Vận dụng dạy học dự án vào dạy học chuyên đề “hóa học trong việc phòng chống cháy nổ” trong chương trình giáo dục phổ thông mới

NGHIÊN CỨU KHOA HỌCĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KHOA HÓA HỌC KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Đề tài: VẬN DỤNG DẠY HỌC DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ “HÓA HỌC TRONG VIỆC PHÒNG CHỐNG CH

NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

KHOA HÓA HỌC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Đề tài:

VẬN DỤNG DẠY HỌC DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ

“HÓA HỌC TRONG VIỆC PHÒNG CHỐNG CHÁY NỔ”

TRONG CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI

Phương pháp giảng dạy, Khoa Hóa học, Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng

Đà Nẵng, tháng 5 năm 2021

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các kết quả nghiên cứu trong luận án hoàn toàn trung thực và chưa có ai công bố trong bất kì công trình khoa học nào khác

Tác giả

Phạm Bá Phú Quang

LỜI CÁM ƠN

Được sự đồng ý của nhà trường, sự giúp đỡ của GV hướng dẫn, tôi đã hoàn

thành phần NCKH này

Đầu tiên, tôi xin gửi lời cám ơn chân thành đến cô Bùi Ngọc Phương Châu,

người trực tiếp hướng dẫn, động viên và giúp đỡ chúng tôi trong quá trình thực hiện đề

tài

Ngoài ra, chúng tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến tất cả các thầy cô trong khoa

và phòng Khoa học đã tạo điều kiện tốt cho tôi học tập, làm việc và nghiên cứu

Sau cùng, tôi xin cảm ơn cha mẹ, là những người sinh thành, dưỡng dục tôi nên

người

Mặc dù đã có nhiều cố gắng, nhưng thời gian có hạn nên đề tài nghiên cứu

không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những lời góp ý chân thành

Đà Nẵng, tháng 3 năm 2021

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CÁM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT v

DANH MỤC CÁC BẢNG vi

DANH MỤC HÌNH ẢNH VÀ BIỂU ĐỒ vii

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DUNG DẠY HỌC DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ HÓA HỌC TRONG VIỆC PHÒNG CHỐNG CHÁY NỔ 6

1.1 Lịch sử về vấn đề nghiên cứu - Một số nghiên cứu về vấn đề DHDA trên thế giới và Việt Nam. 6 1.2 Dạy học dự án 7

1.2.1 Khái niệm dạy học dự án 7

1.2.2 Đặc điểm của DHDA 9

1.2.3 Tiến trình DHDA 11

1.2.4 Ưu và nhược điểm của DHDA 13

1.3 Thực trạng DHDA trong dạy học hóa học ở cấp THPT trên địa bàn TP Đà Nẵng 13

1.3.1 Mục tiêu điều tra 13

1.3.2 Phương pháp điều tra 14

1.3.3 Kết quả điều tra 15

1.3.4 Đánh giá chung về thực trạng 18

CHƯƠNG 2 VẬN DỤNG DẠY HỌC DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ “HÓA HỌC TRONG VIỆC PHÒNG CHỐNG CHÁY NỔ” 20

2.1 Phân tích đặc điểm cấu trúc nội dung chuyên đề trong môn Hóa học lớp 10 chương trình giáo dục phổ thông mới 20

2.1.1 Môn Hóa học trong chương trình GD phổ thông mới 20

2.1.2 Vị trí, cấu trúc, nội dung chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ 22

2.2 Xây dựng hệ thống dự án cho chuyền đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ 24

2.2.1 Nguyên tắc chọn nội dung để xây dựng chủ đề dự án 24

2.2.2 Xây dựng dự án cho học tập 25

2.2.3 Các bước thực hiện DHDA cho dạy học chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ 26

2.3 Thiết kế bài dạy cho chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ 30

2.3.1 Kế hoạch tổng quát về thời gian 30

2.3.2 Bộ câu hỏi định hướng 32

2.3.3 Tiêu chí đánh giá 33

2.3.4 Tóm tắt kiến thức bài học 45

2.3.5 Các trò chơi bổ trợ 60

2.3.6 Thí nghiệm bổ trợ chuyên đề 65

2.3.7 Phiếu học tập 68

2.3.8 Hướng dẫn một số kĩ năng 68

2.3.9 Mục tiêu chung 71

2.3.10 Tiến trình dạy học 71

2.3.10 Dự đoán sản phẩm của dự án 92

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 106

KẾT LUẬN CHUNG VÀ KHUYẾN NGHỊ 111

4.1 Kết luận 111

4.2 Kiến nghị 111

TÀI LIỆU THAM KHẢO 113

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

PCCC Phòng cháy chữa cháy

HS Học sinh

GV Giáo viên DHDA Dạy học dự án ĐHSP Đại học Sư phạm PPDH Phương pháp dạy học THCS Trung học cơ sở THPT Trung học phổ thông

GD Giáo dục PPDHTC Phương pháp dạy học tích cực

ST Sáng tạo TNSP Thực nghiệm sư phạm CNTT Công nghệ thông tin GD&ĐT Giáo dục và Đào tạo SĐTD Sơ đồ tư duy

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1 Danh sách các trường có HS thực hiện điều tra 14

Bảng 1.2 Mức độ hiểu biết về DHDA của học sinh 15

Bảng 1.3 Mức độ áp dụng phương pháp DHDA trong dạy học 16

Bảng 1.4 Thống kê trình độ CNTT của HS 18

Bảng 2.1 Phân bố nội dung chuyên đề trong các bậc học 21

Bảng 2.2 Các nội dung trọng tâm của chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ 22

Bảng 2.3 Các dự án sử dụng cho chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ 25

Bảng 2.4 Ví dụ về phân công nhiệm vụ các thành viên trong nhóm 28

Bảng 2.5 Kế hoạch tổng quát về thời gian dự án (10 tiết) 30

Bảng 2.6 Tiêu chí đánh giá sự cộng tác 34

Bảng 2.7 Biểu mẫu công cụ đánh giá quá trình (dành cho HS) 35

Bảng 2.8 Biểu mẫu công cụ đánh giá đồng cấp 36

Bảng 2.9 Hướng dẫn sử dụng công cụ đánh giá đồng cấp 37

Bảng 2.10 Bảng đánh giá dự án Bình chữa cháy mini 40

Bảng 2.11 Bảng đánh giá dự án Mặt nạ phòng độc 41

Bảng 2.12 Bảng đánh giá dự án Khảo sát ý thức PCCC của người dân tại địa phương 42

