Chiến thắng Điện Biên Phủ và tình hữu nghị Việt - Pháp

Tiếp đó đến hàng chục hàng đoàn nhân sỉ, trí thức, cựu chiến binh Pháp đến nơi đây để không chỉ tò mò nhìn lại dấu tích chiến trường, mà chính là để tìm ra những cảm nhận mới vê một sự k

CHIEN THANG DIEN BIEN PHU

VA TINH HUU NGHI VIET - PHAP

Dau nam 1963 vira qua, khi các nấm mồ

của các chiến binh Pháp, Nam tử trận trên cánh

đồng Diện Biên đang thay màu áo (từ Đông

sang Xuân sau 39 mùa xuân (1954-1993), thi

Tổng thống Pháp Phờ-răng-xoa Mit-tơ-răng

sang thâm Việt Nam và lên thăm Điện Biên lich

sử Sự thay màu áo của mùa Xuân này đượm

tình hữu nghị Việt-Pháp hơn những Xuân

trước Đoàn quay phim Pháp được Việt Nam hết

lòng giúp đỡ để hoàn thành được bộ phim lịch

sử về Điện Biên Bộ phim khơi lên trong lòng

hai dân tộc Việt - Pháp những đau thương,

những thách đố, những hận thù, những thông

cảm và cuối cùng nổi bật lên là tỉnh hữu nghị

giữa nhân dân lao động hai dân tộc Việt - Pháp

Tiếp đó đến hàng chục hàng đoàn nhân sỉ, trí

thức, cựu chiến binh Pháp đến nơi đây để không

chỉ tò mò nhìn lại dấu tích chiến trường, mà

chính là để tìm ra những cảm nhận mới vê một

sự kiện lịch sử quan trọng đã xảy ra trong mdi

quan hệ giữa hai dân tộc Việt Pháp

Tiêu biểu nhất là cuộc viếng thăm của Tổng

thống Pháp Phơ-răng-xoa Mit-tơ-răng đầu

tháng 2 năm 1993, vì không phải là ngẫu nhiên

mà một nhận thức vừa có tính triết lý vừa có

tính thực tiễn của ông đã được bộc lộ ở đây:

"Cuộc chiến tranh dể giành lạt quyền kiểm

soat các thuộc dịa Đông Dương củ, dối uới tôi

luôn luôn là một sai lầm Nhân tố quốc gia là

yếu: tố quyết định hơn bốt kỳ nuột yếu tố tư tưởng

nao")

Đúng là như vậy Nhân tố quốc gia ở bất cứ

dân tộc nào và ở vào thời điểm nào cũng là yếu

+ GS Vién SU hac

VĂN TẠO * -

tố quyết định hơn bất cứ yếu tố tư tưởng nào

Đặc biệt là ở thời kỳ hiện đại, khi mà nhân tố

quốc gia gắn liền với yêu câu giải phóng dân tộc của các dân tộc thuộc địa chống chủ nghĩa thực

“đân đã mạnh hơn các yếu tổ về tư tưởng, tôn

giáo Ỏ VN cũng vậy Nhưng ở VN, nhân tố

quốc gia không thể tách rời chủ nghĩa yêu nước

VN, mà chủ nghĩa yêu nước VN lại cồn phải

hiểu là không tách rời chủ nghĩa xã hội Yếu tố

tư tưởng này đã là một bộ phận không thể thiếu được của "nhân tố quốc gia Việt Nam" và đã góp phần quyết định vào tháng lợi

Trong lời phát biểu của Tổng thống Pháp, tôi hiểu như có một khía cạnh mới là: những cuộc chiến tranh xâm lược của chủ nghĩa đế quốc, mượn danh là "chống cộng", tức lấy tư tưởng phi cộng sản để chiến đấu chống tư tưởng cộng sản nhằ" thôn tính thuộc địa, đều đã sai lầm và thất bại

