Thực tế này, ở một khía cạnh nào đó, cũng đã phản chiếu cung cách tiến hành chiến tranh của quân đội Mỹ và cung cách äy buộc Bộ chỉ huy quân sự Mỹ tại Nam Việt Nam MACV, ngay từ đầu, đã
Trang 1"VANH DAI DIET MỸ" - NHÂN Tổ QUAN TRONG GOP PHAN DANH BAI NO ve QUAN SU CAO NHAT CUA MY TRONG CuOC
CHIEN VIET NAM THOT KY 1965 - 1968
"Vanh dai diét My" - mà thoạt dau, khi mới
hình thành, được gọi là "Vành đai du kích diệt
Mỹ", là một hiện tượng lịch sử khá độc đáo, xuất
hiện trong những năm quân dân miên Nam Việt
Nam trực tiếp đương đầu với quân đội Mỹ và
quân đội một số nước đồng minh của Mỹ (1965
- 1972) Mấy chục năm qua, đặc biệt sau khi
nước nhà thống nhất, hiện tượng lịch sử độc đáo
và là cách thức đánh giặc sáng tạo này được giới
sử học quân sự Việt Nam chú tâm tìm hiểu,
nghiên cứu; ở một chừng mực nhất định, đã thu
được những kết quả quan trọng Bài viết này,
trên cơ sở tổng quát sự hình thành và phát triển,
sẽ làm rõ hơn vai trò, vị trí của "Vành đai diệt
My" trong những tháng năm quân dân Việt Nam
đứng lên đánh Mỹ vì nền độc lập, tự do và vẹn
toàn sông núi của Tổ quốc mình Là một siêu
cường bậc nhất trong thế giới hiện đại luôn nhất
quán trong mục tiêu chiến lược làm bá chủ toàn
cầu, học thuyết quân sự Mỹ chủ yếu dựa vào vũ
khí, trang bị, phương tiện chiến tranh tân tiến,
đồi dào mà Mỹ luôn sẵn có trong tay; trong đó
* TA Viện Lịch sử Quản sự Việt Nam
** CN Viện Lịch sử Quản sự Việt Nam
HỒ KHANG `
NGUYÊN VĂN TRÍ ””
vũ khí hạt nhân được xem là "lá chắn", "công cụ răn đe" và nếu cần, sẽ là lực lượng chính để Mỹ
"trả đũa Ô ạt" đối tượng chiến lược của Mỹ Điều
này được chứng tỏ rất rõ cả trên bình diện lý
thuyết cũng như trong hoạt động quân sự thực tiễn của Mỹ, chẳng những trước, trong mà cả sau
cuộc chiến Việt Nam - ở cuộc chiến Vùng Vịnh
hay cuộc chiến được mệnh danh "chống khủng
bố" tại Áp-ga-ni-xtan mà Mỹ phát động gần đây, chẳng hạn Còn như, tại miền Nam Việt Nam vào
mùa hè nóng bỏng năm 1965, cùng với việc Ồ ạt
đổ các đơn vị quân Mỹ với đủ các sác phục rần
ri vào trực tiếp tham chiến, một khối lượng
khổng lồ vũ khí, trang bị, phương tiện chiến
tranh, thiết bị chiến trường, hậu cần đảm bảo cho
các đơn vị quân Mỹ cũng được chuyển vận đêm ngày bằng đường biển, đường không tới Điều
này là dễ hiểu nếu chúng ta biết rằng, "việc sử
dụng hoả lực chưa từng có và hoang phí để thay
cho con người là một đặc điểm nổi bật của các
chiến thuật quân sự Mỹ trong chiến tranh Việt Nam'”(1) Ghi nhận phần nào thực tế đó, tác giả
Trang 244 Nghién ciru Lich sty, số 5.2002
Mỹ Sh.Stantơn trong cuốn Sự thăng trầm của
dao quan đánh bộ Hoa Kỳ ở Việt Nam, đã viết:
"Quân đội Mỹ bành trướng ở Việt Nam đã xây
dung một hệ thống yếm trợ tốn kém kinh
khủng có khả năng cung cấp một cách phong '
phú các phương tiện cần thiết" cho các đơn vị
quân Mỹ Chỉ riêng về mặt đảm bảo hậu cần thôi,
cũng theo tác giả Sh.Stantơn, Bộ chỉ huy | hau
cần quân đội Mỹ - được triển khai vào cuối tháng
3-1965, "cuối cùng đã bành trướng và trở thành
một trong những tổ chức lớn nhất của lục quân
trên thế giới với chương trình yểm trợ thuộc loại
thượng hạng" Thé cho nên, như Sh.Stantơn ghi
nhận, chẳng mấy chốc, người ta đã thấy chất đầy
những đống đĩa giấy, những phần ăn nóng, kem,
hàng núi rượu, bia, nước ngọt phục vụ cho các
đơn vị Mỹ ở các vùng tiền tuyến Cũng vì vậy,
các bến cảng, sân bay khá dày đặc trên chiến
trường Nam Việt Nam vào mia hé 1965 hau nhu
bị nghẽn tắc bởi một số lượng lớn tàu bè vào ra,
máy bay vận tải lên xuống đêm ngày, làm nhiệm
vụ vận chuyển vũ khí, phương tiện chiến tranh
cho quân chiến đấu Mỹ Thực tế này, ở một khía
cạnh nào đó, cũng đã phản chiếu cung cách tiến
hành chiến tranh của quân đội Mỹ và cung cách
