Phân tích quan niệm duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, từ đó xây dựng ý nghĩa phương pháp luận chung và liên hệ với thực tiễn

Định nghĩa vật chất của Lênin bao hàm những nội dung cơ bản sau: Thứ nhất, vật chất là thực tại khách quan - cái tồn tại hiện thực bên ngoài ý thức và không lệ thuộc vào ý thức : Vật chấ

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân

0O0

BÀI TẬP LỚN

TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

Đề tài

số 3: Phân tích quan niệm duy vật biện chứng về

mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, từ đó xây

dựng ý nghĩa phương pháp luận chung và liên hệ

với thực tiễn.

Họ, tên SV: Trần Kim Dương Mã SV: 11211647

Lớp: Triết Mác(121)_36 Khóa: 63 GĐ: D302

Hà Nội -11/2021

MỤC LỤC PHẦN 1 Quan niệm duy vật biện chứng về mối quan hệ

giữa vật chất và ý thức 3

1.1 Quan niệm về vật chất và ý thức 3

1.1.1 Vật chất 3

1.1.2 Ý thức 5

1.2 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức theo quan niệm duy vật biện chứng 6

1.2.1 Vật chất quyết định ý thức 7

1.2.2 Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất 8

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận chung 9

PHẦN 2 : Liên hệ với thực tiễn 9

TÀI LIỆU THAM KHẢO 13

PHẦN 1 Quan niệm duy vật biện chứng về mối quan hệ

giữa vật chất và ý thức

1.1 Quan niệm về vật chất và ý thức

1.1.1 Vật chất

A Quan niệm của chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật trước

C.Mác về phạm trù vật chất

Định nghĩa một phạm trù, một hiện tượng luôn có hoặc là sự khác nhau nhất định, hoặc là sự khác nhau hoàn toàn phụ thuộc vào những chủ nghĩa và thời đại khác nhau Với phạm trù vật chất, chủ nghĩa duy tâm ( khách quan và chủ quan) từ cổ đại đến hiện đại buộc phải thừa nhận sự tồn tại của các sự vật, hiện tượng của thế giới nhưng lại phủ nhận đặc trưng “tự thân tồn tại” của chúng Chủ nghĩa duy tâm khách quan thừa nhận sự tồn tại hiện thực của giới tự nhiên nhưng lại cho rằng nguồn gốc của nó là do “sự tha hóa” của “tinh thần thế giới” Chủ nghĩa duy tâm chủ quan cho rằng đặc trưng cơ bản nhất của mọi sự vật, hiện tượng là sự tồn tại lệ thuộc vào chủ quan, tức là một hình thức tồn tại khác của ý thức Do

đó, quy sang mặt hình thức luận, chủ nghĩa duy tâm cho rằng con người hoặc là không thể hoặc là chỉ nhận thức được cái bóng, cái bề ngoài của sự vật, hiện tượng Nói cách khác, cái nhìn của con người về sự vật, hiện tượng là nông cạn, phiến diện, không đào sâu được vào cốt lõi, bản chất vấn đề Như vậy, thực chất, các nhà triết học duy tâm đã xuất phát từ cái thừa nhận sự tồn tại của thế giới nhưng lại để đi đến phủ nhận đặc tính tồn tại khách quan của vật chất

Với các nhà triết học duy vật, quan điểm nhất quán từ xưa đến nay

là thừa nhận sự tồn tại khách quan của thế giới vật chất, lấy bản thân giới

tự nhiên để giải thích tự nhiên

Triết học duy vật cổ đại đồng nhất vật chất với dạng vật chất cụ thể

và xem chúng là khởi nguyên của thế giới Các nhà triết học như Ta-lét cho rằng vật chất là nước; A-na-xi-men coi là không khí; Hê-ra-clít coi là lửa Thành quả vĩ đại nhất của chủ nghĩa duy vật thời cổ đại trong học thuyết về vật chất là thuyết nguyên tử của Lơ-xíp và học trò của ông là Đê-mô-crít