Thực tiễn của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân VN (1946-1954), và chiến thắng Diện Biên Phủ chơ thấy: không phải tư tưởng phi cộng sản của chủ nghĩa đế quốc đã tháng tư tưởng cộng sản mà là chủ nghĩa yêu nước của dân tộc VN đã chiến tháng chủ nghĩa thực dân xâm lược của đế quốc Pháp Đến nay gân nửa thế kỷ đã trôi qua, người

- ta bàn luận nhiều về nguyên nhân nguồn gốc của chiến thắng Diện Biên Người thi cho đớ là nguồn gốc quốc già dân tộc, người thi thiên về đoàn kết quốc tế, thậm chí còn cố người cho là yếu tố bên ngoài chứ không phải nhân tố bên

trong quyết định Người thi ca ngợi chiến lược,

chiến thuật tài tình của các nhà lãnh đạo VN,

người lại hâm mộ tài ba của các tướng lĩnh và

sự kiên cường, dũng cảm, đồng tâm nhất trí của

quân dân VN Có người cdn tim nguồn gốc ở sự

kết hợp tài tính giữa hai nhiệm vụ chiến lược

phản đế và phản phong trong cuộc cách mạng

dân tộc dân chủ triệt để ở Việt Nam vào thời

điểm quyết định của nó

Và thật là linh cảm, sau sự đổi thay của 39 mùa

xuân, vị Tổng thống của đối phương đã tới nơi đây

nối lên một chân lý lịch sử tưởng là đơn giản

nhưng thật sâu sắc: "Nhôn tố quốc gia là yêu tổ

quyết dinh hon bat ky yéu t6é tu tudng nao") Tu

tưởng chống cộng đã không tháng được chủ nghĩa

yêu nước VN gán với chủ nghĩa xã hội

Phải chăng nhận thức này đã có từ lâu trong

những chính khách tiến bộ và những nhà học

giả Pháp, nhưng cho tới nay, sự công bố mới thật

sự chín muôi và mang ý nghĩa thực tiên và thời

dai sau sac?

Bởi đây là lúc trên địa cầu này sự đổi mới vê

kinh tế, chính trị, xã hội

của các quốc gia dân tộc dầu là nhỏ bé đến dâu

cũng đều có thể có một vai trò nhất định trong

lịch sử nhân loại Các quyền độc lập tự chủ,

quyền tự quyết của mỗi dân tộc không còn chỉ

"hữu danh vô thực" mà là đã được lịch sử khan 8

định: người ÏIt-ra-en có quyền xây dựng quốc

gia dân tộc của mình

đã làm nổi bật vị trí

Pháp có Tuyên ngôn nhân quyền và dân

quyền được cả thế giới thừa nhận thì Việt Nam

_ cũng có Tuyên ngôn độc lập được cả nhân loại

đồng tỉnh

Việt Nam đã từng nêu cao ngọn cờ độc lập dân

tộc để chiến tháng phát xít Nhật, thực dân Pháp,

đế quốc Mỹ và hiện nay đang xây dựng xã hội nuới

theo dịnh hướng xö hội chủ nghĩa trong diều kiện

va hoàn cảnh Việt Nam Cả trong giữ nước lân

trong dựng nước, nhân tố quốc gia dân tộc VN

vấn là nhân tố quyết định nhất

Mục tiêu xây dựng một nước VN "dân giàu,

nước mạnh, xã hội công bằng và văn minh",

cùng với đường lối ngoại giao: "Việt Nam muốn làm bạn với tất cả các đân tộc trên thế giới" đã

là nền tảng cho tỉnh thần hợp tác hòa bình và

hữu nghị giữa Việt Nam với các dân tộc

Nhân kỷ niệm lần thứ 40 ngày chiến tháng Diện Biên Phủ lịch sử này, Việt nam vừa phát huy tình hưu nghị sẵn có với các dân tộc đã cùng nhau dứng trong một chiến hào chống thực dân xâm lược (3) vừa xây dựng tỉnh hữu nghị với các dân tộc mà chính quyền ở đó đã từng là đối phương trong cuộc xâm lược Việt Nam và không cản trở Việt Nam xây dựng tương lai của mình theo con đường đã chọn, tức theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Ỏ đây, trước hết phải kể đến tỉnh hữu nghị