äy buộc Bộ chỉ huy quân sự Mỹ tại Nam Việt
Nam (MACV), ngay từ đầu, đã phải dôn sức vào
việc thiết lập hệ thống căn cứ quân sự trên khắp
chiến trường, bao gôm hàng loạt căn cứ tác chiến
của các sư đoàn, lữ đoàn, thiết đoàn, của không
quân, của hải quân; căn cứ hậu cần, kỹ thuật -
nơi tích luỹ lượng thực, thực phẩm, vũ khí, đạn
bom, phương tiện chiến tranh và nhiều loại thiết
bị chiến trường khác của các quân chủng lục
quân, không quân, hải quân Mỹ Với kha ning
đồi dào về sức mạnh kinh tế, quân sự vốn có của
một siêu cường, phía Mỹ vững tin sẽ nhanh
chóng hoàn tất công việc xây dựng và mở rộng
hé thong can cứ trên khấp chiến trường để có thể
sớm triển khai các hoạt động “tìm diệt” chủ lực
Quân giải phóng và cơ quan chỉ đạo cách mạng
miền Nam Thế nhưng, đổ quân vào khi lực
lượng và thế trận chiến tranh nhân dân của cách mạng miền Nam đã phát triển mạnh mẽ, rộng
khắp, được bố trí hợp lý trên cả ba vùng chiến
lược là rừng núi, nông thôn đồng bằng và đô thị
nên, để có thể thiết lập hệ thống căn cứ quân sự
- mà hệ thống này, như đã trình bày, là khá dày đặc, quân Mỹ và quân đội Sài Gòn buộc phải ráo riết tiến hành các hoạt động quân sự rất quyết
liệt nhằm đánh tróc cơ sở chính trị cũng như đánh
bật lực lượng vũ trang cách mạng ra khỏi khu
vực đổ quân, "dọn mặt bằng", tạo chỗ đứng chân, nới rộng vành đai trắng an toàn xung quanh căn
cứ quân sự Mỹ Để xây dựng căn cứ cho lính thuỷ
đánh bộ Mỹ ở Chu Lai, phía Mỹ đã đánh phá dữ đội các địa phương xung quanh khu vực này Chỉ
tính riêng xã Kỳ Sanh - nằm cạnh Chu Lai, rộng
không quá 50 km” với 8.000 dân tính tròn cho
đến thời điểm đó, suốt I2 ngày đêm đầu tháng
_ 6-1965, phía Mỹ đã dội xuống nơi đây 500 quả
bom các loại Ở Tây Ninh, sau khi Lữ đoàn 196
Mỹ đổ quân xây dựng căn cứ Trảng Lớn, những
cánh rừng bạt ngàn nhanh chóng bị bom đạn, chất độc hoá học Mỹ tàn hại Các xã Bình Đức, Thạnh Phú sát căn cứ Đồng Tâm (Mỹ Tho), bị dịch đánh phá ác liệt đến mức, trong một thời gian, cơ sở cách mạng bị vỡ chỉ còn vài ba đẳng viên, du kích trụ bám Tình hình tương tự, nhìn chung, cũng đã xẩy ra ở một loạt khu vực xung quanh các căn cứ quân sự Mỹ tại Đông Dù (Củ Chị), Lai Khê, Công Xanh (Thủ Dau Mot), Rạch Kiến (Long An), Lái Thiêu, Bến Cát (Bình Dương), Núi Tô (An Giang), An Khê (Gia Lai), Phú Bài (Thừa Thiên-Huế), Đà Nẵng Thêm vào đó, bộ máy bình định và bộ máy chiến tranh tâm lý khá đô số của Mỹ và chính quyên Sài Gòn cũng được huy động vào việc triệt phí cơ sở cách mạng, uy hiếp tính thân của nhân dân các dia phương có căn cứ quân sự Mỹ, hỗ trợ đắc lực cho
Trang 3"Vành đai diệt fTÿ' - Phân tố quan trọng góp phần 45
quá trình thiết lập, củng cố và mở rộng hệ thống
căn cứ đó trên khắp chiến trường Ở miền Bắc
Việt Nam, không quân và hải quân Mỹ được huy
động mở cuộc chiến tranh phá hoại toàn diện
nhằm "đưa miền Bắc trở về thời kỳ đồ đá" như
tuyên bố của viên tướng tư lệnh không quân Hoa
Kỳ, nhằm hỗ trợ cho nỗ lực quân sự của Mỹ tại
miền Nam Việt Nam
Trong sự nghiệp kháng chiến chống Mỹ,
cứu nước của mình, đây là thời kỳ quân dân Việt
Nam phải trực tiếp đương đầu với một lực lượng
quân sự hùng hậu và thiện chiến bao gôm lục
quân, không quân, hải quân Mỹ; quân đội Sài
Gòn và quân một số nước đồng minh của Mỹ
Dõi nhìn lại tháng năm thuở ấy, người ta thấy
được một thực tế từng làm cả thế giới lúc bấy giờ
lo ngại rằng, Việt Nam - đất nước nhỏ bé bên bờ
Tây Thái Bình Dương, thua kém Mỹ nhiều lần
về tiềm lực và sức mạnh kinh tế, quân sự có thể
đương đầu được với quân Mỹ không? Và liệu
cuộc chiến ở Việt Nam có được kiểm soát hay
sẽ lan nhanh để trở thành chiến tranh khu vực,
chiến tranh thế giới - những cuộc chiến từng làm
kinh hoàng nhân loại như trước đấy không lâu?
