Đề tài vai trò của tri thức, tình cảm, ý chí trong nghiên cứu và học tập của sinh viên

Như vậy, đối với sự phát triển đời sống xã hội nói chung cũng như trong nghiên cứu và học tập của sinh viên nói riêng, tri thức, tình cảm và ý chí có vai trò vô cùng quan trọng, không th

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

BÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNIN

Đề tài: “Vai trò của tri thức, tình cảm, ý chí trong

nghiên cứu và học tập của sinh viên”

Họ và tên: Trần Thị Diệp

Mã số sinh viên: 8 Lớp TC: LLNL1105(219)_26

GV hướng dẫn: TS Lê Thị Hồng

Hà Nội - Tháng 3 năm 2020

LỜI MỞ ĐẦU

Ý thức là một trong hai phạm trù thuộc vấn đề cơ bản của triết học Nó

là hình thức cao của sự phản ánh của thực tại khách quan, hình thức mà riêng con người mới có Và tri thức, tình cảm và ý chí là ba nhân tố cấu thành nên ý thức trong

đó tri thức là nhân tố cơ bản, cốt lõi nhất Điều đó không có nghĩa là phủ nhận đi vai trò, chức năng của tình cảm và ý chí Tri thức, tình cảm và

ý chí là những nhân tố có mối quan hệ mật thiết với nhau, không thể tách rời Chúng tác động qua lại với nhau và tác động mạnh mẽ tới xã hội

Tác động của tri thức, tình cảm và ý chí đối với đời sống xã hội là vô cùng to lớn Chúng không chỉ là kim chỉ nam cho hoạt động của thực tiễn mà còn là động lực của thực tiễn Sự thành công hay thất bại của thực tiễn, sự phát triển của đời sống xã hội phụ thuộc chủ yếu vào vai trò của tri thức, tình cảm

và ý chí

Hoạt động nghiên cứu và học tập của sinh viên cũng là một trong những thành phần của đời sống xã hội và sự thành, bại của nó cũng góp phần vào công cuộc phát triển đời sống xã hội Giống như những thực tiễn khác, tri thức, tình cảm và ý chí cũng vừa là kim chỉ nam vừa là động lực của hoạt động nghiên cứu và học tập của sinh viên

Như vậy, đối với sự phát triển đời sống xã hội nói chung cũng như trong nghiên cứu và học tập của sinh viên nói riêng, tri thức, tình cảm và ý chí có vai trò vô cùng quan trọng, không thể thiếu

Chương I: Lý luận chung của triết học về tri thức, tình cảm và ý chí.

1.1 Quan niệm của triết học Mac-Lenin về tri thức, tình cảm và ý chí.

1.1.1 Khái niệm về tri thức, tình cảm và ý chí:

- Tri thức đã có từ lâu trong lịch sử, có thể nói từ khi con người bắt đầu

có tư duy thì lúc đó có tri thức Trải qua một thời gian dài phát triển của lịch sử, cho đến những thập kỷ gần đây tri thức và vai trò của nó đối với sự phát triển kinh tế-xã hội mới được đề cặp nhiều Vậy tri thức là gì? Có rất nhiều cách định nghĩa về tri thức nhưng có thể hiểu “Tri thức là sự hiểu biết, sáng tạo và những khả năng, kỹ năng để ứng dụng nó (hiểu biết sáng tạo) vào việc tạo ra cái mới nhằm mục đích phát triển kinh tế-xã hội” Tri thức bao gồm tất cả những thông tin, số liệu, bản vẽ, tưởng tượng (sáng tạo), khả năng, kỹ năng quan niệm về giá trị và những sản phẩm mang tính tượng trưng

xã hội khác Tri thức có vai trò rất lớn đối với đời sống-xã hội Kinh tế thế giới đang bước vào một thời đại mới, một trình độ mới Đó là trình độ mà “Nhân tố quan trọng nhất là việc chiếm hữu, phân phối nguồn trí lực và việc sáng tạo, phân phối và sử dụng tri thức trong các ngành kĩ thuật cao” Tiêu chí chủ yếu của nó là lấy tri thức, trí óc làm yếu tố then chốt để phát triển kinh tế và tồn tại trực tiếp giống như các yếu tố sức lao động và tài nguyên Đó là thời đại mà “Tri thức đã trở thành động lực chủ yếu của sự phát triển xã hội”, ”Tri thức là tài nguyên là tư bản”,