Bảng 2.13 Bảng đánh giá dự án Tập huấn các kĩ năng khi xảy ra hỏa hoạn 44

Bảng 2.14 Tìm hiểu hứng thú của học sinh đối với dự án 79

Bảng 2.15 Hoạt động GV và HS trong tiết báo cáo và đánh giá dự án 88

Bảng 3.1 Danh sách các GV tham gia nhận xét 107

Bảng 3.2 Kết quả khảo sát ý kiến chuyên gia 108

DANH MỤC HÌNH ẢNH VÀ BIỂU ĐỒ

Hình 1.1 Sơ đồ những đặc điểm của DHDA 9

Hình 1.2 Quy trình tổ chức DHDA 11

Hình 1.3 Tiến trình DHDA 11

Hình 1.4 Biểu đồ thống kê hiệu quả khi làm việc nhóm của HS 16

Hình 1.5 Biểu đồ thống kê lựa chọn nhiệm vụ của HS 17

Hình 1.6 Biểu đồ thống kê việc áp dụng kiến thức của HS 17

Hình 1.7 Thống kê trình độ CNTT của HS 19

Hình 2.1 Khả năng phản ứng với CO2 của Mg 56

Hình 2.2 Bình chữa cháy CO2 57

Hình 2.3 Bình chữa cháy bột khô 57

Hình 2.4.Vụ cháy nhà thờ Đức Bà 61

Hình 2.5.Cháy rừng Amazon 2019 61

Hình 2.6 Chung cư Carina 61

Hình 2.7 Nhà máy Rạng Đông 61

Hình 2.8 Thí nghiệm mô phỏng nguyên lý bình chữa cháy 66

Hình 2.9 Tam giác cháy 75

Hình 2.10 Sơ đồ các phương pháp làm ngừng sự cháy 76

Hình 2.11 Hướng dẫn giải ví dụ 1 89

Hình 2.12 Hướng dẫn giải ví dụ 2 90

Hình 2.13 Hướng dẫn giải ví dụ 3 91

Hình 2.14 Cấu tạo bình chữa cháy mini 93

Hình 2.15 Bước 2 – Cắt vỏ chai thành hình chữ U 95

Hình 2.16 Bước 6 – Dán băng keo xung quanh cạnh vỏ chai chữ U 95

Hình 2.17 Mặt nạ phòng độc mô phỏng hoàn chỉnh 96

Hình 2.18 Thực hành thoát khỏi đám cháy – Luôn giữ người ở vị trí thấp 99

Hình 2.19 Một số tranh cổ động người dân PCCC 105

Hình 3.1 Biểu đồ thể hiện đánh giá của chuyên gia về thời gian, nội dung các dự án trong dạy học chuyên đề 109

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Xuất phát từ mục tiêu giáo dục hiện nay của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Trong bối cảnh hiện nay, các nước đang trên đà hội nhập quốc tế Điều đó đã ảnh hưởng sâu sắc tới mọi mặt của cuộc sống Theo đó, hệ thống giáo dục (GD) cũng đặt ra nhiệm vụ phải đổi mới căn bản và toàn diện Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI

về đổi mới căn bản toàn diện GD và đào tạo (Nghị quyết số 29-NQ/TW) đã khẳng định

"Phải chuyển đổi căn bản toàn bộ nền GD từ chủ yếu nhằm trang bị kiến thức sang phát triển phẩm chất và NL người học, biết vận dụng tri thức vào giải quyết các vấn đề thực tiễn, chuyển nền GD nặng về chữ nghĩa, ứng thí sang một nền GD thực học, thực nghiệp"

Hệ thống GD thay vì tập trung vào sự ghi nhớ kiến thức của học sinh (HS) mà đã dần tập trung vào sự phát triển năng lực (NL) chuyên môn giúp các em được rèn luyện, chuẩn bị hành trang trước khi bước vào xã hội mới

1.2 Xuất phát từ ưu điểm của dạy học dự án

Phát triển những NL cần thiết cho HS là một trong những yêu cầu cấp thiết của xã hội hiện nay Chương trình đổi mới của Bộ GD đã xác định những NL chung cần phát triển cho HS, đó là NL tự học, NL GQVĐ và sáng tạo

Phát triển các NL chung cho HS có thể thực hiện bằng nhiều biện pháp khác nhau, song việc sử dụng các phương pháp dạy học (PPDH) tích cực trong đó có PPDH dự án (DA) được xác định là một PPDH có hiệu quả Dạy học dự án (DHDA) là một phương pháp (PP), một hình thức dạy học thực hiện các quan điểm dạy học (DH) hướng vào người học, định hướng hoạt động và dạy học tích hợp DHDA giúp phát triển, mở rộng kiến thức, phát triển các kĩ năng thông qua các nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích người học tìm tòi, hiện thực hóa những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện DA và tạo ra những sản phẩm học tập của chính mình DHDA góp phần giúp HS gắn lí thuyết với thực hành, tư duy

và hành động, nhà trường và xã hội, tham gia tích cực vào việc hình thành và phát triển NL, hình thành trách nhiệm và khả năng cộng tác làm việc

1.3 Xuất phát từ đặc điểm môn Hóa học và đặc điểm nội dung chuyên đề học tập

Trong chương trình GD phổ thông, Hoá học là môn học thuộc nhóm môn khoa học

tự nhiên ở cấp THPT, được HS lựa chọn theo định hướng nghề nghiệp, sở thích và NL của bản thân Môn Hoá học giúp HS có được những tri thức cốt lõi về hoá học và ứng dụng những tri thức này vào cuộc sống, đồng thời có mối quan hệ với nhiều lĩnh vực GD khác Cùng với Toán học, Vật lí, Sinh học, Tin học và Công nghệ, môn Hoá học góp phần thúc đẩy GD STEM, một trong những xu hướng GD đang được coi trọng ở nhiều quốc gia trên thế giới

Trong mỗi năm học, những HS có định hướng nghề nghiệp cần sử dụng nhiều kiến thức hoá học được chọn ba chuyên đề học tập phù hợp với nguyện vọng của bản thân và điều kiện tổ chức của nhà trường Các chuyên đề này nhằm thực hiện yêu cầu phân hoá sâu, giúp HS tăng cường kiến thức và kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết những vấn đề của thực tiễn, đáp ứng yêu cầu định hướng nghề nghiệp

Cùng với đó, Bộ GD đưa ra thông tư 2020 “Quy định việc lồng ghép kiến thức và

kỹ năng về phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ vào chương trình giảng dạy, hoạt động

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

2.2.1 Nghiên cứu lí luận và thực tiễn

Nghiên cứu lí luận: nghiên cứu những vấn đề lí luận liên quan đến DHDA; cơ sở phương pháp luận DHDA và vai trò của DHDA trong Hóa học ở cấp THPT; nghiên cứu chương trình dạy học chuyên đề học tập kết hợp với DHDA

Nghiên cứu thực tiễn: Nghiên cứu, tìm hiểu về một số vấn đề thực tiễn liên quan đến GD THPT; phân tích chương trình chuyên đề học tập, điều tra thực trạng sử dụng DHDA

2.2.2 Nghiên cứu sử dụng PPDH dự án

Nghiên cứu sử dụng PPDH dự án trong chuyên đề học tập Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ, nâng cao nhận thức của HS và lan tỏa đến cộng đồng

2.2.3 Thiết kế và sử dụng công cụ đánh giá

Thiết kế và sử dụng công cụ đánh giá trong DHDA và thiết kế kế hoạch bài dạy có

sử dụng DHDA trong chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ

2.2.4 Đánh giá mức độ khả thi của đề tài

Sử dụng phương pháp chuyên gia hoặc tiến hành tại một số trường THPT trên địa bàn TP Đà Nẵng, lấy ý kiến chuyên gia nhằm kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của DHDA

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình DH Hóa học ở trường THPT

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Xây dựng DHDA vào chuyên đề học tập Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ

4 Phạm vi nghiên cứu

4.1 Nội dung nghiên cứu

Các chuyên đề học tập trong chương trình Hóa phổ thông Trong đó, chọn chuyên

đề “Hóa học trong phòng chống cháy nổ”, ứng dụng các PPDH tích cực để giảng dạy

4.2 Địa bàn nghiên cứu

Một số trường THPT ở TP Đà Nẵng

4.3 Thời gian nghiên cứu

Từ tháng 9/2020 đến tháng 4/2021

5 Giả thuyết khoa học

Nếu sử dụng DHDA trong các chuyên đề mở rộng, đặc biệt là chuyên đề “Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ” kết hợp với các PP và kĩ thuật dạy học tích cực khác một cách linh hoạt và sử dụng bộ công cụ đánh giá phù hợp với đối tượng sẽ góp phần phát triển toàn diện cho HS, nâng cao chất lượng dạy và học cho HS THPT

6 Các nhóm PP sử dụng trong PP nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu tổng quan các tài liệu lí luận dạy học có liên quan đến đề tài như: Luật

GD, các chủ trương của Đảng và Nhà nước về đổi mới GD phổ thông; phương háp dạy học tích cực, DHDA ở THPT

Sử dụng phối hợp các phương pháp phân tích, đánh giá, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các tài liệu đã thu thập được

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phân tích chương trình mới môn Hóa học THPT phần chuyên đề học tập “Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ”

- Phương pháp chuyên gia: Trao đổi và lấy ý kiến chuyên gia về các đề xuất trong khóa luận

6.3 Phương pháp xử lí thông tin

Sử dụng PP thống kê toán học trong khoa học GD để xử lí phân tích kết quả TNSP nhằm xác định các tham số thống kê có liên quan để rút ra kết luận

7 Những điểm mới của khóa luận

- Xây dựng nội dung dạy học cho chuyên đề “Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ”

- Chuyên đề “Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ” là một trong ba chuyên đề học tập thuộc lớp 10 trong chương trình GD phổ thông mới được bộ GD ban hành vào năm

2018, nhưng theo lộ trình, đến năm học 2022 – 2023 mới bắt đầu áp dụng cho khối lớp 10 Hiện chưa có đề tài nào nghiên cứu về chuyên đề này

- Đề xuất vận dụng DHDA trong dạy học chuyên đề học tập Xác định nguyên tắc, quy trình, sử dụng DHDA; lựa chọn nội dung, đề xuất hệ thống chủ đề dự án, các câu hỏi định hướng nghiên cứu, thiết kế một số kế hoạch bài dạy có sử dụng DHDA và TNSP

8 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài phần kết luận chung và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục Khóa luận

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DUNG DẠY HỌC DỰ ÁN VÀO DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ HÓA HỌC TRONG VIỆC PHÒNG

CHỐNG CHÁY NỔ 1.1 Lịch sử về vấn đề nghiên cứu - Một số nghiên cứu về vấn đề DHDA trên thế

giới và Việt Nam

Một số tác giả như Kilpatrick [13], W.H, Thomas J.W [16], [17] đã khảo sát những

cơ sở lí luận của DHDA; một số tác giả đi vào nghiên cứu tác dụng DHDA trong quá trình dạy học như Knoll M [14], nghiên cứu về sự tạo hứng thú học tập trong DHDA và DHDA trong đào tạo và phát triển quốc tế, Một số tổ chức GD của Mỹ cũng đã tổ chức nghiên cứu và tài trợ cho hoạt động nghiên cứu vận dụng DHDA như: Viện nghiên cứu GD Buck [18]; Tổ chức GD Quốc gia, Các tổ chức này đã cung cấp cho giảng viên, sinh viên các tài liệu và phương tiện hỗ trợ cho DHDA và tổng hợp các kinh nghiệm để việc dạy và học theo PP này đạt hiệu quả tốt hơn

Trong phong trào cải cách GD, các nhà sư phạm Mỹ đã đưa DHDA vào sử dụng ở các trường phổ thông để hoàn chỉnh cơ sở lí luận của PPDH này DHDA được coi là PPDH quan trọng, điển hình để thực hiện quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm nhằm khắc phục những nhược điểm của DH truyền thống - coi GV là trung tâm của quá trình dạy học DHDA được ứng dụng ở mọi cấp học từ GD phổ thông, đào tạo nghề, hệ cao đẳng, đại học trong hầu hết các môn học và ngành học

Với các nước thuộc hệ thống Xã hội Chủ nghĩa trước đây, khái niệm DHDA hầu như không được coi như là PPDH Tuy nhiên những tư tưởng, hình thức dạy học tương tự DHDA có thể thấy được trong các mô hình trường học lao động của Nga từ sau cách mạng Tháng Mười năm 1917 như mô hình trường học lao động của Blonxki, Makarenko Trong các trường này HS thường được giao các nhiệm vụ lao động phức hợp và đòi hỏi các em phải thực hiện một cách tự lực, sáng tạo

DHDA cũng được sử dụng khá phổ biến trong tất cả các cấp học ở một số nước châu

Á như: Thái Lan, Singapo, Hồng Kong (Trung Quốc) với các DA học tập thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau

Ở Việt Nam những hình thức dạy học tương tự DHDA đã được sử dụng trong đào tạo như ở trường Đại học Kiến trúc, Đại học Kỹ thuật thể hiện qua đồ án tốt nghiệp các ngành học; hình thức bài tập lớn, tiểu luận, khoá luận thực hiện trong hầu hết các trường

ĐH và được coi là một tiêu chí trong quá trình đào tạo Trong các hình thức này, sinh viên

tự lực thực hiện những nhiệm vụ học tập mang tính nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của GV

Trong GD phổ thông, vào những năm 1960 - 1980, ở các trường phổ thông lao động cũng có những hoạt động gần gũi với DHDA, ví dụ như trường Thanh niên Lao động Xã hội chủ nghĩa Hòa Bình và một số trường THPT ở các TP (THPT Trần Hưng Đạo - Hải Phòng)

Đã có một số luận án nghiên cứu và vận dụng DHDA trong dạy học hóa học ở trường THPT và đào tạo GV ở các trường đại học như: ở Intel [6] đã nghiên cứu vận dụng DHDA vào dạy học phần phi kim chương trình THPT nhằm hình thành cho HS các NL cần thiết

để nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Trong đó tập trung vào việc đề xuất hệ thống các

DA phần hóa học phi kim và PP tổ chức thực hiện, thiết kế bộ công cụ đánh giá hiệu quả DHDA trong dạy học hóa học THPT Tác giả tập trung nghiên cứu, đánh giá tính hiệu quả của DHDA và biện pháp tổ chức hoạt động học tập thực hiện hiệu quả DA, không đề cập đến việc phát triển NL cụ thể của HS

Với bộ môn Hóa học, DHDA đã được GV và SV các trường ĐH quan tâm nghiên cứu vận dụng (ĐHSP Hà Nội, ĐHSP TP Hồ Chí Minh, ĐHGD- ĐHQG Hà Nội, ĐHSP Quy Nhơn, ) Như các nghiên cứu của Nguyễn Thị Diệu Thảo (2009) [7], Trần Thị Thu Huệ (2011) [10], Trần Văn Thành (2012) [11], Nguyễn Thị Thanh (2012), Bùi Thị Minh Dương (2012), Trần Thị Huyền Trang (2012), Phạm Thị Duyên (2014), Phạm Thị Bích Đào (2015)

