Samuelson, nền kinh tế thị trường là “nền kinh tế trong đó các cá nhân đưa ra các quyết định chủ yếu về sản xuất và tiêu dùng.” Nền kinh tế thị trường được hình thành từ sự phát triển qu
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
BÀI TẬP LỚN
Học Phần: Kinh Tế Chính Trị Mác – Lênin
ĐỀ TÀI:
Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam
Hà nội, tháng 5 năm 2021
Trang 2MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 3 Nội Dung 4 I- Cơ Sở Lý Luận 4
1 Khái niệm nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa ở Việt Nam 4
2 Các đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội
chủ nghĩa ở Việt Nam. 5 II- Thực trạng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
ở Việt Nam hiện nay. 8
1 Thực trạng: 8
2 Thành tựu và hạn chế 8 III- Giải pháp hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. 9 Kết luận 11
Tài Liệu Tham Khảo: 12
2
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
Xã hội loài người hiện nay đang không ngừng phát triển Điều đó được chứng minh thông qua nhiều khía cạnh khác nhau của đời sống xã hội trong đó có sự phát triển về kinh tế Từ một nền kinh tế sơ khai thuở ban đầu- nền kinh tế tự nhiên, con người đã không ngừng phát triển qua hàng vạn năm để biết dùng lửa, dùng các công cụ lao động sơ khai, biết sản xuất ra các sản phẩm phục vụ nhu cầu cuộc sống Nhưng khi việc sản xuất một loại sản phẩm nào đó quá nhiều sẽ dẫn tới dư thừa và từ đó xuất hiện nhu cầu trao đổi hàng hóa Điều đó đã đánh dấu cho sự hình thành
và xuất hiện của nền kinh tế hàng hóa Khi nền kinh tế hàng hóa tiếp tục phát triển, đến một trình độ nhất định trở thành nền kinh tế thị trường
Ở mỗi quốc gia, mô hình kinh tế thị trường được xây dựng khác nhau
và phù hợp với giai đoạn phát triển, phản ánh tình hình kinh tế- xã hội của quốc gia đó Đối với Việt Nam hiện nay, nền kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa đang được Đảng và Nhà Nước ta thực hiện
Sau đây em xin trình bày về đề tài:
“ Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”
Trang 4Nội i Dung
I- Cơ Sở Lý Luận
1. Khái niệm nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam
1.1 Khái niệm
Theo quan điểm P Samuelson, nền kinh tế thị trường là “nền kinh tế trong
đó các cá nhân đưa ra các quyết định chủ yếu về sản xuất và tiêu dùng.” Nền kinh tế thị trường được hình thành từ sự phát triển qua các trình độ khác nhau của nền kinh tế hàng hóa với nền tảng sơ khai là nền kinh tế tự nhiên, tự túc Vậy nên, có thể nói nền kinh tế thị trường chính là trình độ phát triển cao nhất của nền kinh tế; là thành quả của nền văn minh nhân loại, của lực lượng sản xuất và xã hội hóa các quan hệ kinh tế.
Như đã nói ở trên, mỗi quốc gia sẽ xây dựng cho mình một nền kinh tế thị trường riêng phù hợp với bối cảnh lịch sử của quốc gia đó Nếu như ở Hoa
Kỳ áp dụng mô hình kinh tế thị trường tự do mới, ở Nhật Bản là nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa thì ở Việt Nam, Đảng và Nhà nước ta đã lựa chọn và áp dụng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
“Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là nền kinh tế vận hành theo các quy luật của thị trường đồi thơi góp phần hướng tới từng bước xác lập một xã hội mà ở đó dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn
minh; có sự điều tiết của Nhà nước do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo.”
1.2 Tính tất yếu khách quan của sự phát triển nền kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam
Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là kết quả của quá trình phát triển từ nền kinh tế hàng hóa ở trình độ cao Ở Việt Nam, Đảng
và Nhà nước ta đã xác định nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế chủ chốt, nhất quá gắn liền với thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta Vì vậy, sự phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một điều tất yếu trong bối cảnh hiện nay Tính tất yếu khách quan đó là bởi:
• Việc phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là phù hợp với quy luật vận động và phát triển của nền kinh tế: Như đã trình bày ở phía trên, nền kinh tế hàng hóa xuất hiện bởi nhu cầu trao đổi hàng hóa khi đã xuất hiện nhu cầu bán một loại hàng hóa do sản xuất quá nhiều và mua một loại hàng hóa để thỏa mãn nhu cầu của con
Trang 5người Nền kinh tế hàng hóa là thành quả của sự vận động và phát triển của nền kinh tế tự nhiên, tự túc Nó tiếp tục vận động và phát triển đến một trình độ nhất định sẽ trở thành nền kinh tế thị trường Đặc biệt, ở Việt Nam – nơi mà các điều kiện để hình thành và phát triển nền kinh tế hàng hóa luôn tồn tại thì sự xuất hiện của nền kinh
tế thị trường là một điều tất yếu Thêm vào đấy, nền kinh tế thị trường
ở mỗi nước khác nhau phụ thuộc vào hoàn cảnh, định hướng xác lập các giá trị khác nhau của mỗi nước Đảng và Nhà nước ta luôn hướng tới một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh nên sự lựa chọn
mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa – mô hình có thể khắc phục các hạn chế của kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, là định hướng đúng đắn, phù hợp với xu thế của thời đại, phản ánh đúng đặc điểm phát triển, bề dày lịch sử của dân tộc.