- Tình cảm là thái độ cảm xúc ổn định của con người đối với sự vật hiện tượng có liên quan đến nhu cầu và động cơ của họ Tình cảm là một hình thái đặc biệt của sự phản ánh tồn tại, nó phản ánh quan hệ giữa người với người và quan hệ giữa người và thế giới quan Tình cảm tham gia và trở thành một trong những động lực quan trọng của hoạt động con người Tình cảm được hình thành trên cơ sở những cảm xúc của con người trong quá trình nhận thức về đối tượng Trong tình cảm, chủ thể luôn nhận thức được nguyên nhân gây ra chúng, nhận thức được rằng tại sao mình cóp tình cảm với người này mà không có tình cảm với người khác Tình cảm luôn dành cho, luôn hướng đến một đối tượng nhất định

2

- Ý chí là mặt năng động của ý thức, biểu hiện ở năng lực thực hiện những hành động có mục đích, đòi hỏi phải có sự nỗ lực khác phục khó khăn

Ý chí là một phẩm chất tâm lí cá nhân Một thuộc tính tâm lí của nhân cách Ta thường nói người này có ý chí, người kia thiếu (kém) ý chí Là một hiện tượng tâm lí,

ý chí cũng là sự phản ánh khách quan của não Ý chí phản ánh mục đích của hành động, mục đích hành động do các điều kiện của hiện thực khách quan quy định Như vậy, ý chí phản ánh hiện thực khách quan dưới hình thức các mục đích của hành động

Ý chí được xem là mặt năng động của ý thức, mặt biểu hiện cụ thể của ý thức trong thực tiễn, bởi vì ở đó con người tự giác được mục đích của hành động, đấu tranh động

cơ, lựa chọn được các biện pháp vượt qua mọi trở ngại, khó khăn để thực hiện đến cùng mục đích đề ra Ý chí là hình thức tâm lí điều khiển, điều chỉnh hành vi tích cực nhất của con người, vì trong ý chí có cả mặt năng động của trí tuệ lẫn mặt năng động của tình cảm, đạo đức Giá trị chân chính của ý chí không phải chỉ ở cường độ mạnh yếu, mà điều chủ yếu là ở nội dung đạo đức của ý chí

1.1.2 Mối quan hệ giữa tri thức, tình cảm và ý chí.

Tri thức, tình cảm và ý chí đều là ba lớp cấu trúc của ý thức, chúng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, liên quan và ảnh hưởng lẫn nhau Trong đó tri thức là nhân tố cơ bản, cốt lõi nhất của ý thức, nó tác động trực tiếp hay còn là tiền đề của tình cảm và ý chí Nếu tình cảm và ý chí không đi kèm với tri thức thì tình cảm và ý chí lúc đó sẽ trở nên mù quáng, không có mục đích nội dung

rõ ràng Ngược lại nếu tri thức mà không đi kèm với tình cảm và ý chí thì nó cũng sẽ không được khai thác và sử dụng triệt để Sự hòa quyện giữa tri thức với tình cảm và ý chí tạo nên tính bền vững của niềm tin thôi thúc con người hoạt động vươn lên trọng mọi hoàn cảnh

1.1.2.1 Mối quan hệ giữa tri thức và tình cảm.

Tri thức và tình cảm luôn có mối quan hệ hai chiều:

- Tình cảm luôn là động lực quan trọng thúc đẩy tri thức phát triển mạnh

mẽ Nó kích thích sự tìm tòi và sáng tạo của con người giúp cho vốn tri thức ngày càng lớn mạnh

Ví dụ: Nhà khoa học nổi tiếng Isaac Newton có một niềm đam mê, một tình yêu với nghiên cứu khoa học vô cùng lớn Ngay từ đầu ngành học của