Can nhac lai ở đây một lần nữa rằng, cho đến
thời điểm năm 1965 va ca sau ngày cuộc chiến
Việt Nam kết thúc (1975), việc đánh bại quân
đội Mỹ để qua đó, bẻ gãy ý chí xâm lược của giới
lãnh đạo nước Mỹ là chưa từng có tiên lệ trong
lịch sử thế giới Nói cách khác, trong lịch sử hơn
hai trăm năm lập nước của mình, một khi xuất
quân ra ngoài biên giới tham chiến, phía Mỹ
chẳng những chưa bao giờ bại trận mà hơn thế,
luôn giành phần thắng Chắc han "truyền thống"
đó của quân đội Mỹ đã là một trong số những
nhân tố mang tính quyết định thúc đẩy giới lãnh
đạo nước Mỹ thời Giôn-xơn dấn sâu hơn vào vấn
đề Việt Nam, bước qua "lời nguyên” sau khi kết
thúc cuộc chiến ở bán đảo Triều Tiên - là nước
Mỹ sẽ không đưa quân chiến đấu trên bộ của Mỹ
vào trực tiếp tham chiến tại lục địa châu Á - bằng
việc ð ạt đổ quân vào miền Nam với niềm tin vững chắc và lớn lao vào một thắng lợi chớp
nhoáng, mang tính quyết định của lực lượng
quân sự hùng hậu Mỹ trên chiến trường Việt Nam Đấy rõ ràng là một thử thách lớn, mang ý
nghĩa sống còn đối với vận mệnh đất nước, đặt
Trước tình hình cuộc chiến leo thang và lan
nhanh ra khắp cả hai miền Nam Bắc, Hội nghị
lần thứ I1 của Ban chấp hành Trung ương Đảng
(tháng 3-1965) quyết định chuyển toàn bộ miền Bắc từ thời bình vào thời chiến nhằm đảm bảo
cho miền Bắc có đủ điều kiện và sức mạnh cùng một lúc hoàn thành các nhiệm vụ trọng đại là tiếp tục giữ vững công cuộc xây dựng miền Bắc,
đánh thắng các bước "leo thang" chiến tranh của không quân, hải quân Mỹ, duy trì và đẩy mạnh
sự chi viện toàn diện, mạnh mẽ, liên tục sức người, sức của cho cách mạng miền Nam Tuy nhiên, tại Hội nghị quan trọng này, trên cơ sở
lượng định rằng, quân dân Việt Nam đang phải đương đầu với cuộc chiến trong khuôn khổ chiến
lược "Chiến tranh đặc biệt" của phía Mỹ ở mức
độ cao, bao gôm trong đó một số nhân tố đang manh nha của "Chiến tranh cục bộ” - một loại hình chiến tranh khác, ở mức độ cao hơn "chiến tranh đặc biệt", của chiến lược quân sự toàn cầu
"phản ng linh hoại” mà nước Mỹ đề ra và theo đuổi từ năm 1961, nên Ban Chấp hành Trung
ương Đảng cũng mới chỉ đề ra nhiệm vụ cho toàn quân, toàn dân Việt Nam tập trung đánh bại nỗ
lực quân sự cao nhất của Mỹ trong khuôn khổ
"Chiến tranh đặc biệt" mà thôi Còn như, Việc chính thức hạ quyết tâm đánh thắng chiến lược
"Chiến tranh cục bộ" thì phải tới tháng 12 năm
1965, khi Hội nghị lân thứ 12 của Ban chấp hành Trung ương Đảng được triệu tập Khoảng thời gian giữa hai kỳ Hội nghị đó, chiến sự leo thang
ở mức độ "chóng mặt" trên cả hai miền Nam,
Trang 446 tghiên cứu Lịch sử, số 5.3002
Bắc từng ngày, từng tuần Trước việc quân chiến
đấu Mỹ ùn ùn đổ vào miền Nam, không quân,
hải quân Mỹ đêm ngày dội bom đạn xuống mọi
làng mạé của miền Bắc với quy mô và cường độ
cực kỳ khốc liệt, quả thật, trong một bộ phận cán
bộ, đảng viên, chiến sĩ thuộc lực lượng vũ trang
và một bộ phận nhân dân ta ở miền Nam xuất
hiện tâm trạng băn khoăn, lo lắng, thậm chí
hoang mang Trên thực tế, đã có một số người
rời làng đi nơi khác để tránh sự đánh phá của
quân Mỹ, đặc biệt những nơi có các căn cứ quân
sự Mỹ
Tình hình trên đây đặt ra cho toàn Đảng,
toàn quân và toàn dân ta những vấn đề bức xúc
mà việc giải quyết để đưa sự nghiệp kháng chiến
chống Mỹ tiếp tục phát triển là chưa hề có tiền
lệ Ay là: Việt Nam có thể đương đầu được với
lực lượng quân sự Mỹ không? Đánh Mỹ và thắng
Mỹ như thé nao? Riêng đối với lãnh đạo, chỉ huy
các cấp ở chiến trường, mối quan tâm hàng đầu