Pháp - Việt Cũng thật không phải là ngẫu nhiên

mà sau khi đến thăm Diện Biên, Tổng thống Pháp Phờ-răng-xoa Mit-tơ-răng đã nơi lên một

cảm nhận mới trước nấm mô của các chiến binh

Pháp, Nam, với một vết thương lòng:

“Dén Diện Biên Phủ là dể suy ngắm, để cản

nhận uề những hy sừnh của những người lính

của chúng ta mà không quên những người

khác" 7), Những người khác đó có thể không chỉ là

những anh hùng, chiến sĩ VN đã hy sinh nơi chiến địa khi mà vòng hoa chiến tháng đã sáp sửa đặt vinh quang lên dầu họ _

Những người khác đó có thể không chỉ là người Pháp mà còn là những binh linh A, Phi

trong quân đội viễn chỉnh Pháp ở Đông Dương Những người khác đó còn có thể không

phải chỉ là binh lính mà là những dân công tải

đạn, tải lương lên chiến trường để giải phóng

Điện Biên, là những dân thường ở Mường

Thanh, Hồng Cúm, Him Lam bất ngờ bị lâm nạn do Pháp gây ra

Tỉnh cảm đau thương mang tính người, tính nhân loại này dầu ở vị Tổng thống hay ở bất cứ người Pháp nào mới đến VN cũng chứa đựng trong nó tỉnh hữu nghị giữa các dân tộc và lòng mong muốn hòa bỉnh Mấy ngày gần đây, để

25

chuẩn bị cho ngày kỷ niệm chiến tháng Diện

Biên Phủ phái đoàn của Chính phủ VN do Phó

Thủ tướng Nguyễn Khánh dẫn đầu lên Diện Biên

kiểm tra vê sự chuẩn bị lễ kỷ niệm sắp tới, sau khi

đến viếng các chiến sỉ VN đã hy sinh, sũng đến

thăm mộ các quân nhân Pháp bị tử trận 6),

Tiếc thương những người đã quá cố, không gỉ

hzn là hai nhà nước Pháp - Nam phải tìm cách

han gan những vết thương chiến tranh và xây dap

nén tinh hữu nghị lâu bền giữa hai dân tộc

Nhà nước và nhân dân Việt Nam không bao

giờ quên những người con ưu tú của dân tộc

Pháp đã hy sinh đấu tranh cho nền độc lập VN

mà tiéu biéu la anh Hang-ri Mac-tanh da phan

chiến chống chiến tranh xâm lược VN, những

phong trào đòi hòa bình chấm dứt chiến tranh

ủng hộ VN của nhân dân Pháp trong đó có

những người cộng sản Pháp làm nòng cốt Và

ngày nay, nhân dân VN ngày càng biết rõ những

tư tưởng tiến bộ của trí thức của các chính

khách tiến bộ Pháp đúc kết được từ những bài

học lịch sử Diện Biên, đã biến thành những

hành động cụ thể

Chúng ta quên sao được khi mà các nhà cầm

quyền Mỹ cố tỉnh đây mạnh cuộc chiến tranh

xâm lược VN, áp đặt chủ nghĩa thực dân mới

vào VN, thì chính họ đã nhận được những lời

khuyên chân thành từ nước Pháp vừa vân minh

vừa đau khổ:

"Đừng nên dếốn thân vao con đường hầm

không có lỗi thoát ở miền Nan: Việt Nant"

Chính trong lời khuyên này đã chứa đựng

những cảm nhận mới về: "nhân tố quốc gia là một

yếu tố quyết định hơn bất kỳ yếu tố tư tưởng nào"

