TIỂU LUẬN GIỮA kỳ học PHẦN NHÀ nước PHÁP LUẬT đại CƯƠNG

Hình thức chính thể: Hình thức chính thể được hiểu là cách thức tổ chức, trình tự để lập ra các cơquan tối cao của nhà nước và xác lập những mối liên hệ cơ bản giữa các cơ quan đóvới nha

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Học phần: Nhà nước pháp luật đại cương

Hà Nội,2021

Câu 1: Phân loại các hình thức chính thể và các hình thức cấu trúc của nhà nước

Trước hết, để tìm hiểu thì ta cần hiểu khái niệm Nhà nước và hình thức nhànước là gì? Nhà nước được hiểu rằng: Hình thức nhà nước là cách thức tổ chứcquyền lực nhà nước và những phương pháp để thực hiện quyền lực nhà nước Hìnhthức nhà nước được chia thành hai loại bao gồm hình thức chính thể và hình thứccấu trúc nhà nước

Hình thức chính thể:

Hình thức chính thể được hiểu là cách thức tổ chức, trình tự để lập ra các cơquan tối cao của nhà nước và xác lập những mối liên hệ cơ bản giữa các cơ quan đóvới nhau, cũng như thái độ của các cơ quan ấy đối với nhân dân Hình thức chínhthể có thể được chia thành 2 loại là hình thức chính thể quân chủ và hình thức chínhthể cộng hòa

o Hình thức chính thể quân chủ:

Hình thức chính thể quân chủ bao gồm hình thức chính thể quân chủ tuyệt đối

và hình thức chính thể quân chủ lập hiến ( quân chủ hạn chế) Với hình thức này, cơchế quyền lực tập trung một phần hoặc toàn bộ vào tay của người đứng đầu nhànước, thường được xưng vua, quốc vương, quân vương, Phương thức trao quyềnlực ở hình thức này hầu hết đều theo con đường thừa kế ( cha truyền con nối) với 3nguyên tắc: trọng nam; trọng trưởng; bất phân lãnh thổ

Về hình thức quân chủ tuyệt đối: Quyền lực toàn bộ đều tập trung vào

tay vua Vua là người có quyền lực tối cao trong nước, là người duynhất đặt ra pháp luật, vừa là người có quyền bổ nhiệm, miễn nhiệm, bãinhiệm bất kì quan lại cao cấp nào trong bộ máy nhà nước, đồng thời,cũng là người có quyền tối hậu trong việc xét xử Hình thức này phổ

biến ở các nhà nước chủ nô và nhà nước phong kiến Hiện nay, chính thểquân chủ chuyên chế chỉ tồn tại ở một số quốc gia Hồi giáo như ArậpXêút, vương quốc Qatar, vương quốc Ôman, Va-ti-căng, Brunei.

Ví dụ cụ thể về hình thức này:

Vương quốc Hồi giáo Brunei, tại đây thì Quốc vương Hassanal Bolkiah là người đứng đầu nhà nước và chính phủ Brunei, là người có quyền lực tối cao nhất, hiến pháp tại nước này chỉ có tác dụng làm quyền lực của Quốc Vương thêm toàn diện, vô hạn.Các thành viên trong dòng tộc đều lần lượt nắm giữ các chức vụ để kiểm soát và điều hành từ Trung ương đến địa phương; cơ quan lập pháp được thành lập chỉ là nơi tư vấn cho Quốc Vương và Quốc Vương sẽ không nhất thiết phải làm theo và nhiều điều hơn thế nữa

Tại Arap Xeut: Nước này không có cơ quan lập pháp, chỉ có Hội đồng tư vấn được thành lập từ tháng 12- 1993 Các thành viên Hội đồng này do Quốc vương bổ nhiệm, có quyền đề xuất lập pháp, tranh luận các chính sách của chính phủ, nhưng không có quyền lập pháp, không có quyền thành lập hay bãi miễn chính phủ

