình huy động, phát
huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức (chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [21]
Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng thể là điều hành, phối hợp các lực lượng xã hội nhằm đẩy công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu phát triển xã hội Tuy nhiên, theo nghĩa rộng của giáo dục với việc thực hiện triết lý giáo dục thường xuyên và triết
lý học suốt đời thì ngoài tiêu điểm là giáo dục thể hệ trẻ còn phải chăm lo giáo dục cho mọi người
Hiện nay, có rất nhiều định nghĩa về QLGD, cụ thể như:
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “QLGD là hệ thống những tác động có mục
đích, có kế hoạch Hợp quy luật của chủ thể quản lý (hệ giáo dục) nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ là quá trình dạy học - giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ giáo dục tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái mới
về chất”.” [27];
Chuyên gia giáo dục Liên Xô M.I.Kônđacốp đã khẳng định:“Quản lý giáo dục
là tác động có hệ thống, có kế hoạch, có hướng đích của chủ thể quản lý ở tất cả các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ thống (từ cơ quan quản lý cao nhất là
Trang 21Bộ đến Sở và nhà trường) nhằm mục đích đảm bảo việc hình thành nhân cách cho thế
hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng những quy luật của quá trình giáo dục, của sự phát triển thế hệ và tâm lý trẻ em” [23];
Từ những quan điểm trên chúng ta có thể khái quát rằng: Quản lý giáo dục là
quá trình tác động có định hướng của người quản lý làm cho đối tượng quản lý là quá trình giáo dục như một hệ thống được vận hành phù hợp với quy luật, nguyên lý giáo dục để đạt tới mục tiêu giáo dục đã được xác định
1.2.3 Tổ chuyên môn
Tại Điều 14, Điều lệ Trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học (Ban hành kèm theo Thông tư số: 32/2020/TT-BGDĐT ngày 15/9/2020 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) quy định tổ chuyên môn như sau:
Tổ chuyên môn bao gồm cán bộ quản lý, giáo viên, viên chức làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục, cán bộ làm công tác tư vấn cho học sinh của nhà trường được
tổ chức thành các tổ chuyên môn Tổ chuyên môn có tổ trưởng, nếu có từ 07 thành viên trở lên thì có tổ phó Tổ trưởng, tổ phó tổ chuyên môn do hiệu trưởng bổ nhiệm, chịu sự quản lý, chỉ đạo của hiệu trưởng;
Như vậy, TCM ở trường THCS có rất nhiều thành phần, có nhiều đối tượng chuyên môn khác nhau, phối kết hợp với nhau để phấn đấu hoàn thành đạt mục tiêu giáo dục của cấp học
1.2.4 Hoạt động tổ chuyên môn
Căn cứ vào kế hoạt đã xây dựng, TCM tổ chức các hoạt thường xuyên theo định
kì nhằm bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực sư phạm cho giáo viên trong tổ theo chuẩn nghề nghiệp thông qua việc dự giờ thăm lớp, nhận xét góp ý đánh giá tiết dạy, tập huấn, thông qua các buổi hội thảo chuyên đề… Hoạt động TCM không chỉ giúp mỗi GV nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ mà còn gắn kết tình đồng nghiệp, hỗ trợ lẫn nhau trong hoạt động sư phạm;
Hoạt động TCM hiện nay thường diễn ra theo nhiều hình thức, tổ chức theo các chuyên đề, dự giờ trao đổi kinh nghiệm về bài học, kiểm tra hoạt động sư phạm nhà giáo, triển khai các văn bản chỉ đạo về chuyên môn của cấp thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn, tập huấn phương pháp dạy học Ngoài ra, còn trao đổi, thảo luận, học tập các nội dung cụ thể gắn với kế hoạc nhiệm vụ năm học và cũng như điều kiện thực tế của mỗi nhà trường như: phụ đạo học sinh ( HS) yếu kém, kinh nghiệm bồi dưỡng HS giỏi, nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm lớp, kinh nghiệm dạy học một dạng bài, kiểu bài nào đó, Tất cả các nội dung này thường được giao cho các GV nhiều kinh nghiệm và năng lực chuyên môn tốt xây dựng thành các báo cáo chuyên đề
Trang 22hay sáng kiến kinh nghiệm (SKKN);
Căn cứ vào sự chỉ đạo của Ban giám hiệu TCM thực hiện mọi quá trình chỉ đạo
về đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng dạy và học Hoạt động của TCM trong nhà trường THCS gồm có:
- Xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn xây dựng
và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học;
- Bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ cho các thành viên của tổ và thực hiện các chuyên đề theo định hướng đổi mới giáo dục;
- Đánh giá, xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của Chuẩn nghề nghiệp
GV trung học;
- Tổ chức dạy học và kiểm tra đánh giá;
- Quản lý các điều kiện phục vụ cho việc dạy và học của TCM theo định hướng đổi mới giáo dục;
- Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên
1.3 Hoạt động tổ chuyên môn ở trường trung học cơ sở
1.3.1 Chức năng nhiệm vụ của tổ chuyên môn
1.3.1.1 Chức năng của tổ chuyên môn
- Tổ chuyên môn có chức năng giúp hiệu trưởng điều hành các hoạt động nghiệp vụ chuyên môn liên quan đến dạy và học;
- Trực tiếp quản lý giáo viên trong tổ theo nhiệm vụ quy định;
Tổ chuyên môn là đầu mối để hiệu trưởng quản lý nhiều mặt, nhưng chủ yếu vẫn là hoạt động chuyên môn, tức là hoạt động dạy học trong nhà trường;
Do đó tổ trưởng TCM phải là người có khả năng xây dựng kế hoạch; điều hành
tổ chức, hoạt động của tổ theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình môn học của
Bộ GD&ĐT và kế hoạch năm học của nhà trường; tổ chức bồi dưỡng chuyên môn cho
GV trong tổ; đánh giá, xếp loại và đề xuất khen thưởng, kỉ luật giáo viên thuộc tổ mình quản lý Tổ trưởng TCM phải là người có phẩm chất đạo đức tốt; có năng lực, trình độ, kinh nghiệm chuyên môn; có uy tín đối với đồng nghiệp, HS Tổ trưởng TCM phải là người có khả năng tập hợp giáo viên trong tổ, biết lắng nghe, tạo sự đoàn kết trong tổ, gương mẫu, công bằng, kiên trì, khéo léo trong giao tiếp, ứng xử
1.3.1.2 Nhiệm vụ của tổ chuyên môn
Theo quy định của Điều lệ trường THCS, THPT ban hành theo Thông tư số 32/2020/TT-BGDĐT ngày 15 tháng 9 năm 2020 của Bộ GD&ĐT thì TCM có những nhiệm vụ sau:
- Chủ động xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo chương trình môn học, hoạt động giáo dục thuộc chuyên môn phụ trách theo tuần, tháng, học kỳ, năm học;
Trang 23phối hợp với các tổ chuyên môn khác xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường;
- Đề xuất lựa chọn sách giáo khoa, xuất bản phẩm tham khảo để sử dụng trong nhà trường theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo;
- Thực hiện kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn theo kế hoạch giáo dục của nhà trường đã được hội đồng trường phê duyệt;
- Tham gia đánh giá, xếp loại giáo viên theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông theo quy định của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo;
- Tham gia bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ theo kế hoạch của tổ chuyên môn
và của nhà trường;
- Thực hiện các nhiệm vụ khác do hiệu trưởng phân công
1.3.2 Tổ trưởng chuyên môn trong trường trung học cơ sở
1.3.2.1 Vị trí và vai trò của Tổ trưởng tổ chuyên môn
Thông tư số 32/2020/QĐ-BGD&ĐT ngày 15/9/2020 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT về việc ban hành Điều lệ trường trung học, quy định ở Điều 14:
“Cán bộ làm công tác tư vấn cho học sinh của trường trung học được tổ chức
thành tổ chuyên môn theo môn học, nhóm môn học hoặc nhóm các hoạt động ở từng cấp học THCS, THPT Mỗi tổ chuyên môn có tổ trưởng, 01 tổ phó chịu sự quản lý chỉ đạo của hiệu trưởng, do hiệu trưởng bổ nhiệm trên cơ sở giới thiệu của tổ chuyên môn
và giao nhiệm vụ vào đầu năm học.”