• Tính ưu việt của kinh tế thị trường: Khắc phục hạn chế về việc phân
bổ nguồn lực chưa đồng đều của các mô hình kinh tế phi thị trường, nền kinh
tế thị trường là nơi nguồn lực được phân bố hiệu quả, thúc đẩy và tạo động lực cho sự phát triển của lực lượng sản xuất, sự tiến bộ của khoa học – kỹ thuật, hướng tới đầu ra là nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, giảm giá thành các sản phẩm Bước vào thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội, nền kinh tế thị trường sẽ trở thành động lực, phương tiện cần thiết để thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
• Đây sẽ là mô hình thiết thực và phù hợp nhất với mong muốn của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ta về việc xây dựng một đất nước
“dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Có thể cho rằng
mô hình này sẽ là mô hình gắn bó lâu dài trong sự phát triển của đất nước ta
2. Các đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam
Lênin từng nói: “ Nền kinh tế xã hội chủ nghĩa phải được xây dựng trên cơ sở xác định được nền tảng của chủ nghĩa xã hội” Liên hệ tới nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay là nền kinh tế phản ánh đúng điều kiện lịch sử khách quan, hình thái nhà nước hiện nay Nó không phải là nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa nhưng đồng thời nó cũng không hoàn toàn là một nền kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa bởi Việt
5
Trang 6Nam hiện nay đang bước vào thời kỳ quá độ đi lên xã hội chủ nghĩa Vậy nên, nền kinh tế thị trường của chúng ta sẽ có sự kết hợp giữa một vài đặc trưng của nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa và một vài đặc trưng kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa Các đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam bao hàm các đặc trưng chung của nền kinh tế thị trường thế giới, bên cạnh các đặc trưng riêng phản ánh bối cảnh đất nước ta
2.1. Đặc trưng chung:
+ Đa dạng về chủ thể kinh tế với nhiều hình thức sở hữ Các chủ thể kinh tế có quyền tự chủ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và có quyền bình đẳng trước pháp luật
+ Thị trường đóng vai trò quyết định trong việc phân bổ nguồn lực xã hội Giá cả được hình thành theo nguyên tắc của thị trường và tuân theo quy luật cung- cầu
+ Thị trường vận hành theo cơ chế tự điều tiết, tuân theo lý thuyết
“bàn tay vô hình”.Hiện nay, bên cạnh cơ chế tự điều chỉnh của thị trường tuân theo các quy luật như quy luật cung- cầu; quy luật cạnh tranh,… thì Nhà nước trong vai trò là chủ sẽ có sự điều tiết vĩ mô, can thiệp vào nền kinh tế để khắc phục những khuyết tật thị trường
+ Kinh tế thị trường là nền kinh tế mở
2.2. Đặc trưng của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam
❖ Về mục tiêu:
Nền kinh tế thị xã hội chủ nghĩa trở thành phương thức phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng quan hệ sản xuất hiện đại, hoàn thiện cơ
sở vật chất- kỹ thuật nhằm nâng cao đời sống cho nhân dân, hướng đến mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
❖ Về quan hệ sở hữu và thành phần kinh tế:
Nền kinh tế thị trường ở Việt Nam là nền kinh tế nhiều thành phần cụ thể: kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế cá thể, tiểu chủ, kinh tế tư bản tư nhân, kinh tế tư bản nhà nước và kinh tế
có vốn đầu tư nước ngoài Trong đó kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể và kinh tế tư nhân đóng vai trò nòng cốt Các thành phần kinh
tế trên tồn tại khách quan, độc lập, cạnh tranh bình đẳng theo pháp luật, tạo động lực phát triển nền kinh tế Tuy nhiên, khác với nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, trong
nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta, nhà nước đóng vai trò chủ đạo, là nhà quản lý đối với các quan hệ kinh tế, sử
Trang 7dụng các chính sách vĩ mô cần thiết để khắc phục các khuyết tật thị trường nhằm đảm bảo thực hiện tốt định hướng xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế thị trường trong bối cảnh Việt nam đang bước vào thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội
❖ Về quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế gắn với công bằng xã hội:
Đây là đặc trưng quan trọng, phản ánh tính định hướng xã hội chủ nghĩa của nền kinh tế thị trường ở Việt Nam Nền kinh tế thị trường ở nước ta luôn gắn liền tăng trưởng kinh tế với công bằng xã hội bởi công bằng xã hội vừa là cơ sở vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế đồng thời đó cũng là mục tiêu mà Đảng và nhà nước ta luôn hướng tới trong công cuộc xây dựng đất nước Việt Nam luôn thực hiện chính sách phát triển kinh tế đi đôi với phát triển văn hóa- xã hội, từng bước xây dựng xã hội công bằng, văn minh.