Chủ nghĩa duy vật siêu hình cận đại thế kỉ XVII-XVIII đồng nhất vật chất với dạng vật chất cụ thể và tính chất của chúng Các nhà triết học thời

kì đó đã đồng nhất vật chất với khối lượng, coi những định luật cơ học như những chân lý không thể thêm bớt và giải thích mọi hiện tượng của thế giới theo những chuẩn mực thuần thúy cơ học

Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, các phát minh của vật lý học : phát hiện ra tia X, phát hiện ra hiện tượng phóng xạ của nguyên tố Urani, phát hiện ra điện tử, phát hiện ra chất phóng xạ mạnh Pôlôni và rađium đã bác

bỏ quan niệm đồng nhất vật chất với các dạng cụ thể của vật chất hoặc với thuộc tính của vật chất của các nhà triết học duy vật cổ đại và cận đại

Những bước tiến lớn của khoa học tự nhiên một mặt đã khẳng định sự tồn tại khách quan của vật chất, mặt khác cũng đặt ra những vấn đề mới cho các nhà khoa học và triết học đứng trên lập trường duy vật tự phát, siêu hình Những vấn đề đó đã dẫn đến sự hoài nghi tính đúng đắn của chủ nghĩa duy vật, để rồi những nhà khoa học tự nhiên trượt dài sang chủ nghĩa tương đối và rơi vào chủ nghĩa duy tâm Để chiến thắng thời kì khủng hoảng về hướng đi này, bắt buộc chủ nghĩa duy vật biện chứng phải thay thế, khắc phục những sai lầm của chủ nghĩa duy tâm và duy vật siêu hình

B Quan niệm của triết học Mác-Lênin về vật chất

Trong tác phẩm “chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa kinh nghiệm phê phán”, V.I Lênin đã đưa ra định nghĩa về vật chất như sau: “Vật chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh, và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”

Định nghĩa vật chất của Lênin bao hàm những nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất, vật chất là thực tại khách quan - cái tồn tại hiện thực bên ngoài ý thức và không lệ thuộc vào ý thức : Vật chất là những thứ đã và đang hiện hữu thực sự bên ngoài ý thức của con người Vật chất là hiện thực chứ không phải hư vô và hiện thực này tồn tại mang tính khách quan

Thứ hai, vật chất là cái mà khi tác động vào các giác quan của con người thì đem lại cho con người cảm giác : Vật chất luôn biểu hiện sự tồn tại hiện thực của mình dưới dạng các thực thể Các thực thể này bằng cách gián tiếp hoặc trực tiếp sẽ tác động vào các giác quan, mang đến cho con người cảm giác

Thứ ba, vật chất là cái mà ý thức chẳng qua chỉ là sự phản ánh của

nó :

V.I Lê nin đã chỉ rõ mối quan hệ của hiện tượng vật chất và hiện tượng tinh thần khi chúng cùng tồn tại trong một thế giới Các hiện tượng vật chất luôn tồn tại khách quan, không lệ thuộc vào hiện tượng tinh thần Còn các hiện tượng tinh thần (ý thức, tư duy, cảm giác…) lại được sinh ra

từ những hiện tượng vật chất và những gì bao hàm trong hiện tượng tinh thần (nội dung của nó) chính là sự chụp lại, chép lại là bản sao của những

sự vật, hiện tượng đang tồn tại khách quan

Định nghĩa của V.I Lênin về phạm trù vật chất cho đến ngày nay vẫn giữ nguyên giá trị và càng được khẳng định chắc chắn hơn về tính đúng đắn