Như vậy có thể hiểu:
- Mỗi TCM có tổ trưởng và 01 tổ phó do hiệu trưởng bổ nhiệm vào đầu năm học;
- TCM là một bộ phận của nhà trường, gồm một nhóm giáo viên (từ 3 người trở lên) cùng giảng dạy về một môn học hay một nhóm môn học hay một nhóm viên chức làm công tác thư viện, thiết bị giáo dục, tư vấn học đường… được tổ chức lại để cùng nhau thực hiện các nhiệm vụ theo qui định tại khoản 2 điều 14 của Điều lệ nhà trường;
Như vậy, Tổ trưởng TCM là người đứng đầu TCM chịu trách nhiệm quản lý
các hoạt động của tổ, do hiệu trưởng bổ nhiệm, chịu trách nhiệm trước hiệu trưởng về phân phối nguồn lực của tổ, hướng dẫn, điều hành việc thực hiện các nhiệm vụ của TCM theo qui định
* Vị trí và vai trò của Tổ trưởng TCM
- Tổ trưởng TCM do hiệu trưởng bổ nhiệm vào đầu mỗi năm học Thời gian của nhiệm kỳ theo từng năm học, hết một năm học có thể bổ nhiệm lại hoặc bổ nhiệm mới tùy theo yêu cầu của từng đơn vị trường;
- Tổ trưởng TCM có phụ cấp chức vụ và được giảm 3 tiết/tuần theo các văn bản qui định hiện hành;
Trang 24- Tổ trưởng TCM có vị trí và vai trò hết sức quan trọng trong nhà trường, sau khi có quyết định bổ nhiệm thì tổ trưởng TCM là người chịu trách nhiệm cao nhất về chất lượng giảng dạy và các hoạt động sư phạm của GV tổ
1.3.2.2 Nhiệm vụ của Tổ trưởng Tổ chuyên môn
Theo điều 14 của Điều lệ trường học thì tổ trưởng TCM có các nhiệm vụ:
- Xây dựng và thực hiện kế hoạch hoạt động chung của tổ, hướng dẫn xây dựng
và quản lý kế hoạch cá nhân của tổ viên theo kế hoạch dạy học, phân phối chương trình và các hoạt động giáo dục khác của nhà trường;
- Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn và nghiệp vụ; tham gia đánh giá, xếp loại các thành viên của tổ theo quy định của Chuẩn nghề nghiệp giáo viên trung học và các quy định khác hiện hành;
- Giới thiệu tổ trưởng, tổ phó;
- Đề xuất khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên;
- Tổ chuyên môn sinh hoạt hai tuần một lần và có thể họp đột xuất theo yêu cầu công việc hay khi Hiệu trưởng yêu cầu
Từ những nội dung trên có thể hiểu nhiệm vụ cụ thể của tổ trưởng TCM như sau:
* Quản lý giảng dạy của GV
- Tổ trưởng TCM có nhiệm vụ xây dựng kế hoạch hoạt động chung của tổ theo tuần tháng, học kì và cả năm học nhằm thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học và các hoạt động khác theo kế hoạch giáo dục, phân phối chương trình môn học của Bộ GD&ĐT và kế hoạch năm học của nhà trường;
- Xây dựng kế hoạch cụ thể về sử dụng đồ dùng dạy học, thiết bị dạy học đúng,
đủ theo các tiết trong phân phối chương trình;
- Xây dựng kế hoạch cụ thể về việc dạy chuyên đề, dạy học tự chọn, dạy ôn thi tốt nghiệp, dạy bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo HS yếu kém;
- Tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên trong tổ, GV mới tuyển dụng;
- Hướng dẫn xây dựng và quản lý việc thực hiện kế hoạch cá nhân, soạn giảng của tổ viên;
- Quản lý, kiểm tra việc thực hiện quy chế chuyên môn của GV (thực hiện hồ sơ chuyên môn; soạn giảng theo kế hoạch dạy học và phân phối chương trình, chuẩn kiến thức kĩ năng; ra đề kiểm tra, thực hiện việc cho điểm theo quy định; kế hoạch dự giờ của các thành viên trong tổ );
- Các hoạt động khác (đánh giá, xếp loại GV; đề xuất khen thưởng, kỉ luật giáo viên việc này đỏi hỏi tổ trưởng TCM phải nắm thật rõ về tổ viên của mình, về ưu
Trang 25điểm hạn chế trong việc thực hiện nhiệm vụ giảng dạy được phân công);
- Điều hành hoạt động của tổ (tổ chức các cuộc họp tổ theo định kì quy định về hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ và các hoạt động giáo dục khác; lưu trữ hồ sơ của tổ; thực hiện báo cáo cho hiệu trưởng theo quy định;
- Dự giờ GV trong tổ theo Nghị quyết đầu năm học
* Quản lý hoạt động học tập của học sinh
- Tổ trưởng TCM có nhiệm vụ đề xuất, xây dựng kế hoạch, tổ chức các hoạt động nội, ngoại khóa cho học sinh để thực hiện mục tiêu giáo dục đã đề ra;
- Nắm bắt chính xác được kết quả học tập của học sinh thuộc bộ môn quản lý để
từ đó có những biện pháp nâng cao kết quả học tập của học sinh
* Quản lý cơ sở vật chất của TCM và các hoạt động khác (theo sự phân công
của hiệu trưởng)
Nhiệm vụ của tổ trưởng TCM rất đa dạng, phong phú nhiều công việc, không ít những khó khăn Các loại công việc là sự kết hợp chuyên môn với công tác quản lý
Tổ trưởng vừa có trách nhiệm với các thành viên trong tổ, vừa có trách nhiệm trước lãnh đạo trường Do đó, tổ trưởng chuyên môn phải là người có phẩm chất đạo đức tốt;
có năng lực, trình độ, kinh nghiệm chuyên môn; có uy tín đối với đồng nghiệp, học sinh Tổ trưởng TCM phải là người có khả năng tập hợp giáo viên trong tổ, biết lắng nghe, tạo sự đoàn kết trong tổ, gương mẫu, công bằng, kiên trì, khéo léo trong giao tiếp, ứng xử
1.3.2.3 Quyền hạn của tổ trưởng chuyên môn
- Quyền được ưu tiên bồi dưỡng về chuyên môn do Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT tổ chức, được hưởng các chế độ chính sách về mặt vật chất và tinh thần theo các văn bản pháp luật hiện hành;
- Quản lý, điều hành các hoạt động của tổ: lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ, triệu tập, hội ý, họp tổ;
- Tham dự các cuộc họp, hội nghị chuyên môn có liên quan đến chương trình của các môn của tổ khi cấp trên tổ chức;
- Quyết định các nội dung sinh hoạt tổ trên cơ sở các kế hoạch;
- Theo dõi, đôn đốc, nhắc nhở, động viên và kiểm tra thực hiện các nhiệm vụ của các thành viên trong tổ, giúp hiệu trưởng có cơ sở đánh giá giáo viên một cách chính xác;
- Tư vấn, đề xuất với hiệu trưởng những vấn đề về chuyên môn Đề nghị hiệu trưởng tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho việc dạy - học của các môn học mà tổ phụ trách;
- Tham gia vào hội đồng thi đua khen thưởng của nhà trường, là một trong
Trang 26những thành viên chính thức của hội đồng;
Như vậy, vai trò của tổ trưởng TCM là người trực tiếp quản lý nhiều mặt hoạt động của giáo viên và cả khối lớp, là người chịu trách nhiệm trước hiệu trưởng về chất lượng giảng dạy của giáo viên và kết quả học tập của học sinh trong tổ của mình Vì vậy, cần xác định rõ vị trí, nhiệm vụ, vai trò và quyền hạn của tổ trưởng TCM để góp phần cho hoạt động TCM có chất lượng và hiệu quả Chất lượng và hiệu quả hoạt động của TCM phụ thuộc rất lớn vào phẩm chất, năng lực và tính năng động của người