ông là triết nhưng cùng lúc Newton cũng bị cuốn hút bởi toán học, quảng học

và cả thiên văn học Ông rất tài năng và đã nghiên cứu qua bao lần thất bại và cuối cùng đã đặt ra được những nên tảng cơ bản nhất cho vật lý mọi thời đại Tuy nhiên ông không chỉ là một nhà vật lý tài năng mà còn là một nhà thiên văn học, triết học, toán học và giả kim Những thành tựu ông để lại được coi là cực kì quan trọng , nền tảng của cơ học cổ điển của ông đã thống trị các quan niệm về vật lý khoa học trong suốt 3 thế kỉ tiếp theo thời kì đó Trong toán học, ông cũng Leibniz đã cùng nhau phát triển phép tính vi phân và tích phân, ngoài

ra Newton còn đưa ra nhị thức Newton tổng quát Như vậy, chính tình yêu khoa học đã trở thành động lực mạnh mẽ thúc đẩy sự sáng tạo, tìm tòi của nhà khoa học làm phát triển vốn tri thức có trong ông cũng như vốn tri thức của nhân loại

- Tuy nhiên, tình cảm cũng có thể làm nhuộm màu, biến dạng tri thức Tình cảm có thể làm cho tri thức có trong mỗi con người không hoàn toàn đúng với hiện thực khách quan

Ví dụ: Khi quá yêu, nhận thức của con người sẽ trở nên hạn chế, họ trở nên đa nghi vô lối, ghen tuông mù quáng, không phân biệt được đâu là đúng, đâu là sai, không suy nghĩ kỹ trước khi hành động,… Vì vậy, thường làm những chuyện dại dột gây nên hâu quả, mất mát không đáng có như: tự tử do thất tình hay thực hiện hành vi phạm tội như đánh người, giết người, đánh ghen để thỏa mãn cơn giận giữ của bản thân,… Khi đó tình yêu đã làm biến dạng tri thức vốn có

- Không chỉ tình cảm tác động đến tri thức mà tri thức cũng tác động trở lại tình cảm, làm cho tình cảm có nội dụng

Ví dụ: Một ngày nọ, người vợ có mái tóc dài bảo chồng hãy mua cho bà một chiếc lược mới để bà chải tóc gọn gàng hơn Nhưng người chồng đã xin lỗi và từ chối bà Ông nói rằng mình còn không đủ tiền để sửa chiếc đồng hồ đeo tay bị hỏng Người vợ nghe vậy và không nói gì thêm Hôm sau người chồng đi làm, ông tiện ghé tiệm đồng hồ và bán chiếc đồng hồ của mình với giá rẻ để mua chiếc lược mới cho vợ Buổi tối, ông vui vẻ ngồi đợi vợ ở nhà với chiếc lược mới trên tay Tuy nhiên, một lúc sau, ông vô cùng sửng sốt khi thấy vợ xuất hiện với một mái tóc ngắn Thì ra bà đã bán mái tóc của mình để

mua cho ông chiếc dây đồng hồ mới Những giọt nước mắt rơi trên má họ, không phải vì những việc họ làm là vô ích, mà vì tình yêu sâu sắc mà họ dành cho nhau

1.1.2.2 Mối quan hệ giữa tri thức và ý chí.

Tri thức và ý chí có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau

- Tri thức là nguyên liệu nội dung cho ý chí con người

Ví dụ: Bơi lội là một khả năng mà không phải ai cũng có bởi nhiều yếu

tố Tuy nhiên nhiều người nhận thức được rằng bơi là một môn thể thao ràn luyện sức rất tốt, không những thế nó còn giúp bản thân phòng tránh được việc

bị đuối nước Nhờ sự nhận thức kịp thời mà nhiều người đã nỗ lực tập bơi với một quyết tâm cao độ và ý chí mạnh mẽ Cuối cùng, họ cũng có thể bơi và tránh được những tai nạn và rủi ro trong cuộc sống

- Ý chí giúp làm tăng tri thức của con người trong thế giới quan Giúp con người có sức mạnh khắc phục những khó khăn để có thể nhận thức sự vật hiện tượng một cách tốt hơn, nhanh hơn và chính xác hơn