Thực tế đã cho thấy ngọn cờ chống cộng mà đế

quốc Mỹ giương cao để xâm lược VN được một số

đồng minh dồng tình gớp sức, cuối cùng đã thất bại

Ỏ Việt Nam, những người cộng sản gán bó

với dân tộc và là những người yêu nước thiết

tha, luôn luôn giương cao ngọn cờ dân tộc Vì

vậy, thất bại đó không phải do tư tưởng cộng

sản ở VN tháng tư tưởng phi cộng sản, mà chính

là do chủ nghĩa yêu nước VN, dũng khí anh hùng bất khuất của dân tộc VN đã thắng các tư tưởng xâm lược, bành trướng, bá quyền và sự áp đặt bạo quyền lên đầu các quốc gia dân tộc khác Còn vê phía VN, "tỉnh hữu nghị trong các

chiến hào" không chỉ nảy sinh ở các dân tộc đi

theo chủ nghĩa xã hội mà còn là với các dân tộc

A, Phi, My la-tinh và nhân dân yêu chuộng hòa

bình, tự do trên thế giới (9),

Ngày nay, nhân dân VN vẫn trân trong tinh hưu nghị đã được xây đắp trong các chiến hào chống xâm lược đơ, đồng thời còn coi trọng nhận thức mới, cảm nghỉ mới của mọi dân tộc, mọi chính khách mọi học giả, mọi nhà kinh doanh, dâu trước kia đã đứng về phía đối phương trong chiến tranh với VN

Với tình hữu nghị đó, nhân đân VN đã đón

tiếp nhiều học gia, tri thức, nhân dân, cựu chiến

bính Nhật đến nghiên cứu hoặc tham quan di tích về nạn 2 triệu người VN chết doi nam 1945,

do phát xít Nhật gây ra Họ đến đây với lòng mong muôn tìm ra chân lý, lên án bạo tàn, gây tinh huu nghị, xóa đi những hận thù giữa hai dân tộc Việt - Nhật bằng những hành động, những biện pháp mới

Với tình hữu nghị đó, nhân dân VN đã đón

tiếp các chính khách, các học giả, các nhà văn

hớa, nghê thuậ* Pháp sang thăm VN mong tìm

ra những cảm nhận mới trước sự kiện Điện

Biên, như Tổng thống Pháp Pho-rang-xoa Mit- tơ-răng đã cảm nhận

Biểu hiện cao nhất và tập trung nhất của tỉnh hữu nghị giữa hai dân tộc Việt-Pháp là lời phát biểu của hai nhà lãnh đạo đứng đầu hai nước trong dịp Tổng thống Pháp Phờ-răng-xoa Mit-tơ-răng sang thăm VN năm 1993

Trong diễn văn chào mừng Tổng thống Phờ- ráng-xoa Mit-tơ-răng chủ tịch nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa VN Lê Dức Anh đã nói:

"Chúng tôi vui mừng được đơn tiếp Ngài, một nhà lãnh đạo quốc gia nổi tiếng và đầy nghị

lực, một người đã đấu tranh không mệt mỏi cho

độc lập, tự do, hạnh phúc của nhân dân Pháp

Chuyến đi thảm VN của Ngài mang đến cho

nhân dân chúng tôi những tỉnh cảm hữu nghị

của nhân dân Pháp đã từng được thử thách qua

những bước thăng trầm của lịch sử"

Nói về triển vọng hợp tác trong tương lai,

chủ tịch Lê Dức Anh nhấn mạnh:

"Chuyển đi thăm VN của Ngài là một sự kiện

có ý nghĩa lịch sử, đinh dấu một mốc phát triển

mới trong quan hệ hữu nghị Việt - Pháp, mở ra

một giai đoạn hợp tác mới về nhiêu mát giữa hai

Chủ tịch cũng đánh giá cao những kết qủa

hợp tác mà hai dân tộc đã đạt được trong thời

gian qua:

"Chúng tôi vui mừng nhận thấy rằng suốt

mấy năm qua, hàng triệu người dân Pháp

luôn luôn đứng cạnh nhân dân Việt Nam

trong những thử th:ích gian nàn nhất và thời

gian gần đây, tỉnh hữu nghị và sự hợp tác Việt

Pháp phát triển với nhịp độ ngày càng tảng trên

các lĩnh vực chính trị, kinh tế, đầu tư, buôn bán,

văn hơa, khoa học kỹ thuật Nước Pháp kiên trì

ủng hộ VN trong việc cải thiện quan hệ giữa VN

và các tổ chức tài chính tiên tệ quốc tế và trong

quan hệ với cộng đồng kinh tế châu Âu"

— Trong lời đáp từ Tổng thống Pháp Phờ-răng-

xoa Mit-tơ-răng không quên nhác lại, nhưng

đau thương, bỉ thảm mà hai dân tộc Việt-Pháp

phải trải qua do những (ư tưởng xâm lược, hiếu

chiến ở Pháp gây nên:

"Đây là lần đầu tiên một Tổng thống nước

Cộng hòa Pháp sang thăm chính thức nước

VN Chúng ta sẽ nêu lại ký ức của một thời

kỳ đau thương trong quan hệ giữa hai chúng

ta Trong chúng ta vẫn còn nhiều nhân chứng

nổi tiếng và nhiều người đã tham dự vào thời

kỳ đơ Tôi đến đấy để khép lại một chương

trong lịch sử và để mở ra một chương mới"

Với nhân dân VN, ân hận vì những đau

thương mà quân viễn chỉnh Pháp gây ra trên

đất nước này, Tổng thống biểu lộ những tình cảm chân thành:

"Tôi muốn gửi đến nhân dân VN lời chào của nhân dân Pháp Tôi muôn lời chào đó được đón nhận như lời chào anh em Chúng tôi không

phải không biết những đau khổ mà nhân dân

VN đã phải chịu đựng "

Tin tưởng vào tiên đồ của dân tộc VN và sự

hợp tác giữa hai dân tộc Việt - Pháp, Tổng thống

nhấn mạnh:

"Chúng tôi kính trọng nghị lực phi thường, ý

chí tự chủ và chúng tôi tin vào khả năng của dân

tộc Việt Nam có thể đương đầu với những thử thách trong thời gian tới

Đất nước các bạn là một đất nước giàu truyền thống tôn giáo, nhất là Phật giáo, có một nên văn mỉnh lớn và lâu đời, một phong cách sống đặc sắc, đã bị đảo lộn bởi hai cuộc chiến tranh tàn khốc Bởi vậy, để đáp ứng lại những yêu câu

của các bạn và với sự tôn.trọng sự lựa chọn của các bạn, tôi có thể nơi với các bạn rằng nước

"Pháp sẵn sàng phát triển một sự hợp tác đây tham vọng và toàn diện với VN" 6),

Tình hữu nghị chân thành đố của nhân dân Pháp với nhân dân VN sau chiến thẳng Diện Biên Phủ phải chăng cũng là tiên đề cho sự xây dựng và phát triển tinh hữu nghị giữa hai dân tộc Việt-Mỹ hiện nay, đúng 20 năm sau thắng lợi của chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử

Với tình hữu nghị đó nhân dân VN đã tiếp

đón các nhà khoa học, các nhà kinh doanh, các nhà du lịch, các nhà văn hóa, nghệ thuật, các

cựu chiến binh Mỹ sang thăm VN Họ đến đây

ngoài những mục tiêu chính trị, kinh tế, xã hội còn có nhiều người có mục tiêu tư tưởng, đi tim một cdm nhận mới sau cuộc chiến tranh Việt