tổ trưởng TCM
1.3.3 Định hướng đổi mới giáo dục và đào tạo
Quan điểm chỉ đạo của nội dung Nghị quyết 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm
2013 đã khẳng định:
- Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước
và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội;
- Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo là đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi, cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp,
cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục-đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học Trong quá trình đổi mới, cần kế thừa, phát huy những thành tựu, phát triển những nhân tố mới, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm của thế giới; kiên quyết chấn chỉnh những nhận thức, việc làm lệch lạc Đổi mới phải bảo đảm tính
hệ thống, tầm nhìn dài hạn, phù hợp với từng loại đối tượng và cấp học; các giải pháp phải đồng bộ, khả thi, có trọng tâm, trọng điểm, lộ trình, bước đi phù hợp;
- Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội;
- Phát triển giáo dục và đào tạo phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội và bảo vệ Tổ quốc; với tiến bộ khoa học và công nghệ; phù hợp quy luật khách quan Chuyển phát triển giáo dục và đào tạo từ chủ yếu theo số lượng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả, đồng thời đáp ứng yêu cầu số lượng;
- Đổi mới hệ thống giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, liên thông giữa các bậc học, trình độ và giữa các phương thức giáo dục, đào tạo Chuẩn hóa, hiện đại hóa giáo dục và đào tạo;
- Chủ động phát huy mặt tích cực, hạn chế mặt tiêu cực của cơ chế thị trường,
Trang 27bảo đảm định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển giáo dục và đào tạo Phát triển hài hòa, hỗ trợ giữa giáo dục công lập và ngoài công lập, giữa các vùng, miền Ưu tiên đầu tư phát triển giáo dục và đào tạo đối với các vùng đặc biệt khó khăn, vùng dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo, vùng sâu, vùng xa và các đối tượng chính sách Thực hiện dân chủ hóa, xã hội hóa giáo dục và đào tạo;
- Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế để phát triển giáo dục và đào tạo, đồng thời giáo dục và đào tạo phải đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế để phát triển đất nước
Trước yêu cầu phát triển đất nước hiện nay, Đảng ta đã luôn coi trọng giáo dục
và đào tạo là quốc sách hàng đầu Từ Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII đến Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, XII cũng như Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày
04 tháng 11 năm 2013 Đảng ta đã khẳng định: “Giáo dục và đào tạo là quốc sách
hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội” [2] Để thực hiện tốt các Chiến lược phát triển giáo dục và đào
tạo trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa Nghị quyết 29 – NQ/TW đặt ra mục tiêu giáo dục nhằm tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo
dục, đào tạo Đặc biệt đối với giáo dục phổ thông “Tập trung phát triển trí tuệ, thể
chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực
và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo,
tự học, khuyến khích học tập suốt đời Hoàn thành việc xây dựng chương trình giáo dục phổ thông giai đoạn sau năm 2015 Bảo đảm cho học sinh có trình độ THCS (hết lớp 9) có tri thức phổ thông nền tảng, đáp ứng yêu cầu phân luồng sau trung học phổ thông phải tiếp cận nghề nghiệp và chuẩn bị cho giai đoạn học sau phổ thông có chất lượng Nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục” [2];
Nhằm thực hiện tốt quan điểm của Đảng, mỗi bậc học, mỗi nhà trường cần thực hiện tốt nhiệm vụ đặt ra Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII cũng đã nêu rõ:
“Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học Đổi mới chương trình, nội dung giáo dục theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề Đa dạng hóa nội dung, tài liệu học tập, đáp ứng yêu cầu của các bậc học, các chương trình giáo dục, đào tạo và nhu cầu học tập suốt đời của mọi người Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học, hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, đảm bảo tính trung thực, khách quan” [35] Để phát triển GD&ĐT, cần “Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản
Trang 28lý, đáp ứng yêu cầu đổi mới GD&ĐT” [35]
1.3.4 Định hướng đổi mới hoạt động tổ chuyên môn trong trường trung học
cơ sở
Tổ chuyên môn là cấp độ tổ chức hành chính chuyên môn dưới cấp trường Nếu nhà trường là đơn vị cấp cơ sở thì tổ chuyên môn là đơn vị tổ chức dưới cấp cơ sở, nhưng là cấp tổ chức triển khai cụ thể nhất, triệt để nhất các yêu cầu quan điểm và nội dung giáo dục bộ môn, là nơi trực tiếp quản lý các hoạt động giáo dục của người giáo viên theo bộ môn hoặc nhóm bộ môn, quản lý nguồn nhân lực chủ yếu của nhà trường TCM là đơn vị cơ sở trực tiếp nhất đối với các hoạt động của GV, có vai trò quan trọng trong quá trình thực hiện đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá, là
“trung tâm” bồi dưỡng GV nhằm giúp GV nâng cao năng lực chuyên môn nói chung
và thực hiện tốt việc đổi mới PPDH và KTĐG nói riêng Đồng thời, TCM là nơi quản
lý trực tiếp bồi dưỡng GV về nhận thức, chuyên môn nghiệp vụ; phát hiện ra những điểm mạnh, điểm yếu, thuận lợi và khó khăn của từng GV trong quá trình giảng dạy và giáo dục Là một bộ phận chủ yếu, giữ vai trò quyết định trong công tác bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho GV Chỉ có ở TCM, GV mới có điều kiện trực tiếp và thuận lợi nhất để rèn luyện và từng bước nâng cao trình độ tay nghề của mìnchh Bởi vì, sinh hoạt TCM có tính tổ chức, chủ động và mang tính tập thể cao;
Sinh hoạt TCM là nơi thực hiện các hoạt động chia sẻ đồng nghiệp về chuyên môn, là môi trường tốt nhất cho những GV còn hạn chế về năng lực và chưa có kinh nghiệm trong giảng dạy, nhất là GV tập sự có dịp để trao đổi, học tập kinh nghiệm, nâng cao trình độ tay nghề Tuy nhiên, hiện nay ở nhà trường THCS, hoạt động của TCM thông thường là xây dựng kế hoạch, quy định chế độ sinh hoạt, ký duyệt giáo án