Ví dụ: Thi Đại học là một trong những kỳ thi vô cùng quan trọng đối với mỗi con người và nó vô cùng khó khăn Tuy nhiên, với những con người có ý chí mạnh mẽ và sự quyết tâm cao luôn học tập, rèn luyện không ngừng thì sẽ

có đủ lượng tri thức để chinh phục hết những khó khăn của kỳ thi

- Tuy nhiên, giữa ý chí và tri thức không phải lúc nào cũng có sự thống nhất Trong cuộc sống, có những người có nhận thức đúng đắn, có quyết định sáng suốt nhưng lại không đủ ý chí để thực hiện Ngược lại, cũng có những người có ý chí cao nhưng lại hướng ý chí đó vào những mục đích tầm thường, nhỏ mọn và không đạt được những thành công lớn trong cuộc đời

1.1.2.3 Mối quan hệ giữa tình cảm và ý chí.

Ý chí và tình cảm có những mối quan hệ ngược chiều và cùng chiều

- Khi tình cảm cùng chiều với ý chí thì nó làm tăng sức mạnh của ý chí

Ví dụ: Nếu ta yêu thích ca hát, có tình cảm với nó thì ý chí dành được

giải thưởng nào đó hay được nổi tiếng sẽ được tăng cao Càng yêu thích, chúng ta sẽ càng học tập và ràn luyện hăng say, ý chí học tập càng mạnh mẽ và

đó là động lực hướng tới thành công

- Khi tình cảm trái ngược với ý chí thì ý chí tác động ngược lại tình cảm giúp cho con người xác định được những tình cảm đúng đắn, bền chặt

Ví dụ: Ta có người thân là tội phạm đang bị truy nã Vì đây là người mà

ta rất thân thiết nên ta rất muốn bao che cho người đó Nhưng theo quy định của pháp luật, việc chứa chấp hay giúp người phạm tội bỏ trốn là vi phạm pháp luật, là tội che giấu tội phạm theo quy định của Bộ Luật Hình Sự Việt Nam Chính vì không muốn bản thân cũng trở thành người vi phạm pháp luật và muốn người thân của mình được hưởng lượng khoan hồng nên ta phải khuyên răn người thân của mình ra đầu thú, nếu không được thì ta phải đi báo với cơ quan công an để giúp người thân của mình được giảm bớt tội trạng

1.2 Vai trò của tri thức, tình cảm và ý chí trong sự phát triển của

xã hội.

1.2.1 Đối với kinh tế.

* Vai trò của tri thức đối với sự phát triển của kinh tế

- Tri thức là nền tảng, là động lực để phát triển kinh tế, là nhân tố đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc góp phần tạo nên mọi thành tựu và tiến bộ trong lịch sử phát triển của văn minh nhân loại

- Tri thức là nhận thức và kinh nghiệm mà loài người thu được trong quá trình cải tạo thế giới Do vậy trong bất kì giai đoạn nào con người cũng luôn ứng dụng tri thức vào việc phát triển kinh tế Trong các hình thái kinh tế khác nhau, mức

độ tri thức được ứng dụng sâu rộng cũng khác nhau, cho nên tác dụng cũng khác nhau

- Trong ba thế kỉ qua, với những thành tựu kì diệu về phát triển khoa học và công nghệ đã đưa loài người từ nên văn minh nông nghiệp vượt qua nền văn minh công nghiệp và ngày nay đang tiến vào nên văn minh trí tuệ Trong nền văn minh trí tuệ, động lực thúc đẩy sản xuất và phát triển kinh tế không còn là vốn tài nguyên thiên nhiên hay sức lao động nữa mà đơn giản là tri thức Tri thức tồn tại trong

bộ óc con người, vai trò tự chủ con người là tiền đề để con người phát huy đầy đủ tri thức Vì vậy nền văn minh trí tuệ, tri thức trở thành động lực lớn nhất của nền kinh tế Khi chưa có chữ viết thì kĩ năng, tri thức của con người được truyền qua tay, qua miệng Sau khi nắm được chữ viết thì nhờ chữ viết mà người ta có thể nắm được kí năng, tri thức rộng hơn,

từ đó xuất hiện một tầng lớp tri thức chuyên truyền bá tri thức và sáng tạo tri thức Tri thức không giới hạn ở bất cứ một lĩnh vực nào, nó được thể hiện ở mọi lĩnh vực, đặc biệt là tri thức có vai trò rất quan trọng trong lĩnh vực kinh

tế Chính bởi vậy mà đất nước có nền kinh tế phát triển hay không hầu như phụ thuộc vào vốn tri thức của con người