Về hình thức quân chủ lập hiến: Quyền lực của Vua ( Nữ hoàng) bị hạn

chế bởi Hiến pháp Người đứng đầu nhà nước chỉ nắm một phần quyền lực tối cao và bên cạnh đó còn có một số cơ quan khác nữa như :nghị viện, nội các, chính phủ, Bên cạnh đó, chính thể quân chủ lập hiến lại

có ba biến dạng là quân chủ đại diện đẳng cấp, quân chủ nhị hợp (nhị nguyên) và quân chủ đại nghị (nghị viện) Ngày nay, hình thức quân chủ lập hiến vẫn còn tồn tại ở một số quốc gia, tiêu biểu phải kể đến một số nước như Vương quốc Anh, Nhật Bản, Thụy Điển Canada,

Ví dụ cụ thể về hình thức này:

Ở Vương quốc Anh, Nữ hoàng Elizabeth là nguyên thủ quốc gia, “trong khi một thủ tướng được bổ nhiệm lãnh đạo chính phủ dưới hình thức Quốchội Anh Được ban cho tất cả các quyền lập pháp, Nghị viện bao gồm Hạ viện, các thành viên trong số đó được bầu bởi nhân dân và Hạ viện bao gồm các thành viên đã được bổ nhiệm hoặc đã kế thừa ghế của họ”

Ở Canada, Quốc Vương của Canada cũng đóng vai trò là nguyên thủ quốc gia, trong khi người dân Canada “được điều hành bởi một thủ tướng được bầu chọn và một quốc hội lập pháp Tại quốc hội Canada, tất cả các đạo luật đều do Hạ viện được bầu cử phổ biến đề xuất và phải được Thượng viện được hoàng gia bổ nhiệm.”

Các nước theo quân chủ Nhị Nguyên có thể kể đến như: Mô-na-ca, rốc, Xoa-di-len, Nepal, Butan, Cô-oét, Ba-ranh, Qua-ta, Gioóc-đa-ni và Tông-ga

Ma-o Hình thức chính thể cộng hòa

Hình thức này quy định quyền lực tối cao của nhà nước thuộc về một cơ quan( ví dụ: Việt Nam có Quốc hội) hoặc một số cơ quan ( Nghị viện, Tổng thống vàTòa án tối cao ở Mỹ) trong một thời gian nhất định Hiến pháp của các nước theohình thức này đều quy định rõ ràng trình tự, thủ tục để thành lập cơ quan đó Đểthiết lập được chính thể này, phương thức trao quyền thường diễn ra dưới hình thức

là các cuộc bầu cử theo các nhiệm kỳ Vì thông qua bầu cử nên đã xuất hiện haihình thức là hình thức chính thể cộng hòa quý tộc và hình thức chính thể cộng hòadân chủ

Về hình thức cộng hòa quý tộc: Quyền bầu cử và được bầu cử vào các cơ

quan tối cao quyền lực của nhà nước chỉ giới hạn tới tầng lớp quý tộc,

những người ngoài tầng lớp quý tộc sẽ không được tham gia bầu cử hay được bầu cử Chính thể này tồn tại ở một số nước như: La Mã, Sparta,

Về hình thức cộng hòa dân chủ: Quyền bầu cử và ứng cử vào cơ quan tối

cao của quyền lực nhà nước thuộc về mọi công dân đáp ứng đủ điều kiện theo luật định Sự tồn tại của chính thể này được thể hiện ở nhiều quốc gia hiện nay như Việt Nam, Lào, Congo, Và trong chính thể cộng hòa lại có những loại hình hình thức sau đây:

Cộng hòa tổng thống: Tổng thống được trao quyền hành rất lớn, vừa đứng

đầu nhà nước, vừa đứng đầu Chính Phủ Tổng thống do nhân dân trực tiếpbầu ra, không phụ thuộc vào bầu cử cơ quan lập pháp Quyền lực nhà nước được phân tách rạch ròi, rõ ràng Cơ quan lập pháp không có quyền giải tán chính phủ và tổng thống cũng không có quyền giải tán cơ quan lậppháp Ví dụ: Hợp chủng Quốc Hoa kỳ,