và sổ kế hoạch giảng dạy, tổ chức dự giờ, thao giảng, tổ chức hội thảo, hội thi giáo viên dạy giỏi, tiến hành các hoạt động kiểm tra… nên chưa phát huy được hiệu quả của TCM;
Để hoạt động của TCM phát huy được hiệu quả cần phải đổi mới phương pháp hoạt động của TCM
- Một là thay đổi nhận thức về sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn: Nội dung sinh
hoạt TCM chủ yếu được thực hiện theo kiểu cũ là đánh giá công tác chuyên môn trong thời gian qua, triển khai công tác trong thời gian tới, thảo luận một số vấn đề theo yêu cầu của nhà trường như dự thảo kế hoạch thực hiện nhiệm vụ năm học, hướng dẫn thi đua… Ngoài các nội dung trên, sinh hoạt chuyên môn cần phải thay đổi và đi vào chiều sâu như: Coi trọng bồi dưỡng cho giáo viên về kĩ năng dự giờ, đánh giá giờ dạy; dành thời gian nhiều hơn cho việc phân tích, đánh giá và rút kinh nghiệm các giờ dạy
Trang 29đã được GV trong tổ, nhóm chuyên môn dự giờ Tổ trưởng TCM cần phân công GV theo chu kỳ vòng (2 giáo viên/tháng) soạn giảng một bài dạy cụ thể; tổ chức cho GV nghiên cứu, góp ý trong kỳ họp tiếp theo; chọn lớp - tiết - thứ - tuần hợp lý, không bị trùng giờ dạy của GV khác để tổ chức giảng dạy thể nghiệm và dự giờ Đến kỳ họp sau, tổ chức thảo luận, suy ngẫm và chia sẻ ý kiến về bài dạy;
- Hai là, phát huy vai trò của các giáo viên đầu đàn: Mỗi TCM đều có giáo
viên đầu đàn Bộ phận giáo viên này là đầu tàu, dẫn dắt tổ chuyên môn thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn nói chung, đổi mới PPDH – KTĐG và nâng cao trình độ chuyên môn của giáo viên nói riêng Đó là những GV đã được công nhận là GV dạy giỏi cấp tỉnh, là tổ trưởng TCM giảng dạy nhiều năm và có nhiều kinh nghiệm trong giảng dạy;
- Ba là, phát triển dần TCM theo tinh thần là “Tổ chức biết học hỏi”: Thực
trạng sinh hoạt ở các TCM hiện này cho thấy tính đồng thuận và tập thể chưa cao, phần lớn hoạt động của GV trong quá trình tham gia sinh hoạt TCM là thiên về mục đích cá nhân nhiều hơn việc học hỏi, nâng cao trình độ chuyên môn của đồng nghiệp trong TCM Phát huy tinh thần TCM là “Tổ chức biết học hỏi” sẽ tạo ra môi trường thuận lợi để giáo viên trao đổi ý kiến, hỗ trợ và giúp đỡ lẫn nhau, từng bước hoàn thiện
về kĩ năng, kĩ thuật dạy học, giải quyết những vấn đề khó trong soạn giảng và giảng
dạy trên lớp;
Bốn là, xây dựng kế hoạch tổ chuyên môn: Xây dựng kế hoạch là chức năng đầu
tiên trong bốn chức năng của quản lý là xây dựng kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra Xây dựng kế hoạch là chức năng rất quan trọng đối với tổ chuyên môn bởi vì nó gắn liền với việc lựa chọn mục tiêu và chương trình hành động trong tương lai, tổ chuyên môn xác định được các chức năng khác còn lại nhằm đảm bảo đạt được các mục tiêu đề ra Có 5 bước xây dựng kế hoạch: Lập dự thảo sinh hoạt chuyên môn; thông qua, lấy ý kiến đóng góp của tập thể; điểu chỉnh, hoàn thiện chỉnh lý dự thảo kế hoạch; gửi dự thảo kế hoạch cho hiệu trưởng phê duyệt; công bố và thực hiện.Khi xây dựng kế hoạch cần đảm bảo các nguyên tắc: tính Đảng; tập trung dân chủ; tính khoa học; tính pháp lệnh;
Năm là, đổi mới công tác quản lý của tổ trưởng chuyên môn: Tổ trưởng chuyên
môn có các chức năng quản lý như một người đứng đầu một đơn vị sản xuất, được hiệu trưởng bổ nhiệm và giao nhiệm vụ đầu năm học Một trong những công việc quan trọng của tổ trưởng chuyên môn là quản lý mọi hoạt động của tổ Quản lý hồ sơ: Đổi mới hình thức quản lý về hồ sơ vừa là “con số biết nói” vừa lưu giữ khoa học Để làm được điều đó, cần có những quy định rõ ràng, phổ biến nghiêm túc tới các thành viên trong tổ để mọi người cùng hiểu và đồng lòng sáng tạo Hồ sơ chung, tổ trưởng chuyên môn không ôm đồm làm mà phân công cho các thành viên của tổ thống kê, ghi chép,
Trang 30theo dõi từng mặt, sang năm học sau lại đổi nhiệm vụ.Tổ trưởng chuyên môn quản lý
hồ sơ sổ sách theo dõi các hoạt động giáo dục của tổ chuyên môn các thành viên trong
tổ chuyên môn, như: Quản lý hồ sơ chuyên môn; quản lý nội dung hồ sơ Phân tích tình hình kết quả từng lớp tăng hay giảm tìm nguyên nhân để khắc phục khó khăn; theo dõi kết quả thi giáo viên giỏi, học sinh giỏi, sáng kiến kinh nghiệm, các cuộc thi của giáo viên học sinh… làm căn cứ để xây dựng kế hoạch cho năm học tiếp theo Tổ trưởng chuyên môn tham gia quản lý các kế hoạch dạy học và giáo dục (Thời khoá biểu) của các tổ viên theo quy định Ký duyệt giáo án và kiểm tra đánh giá học sinh:
Tổ trưởng chuyên môn ký giáo án cho các thành viên trước một tuần Khi ký giáo án nghiêm túc chỉ duyệt những giáo án đúng theo quy chế chuyên môn có đổi mới phương pháp không soạn theo giáo án dạy học truyền thống – quy định đầu vào Giáo
án không cùng môn với tổ trưởng thì nhóm trưởng, tổ phó cùng môn ký duyệt chịu trách nhiệm về nội dung sau đó tổ trưởng chuyên môn ký duyệt giáo án Tham gia quản lý việc kiểm tra đánh giá học sinh, chấm trả bài của giáo viên; bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu; quản lý thanh tra nội bộ trường học; xây dựng kế hoạch kiểm tra; tổ chức kiểm tra Tổ trưởng chuyên môn là người kiểm tra hoạt động chuyên môn của tổ chuyên môn theo kế hoạch và sự phân công của hiệu trưởng Tổ trưởng chuyên môn phải xây dựng được lực lượng kiểm tra Lực lượng này thường bao gồm nhóm trưởng bộ môn trong tổ ghép, giáo viên bộ môn có năng lực và uy tín đối với giáo viên trong tổ chuyên môn, giáo viên giỏi được mời từ trường bạn (nếu cần)… Hình thức kiểm tra: Báo trước theo kế hoạch, kiểm tra đột xuất chỉ báo trước thời gian 5 – 10 phút Như vậy, sẽ tạo tâm thế cho giáo viên nghiêm túc trong công việc.Nội dung kiểm tra là những hoạt động của nhà giáo: Kiểm tra việc thực hiện quy chế chuyên môn của giáo viên, kiểm tra công tác bồi dưỡng và tự bồi dưỡng, kiểm tra
hồ sơ, kiểm tra công tác bồi dưỡng và tự bồi dưỡng, kiểm tra chế độ điểm việc chấm trả bài cho học sinh Kết quả thành tra, kiểm tra: Biểu dương những giáo viên có kết quả thanh tra tốt, nhắc nhở phê bình những giáo viên còn vi phạm Cần lưu ý khi phê bình cũng phải khéo léo, mềm mỏng trao đổi tránh làm tổn thương đồng nghiệp mà mang tính thúc đẩy Phát huy tinh thần dân chủ, phê và tự phê nghiêm túc;