V.I Lênin đã giúp khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn tiến nhanh hơn trên con đường phát triển, đồng thời khẳng định giá trị,

vai trò của chủ nghĩa duy vật biện chứng trong quá khứ, hiện tại và tương lai

1.1.2 Ý thức

Cùng với vật chất, ý thức là một trong hai phạm trù cơ bản được đào sâu nghiên cứu của triết học Nhưng tùy theo cách lý giải khác nhau mà cho ra đời những định nghĩa khác nhau, là cơ sở để hình thành các trường phái triết học khác nhau, hai đường lối cơ bản đối lập nhau là chủ nghĩa duy vật

và chủ nghĩa duy tâm.Triết học Mác-Lênin đứng trên tinh thần của chủ nghĩa duy vật biện chứng kết hợp cùng sự phát triển của khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn đã góp phần làm sáng tỏ vấn đề ý thức

và mối quan hệ giữa vật chất và vật chất

Trước hết là ý thức trong quan niệm của chủ nghĩa duy tâm Ở trường phái triết học này, các nhà triết học cho rằng ý thức là nguyên thể đầu tiên, tồn tại vĩnh viễn, là nguyên nhân sinh thành, chi phối tồn tại, biến đổi của toàn bộ thế giới vật chất Chủ nghĩa duy tâm khách quan tuyệt đối hóa vai trò của lý tính, khẳng định thế giới “ý niệm” hay “ý niệm tuyệt đối” là bản thể, sinh ra toàn bộ thế giới hiện thực Còn chủ nghĩa duy tâm chủ quan tuyệt đối hóa vai trò của cảm giác, coi cảm giác là tồn tại duy nhất, “tiên thiên”, sản sinh ra thế giới vật chất

Đến thời kì chủ nghĩa duy vật siêu hình, các nhà duy vật siêu hình nhìn chung đã có bước tiến hơn khi kiên quyết phủ nhận tính chất siêu tự nhiên của ý thức, tinh thần Họ xuất phát từ thế giới hiện thực để lý giải nguồn gốc của ý thức Tuy nhiên, do sự hạn chế về khoa học cùng sự chi phối của siêu hình nên những nhà triết học thời kì này đã mắc sai lầm khi đồng nhất ý thức với vật chất Họ coi ý thức là một dạng vật chất đặc biệt,

do vật chất sinh ra

Phải cho đến khi chủ nghĩa duy vật biện chứng đứng lên giải thích, ý thức mới có một cái nhìn và cách định nghĩa đúng đắn C.Mác một mặt

phê phán chủ nghĩa duy tâm khách quan cho rằng “ý niệm” có trước, sáng tạo ra thế giới, mặt khác khẳng định quan điểm duy vật biện chứng về ý

thức: “Ý niệm chẳng qua chỉ là vật chất được đem chuyển vào trong đầu

óc con người và cải biến đi ở trong đó.”

Từ đây, chủ nghĩa duy vật biện chứng đã phân định rạch ròi hai

nguồn gốc của ý thức:

Một là nguồn gốc tự nhiên: Dựa trên những tiến bộ của khoa học tự nhiên, đặc biệt là sinh lý học - thần kinh hiện đại, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin khẳng định rằng: Ý thức là thuộc tính của vật chất; nhưng không phải của mọi dạng vật chất, mà là thuộc tính của một dạng vật chất sống có tổ chức cao nhất là bộ óc người Sự xuất hiện con người

và hình thành bộ óc của con người có năng lực phản ánh hiện thực khách quan là nguồn gốc tự nhiên của ý thức Đây là hai điều kiện cơ bản - điều kiện cần để hình thành nên ý thức

Hai là nguồn gốc xã hội: Theo C.Mác định nghĩa, ý thức thực chất chỉ

là vật chất (những gì tồn tại khách quan) được đưa vào đầu óc con

người( nguồn gốc tự nhiên của ý thức) và cải biến đi ở trong đó Sự cải

biến này phụ thuộc vào trình độ phát triển của khoa học xã hội và những hoạt động thực tiễn diễn ra trong cuộc sống Xuất phát từ những đòi hỏi cơ bản để tồn tại, con người phải tạo ra những vật phẩm để thỏa mãn nhu cầu của mình, từ đó hình thành lao động - hoạt động vật chất của con người Là phương thức tồn tại cơ bản của con người, lao động mang tính xã hội đã làm nảy sinh nhu cầu giao tiếp, trao đổi kinh nghiệm giữa các thành viên trong xã hội và từ đó, như một điều tất yếu, ngôn ngữ ra đời - hệ thống tín hiệu vật chất mang nội dung ý thức Là yếu tố sau lao động và đồng thời với lao động, ngôn ngữ khẳng định vai trò quan trọng và bước tiến của

mình trong sự phát triển của xã hội loài người Ý thức là sản phẩm của xã hội - lịch sử, do đó nếu không có phương tiện trao đổi xã hội về mặt ngôn ngữ thì ý thức không thể hình thành và phát triển được Nói cách khác, lao động và ngôn ngữ là hai điều kiện đủ để hình thành nên ý thức