Cộng Hòa Đại Nghị: Tổng thống do cơ quan lập pháp bầu ra, Chính phủ

do tổng thống thành lập với sự tín nhiệm của cơ quan lập pháp Thủ tướng chính phủ là thủ lĩnh của Đảng chiếm ưu thế trong nghị viện Chính phủ chịu trách nhiệm trước Tổng thống và Nghị Viện Nghị Viện có quyền bỏ phiếu không tín nhiệm Chính phủ, buộc Chính phủ phải giải tán Tổng thống thì có quyền giải tán hạ viện Tiêu biểu ở một số nước như: Albania,

Hy Lạp, Bulgaria, Italy, Estonia, Ireland, Iceland, Đức, Ba Lan, Bồ Đào Nha,

Cộng hòa Lưỡng tính: Là sự pha trộn giữa hình thức cộng hòa tổng thống

và cộng hòa đại nghị Điều đáng lưu ý ở đây là Tổng thống: do nhân dân bầu ra; đứng đầu nhà nước; có quyền bổ nhiệm thủ tướng Chính phủ nhưng phải thông qua Nghị Viện Tiêu biểu một số nước như: Pháp, Nga, Hàn Quốc,

Cộng Hòa dân chủ nhân dân: Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân

dân; đảm bảo vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản; nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và hoạt động bộ máy nhà nước; đảm bảo sự bình đẳng và đoàn kết giữa các dân tộc, bảo vệ quyền con người và công dân; quyền lực là thống nhất và sự phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực trong bộ máy nhà nước Tiểu biểu một số nước như: Việt Nam, Trung Quốc, Cuba, Triều Tiên, Lào

Hình thức cấu trúc nhà nước

Trước hết, Hình thức cấu trúc nhà nước là sự cấu tạo ( tổ chức) nhà nước thànhcác đơn vị hành chính- lãnh thể và xác lập những mối liên hệ qua lại giữa các cơquan nhà nước với nhau, giữa Trung ương và địa phương Dựa trên 4 yếu tố: ChủQuyền, Hệ thống cơ quan nhà nước, hệ thống pháp luật và yếu tố quốc tịch thì hìnhthức cấu trúc nhà nước có thể chia thành hai loại là hình thức cấu trúc nhà nước đơnnhất và hình thức cấu trúc nhà nước liên bang

o Hình thức cấu trúc nhà nước Đơn nhất:

Nhà nước đơn nhất có chủ quyền chung và duy nhất, chủ quyền quốc gia

do chính quyền trung ương nắm giữ, địa phương là những đơn vị hành lãnh thổ không có chủ quyền; chính quyền gồm hai cấp cơ bản là Trung ương

chính-và Địa phương, mối quan hệ giữa hai cấp này là mối quan hệ giữa cấp trên chính-vàcấp dưới, ; có hệ thống cơ quan nhà nước và pháp luật thống nhất; công dânchỉ có duy nhất một quốc tịch Một số quốc gia tiêu biểu có thể kể đến như:Lào, Việt nam, Nhật Bản, Italia, Vatican, Phân tích kỹ hơn thì Việt Nam làmột nước mang hình thức cấu trúc nhà nước đơn nhất, chỉ do một Đảng cộngsản Việt nam lãnh đạo, có một lãnh thổ duy nhất là dải đất hình chữ S giáp

với Lào, Campuchia, Trung Quốc và có lãnh thổ

trên biển đã được công ước về Luật Biển năm 1995 công nhận; người dân Việt Nam chỉ mang một quốc tịch duy nhất,