Sáu là, bồi dưỡng đội ngũ: Bồi dưỡng qua phong trào thi đua; qua việc tổ chức
chuyên đề; tập huấn chuyên môn; khuyến khích tự học, tự bồi dưỡng; phong trào nghiên cứu khoa học, viết sáng kiến kinh nghiệm Khuyến Khích tự học, tự bồi dưỡng, nghiên cứu khoa học, viết sáng kiến Tổ chuyên môn phối hợp với hiệu trưởng, ban chấp hành công đoàn thực hiện đầy đủ các chế độ chính sách đối với người lao động theo quy định hiện hành của Nhà nước, chăm lo quyền lợi hợp pháp chính đáng của người lao động Do đặc thù của ngành giáo dục đa phần là nữ nên tổ chuyên môn luôn
Trang 31quan đến vấn đề bình giới, quan tâm đến các chế độ chính sách dành riêng cho nữ giáo viên, nhân viên Đồng thời quan tâm đến để họ coi nhà trường, tổ chuyên môn là mái
ấm, yên tâm công tác, công hiến;
Bảy là, bồi dưỡng học sinh giỏi, phụ đạo học sinh yếu: Về giáo viên bồi dưỡng
học sinh giỏi: Cần phải phân công chuyên môn một cách hợp lý, lựa chọn giáo viên có năng lực chuyên môn giỏi, có kinh nghiệm, tinh thần trách nhiệm, cố gắng phân công theo hướng ổn định để phát huy kinh nghiệm của giáo viên Bản thân giáo viên phải tâm huyết nghề Tổ chuyên môn thống nhất biên soạn chương trình, nội dung bồi dưỡng rõ ràng, cụ thể, chi tiết cho từng khối, lớp, về từng mảng kiến thức, rèn luyện các kỹ năng.Thống nhất số tiết tối thiểu cho từng phần, từng chuyên đề Bồi dưỡng theo quy trình từ thấp đến cao, từ dễ đến khó để các em học sinh bắt nhịp dần Xác định rõ trọng tâm kiến thức giảng dạy cho từng khối lớp để tránh trùng lặp Để chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi có hiệu quả, nhà trường cần có kế hoạch ngay trong hè, liên tục và đều đặn, không dồn ép ở tháng cuối trước khi thi Để hỗ trợ cho công tác dưỡng học sinh giỏi có hiệu quả, Ban giám hiệu cũng cần quan tâm đặc biệt và có những biện pháp hỗ trợ đúng mức như: tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh tham gia bồi dưỡng; bớt công tác kiêm nhiệm, chi trả công bồi dưỡng đội tuyển thỏa đáng cho giáo viên, có chế độ ưu tiên khuyến khích đối với học sinh đạt giải; tuyên dương khen thưởng kịp thời Với công tác phụ đạo học sinh yếu – kém, đầu tiên cần phân loại học sinh; chọn giáo viên phụ đạo là giáo viên có kinh nghiệm, giáo viên giỏi; giải thích
và động viên để cha mẹ học sinh hiểu được sức học của con em họ để có sự phối hợp, tạo điều kiện cho học sinh đi học đầy đủ Hàng tuần tổ chức sơ kết, rút kinh nghiệm; tổng hợp kết quả, tham mưu với Ban giám hiệu có những chỉ đạo kịp thời nâng cao hiệu quả công tác phụ đạo học sinh Thường xuyên kiểm tra việc thực hiện kế hoạch phụ đạo Tăng cường giám sát việc chuyên cần học tập của học sinh Giáo viên chủ nhiệm thường xuyên theo dõi sổ đầu bài, sổ gọi tên ghi điểm để nắm tình hình học tập, hoạt động của lớp Thực hiện khen thưởng kịp thời đối với đơn vị, cá nhân thực hiện tốt, sáng tạo, đạt hiệu quả trong các đợt huy động học sinh đến trường, vận động học sinh yếu kém học tập tiến bộ; khen thưởng học sinh yếu đi học chuyên cần, kết quả học tập nâng lên trung bình, khá;
Tám là, dự giờ thăm lớp: Các tổ chuyên môn căn cứ vào thời khoá biểu trên lớp
của mỗi giáo viên, các tổ trưởng chuyên môn lên lịch dự giờ cụ thể cho mỗi giáo viên, lịch dự giừ đột xuất chỉ báo trước giờ lên lớp 5 phút Có lịch cụ thể để giáo viên đến
dự giờ các đồng nghiệp Người dự giờ Không ngồi cuối lớp mà đứng xung quanh lớp học, quan sát, vẽ sơ đồ chỗ ngồi của học sinh Tập trung quan sát học sinh học như thế nào Sự vận dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học phù hợp không Suy nghĩ, phát
Trang 32hiện khó khăn trong học tập của học sinh, của giáo viên và đưa ra các biện pháp khắc phục Hoạt động rút kinh nghiệm giờ dạy của giáo viên: Cần cho giáo viên ghi lại những ý kiến đóng góp của mình vào phiếu dự giờ, khi sinh hoạt chuyên môn, mỗi giáo viên dựa vào phiếu đó để phát biểu ý kiến xây dựng tiết dạy Người chủ trì tóm tắt các vấn đề thảo luận, gợi ý các nội dung cần suy ngẫm để mỗi giáo viên tự rút ra bài học Nếu trong tiết dạy có nhiều ý kiến đóng góp trái ngược nhau, Tổ trưởng sẽ trực tiếp thống nhất ý kiến với các giáo viên để đi đến kết luận và có thể chỉ đạo giáo viên dạy lại tiết dạy đó để mỗi giáo viên thực sự hết những thắc mắc băn khoăn về tiết dạy Giáo viên dự giờ chia sẻ ý kiến về giờ học;
Chín là, Phối kết hợp với tổ chức và giáo viên trong hội đồng sư phạm: Phối kết
hợp của tổ trưởng chuyên môn với các tổ trưởng chuyên môn khác; phối kết hợp giữa
tổ chuyên môn với giáo viên chủ nhiệm; phối hợp với Đoàn thanh niên, Ban chấp hành công đoàn triển khai thực hiện các phong trào thi đua Dạy tốt – Học tốt;
Mười là, sơ kế tổng kết và điều chỉnh: tổ trưởng thực hiện sơ kết, tổng kết công
tác kiểm tra trong các cuộc họp chuyên môn của tổ chuyên môn trong tháng, theo từng đợt kiểm tra, từng học kỳ, tổng kết năm học Lưu trữ và bảo quản các thông tin về hoạt động kiểm tra bằng hồ sơ kiểm tra đảm bảo các yêu cầu của hồ sơ kiểm tra: tính chính xác, khách quan; tính toàn diện; tính rõ ràng, cụ thể; tính nhân văn Những đổi mới nội dung hoạt động của tổ chuyên môn cụ thể, khoa học, nội dung rõ ràng đã góp phần nâng cao chất lượng giáo của nhà trường, góp phần thúc đẩy sự phát triển của tổ chuyên môn;
Có nhiều nhân tố để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ GV, thực hiện sâu rộng, triệt để và có hiệu quả việc đổi mới PPDH - KTĐG, trong đó, đổi mới hoạt động TCM là nhân tố quyết định hàng đầu Đây là công việc khó khăn đòi hỏi các tổ trưởng TCM và GV phải tạo sự chuyển biến về nhận thức và hành động, nâng cao tinh thần cộng tác, giúp đỡ, cầu thị, cầu tiến, phải biết chia sẽ từ cái đơn giản đến cái khó, phức tạp để cùng nhau tiến bộ trong từng tiết dạy và trong quá trình giảng dạy Có như thế, TCM mới thực sự là môi trường tốt nhất để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho GV và góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy của nhà trường
1.3.5 Hiệu trưởng trường trung học cơ sở và tổ chuyên môn
Trong Luật giáo dục, khoản 1, điều 54 ghi rõ: “Hiệu trưởng là người chịu trách
nhiệm quản lý các hoạt động của nhà trường, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền bổ nhiệm, công nhận với nhiệm kỳ 5 năm” [28]