Ví dụ Điển hình như là các nước Châu Phi, mặc dù là khu vực mà tài nguyên thiên nhiên rất phong phú và đa dạng nhưng nền kinh tế khu vực này phần lớn là kém phát triển và còn phải nhờ vào sự viện trợ của các nước phát triển Điều này là do tri thức ở khu vực này còn kém, tỉ lệ người mù chữ còn cao khiến công tác khai thác tài nguyên thiên nhiên gặp nhiều khó khăn, không những thế do tri thức kém người dân còn không nhận thức được tầm quan trọng của tài nguyên thiên nhiên dẫn đến việc khai thác bừa bãi gây nhiều hậu quả nghiêm trọng Ngược lại đất nước Nhật Bản được biết đến là một đất nước

có tài nguyên thiên nhiên vô cùng nghèo nàn, không những thế hàng năm đất nước này phải hứng chịu rất nhiều trận thiên tai lớn nhỏ như động đất, sóng thần, núi lửa,…Mặc dù vậy Nhật Bản lại có nền kinh tế vô cùng phát triển, có giai đoạn nền kinh tế Nhật Bản còn đứng thứ ba Thế giới sau Mĩ và Trung Quốc Một trong những nguyên nhân cơ bản của sự phát triển thần kỳ đó chính

là vốn tri thức của con người Nhật Bản Người Nhật Bản có vốn tri thức rất lớn chính bởi vậy họ rất sắc xảo, nhạy bén trong việc nắm bắt thị trường, đổi mới phương pháp kinh doanh, sáng tạo trong phát triển khoa học, kỹ thuật, đem lại thắng lợi cho nền kinh tế đất nước

* Vai trò của tình cảm đối với sự phát triển kinh tế

- Tình cảm là động lực mạnh mẽ của con người trong mọi lĩnh vực và phát triển kinh tế cũng không ngoại lệ Tình cảm thôi thúc con người hoạt động tích cực, sáng tạo, giúp con người vượt qua mọi khó khăn, thử thách trong cuộc sống để đạt được thành công Mà trong lĩnh vực phát triển kinh tế thì lại có vô vàn những khó khăn, thử thách, luôn đòi hỏi con người phải nỗ lực sáng tạo

- Tình cảm còn mang lại nhiều cơ hội cho kinh tế phát triển

Ví dụ: Nhiều năm về trước khi Việt Nam chưa thiết lập các mối quan hệ tình cảm hữu nghị giữa Việt Nam với các nước phát triển trên Thế giới thì

nền kinh tế Việt Nam phát triển rất chậm nhất là trong thời kỳ chiến tranh Nhưng sau khi thiết lập các mối quan hệ tình cảm hữu nghị với nhiều nước trên Thế giới, Việt Nam được các nước bạn viện trợ, đầu tư nguồn vốn, nền kinh tế của Việt Nam ngày càng phát triển, hội nhập toàn cầu và đến nay Việt Nam đang là đất nước có tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh nhất ASEAN Như vậy có thể thấy tình cảm có vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển kinh tế

* Vai trò của ý chí đối với sự phát triển kinh tế

Cũng như tình cảm, ý chí cũng đóng góp một vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển kinh tế Ý chí giúp ta chống lại những đam mê, dục vọng trên con đường phát triển kinh tế Không những vậy, ý chí cũng là một sức mạnh phi thường giúp con người vượt qua được những khó khăn mà tưởng chừng không thể vượt qua

Ví dụ: Kinh doanh là một công việc không hề dễ dàng, ngành nghề này

có rất nhiều rủi ro và khó khăn Chưa từng có một người chủ nào mà chưa từng

bị thua lỗ trong kinh doanh Nhưng nếu người đó có ý chí thì sau khi thua lỗ họ vẫn có thể vượt qua để có thể thành công Ngược lại nếu người đó không có ý chí vươn lên thì rất dễ sa ngã vào những con đường sai trái trong xã hội Như vậy có thể thấy, trên con đường phát triển kinh tế không thể thiếu ý chí

1.2.2 Đối với chính trị.