giờ đây là phải tìm ra cách thức, biện pháp để,
trong điều kiện quân Mỹ chiếm ưu thế về quân
số, vũ khí trang bị, hoả lực, sức cơ động, vẫn có
thể trụ bám và đánh địch ngay tại mảnh đất quê
hương vẫn tiếp tục giữ vững thế chủ động tiến
công, không cho địch phân vùng, phân tuyến -
một cố gắng thường trực của quân Mỹ hòng phát
huy được ưu thế của họ là hoả lực, sức cơ động,
quân số đông Sau cả một quá trình nỗ lực suy
nghĩ, tìm tòi, chọn lựa các giải pháp khả dĩ, đến
những tháng của nửa đầu năm 1965, Khu uy va
Bộ Tư lệnh Khu 5 đã thống nhất chủ trương phải
bat tay tổ chức lại lực lượng và thế trận chiến
tranh nhân dân trên địa bàn toàn Khu mà trước
hết là ở những địa phương có các căn cứ quân sự
Mỹ, đảm bảo cho lực lượng vũ trang và nhân dân
có điều kiện bám trụ để tiến công quân Mỹ ngay
tại căn cứ xuất phát hành quân, nghĩa là đánh
gần, đánh quần lộn với quân Mỹ, kiên quyết giữ
vững quyền làm chủ quê hương, làng xóm của
mình Cần mở ngoặc để nói ngay ở đây rằng,
trước đó, nghĩa là trong những năm đương đầu
với "Chiến tranh đặc biệt”, quân dân các địa
phương miền Nam đã xây dựng, củng cố được
và ngày càng mở rộng hệ thống các làng xã chiến
đấu, thôn ấp chiến đấu Tại đó, lực lượng vũ
trang, lực lượng chính trị của ta không ngừng lớn mạnh, thực hành các hình thức đấu tranh, các phương thức tác chiến linh hoạt, biến hoá, hiệu
quả Thế cho nên, sau khi có chủ trương trên đây của Khu uỷ và Bộ Tư lệnh Khu 5, các cấp uỷ
đẳng đã chỉ đạo quân dân các địa phương có căn
cứ quân sự Mỹ bắt tay tổ chức các làng xã, thôn
ấp chiến đấu thành "vành đai" bao vây, áp sát, vây hãm những căn cứ quân sự đó Thế trận chiến
tranh nhân dân theo kiểu "Vành đai", thực ra, không phải là một tập hợp đơn giản các làng xã, thôn ấp chiến đấu sẵn có, mà là sự gắn bó chặt
chẽ trên các phương diện liên quan (như hệ thống
tổ chức lãnh đạo, chỉ huy; hệ thống công sự, trận
địa; phối hợp giữa các lực lượng, công tác đảm
bảo hậu cần, thông tin, liên lạc ) đủ để tạo nên
sức mạnh và tính bền vững của thế trận này Một cách tổng quát, có thể hình dung rằng, toàn bộ
làng xã, thôn ấp chiến đấu giờ đây được tổ chức lại để thành một hệ thống gắn bó, theo một chủ trương thống nhất, có ban chỉ huy chung, đặt
dưới sự lãnh đạo của Thường vụ Tỉnh uỷ, sự điều hành của ban chỉ huy quân sự tỉnh Nhiệm vụ chủ
yếu của ban chỉ huy chung - tức ban chỉ huy
"Vành đai", là tổ chức, điều hành hoạt động đấu
tranh quân sự, đấu tranh chính trị và công tác binh vận của toàn bộ lực lượng vũ trang, lực lượng chính trị trên mặt trận "Vành đai" Chiến đấu và công tác trên mặt trận này trước hết và
chủ yếu phải kể đến các tổ đội: săn cơ giới, bắn
máy bay, bắn tỉa, pháo cối mang vác, trinh sát
Những tổ đội trên được tổ chức gọn, trang bị vũ
khí "nhẹ" để có thể cơ động linh hoạt, thực hiện các cuộc tập kích, phục kích chớp nhoáng vào
Trang 5'Yanh dai diét My" - Rhân tố quan trọng góp phần 4T
sâu căn cứ Mỹ hoặc nhằm vào các toán lính Mỹ
và xe cơ giới của Mỹ lùng sục bên ngoài hàng
rào căn cứ Bên cạnh đó, lực lượng đấu tranh
chính trị, binh vận bao gôm đông đảo phụ nữ mà
nòng cốt là các nữ dân quân, du kích cũng được
tổ chức ở các "Vành đai" Họ làm nhiệm vụ đảm
bảo hậu cần cho lực lượng chiến đấu, cất dấu
thương bệnh binh, cắm chông, đặt bẫy, đào công
sự, hầm bí mật, chặn đầu các đoàn xe hoặc các
toán lính Mỹ khi chúng càn quét, cày ủi ruộng
vườn, nhà cửa, thuyết phục binh lính Mỹ, bình
lính quân đội Sài Gòn không bắn phá bừa bãi vào
xóm thôn, làng mạc của dân Cuối cùng, mặt