o Hình thức cấu trúc nhà nước Liên bang

Nhà nước liên bang là nhà nước có hai hay nhiều nước thành viên hợpthành, vừa có chủ quyền nhà nước liên bang ( mang tính quyết định nhất),vừa có chủ quyền nhà nước thành viên ( phụ thuộc lớn vào nhà nước liênbang); chính quyền bao gồm ba cấp chính là Liên bang, bang và địa phương,

sự phân chia quyền lực ở đây được thể hiện rõ ràng trong cả ba lĩnh vực lậppháp, hành pháp và tư pháp; có hai hệ thống cơ quan nhà nước, cơ quan nhànước Liên bang và cơ quan Bang; có hai hệ thống pháp luật; công dân manghai quốc tịch Tiêu biểu có thể kể đến một số nước như: Cộng hòa liên bangĐức, Hợp chủng quốc Hoa kỳ, Cộng hòa liên bang Nga, Ấn độ,

Với Cộng hòa liên bang Đức: gồm 16 bang ( Berlin, Bremen, Hamburg,Hesse, ); Các bang có những thẩm quyền về các lĩnh vực an ninh nội địa,trường phổ thông, trường đại học, văn hóa và hành chính địa phương riêng;

bộ máy hành chính của các bang thực thi những đạo luật của bang và đạo luậtcủa liên bang Chính phủ các bang tham gia trực tiếp vào công tác lập phápcủa liên bang thông qua đại diện của mình trong Hội đồng Liên bang

Câu 2: Khái niệm thực hiện pháp luật và các hình thức thực hiện pháp luật

Trước hết, Giáo trình Đại cương về Nhà nước và pháp luật đã nêu khái niệmcủa Thực hiện pháp luật như sau: “Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động cómục đích nhằm hiện thực hóa các quy định pháp luật vào cuộc sống trở thànhnhững hành vi hợp pháp của các chủ thể pháp luật” Để làm rõ hơn về khái niệmnày, ta sẽ tìm hiểu một số hành vi thực hiện pháp luật vẫn đang diễn ra hàng ngày:

Trên đường phố đi lại hàng ngày, hầu hết người tham gia giao thông ( xemáy, xe đạp, ô tô, người đi bộ) đều sẽ dừng lại hoặc di chuyển theo các biển

báo, theo đèn giao thông hoặc người điều khiển giao thông Ở ngã tư, có biểnbáo cấm người tham gia giao thông rẽ phải thì mọi người tham gia giao thông

sẽ không rẽ phải Đó là việc các công dân đang thực hiện luật giao thôngđường bộ

Hay ví dụ thêm nữa là: về những người cảnh sát giao thông khi thực hiện xử phạt người vi phạm quy định về nồng độ cồn, lái xe lượn lách đánh võng, điều khiển xe vượt quá tốc độ cho phép, ; hay những người tham gia giao thông đội mũ bảo hiểm ; Cơ quan đăng ký doanh nghiệp cấp giấy chứng nhận kinh doanh cho các doanh nghiệp đủ điều kiện; Hay thực hiện việc ly hôn giữa vợ và chồng;

Phân loại các hình thức thực hiện pháp luật: Hiện nay, có nhiều cách phân loại hình thức thực hiện pháp luật dựa vào các tiêu chí khác nhau

Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động xã hội, ta có thể phân thành các hình thức trong các lĩnh vực sau: Giao thông, vệ sinh an toàn- thực phẩm ( ví dụ: các cơquan chịu trách nhiệm về kiểm định vệ sinh an toàn thực phẩm sẽ kiểm tra độtxuất hoặc có báo trước với các cơ sở kinh doanh ăn uống; các cơ sở kinh doanh ăn uống phải đảm bảo về chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm cho khách hàng); Xuất bản ( các nhà xuất bản phải có đơn xin xét duyệt lên các cơquan có thẩm quyền để xin xuất bản các tác phẩm, đầu sách trước khi đưa ra thị trường); Môi trường ( giữ gìn bảo vệ môi trường là trách nhiệm chung củatoàn xã hội,.); Giáo dục- đào tạo;