* Vai trò của tri thức đối với chính trị

Xã hội được phát triển, sánh vai với các cường quốc năm châu là nhờ một phần rất lớn từ bộ máy chính trị nhà nước vốn được coi là đầu não của một quốc gia Để có thể điều hành xã hội đi đến thời đại mới, ngày một bước gần hơn với chế độ xã hội chủ nghĩa thì bộ máy ấy là sự đóng góp của vô vàn sự lĩnh hội về tri thức ở các lĩnh vực khác nhau Mỗi một lĩnh vực là một chân trời tri thức mà con người luôn khao khát được vươn tới, được lĩnh hội một cách trọn vẹn và từ những hiểu biết đó họ kiến tạo thành những ý tưởng, xây dựng những bước đi vững mạnh hơn, đưa ra những chính sách thiết thực hơn nhằm đáp ứng những nhu cầu thiết yếu của nhân dân Chính vì vậy mà bộ

máy chính trị của mỗi quốc gia luôn phải tuyển chọn những con người học rộng tài cao, đức độ trung thành với mục tiêu xã hội

Ví dụ: Là người dân Việt Nam chắc hẳn ai cũng biết đến sự kiện ngày 5 tháng 6 năm 1911 – ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước Trước hoàn cảnh Việt Nam thuộc quyền thống trị của thực dân Pháp, nhiều cuộc khởi nghĩa, nổi dậy đã diện ra nhưng thất bại, Bác Hồ đã quyết tâm ra đi tìm đường cứu nước Bác lên đường sang Pháp để học hỏi những điều mà Bác cho là “tinh hoa và tiến bộ” từ các nước phương Tây nhằm thực hiện công cuộc giải phóng Việt Nam khỏi ách thuộc địa của thực dân Pháp Sau 30 năm bôn ba nước ngoài, ngày 28 tháng 1 năm 1941, Bác trở về nước và với vốn tri thức, học thuyết cách mạng mà Bác đã tiếp thu và nghiên cứu khi hoạt động ở nước ngoài, Bác

đã trực tiếp lãnh đạo cách mạng Việt Nam và giành thắng lợi hoàn toàn Từ đó

ta có thể thấy tri thức có vai trò quan trọng như thế nào đối với chính trị

* Vai trò của tình cảm đối với chính trị

Giống như với phát triển kinh tế, với chính trị tình cảm cũng đóng góp một vai trò vô cùng quan trọng Tình cảm là một nguồn động lực tác động mạnh mẽ tới chính trị Tình cảm giúp chính trị không còn khô khan như nó vốn

có Bởi vậy mà những nhà chính trị gia còn được biết với cái tên những nhà yêu nước hay không khó để chúng ta bắt gặp những nhà thơ trữ tình chính trị Nhờ có tình cảm mà con đường hoạt động chính trị từ xưa đến nay bớt vất vả hơn

* Vai trò của ý chí đối với chính trị

Chính trị là một trong những lĩnh vực nhiều khó khăn, áp lực nhất và rất dễ gây nản Chính vì vậy mà ý chí là điều không thể thiếu khi hoạt động chính trị Đối với lĩnh vực chính trị thì ý chí như là một sức mạnh phi thường

để vượt qua khó khăn, đưa ra những quyết định, chính sách, giải pháp có thể đáp ứng được những nhu cầu thiết yếu của người dân

Ví dụ: Đại dịch COVID-19 là một đại dịch bệnh truyền nhiễm hiện đang gây ảnh hưởng và thiệt hại trên phạm vi toàn cầu Nó đòi hỏi chính phủ các nước phải có những phản ứng nhanh vì dịch bệnh này lây lan rất nhanh và rất nguy hiểm vì đã có hàng nghìn người tử vong Nhờ có ý chí và sự quyết