trận "Vành đai” được phân thành các tuyến hoặc
các khu vực tuỳ điều kiện địa hình cụ thể từng
nơi Thông thường, mỗi "Vành đai" được tổ chức
thành tuyến l - tuyến trực tiếp tiếp xúc với hàng
rào căn cứ Mỹ, tuyến trung gian - tạo thêm chiều
sâu cho thế trận, tuyến 2 - tuyến phía sau, và đây
thường là tuyến tiếp giáp với vùng làm chủ, vùng
giải phóng, vùng căn cứ của cách mạng miền
Nam Ở mỗi tuyến, mỗi khu vực đều có hệ thống
hầm hào, công sự, trận địa, hầm bí mật, hào giao
thong đảm bảo cho việc trụ bám dia ban, san
xuất, chiến đấu của các lực lượng hoạt động
công tác trên mặt trận "Vành đai” Đặc biệt,
trong điều kiện "Vành dai" thường xuyên bị địch
đánh phá, càn quét, để trụ vững, các lực lượng
vũ trang hoạt động tại đây đã nhận được sự che
chở, đùm bọc, giúp đỡ và tham gia tích cực của
mọi người dân ở các thôn ấp, làng xã Như thế,
"Vành dui" là bước phát triển mới, đồng thời là
một biểu hiện sinh động của chiến tranh nhân
dân Việt Nam; là thế trận của lòng dân, của sức
dân, của ý chí, nghị lực, sức sắng tạo của con
người Việt Nam thời đánh Mỹ
Ngay sau ngày xuất hiện các “Vành đai diệt
Mỹ" ở Chu Lai, Đà Nẵng, An Khê thuộc dịa bàn
Khu 5 hình thức tô chức thế trận này cũng như
cách thức xây dựng, điều hành hoạt động của các
lực lượng chiến đấu, công tác trên trận tuyến
"Vành đai" nhanh chóng được các địa phương miền Nam, nơi có căn cứ quân sự Mỹ, vận dụng
sáng tạo tuỳ theo điều kiện địa hình cụ thể và tình hình thực tế của mỗi nơi Dựa trên thế trận
lợi hại đó, với sự giúp đỡ của nhân dân địa
phương, các đơn vị vũ trang "Vành đai” đã mở
một số trận chiến đấu nhằm vào quân Mỹ và
giành thắng lợi ở Núi Thành, Vạn Tường, Đất
Cuốc, Bàu Bàng, Plâymec Đây là những chiến
công đầu của quân dân các địa phương miên
Nam trên các địa bàn trọng yếu khác nhau ở Khu
5 Tây Nguyên Dong Nam bo , ma y nghĩa của
nó, xét trong bối cảnh cuộc chiến lúc bấy giờ,
vượt quá khuôn khổ của một trận đánh, một
chiến dịch quân sự bình thường Nó giáng đòn phủ đầu vào quân Mỹ, hạ uy thế của lực lượng thuỷ quân lục chiến và một số sư đoàn, lữ đoàn
"khét tiếng" Mỹ như Lữ đoàn dù 173, Sư đoàn
bd binh | "Anh ca do", Su đoàn ky binh không vận số l khi các đơn vị này vừa đổ quân vào
miền Nam Nhưng quan trọng hơn, tự bản thân các hoạt động quân sự nói trên cũng như kết quả của nó đã cổ vũ mạnh mẽ tỉnh thần chiến đấu của nhân dân, của lực lượng vũ trang Việt Nam và báo hiệu khả năng quân dân Việt Nam có thể đương đầu, có thể đánh bại quân đội Mỹ về quân
sự ngay trên chiến trường miền Nam Quả nhiên,
từ nửa cuối của năm 1965, ở nhiều địa phương miền Nam đã dấy lên phong trào "ừn Mỹ mà đánh, tìm nguy mà diệt", Tiếp đó, trong lực lượng
vũ trang, xuất hiện nhiều gương điển hình "dịng
sĩ diệt Mỹ", "dũng sĩ diệt Xe cơ giới Mỹ" Rôi,
"Vanh dai" còn là địa bàn cho lực lượng vu trang
từ các địa phương khác tới hoạt động nhằm rèn luyện bản lĩnh chiến đấu, rút kinh nghiệm đặng chuẩn bị một cách tích cực, chủ động cho việc đón đánh quân Mỹ ngay trên chính địa phương mình Nhưng quan trọng hơn, những trận đầu đánh Mỹ trên mật trận "Vàn! dai" nhằm tìm hiểu
Trang 648 RNghién ciru Lich sty, số 5.2002
sự ứng phó của quân Mỹ cũng như khả năng thực
tế của quân dân Việt Nam là một trong số những
nhân tố quan trọng để Hội nghị lần thứ 12 Ban
Chấp hành Trung ương Đảng đi đến nhận định
rằng: Ngày nay, mặc dù đế quốc Mỹ đưa vào
miền Nam hàng chục vạn quân đội viễn chỉnh,
lực lượng so sánh giữa hai bên vẫn không thay