Mỹ xảy ra qua hơn hai thập kỷ Một số người, sau khi đi thăm chiến trường "Điện Biên Phủ trên không" ở Hà Nội đi thăm địa đạo Củ Chỉ, thăm nơi diễn ra chiến dịch Hồ Chí Minh lịch

sử, nhất là thăm các nơi diễn ra thảm trang: Duy Xuyên, Sơn Mỹ, Phú Lợi do binh lĩnh Mỹ gây

27

mi, đã bộc lộ một lời tâm sự, mà như châm ngôn

Việt nam nơi là: "Hờn căm lắng xuống, hận lòng

"Hon cam" 14 chia vao nhitng loi du dé, lita

bip kich thich vé tinh than diét céng 6 chién

tranh xâm lược VN Còn "hận lòng" là ở tinh

người, đứng trước sự chết chóc đau thương bị

thảm của nhân dân VN, của phụ nữ, trẻ em VN,

không những trong hơn 20 năm chiến tranh đã

qua mà cả di sản còn lại tới hôm nay - di sản hủy

diệt của chất độc màu da cam do Mỹ rải xuống

đất nước VN yêu hòa bình và hạnh phúc này

Với "hận lòng" đó những người Mỹ có thiện chí

chác chắn sẽ muốn làm nhiều hơn để vun đắp

cho tỉnh hữu nghị Việt - Mỹ được lâu dài và bền

CHU THICH

vững Còn những ai chưa thật thông cảm với

VN, chưa cổ gảng hàn gắn vết thương, xây dựng tỉnh hữu nghị Mỹ-Việt, lại đẩy mạnh cuộc "diễn biến hòa bỉnh" ở VN thì cũng không nên quên

rằng: "nhân tổ quốc gia VN hiện nay là sự định

hướng xây dựng một xã hội "đân giàu nước

mạnh, xã hội, công băng va van minh" nhu Đảng và nhân dân Việt Nam đã lựa chọn -

Tình hữu nghị giữa nhân dân VN với các dân tộc nhất là với dân tộc Pháp đã được xây dựng

từ chiến tháng Diện Biên nhất định sẽ được

phát huy hơn nữa trong quái trình xây dựng cuộc sông mới ở VN

Ngay 25 thang 2 ném 1994

(1) (2) (4) Tin ARPS trich trong: Ban tin đặc biết hông tấn xã Viết Nam, thứ nấm ngày LÍ tháng Š năm 1993

L4) (6) Về tỉnh hữu nghỉ giữa Viết Nam với các nưdG-xã hội chủ nghĩa anh em trước đây và với các dân tộc ¿\, Phí, MỸ lì-tnh; đã dược sưu tầm, nghiên cứu công bổ trong các luận văn của Phạm Ngọc Liên, Đỗ Thánh Bình "Anh hưởng và tác động của chiến

thẳng Điển Biện Phú đối với phong trào giải phòng dân tộc và của Trình Vưong Tông: "Ý nghĩa và tác động của chiến thắng Điện Hiện Phú quái dự luân thể giỏi”, ïn trong cuốn “Mấy vấn đề về chiến thăng lịch xử Điển Biên Phú”, nhà Xh Khoa học xa hội [lái Nội, 9S, Vì vậy chúng tôi xin không nêu ti ở dây

.Š) Pheo báo Nhân dân ngày 31/3/1994, bài “Chuẩn bị kỹ mềm 40 nấm chiến thắng Điện Biện Phủ”, ngày 19/2/1994 đoán đại biều Chính phủ do Phó thủ tướng Nguyễn Khánh dẫn đầu đã đến thăm và tưởng niềm tại nghĩa trang liệt sĩ Điện Hiến Phủ (nghĩa

trang A.I Độc lập, Him ám và thăm nơi chốn cất các bình sĩ Pháp đã tử trần tại Điện Biển Phú"

(7) Bao Nhân dẫn ngày 2/2/1993

\Ị/