❖ Về quan hệ phân phối:
Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam phân bổ nguồn lực công bằng và đa dạng hình thức phân phối trong đó phân phối theo lao đông là chủ yếu Bên cạnh đó còn có cách phân phối theo vốn, phân phối theo sức lao động và phân phối theo hệ thống an sinh xã hội Bản chất của sự phân phối ở đây chính là thực hiện các lợi ích kinh tế cho
xã hội Vậy nên, việc thực hiện nhiều hình thức phân phối như ở nước ta hiện nay sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho nhân dân, thúc đẩy nền kinh tế phát triển, đảm bảo công bằng xã hội.
❖ Về quan hệ quản lý nền kinh tế:
Nền kinh tế ở mọi quốc gia trên thế giới đều có sự can thiệp và điều chỉnh của nhà nước bên cạnh cơ chế tự điều tiết dựa trên quy luật cung – cầu Riêng đối với Việt Nam, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa do Nhà nước quản lý và thực hiện quản lý là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa dưới sự lãnh đạo của Đảng, đảm bảo quyền làm chủ Đất nước của nhân dân Đảng lãnh đạo qua các cương lĩnh, chính sách phát triển kinh tế- xã hội trong từng thời kỳ Nhà nước tiến hành can thiệp và quản lý nền kinh tế thị trường thông qua các chiến lược, kế hoạch, các công cụ vĩ mô, các chính sách như chính sách tiền
tệ, chính sách tài khóa… nhằm khắc phục các khuyết tật của thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp khi cần thiết, giải quyết các tình trạng như khủng hoảng kinh tế hay làm phát có thể xảy ra, đảm bảo sự công bằng xã hội và làm giảm sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội từ đó đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế, hướng tới mục tiêu
“dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.
Trang 8II- Thực trạng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
ở Việt Nam hiện nay
1. Thực trạng:
Ở Việt Nam hiện nay, sau hơn 30 năm cải cách đổi mới, nền kinh tế thị
trường đang dần hình thành và phát triển, đã có những đặc trưng của một nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập với quốc tế, vận hành theo đúng quy luật của nền kinh tế thị trường, gắn liền với định hướng xã hội chủ nghĩa theo các thời kỳ của đất nước nền kinh tế thị trường của nước ta hiện nay là nền kinh tế nhiều thành phần, nhiều quan hệ sở hữu; quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong đó kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo còn kinh tế tư nhân đóng vai trò là động lực của nên kinh tế đúng như phát biểu của tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng vào phiên khai mạc Đại hội XII của Đảng (21/01/2016).
Thị trường đang từng bước phát huy hiệu quả trong việc điều tiết và phân bổ hàng hóa cũng như các nguồn lực trong thị trường, xác định giá
cả theo quy luật cung – cầu, quy luật cạnh tranh,… theo lý thuyết “bàn tay
vô hình” Bên cạnh đó, Nhà nước đang phát huy tốt vai trò chủ đạo trong việc đảm bảo tính định hướng xã hội chủ nghĩa trong nền kinh tế thị trường, kịp thời có những chính sách vĩ mô cùng các công cụ điều tiết phù hợp nên đã khắc phục được cơ bản các khuyết tật thị trường.