Như vậy, chủ nghĩa duy vật biện chứng đã dựa vào thực tế khách quan để đưa ra những định nghĩa, lý giải đúng đắn về vấn đề ý thức, nguồn gốc của ý thức Đây là nền móng cơ bản cho sự phát triển bền vững của khoa học và triết học sau này, gạt bỏ những sai lầm của chủ nghĩa duy tâm

và chủ nghĩa duy vật siêu hình

1.2 Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức theo quan niệm duy vật biện chứng

Đứng trên những trường phái triết học khác nhau, xuất phát từ những

hệ tư tưởng, quan điểm khác nhau mà định nghĩa về vật chất và ý thức vẫn luôn có sự đối lập giữa hai trường phái triết học cơ bản là chủ nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật Từ đó mà việc lý giải mối quan hệ giữa vật chất

và ý thức của hai trường phái này luôn tồn tại sự xung đột, đấu tranh với nhau Tuy nhiên, từ sự đúng đắn về định nghĩa hai phạm trù vật chất và ý thức kết hợp cùng quan điểm vũng vàng luôn xuất phát từ khoa học tự nhiên, chủ nghĩa duy vật biện chứng một lần nữa đã lý giải chính xác mối quan hệ giữa vật chất và ý thức, khắc phục những sai lầm tồn đọng của của quan niệm duy tâm và siêu hình

Theo quan điểm triết học Mác- Lênin, vật chất và ý thức có mối quan

hệ biện chứng, trong đó vật chất quyết định ý thức, còn ý thức tác động tích cực trở lại vật chất

Quyết định

Tác động

1.2.1 Vật chất quyết định ý thức

Thứ nhất, vật chất quyết định nguồn gốc của ý thức

Như đã phân tích ở phần trước, ý thức xuất hiện gắn liền với sự xuất hiện của con người từ 3 đến 7 triệu năm Nguồn gốc của ý thức phát triển

từ những điều kiện cơ bản như bộ óc người, sự phản ánh thế giới khách quan cho đến những đòi hỏi để tồn tại như lao động và ngôn ngữ Những điều kiện ấy gắn liền với con người, xuất phát từ con người mà hình thành nên ý thức Mặt khác, con người là kết quả của một quá trình phát triển, tiến hóa lâu dài, phức tạp của giới tự nhiên, của thế giới vật chất Con người do giới tự nhiên - vật chất sinh ra, cho nên lẽ tất nhiên, ý thức

- một thuộc tính của bộ phận con người - cũng do giới tự nhiên, vật chất sinh ra Như vậy, có thể kết luận rằng : vật chất là cái có trước, còn ý thức là cái có sau Vật chất tồn tại khách quan, độc lập với ý thức và là nguồn gốc sinh ra ý thức Bộ óc con người là một dạng vật chất có tổ chức cao nhất, là cơ quan phản ánh để hình thành ý thức Ý thức tồn tại phụ thuộc vào hoạt động thần kinh của bộ não trong quá trình phản ánh hiện thực khách quan Sự vận động của thế giới vật chất là yếu tố quyết định

sự ra đời của cái vật chất có tư duy là bộ óc con người

Thứ hai, vật chất quyết định nội dung của ý thức

Thật vậy, một trong những yếu tố hình thành nên nguồn gốc của ý thức chính là năng lực phản ánh hiện thực khách quan của bộ óc người Nói cách khác, ý thức là tấm gương soi chiếu hiện thực khách quan vào trong đầu óc con người và chỉ khi thế giới hiện thực (vật chất) vận động, phát triển theo những quy luật khách quan của nó, được phản ánh vào ý thức mới có nội dung của ý thức Chính vì vậy, nội dung của ý thức có phong phú và sâu sắc hay không, có phản ánh chính xác, đúng đắn và tức thời hiện thực hay không phụ thuộc rất nhiều vào sự phát triển cả về bề rộng và chiều sâu của những hoạt động thực tiễn Đây là những động lực mãnh mẽ nhất, tác động sâu rộng đến nội dung ý thức