đổi lớn; tuy cuộc chiến sẽ ngày càng gay øo, ác
liệt hơn, nhưng quán dân Việt Nam đã có cơ sở
chắc chắn để giữ vững và phát huy tư tưởng chiến
lược tiến công, tiếp tục giành quyền chủ động
chiến trường, có điều kiện vò lực lượng để đánh
bại âm mưu trước mắt và lâu dài của đế quốc
Mỹ Vì thế, tại Hội nghị này, Trung ương Đảng
hạ quyết tâm động viên cao độ sức mạnh của cả
nước, kiên quyết kừn chân và đánh bại quân Mỹ
ngay trên chiến trường Nam Việt Nam
Theo thời gian, cùng với sự gia tang lực
lượng quân sự Mỹ và chư hầu là việc xuất hiện
ngày càng nhiều căn cứ quân sự Mỹ trên chiến
trường miền Nam Một cách tổng quát, có thể
thấy rằng, những căn cứ quân sự đó chủ yếu được
bố trí trên các địa bàn trọng yếu, các đô thị, các
khu vực khống chế trục lộ giao thông huyết
mạch, đặc biệt tập trung ở miền Đông Nam bộ,
Tây Nguyên, Khu 5, Trị Thiên Và như thực tế
lịch sử đã chứng tỏ, chỉ một thời gian sau đó,
xung quanh các căn cứ quân sự Mỹ, thế trận
chiến tranh nhân dân được tổ chức lại - mức cao
là các "Vành đai diệt Mỹ", mức thấp là sự xuất
hiện các làng xã chiến đấu mới bên cạnh những
làng xã chiến đấu đã có từ trước đó Ngoài ra,
bao quanh, áp-sát các căn cứ quân sự, các vùng
ven đô thị - thậm chí lồng xen giữa vùng địch
kiểm soát, là những vùng lõm - bao gồm lõm
chiến đấu, lõm chính trị Dựa vào thế trận đó của
chiến tranh nhân dân, lực lượng vũ trang tại các
"Vành đai", tại các làng xã chiến đấu, tại các căn
cứ lõm, bàng mọi vũ khí, với nhiều hình thức
sáng tạo, linh hoạt đã tổ chức các trận đánh sâu,
đánh hiểm, đồng thời thường xuyên duy trì các
hoạt động quấy rối, tiêu hao, tạo nên áp lực uy
hiếp ngày càng mạnh toàn bộ hệ thống căn cứ
Theo cuốn T? điển chiến tranh Việt Nam của tác giả James S.Olson, có tới 90% số thương vong của lính thuỷ đánh bộ Mỹ ở căn cứ Đà Nẵng là
do mìn chông, súng bắn tỉa của đối phương(2)
Trong những năm 1966 - 1967, hoạt động quân sự của du kích, bộ đội địa phương phía Việt Nam tại các vành đai tiếp tục gia tăng, gây cho
địch những tổn thất nặng nề về sinh lực và phương tiện chiến tranh Chỉ 10 tháng đầu của năm 1967, tại các sân bay Đà Nẵng, Chu Lai, An
Khê, Plâyku, Nha Trang, pháo binh và đặc công Việt Nam đã phá huỷ, phá hỏng 476 máy bay các
loại của Mỹ - chiếm 84% tổng số máy bay Mỹ
do quân dân Khu 5 diệt và bằng 24,3% tổng số
máy bay các loại của Mỹ trên địa bàn Khu 5(3) Riêng căn cứ Đà Nẵng, số máy bay Mỹ bị thiệt hại trị giá 75 triệu đô la(4) Ngoài ra, như một
số tác giả Mỹ sau này nhận xét, ở miền Nam, Cộng sản vô hiệu hoá một phần không lực Mỹ bằng đặc công, bằng việc sử dụng đường hầm vào ban đêm và bằng cách buộc kẻ thù dùng nhiều máy bay để bảo vệ căn cứ Còn như, việc
quân Mỹ thường xuyên sử dụng pháo binh đội đạn ra các khu vực xung quanh thì, "các lực lượng cách mạng đối phó với trọng pháo bằng cách đánh vào các căn cứ cố định hoặc dã chiến"(Š) của Mỹ Bộ máy thống kê của Lầu Năm Góc nhận xét, vào năm 1969, có nhiều cuộc tiến công của đặc công đối phương vào các căn
cứ Mỹ, "mỗi cuộc gây ít nhất một triệu đô la thiệt
hại "(6) Như vậy, “Vành đai diệt Mỹ”, trong thực
tế, luôn là mặt trận nóng bỏng, nơi đó, bằng cuộc
chiến đấu bền bỉ, kiên cường, quân dân các địa
phương xung quanh các căn cứ quản sự Mỹ đã
tiêu hao, tiêu diệt một bộ phận đáng kể sinh lực
và phương tiện chiến tranh của Mỹ tại các căn
Trang 7"Vành đai diệt fTÿ' - thân tố quan trọng góp phần 49
cứ hậu cần, căn cứ xuất phát hành quân của
Chúng trên chiến trường miền Nam
Thế nhưng, quan trọng hơn của tình hình
này lại chính là ở chỗ: Trước áp lực ngày càng
tăng của "Vành đai", phía Mỹ đã buộc phải đầu
tư nhiều công sức, lực lượng, tiền của và thời
gian vào việc đảm bảo an toàn cho các căn cứ
quân sự trải khắp miền Nam bằng việc tập trung
một bộ phận lớn binh lực, vũ khí và phương tiện
chiến tranh vào nhiệm vụ phòng giữ căn cứ Như
nhà sử học Mỹ G.Côn-cô nhận xét, vào đầu năm
I966, "khoảng một nửa lực lượng trên bộ của Mỹ
là để bảo vệ các khu căn cứ và đến cuối năm đó
thì tỷ lệ trên là 40% - khi quân số Mỹ tại miền
Nam lên tới 485.000 quân"(7)
Cụ thể hơn, Sh.Stantơn - tác giả cuốn Si
thăng trâm của đạo quản đánh bộ Hoa Kỳ ở Việt
Nam năm 1965-1973 cho biết, trong năm này -
1966, "toàn bộ nỗ lực của các đơn vị lính thuỷ
đánh bộ Mỹ chủ yếu đồn vào việc phòng thủ ba
căn cứ Chu Lai, Phú Bài - ngoại ô Huế, Đà Nẵng
thuộc vùng một chiến thuật(8) Nhiều tác giả Mỹ
sau này nhận xét, việc Bộ Chỉ huy quân sự Mỹ
(MACV) buộc phải tập trung một bộ phận lực
lượng chiến đấu làm nhiệm vụ phòng giữ căn cứ
là một điều rất mỉa mai Điều rất mỉa mai này là
ở chỗ: trong khi chiến lược quân sự Mỹ tại Nam
Việt Nam là "tìm và diệt” chủ lực đối phương thì
với cách thức tiến hành chiến tranh nặng vê sử
dụng hoả lực của quân Mỹ, Mỹ lại buộc phải -
ngay từ đầu, tự cố định ở tư thế tĩnh tại Rồi đó,
cùng với sự xuất hiện các "vành đai” và trước sức
tiến công của chiến tranh nhân dân Việt Nam, tư
thế này của quân Mỹ chẳng những không khắc
phục được mà ngược lại, "Mỹ luôn phải tiến hành
cuộc chiến tranh Việt Nam trên thế phòng thủ
chiến lược"(9) Ta hiểu vì sao, suốt những năm
theo đuổi cuộc "Chiến tranh cục bộ", MACV
luôn hối thúc giới lãnh đạo Oasinhtơn tăng quân
vào miền Nam Hắn rằng, góp phần tạo nên thé
lưỡng nan này của quân Mỹ có vai trò và vị trí quan trọng của các "Vành đai" Nhìn lại những năm tháng ấy người ta thấy được rằng: "Số quân
Mỹ và Việt Nam cộng hoà lại chiếm ưu thế so
với lực lượng cách mạng kể từ sau năm 1965 và
đến năm 1967 thì tỷ lệ đó là 4,7 trên l Trong
cùng năm, vì cách mang ghim My va dong minh
Mỹ trong những vị trí tính tại, cho nên cách mạng vượt họ về số quân chiến đấu giành cho
các cuộc hành quân tiến công(10) Tat thay diéu
đó cũng đủ nói lên rằng, cuộc chiến đấu của lực
lượng "Vành đai” đã kừn giữ, giam chân một bộ phận quan trọng lực lượng cơ động quân Mỹ, góp
phần cùng quân dân toàn miền buộc đối phương phải phân tán, dàn mỏng lực lượng, bộc lộ sơ hở,
tạo điều kiện cho chủ lực Quân giải phóng tập trung tu thế bình, hoá lực mở các cuộc tiến công trên các hướng chiến trường và giành thẳng lợi trong hai mùa khô I965- I966 và 1966-1967 Ngay khi cuộc chiến tranh cục bộ đang diễn
ra ác liệt trên chiến trường Việt Nam, bên kia bờ Thái Bình Dương, những người viết Tài liệu mật
Lâu Năm Góc đã nhận xét khá xác đáng rằng: "ý
nghĩa cơ bản nêu rõ trong chiến lược "rừn và điệt” là muốn đưa cuộc chiến tranh đếp tận xứ
sở của đối phương, làm cho đối phươnờ không
thể tự do đi lại ở bất cứ nơi nào trên mặt đất và
giáng cho đối phương những đòn thật nặng nề"
(11) Thế nhưng, thực tế lịch sử cho thấy, trải qua
hai mùa phản công chiến lược, bằng việc tung toàn bộ lực lượng quân sự gồm quân Mỹ và quân
đội Sài Gòn hiện có trong tay song Bộ Chỉ huy
quân sự Mỹ chẳng những đã không sao thực hiện được mục tiêu chiến lược trên đây mà ngược lại,
còn bị tổn thất nặng nề về sinh lực và phương
tiện chiến tranh, quân Mỹ bị vây hãm trong thế trận chiến tranh nhân dân Việt Nam Đó là thế trận xen cài giữa các vùng của hai bên kiểm soát, bao gôm vùng căn cứ, vùng giải phóng liên hoàn, vùng làm chủ, hệ thống các làng xã chiến đấu
Trang 850 ghiên cứu Lịch sử số 5.2002
được tổ chức thành "Vành đai diệt Mỹ" bao vây,
áp sát và thường xuyên uy hiếp các căn cứ quân
sự Mỹ cũng như các trục lộ giao thông huyết
mạch trên khắp chiến trường Trên thế trận đó,
quân dân Việt Nam thực hành chiến lược tiến
công rộng khắp, liên tục, ngày càng mạnh mẽ cả
về quân sự và chính trị; bằng nhiều hình thức và
với mọi thứ vũ khí sẵn có trong tay, kể cả việc
tiến công sâu và hiểm vào các căn cứ xuất phát
hành quân, các căn cứ hậu cần, kỹ thuật của quân
Mỹ trên khắp chiến trường Đấy rõ ràng đã là
một trong số những nhân tố quan trọng để Bộ
Thống soái Việt Nam hạ quyết tâm mở cuộc
Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân Trên
thực tế, các “Vành đai diệt Mỹ” chẳng những góp
phần ghìm chân một bộ phận quan trong sinh luc
Mỹ, tạo điều kiện cho quá trình chuẩn bị Tết
Madu Than diễn ra tuyệt đối bí mật cho dù hàng
bao sư đoàn, trung đoàn, tiểu đoàn chủ lực Quân
giải phóng rời căn cứ, qua bao làng mạc, Xóm
thôn để áp sát các vùng ven dô thị, trên toàn
miền mà đấy còn là địa bàn tập kết lực lượng
quân sự, chính trị, là bàn đạp xuất phát tiến công
của quân dân miền Nam trong dịp Tết Mậu Thân
- cuộc tiến công xuất thần mà hiệu quả chiến lược
của nó, xét trên nhiều chiều cạnh, đã giáng đòn
CHÚ THÍCH
(1) G Côn-cô: Giải phẫu một cuộc chiến tranh, tập
1, Nxb Quân đội nhân dân, Hà Nội-I991, tr 199,
(2) James S.Olson: Dictionnary of Vietnam War
Green Wood Press Westport, 1988, P.276, 109
(3) Quan khu 5: Thdng loi va bai hoc trong kháng
chiến chống Mỹ, cứu nước tập 1, Nxb Quân đội
nhân dân, Hà Nội- I981, tr.94
(4) James S.Olson: Dictionnary of Vietnam War
Sđd tr.276, 109
(5), (6) G.Côn-cỏ: Giới phẩu một cuộc chiến tranh,
tap 1, Sdd, tr.203,204
quyết định vào ý chí xâm lược của đế quốc Mỹ,
buộc Mỹ, dù còn rất ngoan cố và hiếu chiến, vẫn
phải đơn phương xuống thang, rút dần quân Mỹ
ra khỏi cuộc chiến Việt Nam, trút gánh nặng chiến tranh xuống vai chính quyên và quân đội Sài Gòn - một đội quân vốn đã bại trận trong những năm "Chiến tranh đặc biệt" 1961-1965 và ngày càng phụ thuộc nặng nề vào sự có mặt của quân đội viễn chính Mỹ cũng như các đồng minh
của Mỹ Cho dù sau đó, chiến tranh vẫn còn tiếp diễn ác liệt thêm 5 năm nữa và phải 7 năm sau mới kết thúc với thắng lợi thuộc về quân Việt
Nam nhưng rõ ràng, vê mặt chiến lược, Mỹ đã
thua trận kể từ mùa Xuân 1968 Trong chiến
công chung của cả dân tộc có sự đóng góp của quân dân trên mặt tran "Vanh dai" - một mặt trận
mà ở đó, suốt bao năm ròng chiến tranh, sức manh của lòng yêu quê hương, đất nước, chí căm
thù giặc sâu sắc được quân và dân các địa phương
"Vành đai", dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp uỷ Đảng, phát huy cao độ, bảo đảm cho
"Vành đai" chẳng những ngang nhiên tồn tại sát với toàn bộ hệ thống căn cứ quân sự Mỹ mà còn
trụ vững và phát huy ngày càng đầy đủ vai trò, tác dụng của nó trước mọi sự đánh phá dữ dội của kẻ thù
(7), (9) G.Côn-cô: Giải phẫu mội cuộc chiến tranh, tap 1, Sdd, tr.190,191
(8) Sh Stanton: Suv thăng trâm của đạo quán đánh bộ Hoa Kỳ ở Việt Nam năm 1965-1973 Tài liệu dịch, lưu trữ tại Viện Lịch sử quân sự Việt Nam (10) G.Côn-cô: Giải phẩu một cuộc chiến tranh, tập
|, Sdd, tr.193
(11) Tài liệu mật của Bộ Quốc phòng Mỹ về cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam, tập 2, VNTTX dich va phat hanh, 11.1971, tr.137.