2. Thành tựu và hạn chế
1.2.1 Thành tựu:
Sau hơn 30 năm đổi mới đất nước toàn diện về mọi mặt, thực hiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh đất nước đang bước vào thời kì quá độ đi lên xã hội chủ nghĩa, Việt Nam đã đạt được những thành tựu nổi bật về kinh tế:
+ Việt Nam đã có sự phát triển kinh tế vượt bậc từ một đất nước nghèo đến nay nước ta đã trở thành một quốc gia có thu nhập trung bình thấp. + Giai đoạn 2002 – 2019, GDP bình quân đầu người tăng 2,7 lần, tỷ
lệ hộ ngèo giảm mạnh xuống còn dưới 6%
+ Đặc biệt là trong năm 2020, mặc dù phải chịu tác động nghiêm trong do đại dịch Covid- 19 gây ra nhưng nền kinh tế của Việt Nam là một trong số rất ít các nước trên thế giới vẫn ghi nhận mức tăng trưởng dương, GDP năm 2020 tăng 2,91%
+ Giá cả trong nước giữ ở mức ổn định, an ninh lương thực quốc gia được đảm bảo
Trang 9+ Kim ngạch xuất khẩu 9 tháng đầu năm 2017 tăng 21% so với cùng
kì năm 2016
+ Cán cân thương mại năm 2020 thặng dư, ghi nhận kỷ lục xuất siêu ước đạt 19,1 tỷ đồng
+ Đầu tư trực tiếp nước ngoài tăng mạnh, đạt trên 10 tỷ USD
+ Nền kinh tế thị trường vẫn phát triển theo đúng định hướng xã hội chủ nghĩa, tính công bằng, dân chủ trong xã hội về cơ bản được đảm bảo, hội nhập quốc tế sâu rộng, chủ quyền quốc gia, an ninh quốc phòng được đảm bảo
Điều đó cho thấy rằng, mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình phù hợp với thực tiễn của đất nước
1.2.2 Hạn chế:
Tuy nhiên, bên cạnh những thành tự đã đạt được, vẫn còn tồn tại một số hạn chế cần khắc phục để bắt kịp sự phát triển của nền kinh
tế trên toàn thế giới:
+ Phân hóa xã hội sâu sắc về nguồn lực cũng như thu nhập khiến kéo dài khoảng cách giàu nghèo
+ Việc phân bổ nguồn lực chưa thực sự đồng đều tạo ra thất nghiệp
+ Trên thị trường còn tồn tại nhiều hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng… gây ra sự rối loạn trong thị trường
+ Lạm phát tuy đã được kiểm soát nhưng chưa thực sự triệt để Theo tổng cục thống kê, trong 8 tháng đầu năm 2020 lạm phát tăng 3,96% so với cùng kỳ năm 2019
+ Hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, điều đó tạo tiền đề cho nền kinh tế Việt Nam phát triển mạnh mẽ Tuy nhiên, có thể nhìn thấy rõ
sự cách biệt khá lớn về trình độ công nghệ thông tin, ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào sản xuất của nước ta so với các nước khác trên thế giới đặc biệt là các nước phương Tây
+ Tình hình ô nhiễm môi trường ngày càng nghiêm trọng và trở thành vấn đề nhức nhối hiện nay
III- Giải pháp hoàn thiện nền kinh tế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa ở Việt Nam
- Cải thiện môi trường kinh doanh, duy trì tăng trưởng bền vững, kiềm chế lạm phát ở mức tối đa
- Xây dựng và phát triền mô hình kinh tế nhiều thành phần với trung tâm là nhà nước
- Vận dụng linh hoạt các quy luật của nền kinh tế thị trường thúc đẩy sự phát triền nhanh và bền vững
Trang 10- Phát động tinh thần khởi nghiệp ở các bạn trẻ, đa dạng hóa các mô hình kinh tế
- Đảm bảo việc thực hiện các chính sách vĩ mô phù hợp, hạn chế các khuyết tật thị trường, phân bổ nguồn lực hiệu quả để từ đó rút ngắn khoảng cách giàu nghèo trong xã hội
khăn, vướng mắc của doanh nghiệp khi tham gia vào nền kinh tế.
- Tăng cường việc áp dụng chính sách thúc đẩy cá lĩnh vực kinh tế phát triển, kích thích sự chuyển dịch cơ cấu đặc biệt ở nông thôn.
- Đẩy mạnh việc xuất khẩu và hội nhập quốc tế, tham gia vào các tổ chức trên thế giới
- Khuyến khích việc phát triển và ứng dụng khoa học- kĩ thuật, trí tuệ nhân tạo vào các hoạt động sản xuất để tối đa hóa lợi nhuận và giảm bớt chi phí đầu vào
- Huy động và sử dụng có hiệu quả vốn đầu tư từ nước ngoài