1.2 Dạy học dự án

1.2.1 Khái niệm dạy học dự án

DHDA hay dạy học theo dự án (Teaching project - Project based learning) [1], [3] được hiểu là một PPDH để thực hiện các quan điểm dạy học: định hướng hành động, dạy học GQVĐ và quan điểm dạy học tích hợp DHDA góp phần gắn lí thuyết với thực hành,

tư duy và hành động, nhà trường và xã hội, tham gia tích cực việc phát triển NL làm việc

tự lực, NL GQVĐ phức hợp, NL sáng tạo, tinh thần trách nhiệm và khả năng cộng tác làm việc của người học

Đã có nhiều tổ chức, các nhà nghiên cứu GD nghiên cứu về DHDA và đưa ra khái niệm khác nhau về DHDA

Theo John Thomas (2000) và các nhà GD Mỹ [12], [13], [16], thì DHDA là quá trình

mô phỏng và giải quyết các vấn đề thực tế Trong đó HS tự lựa chọn đề tài và thực hiện các

DA học tập dựa trên sở thích và khả năng của bản thân Các DA học tập không chỉ giúp HS học tốt bài trên lớp mà còn mở rộng ra ngoài phạm vi lớp học khi các em được phát huy trí thông minh của mình để hoàn thành dự án đã chọn

Bộ GD Singapore thì xác định DHDA là một hoạt động học tập nhằm tạo cơ hội cho

HS tổng hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực học tập và áp dụng một cách sáng tạo vào thực tế cuộc sống Quá trình học theo DA giúp HS củng cố kiến thức và xây dựng các kĩ năng hợp tác, giao tiếp và học tập độc lập, chuẩn bị hành trang cho các em trong sự nghiệp học tập suốt đời và đối mặt với các thử thách trong cuộc sống

Theo Cục GD Hồng Kông [15], DHDA là một hoạt động tìm hiểu sâu về một chủ thể cụ thể với mục tiêu, tạo cơ hội để người học thực hiện nghiên cứu vấn đề thông qua việc kết nối các thông tin, phối hợp nhiều kĩ năng, giá trị và thái độ nhằm xây dựng kiến thức và phát triển khả năng và thái độ học tập suốt đời

Theo Intel [6], DHDA là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện, thực hành và đánh giá kết quả Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm, kết quả DA là những sản phẩm hành động có thể giới thiệu được

Như vậy, có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau về DHDA Hiện nay DHDA được nhiều tác giả coi là một hình thức tổ chức dạy học vì khi thực hiện DA có sử dụng nhiều PPDH cụ thể Tuy nhiên với bình diện rộng của PPDH người ta cũng gọi là PPDH

DA Khi đó cần hiểu đó là một PPDH phức hợp [1] DA là một bài tập tình huống mà người học phải giải quyết bằng các kiến thức theo nội dung bài học

Trong khóa luận này chúng tôi sử dụng khái niệm: DHDA là một hình thức (phương

pháp) dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn, thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Làm việc nhóm là hình thức làm việc cơ bản của DHDA

1.2.2 Đặc điểm của DHDA

DHDA có những đặc điểm được xác định và mô tả bằng sơ đồ sau [1], [3]:

Hình 1.1 Sơ đồ những đặc điểm của DHDA

- Định hướng thực tiễn: Chủ đề của DA xuất phát từ những tình huống của thực tiễn

xã hội, thực tiễn nghề nghiệp cũng như thực tiễn đời sống Nhiệm vụ DA cần chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng của người học Các DA học tập gắn việc học trong nhà trường với việc GQVĐ của thực tiễn đời sống xã hội

- Định hướng hứng thú người học: HS được tham gia đề xuất và chọn đề tài, nội dung học tập phù hợp với khả năng và hứng thú cá nhân Ngoài ra, hứng thú của HS cần được tiếp tục phát triển trong quá trình thực hiện DA

- Định hướng hành động: Trong quá trình thực hiện DA có sự kết hợp giữa nghiên cứu lí thuyết và vận dụng lí thuyết vào hoạt động thực tiễn, thực hành

Thông qua đó kiểm tra, củng cố, mở rộng hiểu biết lí thuyết cũng như rèn luyện kĩ năng hành động, kinh nghiệm thực tiễn của người học

- Định hướng sản phẩm: Trong quá trình thực hiện DA, các sản phẩm được tạo ra Sản phẩm của DA bao gồm những thu hoạch lí thuyết, những sản phẩm vật chất của hoạt động thực tiễn, thực hành Những sản phẩm này có thể sử dụng, công bố, giới thiệu

- Định hướng kĩ năng mềm: Làm việc theo DA sẽ hỗ trợ phát triển cả kĩ năng tư duy siêu nhận thức lẫn tư duy nhận thức như: hợp tác, tự giám sát, tìm kiếm, phân tích dữ liệu

và đánh giá thông tin Đồng thời, HS còn có cơ hội hình thành và rèn luyện các kĩ năng mềm cần có của con người trong thế kỉ XXI như: kĩ năng học tập và thích ứng, kĩ năng thu thập và xử lí thông tin, kĩ năng sống và hoạt động nghề nghiệp,…

- Tính phức hợp: Nội dung DA có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực hoặc môn học khác nhau nhằm giải quyết một vấn đề mang tính phức hợp (liên môn học)

- Tính tự lực cao của người học: Trong DHDA, người học cần tham gia tích cực và

tự lực vào các giai đoạn của quá trình dạy học GV chủ yếu đóng vai trò tư vấn, hướng dẫn, giúp đỡ Tuy nhiên, mức độ tự lực cần phù hợp với kinh nghiệm, khả năng của HS và mức

độ khó khăn của nhiệm vụ

- Cộng tác làm việc: Các DA học tập thường được thực hiện theo nhóm, trong đó có

sự cộng tác phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm DHDA đòi hỏi và rèn luyện tính sẵn sàng và kĩ năng cộng tác giữa các thành viên tham gia, giữa HS và GV cũng như với các lực lượng xã hội khác

Ngoài các đặc điểm trên, chương trình dạy học Intel cho rằng DHDA còn có thêm đặc điểm quan trọng [6] là: Định hướng kĩ năng mềm; định hướng CNTT

Từ đặc điểm của DHDA ta thấy rằng bản chất của DHDA là người học lĩnh hội kiến thức và kĩ năng thông qua việc giải quyết một bài tập tình huống gắn với thực tiễn (DA học tập), kết thúc DA người học phải tạo ra sản phẩm cụ thể

1.2.3 Tiến trình DHDA

Quy trình tổ chức DHDA gồm 6 bước: Lựa chọn chủ đề, lập kế hoạch, thu thập thông tin, xử lí thông tin, trình bày kết quả, báo cáo kết quả đánh giá [3] Để thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động 6 bước trên được gói lại thành 3 bước chính và được mô tả bằng

sơ đồ sau:

Hình 1.2 Quy trình tổ chức DHDA

Tiến trình DHDA cũng được đề xuất theo 5 bước: Xây dựng ý tưởng DA, xây dựng

kế hoạch thực hiện DA, thực hiện DA, báo cáo kết quả và đánh giá [5] Được mô tả bằng

sơ đồ sau:

Hình 1.3 Tiến trình DHDA

Những hoạt động quan trọng trong các bước của quy trình gồm:

Bước 1: Xây dựng ý tưởng DA - Quyết định chủ đề

GV và HS cùng nhau đề xuất ý tưởng, xác định chủ đề và mục tiêu của DA GV có thể giới thiệu một số hướng đề tài để HS lựa chọn và cụ thể hóa HS thảo luận nhóm lựa chọn và quyết định chủ đề và xây dựng các tiểu chủ đề Tiểu chủ đề là những vấn đề nghiên cứu cụ thể HS sử dụng kĩ thuật lập sơ đồ tư duy (SĐTD), khăn trải bàn để xây dựng tiểu chủ đề

Bước 2: Xây dựng kế hoạch

HS với sự hướng dẫn của GV xây dựng kế hoạch cho việc thực hiện DA Nhóm HS cần xác định các nhiệm vụ cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành, dự kiến sản phẩm và phân công công việc trong nhóm và ghi trong sổ DA

Bước 5: Đánh giá dự án

GV và HS đánh giá quá trình thực hiện và kết quả DA, từ đó rút ra những kinh nghiệm cho việc thực hiện các DA tiếp theo Kết quả của DA cũng có thể được đánh giá từ bên ngoài (GV, HS lớp khác, nhà trường - cơ sở quản lý GD, )

Việc phân chia các giai đoạn của DHDA chỉ mang tính tương đối Trong thực tế các hoạt động ở các giai đoạn có thể xen kẽ và thâm nhập lẫn nhau Việc tự kiểm tra, đánh giá, điều chỉnh cần được thực hiện trong tất cả các giai đoạn của DHDA

1.2.4 Ưu và nhược điểm của DHDA

DHDA được xác định có những ưu điểm cơ bản sau:

- DHDA đã gắn lí thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội giúp cho hoạt động học của HS trong nhà trường đa dạng hơn, cùng một nội dung học tập nhưng tổ chức hoạt động học theo những cách khác nhau thì tạo nên được các sản phẩm khác nhau

- Kích thích động cơ, hứng thú học tập của HS, phát huy tính tự lực, trách nhiệm, sáng tạo, phát triển NLGQVĐ phức hợp, NL hợp tác, NL đánh giá, rèn luyện tính kiên nhẫn, ý thức trách nhiệm trong học tập

DHDA có những nhược điểm sau:

- DHDA không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lí thuyết mang tính hệ thống cũng như rèn luyện hệ thống kĩ năng cơ bản

- DHDA đòi hỏi nhiều thời gian, phương tiện vật chất và tài chính phù hợp Đồng thời DHDA yêu cầu GV phải có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ vững vàng Với DA cần

sự tích hợp công nghệ, đặc biệt CNTT còn đòi hỏi người học phải có kiến thức nền tảng nhất định về tin học

DHDA thường áp dụng với những nội dung có liên quan đến vấn đề thực tiễn Phần dạy học chuyên đề trong chương trình GD phổ thông mới là rất phù hợp

1.3 Thực trạng DHDA trong dạy học hóa học ở cấp THPT trên địa bàn TP Đà

Nẵng

1.3.1 Mục tiêu điều tra

- Tìm hiểu thực tế dạy học chương trình hóa học lớp 10 nâng cao ở trường phổ thông nhằm thu được một số thông tin sau: GV gặp thuận lợi, khó khăn gì trong quá trình DH;

mức độ phổ biến của việc vận dụng DHDA vào dạy học Hóa học; khả năng HS tiếp nhận DHDA

- Đánh giá thực trạng DH theo quan điểm dạy học tích cực trong CT SGK hiện hành

1.3.2 Phương pháp điều tra

- Xây dựng phiếu điều tra về nhận thực của HS và GV về PPDH dự án trong dạy học Hóa học

- Đối tượng: GV THPT và HS lớp 10 – 12 của các trường THPT trên địa bàn Đà Nẵng

- Thời điểm điều tra: từ tháng 3/2021 – 4/2021

- Số lượng điều tra:

Bảng 1.1 Danh sách các trường có HS thực hiện điều tra

khảo sát

1 THPT Chuyên Lê Quý Đôn 12

2 THPT Phan Châu Trinh 28

12 Skyline 2

13 THPT Nguyễn Văn Thoại 2

1.3.3 Kết quả điều tra

* Chúng tôi điều tra trong 116 HS với 15 câu hỏi Trong phạm vi khóa luận này chúng tôi nêu kết quả thống kê ý kiến trả lời cho 5 câu hỏi chính, cụ thể như sau:

Về vận dụng DHDA trong dạy và học:

a Em có biết tới DHDA không?

Bảng 1.2 Mức độ hiểu biết về DHDA của học sinh

Số lượng Phần trăm % Số lượng Phần trăm %

b Em đã từng được trải nghiệm PPDH dự án chưa?

Bảng 1.3 Mức độ áp dụng phương pháp DHDA trong dạy học

Về phương pháp học tập:

a Khi làm việc nhóm, hiệu quả làm việc nhóm của em so với làm việc cá nhân:

Kết quả làm hiệu quả làm việc nhóm của HS so với làm việc cá nhân được thể hiện qua biểu đồ Hình 1.4

Hình 1.4 Biểu đồ thống kê hiệu quả khi làm việc nhóm của HS

b Khi tham gia học tập theo nhóm, em thích là:

Kết quả lựa chọn vai trò bản thân trong học tập theo nhóm của HS được thể hiện ở biểu đồ Hình 1.5

Hình 1.5 Biểu đồ thống kê lựa chọn nhiệm vụ của HS

c Em có thường vận dụng kiến thức đã học vào đời sống không?

Kết quả thống kê việc áp dụng kiến thức của HS vào thực tiễn được thể hiện trong Hình 1.6

Hình 1.6 Biểu đồ thống kê việc áp dụng kiến thức của HS

internet 1,7 % 53,5 % 44,8 % Khả năng sử dụng máy vi

tính 13,8 % 60,3 % 25,9 %

Khả năng tìm kiếm thông

tin trên internet 1,7 % 48,3 % 50,0 %

Khả năng chỉnh sửa âm

Kết luận về tình hình học tập của HS, chúng tôi nhận thấy rằng:

- Đa số HS nhận thấy môn Hóa là một môn học khô khan

- Tính tích cực của HS chưa cao HS ít có khả năng liên hệ những kiến thức Hóa học đã được học với thực tế cuộc sống cũng như hạn chế trong việc vận dụng kiến thức

đã học để giải thích các hiện tượng xảy ra trên thực tế

- Khả năng sử dụng CNTT của các em thành thạo hơn so với các thế hệ trước, đàm bảo điều kiện đề thu thập thông tin và báo cáo dự án Tuy vậy, mức độ các em HS được trải nghiệm DHDA nói riêng và các PPDH tích cực nói chung vẫn chưa cao

Xuất phát từ những thực trạng và kết quả thu được, nhóm nghiên cứu chúng tôi cho rằng cần phải xây dựng một hệ thống các dự án tham khảo cho GV để áp dụng cho chương trình GD phổ thông mới Trong đề tài nghiên cứu này, nhóm chúng tôi thực hiện một kế

hoạch dạy học tham khảo, vận dụng DHDA dành cho 10 tiết thuộc chuyên đề Hóa học

trong phòng chống cháy nổ của chương trình GD phổ thông mới

CHƯƠNG 2 VẬN DỤNG DẠY HỌC DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ

“HÓA HỌC TRONG VIỆC PHÒNG CHỐNG CHÁY NỔ”