Thông tư số 32/2020/TT-BGD&ĐT ngày 15/9/2020 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT
về việc ban hành Điều lệ trường trung học, quy định ở Điều 11:
1 Mỗi trường trung học có Hiệu trưởng và một số Phó Hiệu trưởng Nhiệm kỳ
Trang 33của Hiệu trưởng là 5 năm, thời gian đảm nhận chức vụ Hiệu trưởng không quá 2 nhiệm kỳ ở một trường trung học
2 Hiệu trưởng phải có các tiêu chuẩn sau:
a) Về trình độ đào tạo và thời gian công tác: phải đạt trình độ chuẩn được đào tạo của nhà giáo theo quy định của Luật Giáo dục đối với cấp học, đạt trình độ chuẩn được đào tạo ở cấp học cao nhất đối với trường phổ thông có nhiều cấp học và đã dạy học ít nhất 5 năm (hoặc 4 năm đối với miền núi, hải đảo, vùng cao, vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn) ở cấp học đó;
b) Hiệu trưởng phải đạt tiêu chuẩn quy định tại Chuẩn hiệu trưởng trường THCS, trường THPT và trường phổ thông có nhiều cấp học
Cũng trong Điều lệ trường trung học, Điều 11 quy định: Nhiệm vụ và quyền của hiệu trưởng
- Xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường theo quy định tại Điều 9 Điều lệ này;
bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó; tổ chức thành lập hội đồng trường theo quy định tại điểm
đ, điểm e khoản 1 Điều 10 Điều lệ này;
- Tổ chức xây dựng chiến lược, tầm nhìn, mục tiêu, quy hoạch phát triển nhà trường; quy chế tổ chức và hoạt động của nhà trường; kế hoạch giáo dục hằng năm của nhà trường để trình hội đồng trường phê duyệt và tổ chức thực hiện;
- Thực hiện các quyết định hoặc kết luận của hội đồng trường về những nội dung được quy định tại điểm c khoản 1 Điều 10 Điều lệ này Trường hợp hiệu trưởng không nhất trí với quyết định của hội đồng trường cần xin ý kiến cơ quan quản lý giáo dục cấp trên trực tiếp của nhà trường Trong thời gian chờ ý kiến của cơ quan quản lý giáo dục cấp trên trực tiếp, hiệu trưởng vẫn phải thực hiện theo quyết định của hội đồng trường đối với các vấn đề không trái với quy định của pháp luật hiện hành và Điều lệ này;
- Báo cáo, đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường và các quyết định của hội đồng trường trước hội đồng trường và các cấp có thẩm quyền;
- Thực hiện tuyển dụng, quản lý giáo viên, nhân viên; ký hợp đồng lao động, tiếp nhận, điều động giáo viên, nhân viên; quản lý chuyên môn; phân công công tác, kiểm tra, đánh giá xếp loại giáo viên, nhân viên; thực hiện công tác khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên, nhân viên theo quy định của pháp luật;
- Quản lý học sinh và các hoạt động của học sinh do nhà trường tổ chức; xét duyệt kết quả đánh giá, xếp loại học sinh, ký xác nhận học bạ, ký xác nhận hoàn thành chương trình tiểu học cho học sinh tiểu học (nếu có) của trường phổ thông có nhiều cấp học, cấp giấy chứng nhận hoàn thành chương trình giáo dục phổ thông cho học
Trang 34sinh trung học phổ thông (nếu có) và quyết định khen thưởng, kỷ luật học sinh;
- Quản lý tài chính và tài sản của nhà trường;
- Thực hiện các chế độ chính sách của Nhà nước đối với giáo viên, nhân viên, học sinh; thực hiện quy chế dân chủ, trách nhiệm giải trình của người đứng đầu cơ sở giáo dục trong tổ chức hoạt động của nhà trường; thực hiện công tác xã hội hóa giáo dục của nhà trường;
- Chỉ đạo thực hiện các phong trào thi đua, các cuộc vận động; thực hiện công khai đối với nhà trường và xã hội theo quy định của pháp luật;
- Tham gia sinh hoạt cùng tổ chuyên môn; tự học, tự bồi dưỡng để nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ, năng lực quản lý; được hưởng chế độ phụ cấp ưu đãi đối với nhà giáo và các chính sách ưu đãi theo quy định; tham gia dạy học theo quy định về định mức giờ dạy đối với hiệu trưởng;
- Được đào tạo nâng cao trình độ, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ và hưởng các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật;
Như vậy, hiệu trưởng là thủ trưởng của cơ sở giáo dục, có trách nhiệm và quyền hạn cao nhất trong lĩnh vực quản lý nhà nước về giáo dục, chịu trách nhiệm về những quyết định của mình trong quá trình lãnh đạo nhà trường thực hiện các nhiệm vụ và có trách nhiệm biến chương trình, kế hoạch của cấp trên thành chương trình, kế hoạch cụ thể của nhà trường Từ đó xác định các biện pháp và những bước đi cụ thể phù hợp với đặc điểm tình hình và điều kiện của đơn vị Đối với TCM, hiệu trưởng quản lý, chỉ đạo gián tiếp thông qua tổ trưởng và vẫn có quyền quyết định cao nhất trong việc điều chỉnh hoạt động TCM
1.4 Quản lý hoạt động tổ chuyên môn trường trung học cơ sở
Tổ chuyên môn có vai trò, chức năng, nhiệm vụ rất quan trọng trong quản lý hoạt động dạy học và giáo dục ở trường THCS và đã được quy định rất cụ thể trong Điều lệ trường trung học Trong bối cảnh thực hiện Để thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông, việc đổi mới hoạt động của TCM là yếu tố then chốt, góp phần quyết định thành công của việc triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới Do đó, quản
lý hoạt động TCM trở thành một nội dung trọng tâm của quản lý nhà trường Quản lý hoạt động TCM ở trường THCS bao gồm các nội dung:
- Xây dựng kế hoạch hoạt động TCM
- Tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn
- Chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn
- Kiểm tra, đánh giá hoạt động tổ chuyên môn
1.4.1 Xây dựng kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn
Kế hoạch có vai trò hết sức quan trọng, xây dựng kế hoạch là giai đoạn quan
Trang 35trọng nhất trong quá trình quản lý hoạt động TCM Hoạt động này nhằm xác định hệ thống mục tiêu, nội dung hoạt động, các biện pháp cần thiết để đạt được mục tiêu của TCM Kế hoạch là nền tảng của QL, là sự quyết định lựa chọn lộ trình của hoạt động của nhà trường và các tổ chuyên môn, từng GV phải tuân theo nhằm hoàn thành các mục tiêu của TCM;
Trên cơ sở các văn bản pháp qui và các chính sách của nhà nước, ngành và kế hoạch năm học của nhà trường, với những điều kiện cụ thể của TCM, xây dựng được
dự thảo kế hoạch hoạt động hàng tháng, học kỳ và cả năm của tổ;
Quy trình xây dựng kế hoạch gồm:
- Xác định mục đích, chức năng, nhiệm vụ của TCM;