Thứ ba, vật chất quyết định bản chất của ý thức

Phản ánh và sáng tạo là hai thuộc tính không tách rời trong bản chất của ý thức Nhưng sự phản ánh của con người không đơn thuần là “chép lại”, “chụp lại” hay là “phản ánh tâm lý” như động vật mà là sự phản ánh tích cực, tự giác, sáng tạo thông qua thực tiễn Chủ nghĩa duy vật biện chứng xem xét thế giới vật chật là thế giới của con người hoạt động thực tiễn Chính thực tiễn là hoạt động vât chất có tính cải biến thế giới của con người – là cơ sở để hình thành, phát triển ý thức, trong đó ý thức của con người vừa phản ánh, vừa sáng tạo, phản ánh để sáng tạo và sáng tạo trong phản ánh

Thứ tư, vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức

Mọi sự tồn tại, phát triển của ý thức đều gắn liền với quá trình biến đổi của vật chất; vật chất thay đổi thì sớm hay muộn, ý thức cũng phải

thay đổi theo Khi sản xuất xã hội xuất hiện chế độ tư hữu, ý thức chính trị, pháp quyền cũng dần thay thế cho ý thức quần cư, cộng đồng thời nguyên thuỷ Trong đời sống xã hội, vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức được biểu hiện ở vai trò của kinh tế với xã hội chính trị, đời sống vật chất đối với đời sống tinh thần, tồn tại xã hội đối với ý thức xã hội

Vật chất và ý thức là hai hiện tượng đối lập nhau về bản chất, nhưng

về mặt nhận thức luận, cần quán triện sâu sắc tư tưởng biện chứng của V.I Lênin rằng “sự đối lập giữa vất chât và ý thức chỉ có ý nghĩa tuyệt đối trong những phạm vi hết sức hạn chế: trong trường hợp này chỉ giới hạn trong vấn đề nhận thức luận cơ bản là thừa nhận cái gì có trước và cái gì

có sau Ngoài giới hạn đó thì không còn nghi ngờ gì nữa rằng sự đối lập đó

là tương đối” Ở đây, tính tương đối của sự đối lập giữa vật chất và ý thức thể hiện qua mối quan hệ giữa thực thể vật chất đặc biệt – bộ óc con người

và thuộc tính của chính nó

1.2.2 Ý thức có tính độc lập tương đối và tác động trở lại vật chất

Điều này được thể hiện ở những khía cạnh sau:

Thứ nhất, ta khẳng định ý thức có tính độc lập tương đối bởi lẽ ý thức

là sự phản ánh thế giới vật chất khách quan vào đầu óc con người, do vật chất sinh ra Tuy nhiên sự phản ánh của ý thức không phải là “chụp lại”,

“chép lại”, là sự sao chép y nguyên đơn thuần mà sự phản ánh mang tính chất sáng tạo nên khi đã ra đời thì ý thức có “đời sống riêng”, có quy luật vận động, phát triển riêng, không lệ thuộc máy móc vào vật chất Xuất phát từ tính độc lập tương đối này, ý thức không chỉ tự tồn tại mà còn tác động ngược trở lại thế giới vật chất, làm cho thế giới vật chất khách quan cũng ít nhiều mang màu sắc của ý thức

Thứ hai, sự tác động của ý thức đối với vật chất phải thông qua hoạt động thực tiễn của con người Thực tế mà nói, bản thân ý thức không thể làm biến đối hiện thực nhưng thông qua những hoạt động thực tiễn, ý thức

có thể làm biến đổi những điều kiện, hoàn cảnh vật chất, từ đó tiến lên mức cao hơn là biến đổi hiện thực Điều này thể hiện rất rõ qua quá trình con người trau dồi hiểu biết, xác định mục tiêu và nỗ lực hết mình với ý chí quyết tâm cao để hoàn thành thắng lợi mục tiêu đã định sẵn Đặc biệt,