2.1 Phân tích đặc điểm cấu trúc nội dung chuyên đề trong môn Hóa học lớp 10 chương trình giáo dục phổ thông mới

2.1.1 Môn Hóa học trong chương trình GD phổ thông mới

Hoá học là ngành khoa học thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên, nghiên cứu về thành phần cấu trúc, tính chất và sự biến đổi của các đơn chất và hợp chất [2]

Hoá học kết hợp chặt chẽ giữa lí thuyết và TN, là cầu nối các ngành khoa học tự nhiên khác như vật lí, sinh học, y dược và địa chất học Những tiến bộ trong lĩnh vực hoá học gắn liền với sự phát triển của những phát hiện mới trong các lĩnh vực của các ngành sinh học, y học và vật lí Hoá học đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống, sản xuất, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội Những thành tựu của hoá học được ứng dụng vào các ngành vật liệu, năng lượng, y dược, công nghệ sinh học, nông - lâm - ngư nghiệp và nhiều lĩnh vực khác

Trong chương trình GD phổ thông, Hoá học là môn học thuộc nhóm môn khoa học

tự nhiên ở cấp THPT, được HS lựa chọn theo định hướng nghề nghiệp, sở thích và NL của bản thân Môn Hoá học giúp HS có được những tri thức cốt lõi về hoá học và ứng dụng những tri thức này vào cuộc sống, đồng thời có mối quan hệ với nhiều lĩnh vực GD khác Cùng với Toán học, Vật lí, Sinh học, Tin học và Công nghệ, môn Hoá học góp phần thúc đẩy GD STEM, một trong những xu hướng GD đang được coi trọng ở nhiều quốc gia trên thế giới

Ngày 26 tháng 12 năm 2018, kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT của Bộ trưởng Bộ GD và Đào tạo, chương trình GD phổ thông mới môn Hóa học được ban hành Bên cạnh những thay đổi căn bản về nội dung GD cốt lõi, trong mỗi năm học, những HS

có thiên hướng khoa học tự nhiên được chọn học một số chuyên đề học tập Mục tiêu của các chuyên đề này là:

– Mở rộng, nâng cao kiến thức đáp ứng yêu cầu phân hóa sâu ở cấp THPT

– Tăng cường rèn luyện kĩ năng thực hành, hoạt động trải nghiệm thực tế làm cơ

sở giúp HS hiểu rõ hơn các quy trình kĩ thuật, công nghệ thuộc các ngành nghề liên quan đến hoá học

– Giúp HS hiểu sâu hơn vai trò của hoá học trong đời sống thực tế, những ngành nghề có liên quan đến hoá học để HS có cơ sở định hướng nghề nghiệp sau này cũng như có đủ NL để giải quyết những vấn đề có liên quan đến hoá học và tiếp tục tự học hoá học suốt đời

Trong mỗi bậc học, bao gồm ba loại chuyên đề, được biểu thị trong bảng 2.1 trích

từ [2]

Bảng 2.1 Phân bố nội dung chuyên đề trong các bậc học

Chuyên đề học tập Lớp 10 Lớp 11 Lớp 12

CHUYÊN ĐỀ NÂNG CAO KIẾN THỨC

Chuyên đề 10.1 Cơ sở hóa học X

Chuyên đề 12.1 Cơ chế phản ứng trong hoá học hữu cơ X Chuyên đề 12.3 Một số vấn đề cơ bản về phức chất X CHUYÊN ĐỀ THỰC HÀNH

LIÊN QUAN ĐẾN HÓA HỌC

Chuyên đề 10.2 Hoá học trong việc phòng chống cháy

nổ

X

Chuyên đề 11.1 Phân bón X

Chuyên đề 11.3 Dầu mỏ và chế biến dầu mỏ X

2.1.2 Vị trí, cấu trúc, nội dung chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ

Chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ thuộc nhóm chuyên đề giới thiệu một số ngành nghề liên quan đến Hóa học, thuộc nội dung giảng dạy ở lớp 10

Thời lượng dành cho chuyên đề gồm 10 tiết, với 3 nội dung trọng tâm:

Bảng 2.2 Các nội dung trọng tâm của chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ

– Nêu được điều kiện cần và đủ để phản ứng cháy xảy ra

– Nêu được khái niệm, đặc điểm cơ bản của phản ứng nổ (xảy ra với tốc độ rất nhanh kèm theo sự tăng thể tích đột ngột và toả lượng nhiệt lớn)

– Nêu được khái niệm phản ứng nổ vật lí và nổ hoá học

– Trình bày được khái niệm về “nổ bụi” (nổ bụi là vụ nổ gây bởi các hạt bụi rắn có kích thước hạt nhỏ (hầu hết các vật liệu hữu cơ rắn như bột nhựa, bột đường, bột ngũ cốc cũng như bột kim loại có khả năng tác dụng với oxygen và toả nhiệt mạnh) trong không khí) – Trình bày được những sản phẩm độc hại thường sinh ra trong các phản ứng cháy: CO2, CO, HCl, SO2, và tác hại của chúng với con người (CO rất độc với con người Ở nồng độ 1,28% CO, con người bất tỉnh sau 2 – 3 hơi thở, chết sau 2 – 3 phút)

– Nêu được khái niệm về nhiệt độ tự bốc cháy (là nhiệt độ thấp nhất

mà tại đó, chất cháy tự cháy mà không cần tiếp xúc với nguồn nhiệt tại điều kiện áp suất khí quyển)

– Trình bày được việc sử dụng điểm chớp cháy để phân biệt chất lỏng dễ cháy và có thể gây cháy (chất lỏng có điểm chớp cháy nhỏ hơn 37,8°C được gọi là chất lỏng dễ cháy Trong khi các chất lỏng

có điểm chớp cháy trên nhiệt độ đó gọi là chất lỏng có thể gây cháy) – Trình bày được khái niệm nhiệt độ cháy

– Phân tích được dấu hiệu để nhận biết về những nguy cơ và cách giảm nguy cơ gây cháy, nổ; cách xử lí khi có cháy, nổ (Chú ý tìm hiểu, thu thập thông tin về điểm chớp cháy, nhiệt độ cháy của những chất hay gặp trong cuộc sống như: xăng, dầu, vật liệu xây dựng) Hoá học về phản

ứng cháy, nổ

– Tính được △rHo một số phản ứng cháy, nổ (theo △fHo hoặc năng lượng liên kết) để dự đoán mức độ mãnh liệt của phản ứng cháy, nổ – Tính được sự thay đổi của tốc độ phản ứng cháy, “tốc độ phản ứng

hô hấp” theo giả định về sự phụ thuộc vào nồng độ O2 – Nêu được các nguyên tắc chữa cháy (làm giảm tốc độ phản ứng cháy) dựa vào các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng hoá học – Giải thích được vì sao lại hay dùng CO2 để chữa cháy (cách li và làm giảm nồng độ O2; CO2 nặng hơn không khí)

– Giải thích được vì sao lại hay dùng nước để chữa cháy (làm giảm nhiệt độ xuống dưới nhiệt độ cháy, )