- Phân tích thực trạng hoạt động TCM và quản lý hoạt động TCM;
- Xây dựng nội dung, kế hoạch hoạt động TCM;
- Xác định các công việc thực hiện kế hoạch hoạt động TCM;
- Chuẩn bị đội ngũ GV tham gia thực hiện hoạt động TCM;
- Chuẩn bị cơ sở vật chất, phương tiện… cho các hoạt động TCM;
- Lập các kế hoạch khác phục vụ cho hoạt động TCM;
- Trình bày kế hoạch TCM của nhà trường trước Hội đồng nhà trường;
Hiệu trưởng cần có biện pháp định hướng, chỉ đạo TCM xây dựng kế hoạch phù hợp với nguồn lực thực hiện và dựa vào kế hoạch của nhà trường; cần giúp đỡ TCM nắm vững các chỉ thị của Bộ GD-ĐT về thực hiện kế hoạch năm học, nắm vững công văn hướng dẫn của Sở GD-ĐT, Phòng GD-ĐT về triển khai nhiệm vụ môn học; bồi dưỡng kỹ năng xây dựng kế hoạch cho tổ trưởng TCM
1.4.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động tổ chuyên môn
Căn cứ vào nhiệm vụ năm học và kế hoạch đã xây dựng hiệu trưởng ủy quyền cho các tổ trưởng TCM tổ chức, phân công các thành viên trong bộ môn thực hiện kế hoạch hoạt động TCM đã xây dựng, việc tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động TCM bao gồm các công việc sau:
- Triển khai kế hoạch hoạt động TCM đã xây dựng;
- Xác định các lực lượng tham gia QL và thực hiện hoạt động TCM;
- Chỉ đạo tổ trưởng TCM phân công nhiệm vụ cho GV trong tổ, đảm bảo tính công bằng hợp lý, khoa học và sư phạm;
- Bồi dưỡng năng lực xây dựng kế hoạch, tổ chức điều hành TCM cho tổ trưởng TCM;
- Bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ cho GV theo kế hoạch;
- Quản lý sinh hoạt tổ/ nhóm chuyên môn trong nhà trường;
- Hiệu trưởng duyệt kế hoạch TCM;
Trang 36Tổ chức thực hiện kế hoạch là kỹ năng triển khai kế hoạch được xây dựng thành hoạt động thực tiễn Trong đó tổ chức cơ cấu nhân sự tham gia hoạt động có vai trò quan trọng Cùng với việc tổ chức thực hiện thì khả năng điều chỉnh kế hoạch khi tình huống thay đổi cũng là nội dung quan trọng
1.4.3 Chỉ đạo hoạt động tổ chuyên môn
Tổ chuyên môn cũng là nơi thực hiện các hoạt động chia sẻ của đồng nghiệp về chuyên môn, nghiệp vụ, từ đó phát hiện ra những điểm mạnh, điểm yếu, thuận lợi, khó khăn của từng giáo viên trong việc thực hiện các mục tiêu đổi mới nội dung hoạt động TCM Hiệu trưởng nhà trường cần xác định TCM là đơn vị cơ sở trực tiếp tổ chức quản lý hoạt động dạy học của GV Vì vậy chỉ đạo hoạt động TCM của hiệu trưởng cần luôn luôn gắn chặt chỉ đạo hoạt động chuyên môn Hiệu trưởng cần quan tâm các vấn đề sau đây khi chỉ đạo hoạt động của TCM:
- Ngay đầu năm BGH chỉ đạo cho tổ chuyên môn tổ chức hội nghị chuyên môn đầu năm để thảo luận kế hoạch hoạt động chuyên môn đặc biệt hoạt động giảng dạy và học tập;
- Chỉ đạo TCM xây dựng kế hoạch hoạt động TCM;
- Chỉ đạo tổ chuyên môn thảo luận các nội dung trọng tâm, các chỉ tiêu cần phấn đấu phù họp với chỉ tiêu trường đăng ký thi đua trong năm học, bàn biện pháp để thực hiên, thông qua hội nghị cán bộ công chức để thảo luận thống nhất;
- Tổ chuyên môn thảo luận các nội dung thi đua, các danh hiệu thi đua, vận động các thành viên trong tổ đăng ký các danh hiệu thi đua cá nhân và đăng ký tên các
đề tài sáng kiến kinh nghiệm đối giáo viên đăng ký danh hiệu Chiến sĩ thi đua (CSTĐ),
giáo viên dạy giỏi các cấp, đồng thời thảo luận đăng ký danh hiệu thi đua của tổ;
- Phát huy vai trò của đội ngũ GV đầu đàn trong hoạt động TCM;
- Chỉ đạo TCM chú trọng nâng cao chất lượng từng bài dạy;
- Chỉ đạo việc thực hiện nề nếp ra vào lớp theo quy định;
- Chỉ đạo TCM sử dụng thiết bị, đồ dùng dạy học;
- Chỉ đạo các TCM xây dựng và thực hiện kế hoạch tự bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ;
- Chỉ đạo việc dạy chuyên đề trao đổi kinh nghiệm về đổi mới phương pháp dạy học, bồi dưỡng học sinh…
- Giám sát việc thực hiện đúng kế hoạch hoạt động TCM
1.4.4 Kiểm tra, đánh giá hoạt động tổ chuyên môn
Trong công tác quản lý kiểm tra, đánh giá là chức năng quan trọng và cũng là điểm khởi đầu làm tiền đề cho việc ra quyết định, lập kế hoạch… Đó là công việc kiểm tra và điều chỉnh các hoạt động của các bộ phận trong tổ chức, là việc đánh giá
Trang 37kết quả thực hiện các mục tiêu của tổ chức nhằm tìm ra những mặt ưu điểm, những mặt hạn chế để điều chỉnh kế hoạch, tổ chức lãnh đạo sao cho phù hợp;
Trong hoạt động kiểm tra, đánh giá hoạt động TCM trong trường THCS cần thực hiện các công việc sau:
- Kiểm tra việc thực hiện các hoạt động của GV theo kế hoạch đặt ra;
- Điều chỉnh những sai lệch trong quá trình thực hiện kế hoạch hoạt động tổ
chuyên môn (HĐTCM);
- Đánh giá việc thực hiện mục tiêu ở TCM, tổng kết, rút kinh nghiệm HĐ TCM;
- Đánh giá việc chia sẻ kiến thức chuyên môn, đổi mới PPDH của giáo viên trong TCM;
- Đánh giá việc hỗ trợ và trợ giúp nhau để hoàn thiện các kĩ năng hiện có, bổ sung những kĩ năng mới và giải quyết các vấn đề liên quan tới lớp học của GV trong TCM;
Kiểm tra và đánh giá việc thực hiện kế hoạch là nội dung quan trọng trong quản
lý hoạt động của TCM Trong đó kiểm tra phải được xem là một hành động thực hiện song song với hoạt động thực hiện kế hoạch nhằm khẳng định TCM đã được thực hiện đúng với kế hoạch đã đề ra hay chưa Còn đánh giá là việc đưa kết quả việc thực hiện
so với mục tiêu của kế hoạch Nhờ đánh giá xác định được chất lượng và hiệu quả của TCM Trong đánh giá cần rút ra những kinh nghiệm cho các kế hoạch hoạt động về sau
1.5 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động tổ chuyên môn
1.5.1 Các yếu tố chủ quan
Quản lý hoạt động TCM chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố chủ quan sau đây:
- Phẩm chất, năng lực của hiệu trưởng
Phẩm chất, năng lực là một yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến công tác quản lý của
hiệu trưởng Nếu hiệu trưởng có phẩm chất chính trị, lập trường vững vàng, nắm vững chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, nắm vững chủ trương, chỉ đạo của các cấp quản lý giáo dục cấp trên thì sẽ chỉ đạo đúng hướng, đúng mục tiêu của cấp học Ngoài ra, uy tín của người hiệu trưởng trong tập thể sư phạm có tác dụng như chất xúc tác thúc đẩy sự phát triển của nhà trường Năng lực chuyên môn của hiệu trưởng cũng