Căn cứ vào chủ thể có thể phân chia thành hình thức thực hiện pháp luật của các cá nhân ( các cá nhân phải tuân thủ pháp luật, tố cáo, ngăn chặn những hành vi chia rẽ dân tộc, ), cơ quan nhà nước ( thực hiện đúng các điều luật đãban hành để bảo vệ quyền lợi cho nhân dân,.), các tổ chức kinh tế, xã hội ( thực hiện và tuân thủ các điều luật về môi trường, quyền lợi,.),

Căn cứ vào chức năng, thẩm quyền của các cơ quan nhà nước thì phân chia thành việc thực hiện pháp luật của cơ quan lập pháp ( Quốc Hội ban hành các điều luật), cơ quan hành chính( Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và là cơ quan chấp hành của Quốc hội), cơ quan tư pháp ( gồm Tòa án nhân dân các cấp, Viện Kiểm Sát nhân dân các cấp).

Căn cứ vào tính chất, chủ thể thực hiện pháp luật, các loại quy phạm pháp luật có thể chia thành bốn hình thức thực hiện pháp luật: Tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật Đây cũng là hình thức được sử dụng nhiều nhất khi nói về phân chia các hình thức thực hiện pháp luật

Tuân thủ pháp luật: các chủ thể pháp luật kiềm chế để không tiến hành

những hoạt động mà pháp luật ngăn cấm Ở hình thức này, hành vi của chủ thể pháp luật được thể hiện dưới dạng không hành động Chủ thể là mọi cá nhân và tổ chức Ví dụ: Pháp luật ngăn cấm những hành vi như tự tiện chặt phá rừng; săn bắt động vật quý hiếm; không sử dụng công cụ có tính chất hủy diệt để đánh bắt thủy, hải sản;

Thi hành pháp luật: các chủ thể pháp luật thực hiện nghĩa vụ pháp lý của

mình bằng những hành động tích cực Có nghĩa là mọi chủ thể bắt buộcphải thực hiện những việc mà nhà nước yêu cầu, họ không thể viện lý do

để từ chối Ở hình thức này, hành vi của chủ thể thi hành pháp luật đượcthể hiện dưới dạng hành động Chủ thể là mọi cá nhân, tổ chức và đượcthực hiện thông qua các quy phạm bắt buộc Ví dụ: Điều 30 ,Luật Nghĩa

vụ quân sự năm 2015 : “Công dân đủ 18 tuổi được gọi nhập ngũ; độ tuổigọi nhập ngũ từ đủ 18 tuổi đến hết 25 tuổi; công dân được đào tạo trình độcao đẳng, đại học đã được tạm hoãn gọi nhập ngũ thì độ tuổi gọi nhập ngũđến hết 27 tuổi" Hay nghĩa vụ đóng thuế thu nhập cá nhân với người

lao động có mức lương từ 10 triệu trở lên trong 1 tháng Hay các cơ sởkinh doanh phải đảm bảo việc xử lý rác thải, chất ô nhiễm để tránh tổn hạiđến môi trường; nghĩa vụ chăm sóc người già,

Sử dụng pháp luật: các chủ thể pháp luật thực hiện quyền chủ thể mà pháp

luật quy định Nếu như thi hành pháp luật chủ yếu là việc thực hiện các nghĩa vụ pháp lý thì sử dụng pháp luật lại chủ yếu liên quan đến việc thực hiện các quyền chủ thể thông qua các quy phạm về trao quyền Từ đó, ta thấy rằng chủ thể ở đây là mọi cá nhân, tổ chức Nhưng khác với hai hình thức ở trên là các chủ thể pháp luật có thể sử dụng khai thác hay không sử dụng, khai thác, hưởng quyền mà luật đã dành cho mình, còn hai hình thứctrên mang tính bắt buộc Ví dụ: Pháp luật cho phép vợ, chồng được ly hôn khi mục đích hôn nhân không thể thực hiện Chị A đã thỏa thuận ly hôn với chồng khi người chồng không thực hiện được các nghĩa vụ cơ bản đối với gia đình, mục đích của hôn nhân không được đảm bảo Hay Pháp luật cho phép người dân được bảo đảm về quyền nhân thân, danh dự Công dân

có quyền trình báo cơ quan chức năng khi danh dự, nhân phẩm, sức khỏe của mình bị xâm phạm