– Giải thích được lí do vì sao một số trường hợp không được dùng nước để chữa cháy (cháy xăng, dầu; đám cháy chứa hoá chất phản ứng với nước, ) mà lại phải dùng cát, CO2…

– Giải thích được tại sao đám cháy có mặt các kim loại hoạt động mạnh như kim loại kiềm, kiềm thổ và nhôm không sử dụng nước,

CO2, cát (thành phần chính là SiO2), bọt chữa cháy (hỗn hợp không khí, nước và chất hoạt động bề mặt) để dập tắt đám cháy

Trong phần khóa luận này, tôi tập trung xây dựng hệ thống dự án cho cả chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ, đồng thời xây dựng kế hoạch dạy học tham khảo cho cả ba nội dung thuộc chuyên đề, với tổng thời lượng là 10 tiết học chính khóa

2.2 Xây dựng hệ thống dự án cho chuyền đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ

2.2.1 Nguyên tắc chọn nội dung để xây dựng chủ đề dự án

Từ việc phân tích chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ của chương

trình GD phổ thông mới, chúng tôi nghiên cứu, xác định nguyên tắc, lựa chọn nội dung và xây dựng hệ thống chủ đề DA cho phần nội dung này Việc chọn nội dung xây dựng chủ

đề DA cần đảm bảo các nguyên tắc [9] sau:

Nguyên tắc 1: Các chủ đề DA phải bám sát nội dung kiến thức và mục tiêu chương

trình hoá học, tạo điều kiện để HS vận dụng kiến thức vào thực tiễn, có ý nghĩa xã hội sâu sắc và phù hợp trình độ HS

Nguyên tắc 2: Chủ đề DA là những vấn đề phức hợp, đòi hỏi HS phải tích hợp kiến

thức các môn học trong quá trình thực hiện DA và tạo điều kiện để HS phát triển các NL chung

Nguyên tắc 3: Các chủ đề DA phải gắn thực tiễn đời sống với những vấn đề xã hội

ở địa phương

Nguyên tắc 4: Các chủ đề DA phải phù hợp với trình độ nhận thức và thu hút được

sự quan tâm hứng thú của HS, tạo điều kiện để HS phát triển các NL hoạt động xã hội và hình thành thái độ tích cực trong sinh hoạt cộng đồng

Nguyên tắc 5: Các chủ đề DA học tập có nguồn tư liệu phong phú và phù hợp với

điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường và xã hội, tạo điều kiện để HS tạo ra những sản phẩm có ý nghĩa

2.2.2 Xây dựng dự án cho học tập

Từ các nguyên tắc trên chúng tôi đã xác định chủ đề DA cho chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ Từ các chủ đề này GV có thể tổ chức cho HS đề xuất, thực hiện các DA theo nội dung bài học, các DA nghiên cứu tìm hiểu các vấn đề có liên quan để mở rộng kiến thức

Các dự án cho chuyên đề và bộ câu hỏi định hướng được thể hiện trong bảng 2.3

Bảng 2.3 Các dự án sử dụng cho chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ

Tên dự án Bộ câu hỏi định hướng

Dự án 1: Poster bình chữa cháy

mini

Nhiệm vụ chính: Tìm hiểu các yếu

tố ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng

cháy, các loại bình chữa cháy hiện

hành Poster nghiên cứu cấu tạo

bình chữa cháy mini

Dự án 2: Mặt nạ phòng độc

Nhiệm vụ chính: Tìm hiểu về các

tác nhân gây tử vong trong đám

cháy Nêu thành phần hóa học của

đám cháy Tìm hiểu cách làm mô

phỏng mặt nạ phòng độc tại nhà

+ Cấu tạo của mặt nạ phòng độc sử dụng trong cứu hỏa? Nguyên lý nào giúp mặt nạ phòng độc bảo vệ con người khỏi các tác nhân khí độc?

+ Cách làm mặt nạ phòng độc đơn giản tại nhà?

Dự án 3: Tập huấn kĩ năng PCCC

Nhiệm vụ chính: Tìm hiểu về các

loại đám cháy, các biện pháp xử lí

khi xảy ra cháy nổ Tập huấn các

kĩ năng khi xảy ra hỏa hoạn cho

HS trong lớp

+ Theo tiêu chuẩn PCCC của Việt Nam, phân ra bao nhiêu loại đám cháy? Đó là những loại nào? Các biện pháp xử lí tương ứng với từng loại đám cháy + Nêu các kĩ năng cần thiết để thoát hiểm trong hỏa hoạn

+ Nhóm hãy tổ chức một buổi tập huấn kĩ năng cho các HS khác trong lớp

+ Khảo sát tình hình PCCC tại địa phương

(Gợi ý mẫu khảo sát bao gồm: Thông tin chung, tổng quan về kĩ năng PCCC của cá nhân và gia đình, các biện pháp án toàn trong PCCC của hộ gia đình,

…) + Tờ rơi tuyên truyền, tranh ảnh cổ động (nội dung sáng tạo, có thể lồng ghép các kiến thức khoa học

về PCCC)

2.2.3 Các bước thực hiện DHDA cho dạy học chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ

2.2.3.1 Chuẩn bị của GV và HS

Chuẩn bị của GV: Để đảm bảo cho việc sử dụng PPDH DA có hiệu quả, GV cần

chuẩn bị chu đáo cho giờ học, theo [9] cụ thể là:

- Hướng dẫn HS học theo DA (dùng cho giờ học đầu tiên, khi HS học theo DHDA): Bao gồm các hoạt động cụ thể theo tiến trình dự án mà HS phải thực hiện Hướng dẫn một

số kĩ năng thực hiện DA như cách tìm kiếm và thu thập dữ liệu (thu thập thông tin, điều tra, phỏng vấn, làm thí nghiệm, quan sát,…) Phân tích và giải thích các kết quả (lập bảng, biểu

đồ, so sánh các dữ liệu,…) Tổng hợp các thông tin, xây dựng, trình bày sản phẩm (mẫu vật, hình ảnh, thuyết trình, trình chiếu,…) Xây dựng, sử dụng các tiêu chí đánh giá sản phẩm DA của bản thân và các bạn trong nhóm cũng như các nhóm khác

- Chuẩn bị kế hoạch DHDA: Nghiên cứu lựa chọn nội dung DHDA (theo chương trình và SGK)

Chuẩn bị của HS: Thực hiện các hoạt động tìm hiểu PPDH dự án, kĩ thuật thiết kế

SĐTD,… theo yêu cầu của GV; chuẩn bị các công cụ, thiết bị để thu thập thông tin, trình bày sản phẩm cần trong DHDA (máy tính, máy ảnh, máy ghi âm,…)

2.2.3.2 Tổ chức thực hiện

Thực hiện dạy học theo quy trình DHDA

Bước 1: Lập kế hoạch thực hiện dự án

- GV xây dựng hệ thống dự án cho HS Từ chủ đề DA, GV hướng dẫn HS xây dựng

và lựa chọn các DA (chủ đề của mỗi nhóm) Với mỗi DA, GV cần đề xuất một số câu hỏi nghiên cứu của DA (câu hỏi định hướng) và yêu cầu HS đề xuất thêm câu hỏi nghiên cứu sao cho phù hợp với thực tiễn địa phương và điều kiện cơ sở vật chất của nhóm Từ đó xác định các phương án hướng dẫn HS tìm câu trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu đưa ra