ý thức càng khẳng định sự tác động mạnh mẽ của nó vào thế giới vật chất thông qua thực tiễn khi nó trở thành một thứ vũ khí của cách mạng - soi tỏ lòng dân, cổ vũ chiến đấu

Thứ ba, vai trò của ý thức thể hiện ở chỗ nó chỉ đạo hoạt động, hành động của con người; nó có thể quyết định làm cho hoạt động của con người đúng hay sai, thành công hay thất bại Ý thức cũng là một trong những động lực mạnh mẽ để thúc đẩy vật chất phát triển khi nó phản ánh đúng đắn hiện thực Ý thức có thể dự báo, tiên đoán một cách chính xác cho hiện thực, có thể hình thành nên những lý luận, định hướng đúng đắn,

tác động tích cực khi được đưa vào quần chúng nhân dân, là nguồn động viên, cổ vũ mạnh mẽ, thúc đẩy tiềm năng sáng tạo không ngơi nghỉ Ngược lại, ý thức có thể tác động tiêu cực khi nó phản ánh sai, xuyên tạc hiện thực

Thứ tư, xã hội càng phát triển thì vai trò của ý thức ngày càng to lớn, nhất là trong thời đại của thông tin, kinh tế tri thức, thời đại của các cuộc cách mạng khoa học và công nghiệp hiện đại, khi mà tri thức khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp Trong bối cảnh toàn cầu hóa, vai trò của tri thức khoa học, của tư tưởng chính trị, tư tưởng nhân văn là hết sức quan trọng

Như vậy, chủ nghĩa duy vật biện chứng đã lý giải đúng đắn mối quan

hệ giữa vật chất và ý thức trên cơ sở sự phát triển của khoa học tự nhiên và khoa học xã hội Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã khẳng định mối quan hệ biện chứng giữa hai phạm trù, đồng thời làm nổi bật tính độc lập, quyết định và tác động qua lại lẫn nhau giữa vật chất và

ý thức Chủ nghĩa duy vật biện chứng đã nhìn nhận đúng đắn giá trị, vai trò cũng như sức nặng của vật chất và ý thức khi được đặt vào mối quan hệ với nhau, khắc phục những sai lầm nghiêm trọng như phủ nhận vai trò của vật chất của chủ nghĩa duy tâm và phủ nhận vai trò của ý thức của chủ nghĩa siêu hình

1.3 Ý nghĩa phương pháp luận chung

Từ mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trong triết học Mác – Lênin, rút ra nguyên tắc phương pháp luận là tôn trọng tính khách quan kết hợp phát huy tính năng động chủ quan Trong nhận thức và hoạt động thực tiễn, mọi chủ trương, đường lối, kế hoạch, mục tiêu, chúng ta đều phải xuất phát từ thực tế khách quan, từ những điều kiện, tiền đề vật chất hiện có Phải phát huy tính năng động, sáng tạo của ý thức, phát huy vai trò nhân tố con người, chống tư tưởng, thái độ thụ động, ỷ lại, ngồi chờ, bảo thủ, trì trệ, thiếu tính sáng tạo và phải coi trọng vai trò của ý thức Để thực hiện nguyên tắc tôn trọng tính khách quan kết hợp phát huy tính năng động, chủ quan, chúng ta còn phải nhận thức và giải quyết đúng đắn các quan hệ xã hội; phải có động cơ trong sáng, thái độ thật sự khách quan, khoa học, không vụ lợi trong nhận thức và hành động của mình

