Cách mạng tháng Tám 1945 trong dư luận chính trị ở Pháp

Một bộ phận kháng chiến thành lập chính phủ lưu vong chạy sang Anh, rồi đặt bằần doanh ở .Bắc Phi do Do Gon cam đầu, muốn giải phóng nước Pháp khổi phát xiL Đức, thiết lập chính quyền do

€ÁCH MẠNG THANG TAM 1985

Ù năm 1941, khi Chiến tranh thế giới

thứ hai mở rộng, đường Biền và

đường không liên lạc trực tiếp

giữa Pháp và Đông Dương bị gián đoạn,

Mọi quan hệ giữa chính quyền Pêtanh

với chính quyền thuộc địa ở Đông Dương

đều qua sóng điện Sứ quán Pháp ở

- Trung Quốc đặt ở Trùng Khánh, nhưng

do Nhật mể rộng chiến tranh xâm lược

Hoa Nam và chiếm Đông Dương nên

liên lạc giữa Toàn quyền Đông Dương

với Đại sứ Pháp ở Trung Quốc cũng

phải qua điện đài Có thề nói rằng từ

nửa suối năm 1941 trở đi, thuộc địa

Đông Dương bị chiến tranh bao vây, cô

lập khỏi nước Pháp |

Ngày 14-6.1940, phát xit Đức tiến quân

vàe Pari, rồi mở rộng chiếm đéng cả

nước Pháp Những lực lượng kháng

chiến chống phát xit Đức do Đảng Cộng

sản Pháp làm bạt nhân phải lo trước:

hết cho vận mệnh dân tộc Pháp được

giải phóng Một bộ phận kháng chiến

thành lập chính phủ lưu vong chạy sang

Anh, rồi đặt bằần doanh ở Bắc Phi do

Do Gon cam đầu, muốn giải phóng nước

Pháp khổi phát xiL Đức, thiết lập chính

quyền do bọn quân phiệt và tài phiệt

cảm đầu, đồng thời duy trì các thuộc

địa, củng cố địa bàn thống trị thực dân,

tiếp tục vơ vét của cải đề phục vụ cho

sự khôi phục và phát triền nước Pháp

đế quốc chủ nghĩa sau chiến tranh

Ngày 6-12-1913, tại Đradavin, thủ đô

-Cônggô, Bờ Gôn ra tuyên bố Mở đầu,

Đờ Gôn nói: « Nhật Bản tiến hành chiến

tranh và xâm lược đề đặt quyền thống

NGUYÊN THÀNH

trị lên các vùng đất tự do ở Viễn Đông -

và Thái Bình Dương; và từ năm 1940 đã -

cướp Dong Duong» Sau dé, Ong ta nói

rằng nước Pháp sẽ theo đuồi cuộc đấu

tranh cho đến khi bọn xâm lược bỉ thất -

bại và giải phóng hoàn toàn tất cả các lãnh thồ của Liên bang Đông Dương

Cuối cùng, ông ta tuyên bố : « Nước Pháp -

sẽ theo đuôi việc hỏa hợp tự do và thân

tình với các dân tộc Đông Dương, sứ mệnh mà nước Pháp có nhiệm vụ gánh: vậc ở vùng Thái Bình: Dương » Nói khắc

đi là Đờ Gôn ngoan cỗ theo đuôi chính

sách đế quốc đối với Đông Dương ngay khi nước Pháp đang bị phát xít Đức thống trị, Quan điềm chính trị phản động đỏ, củng:

cố tư tưởng thực dân trong một bộ phận

những người kháng chiến Pháp Thắng 8-1944, nước Pháp giải phóng Bọn quân

phiệt và tài phiệt bèn chia nhau quyền:

lực Trong nhân đân thì những vấn đề khó _ khăn trong đời sống hằng ngày đẻ nặng lên dư luận, phủ.kín phần lớn các trang báo, nên những vấn đề chính trị ở ngoài

biên giới ít được quan tâm, nhất là ở

Viễn Đông xa xôi càng bị hờ hững

Ngày 9-3-1945, phát xit Nhat lật đồ

thực dân Pháp ở Đông Duong Nhiều người Pháp bị Nhật bắt giam, kề cả Toàn quyền Đờcu Một số binh:si Phap

chạy trốn qua biên giới Việt Nam sang Trung Quốc Từ đây, sự liên lạc giữa

_ Đông Dương với nước Pháp bị hoàn

toàn cắt đứt, kề cả công vụ và cá nhân,

bằng điện đài Ở: Việt Nam, một cao

trào cách mạng chống phát xit Nhật dâng ©

lên trong cả nước Khu giải phóng hình

thành và mở rộng trên địa bàn rộng lớn

Cách mạng `

của 6 tỉnh Việt Bắc; những cuộc khởi

nghĩa giảnh chính quyền điễn ra từ rừng

núi đến trung du và đồng bằng với khi '

thế mãnh liệt tiến tới Tồng khởi nghĩa

trong cả nước Những tin tức về Đông

Dương phát đi thế giới là độc quyền của

Nhật, nên chúng đã xuyên tạc.tình hình

thực tế Các hãng thông tấn ở các nước

đều lấy tin của Nhật đề biên tập lại và

bình luận Ở Pháp, họ phải qua các hãng

thông tấn của Nhật, Mỹ và Trung Quốc

đề biết tin tức các nước, kề cả Đông

Dương, vì Ở day không còn phóng

viên báo chí của Pháp Ngày 15-3-1945,

báo Le ÄMonde, cơ quan phát ngôn của „

tập đoàn tư bản phản động Pháp viết:

« Đế chế An Nam đã tuyên bố xóa bổ

Hiệp ước Pháp — Nam, và từ sự kiện này,

họ tuyên bố nền độc lập ( ), họ tuyên

bố một chính phủ bản xứ do người Nhật

lập nên» Ngày 24-3-1945, Chính phủ

Pháp ra tuyên bố về những vấn đề có

liên quan đến Đông Dương, đưa ra khái

niệm «Liên hiệp Pháp»: «Liên bang

Đông Dương sẽ hình thánh cùng với

nước Pháp và các bộ phận khác của cộng

_ đồng, một «Liên hiệp Pháp » mà những

lợi Ioh đối ngoại de nước Pháp đâm

nhiém », Day là thứ chủ nghĩa đế quốc

Pháp trá hình đề lừa dõi dư luận tiến

bộ ở Pháp và ehống lại phong trào đòi

giải phóng các thuộc địa trong điều kiện

sau Chiến tranh thế giới thứ 2 Đẳng

_ Cộng sản Pháp thì không hiều tình hình

chính trị thực tế ở Đông Dương lúc này

ra sao; mặt khác lại sai lầm ủng hộ

việc hình thành cái gọi là «Liên hiệp

Pháp»; do đó làm cho ở Pháp không có

những cuộc vận động chỉnh trị ủng hộ

cao trào đấu tranh giải phóng dân tộc

ở Đông Dương

: Ngày 12-8-1945, Ủy ban chỉ huy lâm

thời khư Giải phóng ra mệnh lệnh khởi

nghĩa, thì 13-8, Đờ Gôn gặp Dacgidnglio

thông: báo cho biết ông ta được Chính

phủ cử làm Cao ủy ở Dông Dương, Ngày -

„ lồ-8, Đại hội quốc dân họp ở Tân Trào,

cửra Ủy ban giải phóng dân téc]Viét Nam,

tức là Chính phủ lâm thời de Chủ tịch Hồ-

71 Chí Minh đứng đầu Ta không có điều kiện đề thông tin những sự kiện chính

trị quan trọng trên đây ra nước ngoài

và cũng không có phương tiện đề nhận tin từ Pháp Cũng ngày 16-8, Dacgiiinglio

chỉnh thức nhận shức và một 'số tên thực đân được quyết định nhảy dù xuống hai miền Nam— Bắc đề chuẩn bị

lập lại chính quyền của Pháp ở Đông

Dương (y1 thời tiết xấu, ngày!22-8, chủng

mới nhảy dù được) Ngày 19-8, nhân dân

Hà Nội đã khởi nghĩa giành chính quyền, _ eä thành phố rợp cờ đồ sao vàng cùng với phần lớn các tỉnh trong cả nước ;

ở Pháp vẫn không hay biết gì Ngày 21-8,

Đờ Gôn lên đường đi Oasinhtơn gặp

Tông thống Mỹ Tơruyman đề tìm hiều thái độ của Mỹ về Đông Dương và yêu

cầu Mỹ ủng hộ Pháp lập lại quyền thống

trị thực dân, không được Mỹ mặn mà

lắm Thiếu t4 Xanhtơny phụ trách đội

tình báờ số 5 của Pháp ở Côn Minh, thủ -

phủ tỉnh Vân Nam, tìm cách liên lạc

với Thiếu tá Mỹ Patti đề lấy tin về Đông Dương và bàn kế hoạch đi Hà Nội _Ngày 22-8, Xanhtơny cùng với mấy sïÏ quan và nhân viên điện đài đi theo Patti vào

Hà Nội bằng may bay Khong cé lién lac © trước, đỗ xuống sân bay Gia Lâm, họ hết sức ngạc nhiên thấy rừng eờ: đỏ sao vàng từ nông thôn đến thành thị đã phap |

phới bay, không biều việc gì đã xảy ra Xanhtơnv và những người tử máy bay xuống bị Nhật áp giải đưa về Hà Nội,

giam lỏng ở Phủ Toàn quyền mấy ngày

Đến 29-8, Xanhtơny mới được đồng chí

Võ Nguyên Giáp, đại điện Chinh phủ ta tiếp và nghe những lời cảnh cáo đanh thép của người đại biều cho một chính

phả ra đời tử cuộc cách mạng giải phóng

dân tộc thắng lợi đối với những mưu

đồ mới của chủ nghĩa thực dân Pháp

Xanhtơay thất vọng, _ điện báo cho

_ Ngày 2-9 nửa triệu người tập hợp ở

Quảng trưởng Ba Đình nhiệt liệt chào

mừng ngày Độc lập của đất nước và nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ Lâm thời đọc Tuyên ngôn

Độc lập Vi nhược điềm về kỹ thuật nên

bản Tuyên ngôn Độc lập và những lời

thề danh dự vang dội núi sông ở đây

không phát đi được trên làn sóng điện

Đồng bào ta ở các tỉnh, thành phố xa

Hà Nội và nướo ngoài không theo dõi

được sự kiện lịch sử quan trọng này Ở

Pháp, báo chí tư sản tung hỏa mù là

«những người cồ động cho đấu tranh giành

độc lập bổ Đông Dương chỉ là những người

ăn lương của Nhật và được Nhật vũ

trang » (Le Monde, 8-9-1945), Bao L’Hu-

mantié của Đảng Cộng sản Pháp và các

tờ báo tiến bộ khác cũng đưa tin về

Đông Dương theo các báo chí tr sẵn

Pháp, Mỹ, và không biết Hồ Chí Minh

là ai, chỉ phỏng đoán mơ hồ, thậm chí

còn phiên âm sai và không thống nhất

về ba chữ Hồ Chí Minh Ngay tờ Temps

“nouveaux xudt ban 6 Matxcova ngày _Í-

8-45 dang bài của A Gube dưới nhan

_đề : «Những gì đã điễn ra ở Nam Dương

và Đông Dương? viết: « Chính phủ nước

Cộng hòa Đông Dương tuyên bố ngày -

28-8-45 », không nói gì đến Chủ tịch Hồ

Chí Minh Ngày 15-9, ’Humanilé viết :

_ @Một Chính phủ Cộng hòa lâm thời đã

được thành lập ở Việt Nam Theo tỉn của

“hang AFP thi thành phần chính phủ gồm

_ có những Bộ trưởng là những người theo

chủ nghĩa quốc gia và một vài người

cộng sản, Nhiều nguồn tỉn khác cho biết

chính phủ này xác định nhiệm vụ bảo

đảm nền độc lập hoàn toàn cho nước

Việt Nam » Ngày 20-9, Bộ Chính trị Đẳng

Cộng sẵn Pháp ra tuyên ngôn nói về việc

thành lập nước Cộng hòa ở Hà Nội « bởi

Chính phủ, Làm thời Việt Minh » với sự

ủng hộ «của nhân dân và các lực lượng

Việt Nam» Ngày 22-9, "HumanH¿ẻ viết

-_ bài đồng tình với quan điềm của Lôrăng-

tỉ, một quan chức cao cấp của Bộ Thuộc

"địa Pháp :« Tự trị của Việt Nam là một sự

-kiện đã được chấp nhận » Có một chuyện

lý thú là ba tuần sau khi Chủ tịch Hồ:

- Ghí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, Đờ '

Gôn hỗi Đô đốc Đácgiắngliơ về thực

chất Việt Minh là gì? Có thê nói rằng

trong chính giới Pháp, kề cả phái tả và

Nghiên cứu lịch sử số ¿=1990

phái hữu chưa hiều gì mấy về tình hình nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Ngày 13-9, quân đội Anh đồ bộ lên Sài Gòn

với danh nghĩa quân Đồng mình vào

giải giáp quân đội Nhật theo Hiệp nghị Pôtxđam, Nhưng Anh dã thỏa thuận với

thực dân Pháp về những âm mưu đen tối

đổi với Việt Nam : thả những người

Pháp bị Nhật bất giam; vũ trang cho

họ đề khiêu khích, bắn vào người Việt Nam di biều tình, chiếm lại các công sở

ở Sài Gòn ; mở đầu cho cuộc chiến tranh xâm lược lại nước ta vào ngày 23-9,

mười ngày sau khi quân Anh bắt đầu có mặt Người VN ở Pháp theo döi tỉnh hình trong nước rất căm phần về những hành động dã man của Pháp được

sự viện trợ của quân Anh va ca quân

Nhật còn vũ khí trong tay Họ hợp nhau

lại đề trao đồi nhận định, liền bị cảnh sát theo đõi, bắt giam một số Đảng Cộng

sản Pháp chỉ lên tiếng yêu cầu trả lại tự

do cho những người Đông Dương bị bắt qua bảo chí một cách bình thắn, chứ không coi day là một vấn đề chính trị

nóng bổng Trong khi đó Ăngđơrê Viô;

litx, một nhà báo tiến bộ Pháp có cảm

tình sâu sắc với cách mạng Việt Nam kê

từ chuyến đi đầu tiên sang nước ta cuỗi năm 1931 và đấu tranh không mệt mỏi

cho thắng lợi của cách mạng Việt Nain cho đến ngày bà qua đời, đã có nhãn quan chính trị nhạy cảm, sâu sắc về Việt Minh, mặc dầu thông tin không đầy

đủ Bà là người Pháp đầu tiên lên tiếng đòi

Pháp phải thương lượng với người Đông

Dương; Việt Minh là bạn chiến đấu của

những người Pháp chống phát xit; bài đăng trên báo Ce soir, 30-10-1945 Ngày

30-10-1945, Việt kiều ở Pháp tô chức cuộc

mít tỉnh lớn, gửi kháng nghị đến Chính

phủ Anh yêu cầu Anh rút quân ở Nam Bộ, tuy vậy, kiều bào ta vẫn chưa có thông tin đầy đủ, chính xác, hệ thống về tình hình nước nhà kẻ từ Cách mạng Tháng Tám

tro di Ngay 5-11, Chủ tịch Hồ Chỉ Minh

có thư gửi kiều bào Việt Nam ở Pháp

hoan nghênh và trình bày vắn tất tình hình đất nước, kêu gọi «Đồng bào hãy

t

€ách mạng

tỏ ra xứng đáng với những anh em

đang chiến đầu ở Nam Bộ đề bảo vệ

cho ñền độc lập của nước nhà» “

Chiến tranh ở miền Nam do thực dân -

Pháp gây ra ngày càng mở rộng và ác

liệt, cuốn hút sự chú ý của dư luận chính

trị Pháp ngày càng nhiều hơn Nhưng họ

tập trung chú ý vào những trận chiến

đấu trước mắt hơn là tìm hiều về Cách

mạng Tháng Tám 1945 và bản Tuyên

ngôn Độc lập đọc ngày: 2-9 tuyên bố

nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời

Cuối tháng 4-1946, đoàn đại biều Quốc

hội nước Việt Nam Dân Chủ cộng hòa

do dồng chí Phạm Văn Đồng dẫn đầu,

sang thấm hữu nghị nước Pháp, tiếp xúc

với Việt kiều, các nhân sĩ, trí thức Pháp

và Bộ Chính trị Đẳng Cộng sản Pháp thì

những vấn đề về diễn biễn của tình hinh

chính trị ở Việt Nam từ khi Nhật vào

Đông Dương ; cao trào đánh Pháp, đuồi

Nhật ; Mặt trận Việt Minh ; Cách mạng

Tháng Tám và lễ Độc lập 2-9-1945; Chủ

tịch Hồ Chí Minh; Pháp âm mưu trở lại

xâm lược nước ta một lần nữa mới

dần dần được nhận thức rõ và đúng,

\.bóc trần những luận điệu giả đối, xuyên

73

tạc của chính giới phản động và báo chí '

tư sản đã lũng đoạn dư luận chính trị

Cách mạng Xã hội chủ nghĩa Tháng

Mười vĩ đại "giành được thắng lợi ở một

nước đế quốc chủ nghĩa lớn ngay tại

châu Âu, làm rung chuyền thế giới, chặt

đứt một mắt xích quan trọng của hệ

thống để quốc chủ nghĩa thế giới: thế

ma 8 thang sau, hgày 5-7-1918, Lénin phải nói tại Đại hội lần V toàn Nga các

xô viết đại biều công nhân, nông đân, binh sĩ và Hồng quân: «Ở nước ngoài: người ta biết rất ít, it đến kinh khủng,

ít đến nực cười về cuộc cách mạng của ching ta» (') Cho nén Cách mạng Tháng Tam 1945 của Việt Natnn—-một nước thuộc địa nhổ ở góc trời Viễn Đông không có tên trên bản đồ thế giới — phải 7 thá nợ sau mới được dư luận chính trị ở Pháp biết đến một cách đúng đắn cũng là chuyện

"bình thường Đương nhiên là tình hình

quốc tế, tình hỉnh nước Pháp và các phương tiện thông tin của những năm :

1945 —1946 khác với thời kỳ 1917— 1916,

{ Lênin, Toàn tập, tập 36, Nxb Tiến Bộ

“Mu, 1977, tr 636

NGHIÊN CỨU

điếp theo frang 14)

thức được nhiều người sử t dung tiếp

theo

Ky niệm 45 năm cuộc Cách mạng tháng

Tám chính là sự nhắc nhở đối với những

- người làm công tác nghiên cứu lịch sử

cái ngưỡng của thời gian mà chúng ta

sắp đạt đến, đó là thời điềm mà việc

nhận thức quá khứ của cuộc Cách

mạng này chỉ còn là «công việc ughề

nghiện» của những nhà sử học, và lúc đó không còn có sự tham gia của « các chiến

sĩ của phong trào giải phóng nước ta»,

những nhân chứng của lịch sử Từ nay

cho đến lúc đó,những người viết sử cần có

ÿ thức đầy đủ hơn nữa trong việc khai :

thắc một tiềm năng quý báu cho việc

nhận thức lại cuộc Cách mạng tháng Tám 1945: đó là thế hệ của những con người

đã làm ra lịch sử Đó cũng.là co sé dé

_ cho sử học làm tròn cái sứ mệnh làm

cho lịch sử sống mãi