- Các nhóm HS sẽ thảo luận có thể đề xuất thêm câu hỏi nghiên cứu và xây dựng, lập kế hoạch thực hiện DA của cả nhóm và phân công công việc cụ thể cho từng cá nhân Khi xây dựng kế hoạch, GV cần chú ý hướng dẫn HS thảo luận, xác định được những công việc cần làm, thời gian dự kiến để hoàn thành công việc, những vật liệu và nguồn kinh phí; phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm HS sử dụng KT SĐTD để xác định nội dung nhiệm vụ của DA cũng như dự kiến nội dung nghiên cứu và trình bày trong sản phẩm HS sử dụng KT đặt câu hỏi 5W1H để trao đổi, phân công các nhiệm vụ cho từng

cá nhân (ai thực hiện nhiệm vụ này? Làm những việc gì? Tại sao cần làm những việc đó? Làm như thế nào? Thực hiện ở đâu? Bao giờ hoàn thành?) để tìm hiểu các vấn đề có liên

quan đến DA Sự phân công này được ghi vào sổ DA, có thể trình bày bảng phân công của

Thời gian thực hiện

Các sản phẩm thu được cần phân tích

- Xử lí thông tin thu được: Phân tích thông tin, số liệu tổng hợp qua sơ đồ, biểu đồ

và đưa ra ý kiến nhận xét, bàn luận về các số liệu đó

- Trao đổi thường xuyên với thành viên khác trong nhóm để chia sẻ dữ liệu, GQVĐ, những khó khăn cần tháo gỡ, kiểm tra tiến độ thực hiện, hỗ trợ nhau cùng đảm bảo kết quả chung của nhóm,…

- Phát hiện các vấn đề nảy sinh, đối chiếu với yêu cầu (câu hỏi nghiên cứu và những

dự kiến ban đầu,…) để có kế hoạch điều chỉnh kịp thời

- Trao đổi và xin ý kiến tư vấn của GV (nếu cần) để GQVĐ nảy sinh hoặc điều chỉnh hoạt động để đảm bảo tiến độ chung Các hoạt động trong bước này không theo một trình

tự nhất định mà có thể xảy ra xen kẽ, bổ sung lẫn nhau và có thể thực hiện nhiều lượt Các thành viên trong nhóm cùng thực hiện, trao đổi đối chiếu với mục tiêu, câu hỏi định hướng nghiên cứu, điều chỉnh và luôn liên hệ, lấy ý kiến tư vấn của GV

Bước 3: Tổng hợp và báo cáo kết quả

Trong bước này GV cần hướng dẫn HS các nhóm thực hiện các hoạt động sau:

- Tổng hợp kết quả DA - trình bày sản phẩm: NT tập hợp các kết quả, sản phẩm của các thành viên và cùng thảo luận sắp xếp các tư liệu để trình bày sản phẩm DA của nhóm Sản phẩm của nhóm bao gồm: Bản báo cáo về sản phẩm (bài thuyết trình), SĐTD, các mẫu vật, mô hình, hình ảnh minh họa,… do nhóm tạo ra

- Chuẩn bị kịch bản trình bày kết quả DA: Thảo luận về cách thức, hình thức trình bày sản phẩm của nhóm, các phương tiện cần thiết để thể hiện như: máy tính, máy chiếu, phần mềm trình chiếu (Power Point), video, kết hợp kênh chữ - kênh hình minh họa, đóng kịch, phim, triển lãm sản phẩm tự tạo và phân công cá nhân phụ trách các phần trình bày, minh họa trong sản phẩm

- Đại diện nhóm HS báo cáo kết quả DA, các thành viên khác lắng nghe và có thể

bổ sung, trả lời câu hỏi của các nhóm khác

- Các nhóm khác lắng nghe, thảo luận, tranh luận nêu ra những câu hỏi để nhóm thực hiện trả lời, làm rõ nội dung, kinh nghiệm, cách thức thực hiện, hình ảnh và ý nghĩa của DA,… Nhóm trình bày kết quả cũng có thể chuẩn bị, nêu ra các câu hỏi thảo luận để tạo không khí sôi động, tăng hứng thú và cơ hội đánh giá đồng đẳng cũng như sự thể hiện NL trình bày, bảo vệ ý kiến của HS

Trong bước này, GV là người tổ chức, điều khiển và chú trọng đến các hoạt động như: Hỗ trợ người điều khiển nhóm (tùy tình hình) bằng cách nêu các câu hỏi bổ sung; phát hiện các vấn đề cần tranh luận trong các DA và làm trọng tài khi HS tham gia thảo luận, tranh luận về sản phẩm DA

- Yêu cầu các nhóm HS tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng về kết quả của DA, quá trình thực hiện của từng thành viên GV nhận xét và đánh giá sau cùng

- Rút ra bài học kinh nghiệm khi thực hiện DA: Nhìn lại quá trình thực hiện DA của các nhóm, đánh giá và rút ra những bài học kinh nghiệm GV hướng dẫn các nhóm HS cùng nhìn lại quá trình thực hiện DA và đánh giá về những việc làm được, những việc chưa tốt,

sự phối hợp giữa các thành viên, sản phẩm tạo ra, việc trình bày kết quả,…những kiến thức,

kĩ năng và các giá trị thu được; rút ra những bài học kinh nghiệm để tiến hành các DA tiếp theo

2.3 Thiết kế bài dạy cho chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ

Trong phạm vi nghiên cứu, chúng tôi thiết kế kế hoạch dạy học tham khảo cho 10 tiết thuộc chuyên đề Hóa học trong việc phòng chống cháy nổ Dưới đây là tổng thể hồ sơ dạy học và kế hoạch 10 tiết chính khóa thuộc chuyên đề:

2.3.1 Kế hoạch tổng quát về thời gian

Bảng 2.5 Kế hoạch tổng quát về thời gian dự án (10 tiết)

- Lập kế hoạch cho bài dạy

+ Xác định các chuẩn của bài học

+ Phát triển những ý tưởng ban đầu về bài

học

+ Xây dựng bộ câu hỏi định hướng

+ Phác thảo lịch trình đánh giá cho bài học

+ Đánh giá nhu cầu HS

- Tổ chức dạy học

+ GV xác định các kỹ năng và kiến thức sẽ đưa vào bài dạy

+ GV vận dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy tích cực vào giảng dạy

- Triển khai dự án

- 3 tiết trên

lớp

+ Tạo các tài liệu trợ giúp cho HS

+ Thiết kế bài dạy nhằm đánh giá HS tự định hướng

+ Tìm hiểu các kỹ thuật dạy học phân hóa đối tượng

+ Định hướng cho HS tìm hiểu về các kỹ năng công nghệ thông tin, tìm kiếm tài liệu (cách sử dụng wiki, blog, Powerpoint, Publisher và tìm kiếm thông tin trên internet)

+ Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học

+ Sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực

- Tiến hành kiểm tra tiến độ của các dự

2.3.2 Bộ câu hỏi định hướng

Câu hỏi khái quát

Hãy nêu vai trò của môn Hóa học trong phòng chống cháy nổ

Câu hỏi bài học

– Thế nào là phản ứng cháy nổ?

– Điều kiện để xảy ra sự cháy là gì?

– Các nguyên tắc chữa cháy dựa vào nguyên lý gì trong Hóa học?