PHẦN 2 : Liên hệ với thực tiễn

Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức luôn tồn tại xung quanh ta, trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Một ví dụ về vai trò quyết định của vật chất đối với ý thức được thể hiện trong sự ra đời và tiến lên của thế giới công nghệ, nhất là công nghệ máy tính Trước đây, con người làm việc theo hướng thủ công - lấy con người làm trung tâm, làm nguồn lao động chính, máy móc chỉ mang tính chất hỗ trợ vì chức năng còn hạn chế, thô

sơ Con người không biết và không ý thức được về những cỗ máy ưu việt như ngày nay vì chúng xuất hiện muộn và không được phổ biến trong quá khứ Chiếc máy tính đầu tiên Colossus của nước Anh ra đời năm 1943, chuyên giải mã các tín hiệu của quân Đức, dự đoán đường bay của tên lửa,

… nhưng không được công bố rộng rãi Tuy nhiên, đây chính là hạt giống đầu tiên được gieo cho công nghệ máy tính sau này Chiếc máy tính đầu tiên (vật chất) ra đời đã được phản ánh vào nhận thức con người (ý thức)

dù chỉ là thiểu số Song, sự phản ánh này không phải là tiếp nhận thụ động,

“chụp lại” hình ảnh cỗ máy ấy để lưu giữ mà đây là sự phản ánh sáng tạo không ngừng Ý thức con người ở đây vừa là yếu tố được vật chất quyết định nhưng cũng đồng thời khẳng định tính độc lập tương đối - chỉ đạo hoạt động, trở thành bàn đạp thúc đẩy vật chất phát triển lên gấp nhiều lần Bằng chứng là đến năm 1946, trên cơ sở tiếp thu sự ra đời của máy tính Colossus kết hợp cùng sự sáng tạo trong quá trình phản ánh, chiếc máy tính khổng lồ ENIAC được trình làng đã cho thấy những sự phát triển nhất định của công nghệ máy tính, dù đó vẫn là một gã khổng lồ với chức năng chưa thực sự ưu việt Điều đáng nói ở đây là khi ENIAC được trình làng đồng nghĩa với việc máy tính được biết đến rộng rãi, khai mở ra tư duy về công nghệ cho cộng đồng trên toàn thế giới Sự phát triển, vận động không ngừng của vật chất này đã mở rộng, tác động vào tư duy, ý thức của con người làm ý thức ấy sâu sắc, phong phú và hiểu biết hơn Đồng thời, những hạt giống máy tính đầu tiên - đại diện của vật chất cũng quyết định bản chất “ phản ánh và sáng tạo, phản ánh để sáng tạo và sáng tạo trong phản ánh” của ý thức Những bước tiến vĩ đại trong lĩnh vực công nghệ này như phát minh máy tính cá nhân của IBM, sự ra đời của những ông lớn là Apple với Apple I, II, III, Macbok … và Microsoft đã chứng minh vai trò quyết định của vật chất với nội dung và bản chất của ý thức

Ngoài ra, mối quan hệ vật chất quyết định sự vận động, phát triển của ý thức cũng được thể hiện rất rõ trong lĩnh vực kinh tế xã hội Giai đoạn 1975-1986 khi mà đất nước vừa lập lại hòa bình, kết thúc chiến tranh, nền kinh tế bấy giờ là nền kinh tế bao cấp do nhà nước chỉ huy Điều đó cũng đồng nghĩa với việc xóa bỏ kinh tế tư nhân, hạn chế giao thương mở cửa Dù không có luật chính thức nhưng xã hội ở thời kỳ đó rất nghi kị đối với người nước ngoài vì sự khác biệt về tư tưởng và các vấn đề an ninh

Du lịch không được chú trọng phát triển, xuất nhập cảnh rất gắt gao Các loại hình giải trí, sự tiếp cận văn hóa nước ngoài cũng bị hạn chế Tuy nhiên, khi nền kinh tế dần đổi mới, chuyển sang cơ chế thị trường hội nhập như ngày nay, chính trị và xã hội cũng thay đổi như một điều tất yếu Mở cửa hội nhập trước hết đã mở rộng quan hệ chính trị với các nước láng giềng, các nước Phương Tây, tạo đà cho phát triển kinh tế, giáo dục, y tế, nâng cao đời sống nhân dân cả về vật chất lẫn tinh thần Từ cơ thế thị trường hội nhập, nhà nước tăng cường kích cầu du lịch,