Áp dụng pháp luật: hình thức này chỉ dành cho cơ quan nhà nước hay các

nhà chức trách có thẩm quyền Đây là hình thức mà nhà nước thông qua

cơ quan của mình hoặc người có thẩm quyền tổ chức cho các chủ thểpháp luật thực hiện các quy định của pháp luật, hoặc tự mình căn cứ vàocác quy định của pháp luật để tạo ra các quyết định làm phát sinh, thayđổi, chỉ định hoặc chấm dứt những quan hệ pháp luật cụ thể Hoặc hiểumột cách đơn giản thì hình thức áp dụng pháp luật nghĩa là các chủ thể cóthẩm quyền do pháp luật quy định giải quyết các vụ việc cụ thể xảy ratrong đời sống, nhằm xác định quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý… cho

các chủ thể trong những trường hợp cụ thể Có thể nói rằng đây là

hình thức thực hiện pháp luật rất quan trọng, phức tạp nhất trong tất cả bốnhình thức trên Ta có ví dụ sau: CHỦ TỊCH ỦY BAN NH N D N TỈNHBÌNH THUẬN phê duyệt Quyết định PHÊ DUYỆT QUY HOẠCH CÁCĐIỂM CÔNG NGHIỆP, DỊCH VỤ TẬP TRUNG ĐỂ BỐ TRÍ DI DỜICÁC CƠ SỞ SẢN XUẤT, DỊCH VỤ NẰM TRONG CÁC KHU D N CƯ

ĐÔ THỊ TẠI THÀNH PHỐ PHAN THIẾT VÀ THỊ XÃ LA GI DI DỜICÁC CƠ SỞ SẢN XUẤT, DỊCH VỤ NẰM TRONG CÁC KHU D N CƯ

ĐÔ THỊ TẠI THÀNH PHỐ PHAN THIẾT VÀ THỊ XÃ LA GI vào ngày

15 tháng 06 năm 2017 Như vậy, Chủ tịch UBND tỉnh Bình Thuận đóngvai trò là người sử dụng pháp luật Hay ở các phiên tòa xét xử, các đốitượng bị phán quyết của Tòa án dựa vào các mức độ nặng nhẹ của việcxảy ra, và rất nhiều trường hợp khác

Như vậy, ta thấy rằng tuy có điểm khác nhau về cách thức thực hiện giữa cáchình thức thực hiện pháp luật của bốn hình thức trên nhưng cả bốn hình thức đềumang một điểm chung là mục đích của cả bốn hình thức đều nhằm làm cho các quyđịnh pháp luật đi vào đời sống, trở thành hành động thực tế, bảo vệ lợi ích hợp phápcủa công dân nói riêng và toàn xã hội nói chung

Câu 3: Năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự.

Khái niệm Luật Dân sự

Đầu tiên, dựa vào đối tượng điều chỉnh và những định nghĩa đã được nêu ởphần khái niệm về Luật Dân sự trong Giáo trình Đại cương về Nhà nước và Pháp

luật, ta có thể nêu định nghĩa về Luật Dân sự như sau: Luật Dân sự là một ngành

luật độc lập trong hệ thống pháp luật trong hệ thống Pháp luật Việt Nam Nó baogồm hệ thống những quy phạm pháp luật điều chỉnh các quan hệ tài sản và quan hệnhân thân dựa trên cơ sở bình đẳng, tự do, tự nguyện và thỏa thuận giữa các chủ