là một yếu tố cần cho quản lý dạy học Hiệu trưởng giỏi chuyên môn sẽ nắm chắc các phương pháp giảng dạy, có kỹ năng phân tích, đánh giá chuyên môn của giáo viên và khả năng học tập của học sinh Có năng lực chuyên môn, hiệu trưởng sẽ có khả năng
dự báo đón đầu những sự việc, những tình huống có thể xảy ra trong dạy học, sẵn sàng tham gia vào các hoạt động chuyên môn của giáo viên, nắm bắt và chỉ đạo đúng yêu cầu giảng dạy trong từng giai đoạn, nhất là đổi mới về chương trình, sách giáo khoa,
Trang 38phương pháp DH, kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực của học sinh
trong giai đoạn hiện nay;
- Năng lực và trình độ quản lý tổ chuyên môn của tổ trưởng TCM
Không có một nhà lãnh đạo nào am hiểu hết mọi vấn đề trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay Trong quản lý trường học cũng thế, người hiệu trưởng không thể am hiểu hết mọi nội dung công việc của các TCM Mọi quyết định quản lý TCM thật sự có cơ sở khoa học khi nó khách quan, toàn diện Như vậy có nghĩa là vai trò tham mưu giúp việc của các tổ trưởng TCM là vô cùng quan trọng và ngày càng trở thành cấp thiết Chính vì vậy, năng lực và trình độ quản lý TCM của tổ trưởng TCM là một trong những nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến quản lý hoạt động TCM của hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn có năng lực và trình độ tốt giúp cho việc điều hành các hoạt động chuyên môn trong tổ sẽ tốt hơn và ngược lại Tổ trưởng chuyên môn có năng lực và trình độ hạn chế sẽ làm cho công việc hoạt động của TCM trì trệ, thiếu tính hiệu quả ảnh hưởng chung đến nhà trường;
- Trình độ chuyên môn, ý thức trách nhiệm đội ngũ giáo viên
Trình độ chuyên môn, ý thức trách nhiệm đội ngũ GV là một trong những yếu
tố quan trọng chi phối kết quả quản lý hoạt động TCM của tổ trưởng TCM và người hiệu trưởng Đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ GV là khâu đột phá có ý nghĩa quan trọng góp phần triển khai thắng lợi chiến lược phát triển giáo dục Trình độ chuyên môn, ý thức trách nhiệm của đội ngũ giáo viên tốt giúp cho các hoạt động chuyên môn của nhà trường hoạt động hiệu quả góp phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng của nhà trường và ngược lại trình độ chuyên môn, ý thức trách nhiệm
của đội ngũ giáo viên hạn chế sẽ ảnh hưởng rất nhiều kết quả giáo dục của nhà trường
1.5.2 Các yếu tố khách quan
Ngoài các yếu tố chủ quan, quản lý hoạt động tổ chuyên môn còn chịu tác động bởi các yếu tố khách quan sau đây:
- Cơ chế, chính sách giáo dục của nhà nước
Cơ chế, chính sách giáo dục của nhà nước có ảnh hướng vô cùng lớn đến hoạt
động của nhà trường trong đó có quản lý TCM bao gồm các Nghị quyết của các đại hội Đảng toàn quốc đã định hướng cho việc đổi mới PPDH; Các văn bản, chỉ thị của ngành GD&ĐT đã được các cấp quản lý cụ thể hoá và hướng dẫn thực hiện Đó là môi
trường pháp lý thuận lợi cho việc đổi mới PPDH ở các trường phổ thông hiện nay;
- Công tác chỉ đạo, quản lý của phòng giáo dục và đào tạo
Công tác chỉ đạo, quản lý chuyên môn của Phòng GD&ĐT ảnh hưởng quan
trọng đến hiệu quả quản lý hoạt động TCM Phòng Giáo dục và Đào tạo là cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp huyện, có chức năng tham mưu, giúp Ủy ban nhân dân
Trang 39(UBND) cấp huyện thực hiện chức năng quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo, bao gồm: mục tiêu, chương trình, nội dung giáo dục và đào tạo; tiêu chuẩn nhà giáo và tiêu chuẩn cán bộ quản lý giáo dục; tiêu chuẩn cơ sở vật chất, thiết bị trường học và đồ chơi trẻ em; quy chế thi cử và cấp văn bằng, chứng chỉ; bảo đảm chất lượng giáo dục
và đào tạo;
- Văn hóa nhà trường và địa phương
Văn hóa nhà trường và địa phương bao gồm trình độ dân trí, phong tục tập
quán, truyền thống hiếu học, điều kiện xã hội, điều kiện kinh tế, điều kiện tự nhiên, mối quan hệ giữa các tổ chức trong và ngoài nhà trường; môi trường xã hội và gia đình
HS cũng ảnh hưởng không nhỏ đến công tác quản lý TCM.Như vậy, có thể nói văn hóa nhà trường và địa phương ảnh hưởng rất lớn đến nhà trường nói chung và quản lý
hoạt động TCM;
- Điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động của tổ chuyên môn
Cơ sở vật chất là các phương tiện phục vụ cho việc giảng dạy như phòng học,
hệ thống phòng bộ môn, thư viện, thiết bị, phương tiện dạy học hiện đại, phòng thí
nghiệm, phòng thực hành, sân chơi, bãi tập, bàn nghế, bảng đen, Đó là điều kiện tiên quyết của nhà trường, là điều kiện để thầy giảng dạy tốt hơn, và việc học tập và rèn luyện của trò thuận lợi hơn Điều kiện cơ sở vật chất được coi là yếu tố thứ ba sau thầy và trò có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giáo dục nói chung và chất lượng chuyên môn nói riêng góp phần phục vụ mục tiêu giáo dục con người toàn diện của nhà trường Hiệu trưởng cần quan tâm tăng cường cơ sở vật chất bảo đảm được điều kiện cơ sở vật chất tốt nhất phục vụ cho mọi hoạt động của nhà trường đặc biệt là hoạt động dạy của thầy và hoạt động học tập, rèn luyện của trò
Tiểu kết Chương 1
Công tác chuyên môn là hoạt động quan trọng, chủ yếu, quyết định sự tồn tại và phát triển của nhà trường Tổ chuyên môn là một bộ phận cấu thành, nơi thực thi nhiệm vụ dạy học và giáo dục học sinh Để hoạt động tổ chuyên môn trong nhà trường
đi đúng hướng, đạt được mục tiêu thì cần thiết phải quản lý, chỉ đạo nội dung này một cách khoa học, chặt chẽ và có những biện pháp quản lý khả thi nhất phù hợp điều kiện thực tế về đội ngũ GV, tình hình HS trong môi trường sư phạm của nhà trường Quản
lý hoạt động là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch hợp quy luật của chủ thể quản lý làm cho hệ vận hành theo đường lối của Đảng và Nhà nước, thực hiện được tính chất của nhà trường Xã hội chủ nghĩa (XHCN) mà mục tiêu là quá trình tổ chức hoạt động giáo dục cho thế hệ trẻ, đưa thế hệ trẻ hướng tới mục tiêu phát triển
Trang 40giáo dục theo dự kiến và tiến lên trạng thái mới về chất lượng;
Quản lý hoạt động TCM ở các trường THCS là quá trình tác động của hiệu trưởng đến TCM và GV, giúp GV hợp tác với nhau nhằm tìm ra các giải pháp cải tiến quá trình dạy học để tạo điều kiện tốt nhất phát triển các phẩm chất, năng lực của người học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục
