NGUYÊN LÍ VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN Theo quan điểm siêu hình, các sự vật, hiện tượng chỉ đứng bên cạnh nhau, chúng tồn tại một cách độc lập và hoàn toàn tách rời nhau, giữa chúng không nảy
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
****************
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
ĐỀ TÀI: Quan điểm toàn diện và sự vận
dụng trong cuộc sống của bản thân.
Mã sinh viên : 11203536
Hà Nội – 2020
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
****************
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
ĐỀ TÀI: Quan điểm toàn diện và sự vận
dụng trong cuộc sống của bản thân.
Hà Nội – 2020
Trang 3MỤC LỤC
2 Quan điểm toàn diện trong triết học Mác – Lênin 8
II Vận dụng quan điểm toàn diện trong cuộc sống của bản thân 9
1.1 Ưu điểm trong việc vận dụng quan điểm toàn diện vào cuộc sống của bản thân 10 1.2 Hạn chế trong việc vận dụng quan điểm toàn diện vào cuộc sống của bản thân 11
Trang 5A GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
Tính cấp thiết của vấn đề
Trong những năm gần đây, quá trình toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế thế giới đang diễn ra với một tốc độ chóng mặt Bên cạnh những thành tựu về mặt kinh tế, chính trị, văn hóa,… thì
sự thay đổi đó cũng tiềm ẩn không ít hạn chế, đặc biệt là những tác động tới tư tưởng và lối sống của nhiều người
Đặc biệt ở đây, lối sống của sinh viên là một vấn đề rất được quan tâm Sinh viên là một bộ phận đông đảo có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của đất nước Họ là lớp người đang được đào tạo toàn diện và đầy đủ nhất, bao gồm các chuyên ngành học trên khắp các lĩnh vực
tự nhiên, xã hội, khoa học… Chính vì vậy, sinh viên mang trong mình sức mạnh của tuổi trẻ, nắm trong tay tri thức của thời đại và họ sẽ là những người làm nên vận mệnh của đất nước trong một tương lai không xa Hơn ai hết, họ là những người cần có nhận thức đúng đắn trong cách đánh giá, nhìn nhận sự vật, hiện tượng xảy ra trong cuộc sống hàng ngày Tuy nhiên vì phải chịu sự tác động của nhiều yếu tố như chuyên ngành theo học, sự phân bố khác nhau của các trường đại học, nơi sống và học tập…, lối sống của sinh viên Việt Nam hiện nay rất khó quản lí Đặc biệt trong giai đoạn này, trước những sự tác động của cơ chế thị trường và sự du nhập các nền văn hóa trên thế giới vào Việt Nam, một bộ phận sinh viên đã có lối sống chưa lành mạnh, bị lôi kéo và dụ dỗ tham gia những hoạt động ảnh hưởng tới sự phát triển bản thân Song điều đáng lo ngại hơn là tình trạng này đang ngày càng diễn ra mạnh mẽ, những biểu hiện xa rời thực tế, xa rời chủ nghĩa Mác – Lênin đã gây nên vấn đề nhức nhối trong cộng đồng
Dẫu biết mỗi người sẽ có một cách thích ứng riêng, theo chủ quan cá nhân nhưng trước những yêu cầu khách quan của sự phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, chúng ta cần hành động để hỗ trợ sinh viên trong hoạt động nhận thức và phát triển nhân cách Với mong
muốn có thể góp sức vào nhiệm vụ đó, em đã thực hiện nghiên cứu đề tài: “Quan điểm toàn
diện và sự vận dụng trong cuộc sống bản thân”.
Trang 6B NỘI DUNG
I CƠ SỞ KHOA HỌC
Trước hết, chúng ta có thể thấy rằng quan điểm toàn diện trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn là nguyên tắc được rút ra từ nguyên lí về mối liên hệ phổ biến trong phép biện chứng duy vật Việc mỗi người cần nhận thức một cách đúng đắn cũng như nắm được cách vận dụng nó vào trong cuộc sống của chính mình là điều rất cần thiết Nhưng trong quá trình tiếp nhận và vận dụng quan điểm toàn diện, sẽ khó tránh khỏi những sai lầm, bởi vậy mỗi người phải nắm vững cơ sở lí luận của nó mà quan trọng nhất chính là nguyên lí về mối liên
hệ phổ biến trong phép biện chứng duy vật của triết học Mác - Lênin
1 NGUYÊN LÍ VỀ MỐI LIÊN HỆ PHỔ BIẾN
Theo quan điểm siêu hình, các sự vật, hiện tượng chỉ đứng bên cạnh nhau, chúng tồn tại một cách độc lập và hoàn toàn tách rời nhau, giữa chúng không nảy sinh, hình thành bất kì mối liên hệ hay tương tác nào Đồng thời, những người theo trường phái này cho rằng nếu các sự vật, hiện tượng trong thế giới thực tại có sự liên hệ, ràng buộc lẫn nhau thì tất cả những điều
đó cũng chỉ được xem là hình thức bề ngoài, hoàn toàn ngẫu nhiên
Trong thực tế, chúng ta đã bắt gặp một vài nhà triết học đồng tình với quan điểm các sự vật, hiện tượng trong thế giới hiện tại có sự ảnh hưởng nhất định tới nhau, nhưng họ cũng nói rằng giữa những sự vật, hiện tượng đó căn bản không hề tồn tại quá trình chuyển hóa lẫn nhau, sự liên hệ với nhau vẫn mang tính độc lập và vì vậy mà sẽ tồn tại một cách tách rời hoàn toàn Đến đây, ta đã thấy điểm bất cập của quan điểm siêu hình bởi nếu theo quan điểm này thì có nghĩa mọi sự quá trình biến đổi đang diễn ra của giới tự nhiên, mọi thực thể đang tồn tại không thể có sự phát triển, tiến hóa, và nếu có thì điều ấy cũng chỉ diễn ra ở mức rất hạn chế
Do vậy, họ “chỉ thấy những sự vật cá biệt mà không thấy mối liên hệ giữa những sự vật ấy, chỉ thấy sự tồn tại của sự vật mà không thấy sự hình thành và tiêu vong của sự vật, chỉ thấy trạng thái tĩnh của sự vật và không thấy trạng thái động của sự vật, chỉ thấy cây mà không thấy rừng”.[1]
Ngược lại quan điểm biện chứng thừa nhận có mối liên hệ phổ biến giữa các đối tượng, mọi tồn tại trong thế giới đều là những mắt khâu của một thể thống nhất Các sự vật, hiện tượng ở đây ngoài sự tồn tại độc lập, tách rời thì vẫn có những liên hệ nhất định với nhau, có sự ảnh hưởng và quy định, chuyển hóa lẫn nhau Những đối tượng này thông thường sẽ liên quan tới nhau ở một số mặt và không liên quan ở những mặt còn lại Và chúng ta cũng cần nhận ra, có những thay đổi chỉ xảy ra trong sự vật, hiện tượng này nhưng cũng có thể
Trang 7kéo theo sự thay đổi của những sự vật, hiện tượng xung quanh Sự liên hệ ấy giúp cho các sự vật, hiện tượng thể hiện được thuộc tính và bộc lộ bản chất bên trong vì vậy nó tồn tại như một sự tất yếu
Khi đề cập tới vấn đề đâu là yếu tố sẽ quyết định sự liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng, chúng
ta cũng bắt gặp nhiều ý kiến khác nhau Đối với những người theo chủ nghĩa duy tâm, họ cho rằng chính các thế lực siêu nhiên hoặc ý thức, cảm giác của nhân loại là yếu tố qui định của sự liên hệ và ảnh hưởng qua lại của các sự vật, hiện tượng trong thế giới Và trong trường phái này cũng chia ra thành hai xu hướng là duy tâm chủ quan, duy tâm khách quan Một trong những nhà triết học nổi tiếng theo xu hướng chủ quan là Béccơli, ông coi của sự liên hệ giữa các thực thể bắt nguồn từ cảm giác của chúng Còn Hêghen lại theo xu hướng khách quan, ông nói các sự vật, hiện tượng liên hệ với nhau phải bắt nguồn từ ý niệm tuyệt đối của chúng Khi phân tích, phê phán "logic học" của nhà triết học Hêghen, Lênin cho rằng: "Nếu tôi không lầm thì ở đây có nhiều chủ nghĩa thần bí và sự trống rỗng thông thái rởm trong những suy luận ấy của Hêghen, nhưng tư tưởng cơ bản thì thiên tài"[2]
Ở đây, Lênin muốn nói đến: "Tư tưởng về mối liên hệ phổ biến, toàn diện, sống của tất cả, với tất cả, và về sự phản ánh của mối liên hệ ấy"[3]
Đối với những người theo chủ nghĩa duy vật biện chứng, họ cho rằng mối liên hệ phổ biến giữa các sự vật, hiện tượng trong thực tại có cơ sở khoa học là tính thống nhất vật chất của thế giới, theo đó các sự vật, hiện tượng phong phú đang tồn tại chỉ là những dạng khác nhau của một thế giới vật chất “Tính thống nhất của thế giới là ở tính vật chất của nó và tính vật chất này được chứng minh không phải bằng ba lời lẽ khéo léo của kẻ làm trò ảo thuật, mà
bằng sự phát triển lâu dài và khó khăn của triết học và khoa học tự nhiên’’[4] Tất cả những thứ như ý thức, cảm giác của chúng ta vốn không thể nhìn thấy, cảm nhận được như vật chất thông thường, nó là những thứ phi vật chất cũng vẫn là sự phản ánh từ các quá trình vật chất đang diễn ra
Trong chủ nghĩa duy vật biện chứng, mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng ở thế giới thực tại có ba tính chất cơ bản, đó là: tính khách quan, tính phổ biến, tính đa dạng Tính khách quan của mối liên hệ phổ biến giữa các sự vật, hiện tượng được thể hiện ở chỗ sự liên hệ, ảnh hưởng và qui định lẫn nhau là vốn có của chúng, nó diễn ra không tuân theo ý muốn của mỗi người Tiếp theo, với tính phổ biến, ta có thể hiểu rằng bất kì một sự vật, hiện tượng nào trong thế giới dù ở đâu, vào thời điểm nào cũng sẽ xuất hiện sự liên hệ và tác động tới những sự vật, hiện tượng xung quanh Nếu xét trong chính mỗi đối tượng, thì bất
Trang 8kì một bộ phận nào, một nhân tố nào cũng đều tồn tại sự liên hệ với các bộ phận và nhân tố khác Tính đa dạng của mối liên hệ là sự vật khác nhau, hiện tượng khác nhau, không gian khác nhau, thời gian khác nhau thì các mối liên hệ biểu hiện khác nhau, tức là tính đa dạng của sự liên hệ do tính đa dạng trong sự tồn tại, sự vận động và phát triển của các sự vật, hiện tượng Để thuận tiện hơn trong việc xem xét các mối liên hệ, chúng ta có thể phân thành nhiều nhóm các mối liên hệ, chẳng hạn như mối liên hệ chủ yếu và thứ yếu, mối liên hệ bên trong và bên ngoài, mối liên hệ tất nhiên và ngẫu nhiên, mối liên hệ giữa các sự vật khác nhau và giữa các mặt khác nhau của sự vật v.v Việc phân loại như trên, giúp chúng ta thấy được những mối liên hệ cũng có điểm khác nhau, có vị trí và sự ảnh hưởng, tác động tới sự tồn tại và phát triển của các sự vật, hiện tượng trong thế giới
Mối liên hệ bên trong là sự ảnh hưởng, tác động qua lại giữa những thành phần và giữa những yếu tố, hay những đặc tính, những khía cạnh khác nhau trong cùng một sự vật, hiện tượng Chính vì thế, mối liên hệ này mang tính quyết định cao tới mọi mặt trong quá trình hình thành, tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng Trong khi đó, sự liên hệ bên ngoài là những ràng buộc, tác động đến từ các sự vật, các hiện tượng khác nhau mà thông thường, chúng sẽ tồn tại ở xung quanh nhau trong thế giới vật chất So với mối liên hệ bên trong, thì nó không
có tính quyết định bằng bởi nó thường phải thông qua những sự biến động qui định ở bên trong sự vật, hiện tượng để thể hiện vai trò của mình với các quá trình đang diễn ra của sự vật, hiện tượng được xem xét Dù vậy, ta cũng không thể khẳng định rằng mối liên hệ bên ngoài
có vai trò thấp, không thể tạo nên những thay đổi lớn, ảnh hưởng mạnh mẽ tới sự vật, hiện tượng Chúng ta cần phải nhận rõ điều đó để có thể tránh thái độ coi nhẹ tác động từ bên ngoài
vì trong thực tế, có một số trường hợp yếu tố bên ngoài lại mang tính quyết định, tạo nên cơ hội lớn cho sự phát triển của sự vật, hiện tượng
Khi xem xét tới ý nghĩa của mối liên hệ bản chất và mối liên hệ không bản chất hay mối liên
hệ tất yếu và mối liên hệ ngẫu nhiên thì chúng ta hoàn toàn có thể thấy được những tính chất tương tự như trên Tuy nhiên, ở những mối liên hệ này cũng tồn tại một số đặc điểm riêng biệt
so với các mối liên hệ khác, ví dụ như cùng một thứ nhưng đặt trong tình hướng này lại là cái ngẫu nhiên nhưng ở một tình huống khác lại là cái tất nhiên Sở dĩ có điều này là do ngẫu nhiên và tất yếu vốn có sự liên hệ với nhau, ngẫu nhiên chính là hình thái được thể hiện ra bên ngoài của tất yếu Sự vật, hiện tượng đang tồn tại xung quanh chúng ta chính là hình thái thể hiện của bản chất
Trang 9Tóm lại, theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mối liên hệ phổ biến, mỗi chúng ta cần tự công nhận tính tương đối khi sự phân loại những mối liên hệ giữa các sự vật, hiện tượng trong thế giới thực tại Đồng thời, dù giữa chúng ít nhiều có đặc điểm khác nhau song vẫn hoàn toàn có thể chuyển hóa qua lại tùy vào từng trường hợp mà ta đang xem xét
2 QUAN ĐIỂM TOÀN DIỆN TRONG TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN
Từ những hiểu biết về mối liên hệ phổ biến giữa các sự vật, hiện tượng trong thế giới, ta rút ra được quan điểm toàn diện để vận dụng vào trong các hoạt động nhận thức và các hoạt động thực tế Ở phần phân tích trên, ta đã thấy rằng mỗi sự vật, hiện tượng đều đang tồn tại trong các mối liên hệ với các sự vật, hiện tượng xung quanh chúng Và sự liên hệ ấy không diễn ra theo hướng đơn độc, lẻ tẻ mà nó diễn ra một cách đồng loại, trên khắp nơi, ở mọi thời điểm Điều này đã dẫn đến mối liên hệ của các đối tượng vô cùng đa dạng, phong phú Vì thế, khi chúng ta nghiên cứu hay xem xét bất kì một sự vật, hiện tượng nào đều cần biết vận dụng quan điểm toàn diện của triết học Mác – Lênin để có thể tránh khỏi cách nhìn phiến diện, một mặt dẫn tới việc vội vàng đưa ra đánh giá về bản chất, thuộc tính của sự vật, hiện tượng
Quan điểm toàn diện của chủ nghĩa duy vật biện chứng đòi hỏi để có được sự đánh giá chuẩn xác về bất kì sự vật, hiện tượng nào, một mặt mình phải xem xét nó ở trong mối liên hệ lẫn nhau giữa những thành phần, những yếu tố, những thuộc tính của chính nó Còn ở khía cạnh khác, mỗi người cũng phải xem xét các sự vật, hiện tượng trong mối liên hệ với các sự vật, hiện tượng xung quanh nó Đề cập đến 2 nội dung này, Lênin viết “Muốn thực sự hiểu được
sự vật cần phải nhìn bao quát và nghiên cứu tất cả các mặt, các mối liên hệ và "quan hệ gián tiếp" của sự vật đó”[5]
Đồng thời quan điểm toàn diện đòi hỏi chúng ta phải nghiên cứu trong không gian, thời gian nhất định, nghĩa là phải nghiên cứu cả quá trình vận động của sự vật, hiện tượng từ quá khứ đến hiện tại và phán đoán tương lai của nó Điều này cũng đã được Lênin viết như sau: “Phép biện chứng đòi hỏi người ta phải chú ý đến tất cả các mặt của mối quan hệ trong sự phát triển
cụ thể của những mối quan hệ đó.”[6] Chúng ta cần biết phân biệt các mối liên hệ phổ biến, phải biết để ý, quan tâm đến mối liên hệ bên trong, mối liên hệ bản chất, mối liên hệ chủ yếu, mối liên hệ tất nhiên… để có thể nắm được đặc tính của sự vật, hiện tượng và từ đó, mỗi người sẽ tự đề xuất được các giải pháp phù hợp nhằm đem lại hiệu quả tốt nhất
Trang 10trong hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn của mình Ở một số tình huống cụ thể, chúng ta cũng cần lưu ý tới sự chuyển hóa giữa các mối liên hệ
Hơn thế nữa, quan điểm toàn diện đòi hỏi, muốn có được nhận thức đúng đắn và sự vật, hiện tượng, ta cần phải xem xét nó trong mối liên hệ với nhu cầu thực tiễn của con người Bởi vì với mỗi cá nhân khi ở trong một điều kiện, một hoàn cảnh nhất định, không thể nào phản ánh được đầy đủ tất cả các mối liên hệ đang diễn ra Trong khi đó, tri thức của mỗi người về một
sự vật, hiện tượng nào đó lại không trọn vẹn, bao quát Nhìn nhận rõ vấn đề này, chúng ta mới tránh được việc tuyệt đối hóa vào những tri thức mà bản thân đã có về sự vật, hiện tượng và tránh thái độ coi nó là các chân lí bất biến, tuyệt đối không thể chỉnh sửa, không thể bổ sung, không thể phát triển
Tóm lại quan điểm toàn diện đối lập với quan điểm phiến diện chỉ thấy mặt này mà không thấy mặt kia Nhưng việc chú ý tới nhiều mặt, nhiều mối liên hệ vẫn có thể là sai lầm nếu chúng ta đánh giá ngang nhau những thuộc tính, những qui định khác nhau của sự vật được thể hiện trong những mối liên hệ khác nhau đó Và nếu chú ý tới nhiều mặt mà xem xét một cách tràn lan, chúng ta rất dễ lắp ghép tùy tiện các mối liên hệ trái ngược vào cùng một mối liên hệ phổ biến, như vậy quan điểm toàn diện còn đối lập với quan điểm chiết trung Bên cạnh đó, quan điểm toàn diện cũng đối lập với quan điểm ngụy biện cố ý đánh tráo các mối liên hệ Chúng ta có thể khẳng định rằng quan điểm toàn diện chân thực đòi hỏi con người phải đi từ tri thức về nhiều mặt, nhiều mối liên hệ của sự vật đến chỗ khái quát để rút ra cái bản chất chi phối sự tồn tại và phát triển của sự vật hay hiện tượng đó
II VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TOÀN DIỆN VÀO CUỘC SỐNG CỦA BẢN THÂN
1 THỰC TRẠNG
Hiện nay, nền kinh tế, chính trị, xã hội trong nước cũng như trên toàn thế giới đang liên tục thay đổi một cách chóng mặt Những ảnh hưởng từ nền kinh tế thị trường và sự tác động từ hội nhập quốc tế, du nhập văn hóa nước ngoài đang đặt ra cho nước ta rất nhiều yêu cầu và thách thức mới Nó đòi hỏi chúng ta phải có những nhận thức mới cho phù hợp với yêu cầu của thực tiễn, cần nêu cao cách nhìn nhận, đánh giá sự vật, hiện tượng xung quanh chúng ta một cách toàn diện để từ đó có phương pháp, cách thức giải quyết một cách triệt để và hiệu quả Trong khi đó sinh viên chủ yếu là những người tuổi đời còn trẻ, họ có sự nhiệt huyết, năng nổ, tích cực, dễ tiếp thu cái mới, song họ còn chưa vững vàng trong lí luận, kinh nghiệm còn ít, họ chưa có nhiều cơ hội tham gia nhiều hoạt động trong cuộc sống thực tế Cho nên sinh viên thường dễ mắc phải những sai lầm, thiếu sót trước những vấn đề phức