ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP TRUYỀN TINH TRUYỀN PHÔI NLU

Microsoft Word ĐỀ CƯƠNG TRUYỀN TINH TRUYỀN PHÔI docx ĐỀ CƯƠNG TRUYỀN TINH TRUYỀN PHÔI 1)các tuyến sinh dục phụ,tác dụng các tuyến này Tuyến tinh nang là tuyến lớn nhất trong 3 tuyến,chất tiết của tuyến này chiếm 20 26% trong tinh thanh,các chất này có tác dụng làm cho môi trường vận động,cung cấp năng lượng cho tinh trùng,có tác dụng đệm cho tinh trùng,trung hòa ph ở âm đạo tạo điều kiện cho tinh trùng đi qua Tuyến tiền liệt có chứa dịch thể protid trung tính có khả năng hấp thu co2 để thúc đẩy.

ĐỀ CƯƠNG TRUYỀN TINH TRUYỀN PHÔI

1)các tuyến sinh dục phụ,tác dụng các tuyến này

Tuyến tinh nang:là tuyến lớn nhất trong 3 tuyến,chất tiết của

tuyến này chiếm 20-26% trong tinh thanh,các chất này có tác dụng làm cho môi trường vận động,cung cấp năng lượng cho tinh trùng,có tác dụng đệm cho tinh trùng,trung hòa ph ở âm đạo tạo điều kiện cho tinh trùng đi qua

Tuyến tiền liệt:có chứa dịch thể protid trung tính có khả năng

hấp thu co2 để thúc đẩy tinh trùng hoạt động.Tinh trùng tăng hoạt động rõ rệt khi gặp chất tiết của tuyến tiền liệt.ở thú nhai lại chất tiết của tuyến này chiếm phần rất nhỏ ,ở heo chiếm hơn 50% tinh dịch

Tuyến cầu niệu đạo:hoạt động mạnh ở heo ,ngựa là dịch thể

keo có chứa globulin ,dưới tác dụng của men vezikinase dịch này kết thành khối keo phèn(tapioca).Tapioca có tác dụng hút nước rất mạnh trong giao phối trực tiếp keo phèn tạo thành cái nút ở cổ tử cung không cho tinh trùng chảy ra ngoài,trong thụ tinh nhân tạo phải nhanh chóng loại bỏ chất này vì nó làm

nghẽn ống dẫn tinh và ảnh hưởng đến số lượng sức sống của tinh trùng

*nói chung chất tiết của tuyến sinh dục phụ tạo thành môi

trường thích hợp cho tinh trùng,có tính kiềm,hàm lượng chất điện giải cao có chức năng chính là kích thích tinh trùng hoạt động chấm dứt trạng thái tiềm sinh bằng cách bổ sung vào tinh dịch những chất dinh dưỡng cũng như làm tăng ph của tinh dịch

2)chức năng của dich hoàn ,dịch hoàn phụ

Chức năng dịch hoàn:

Sản xuất tinh trùng

Sản xuất hormone testerone,inhibin,estrogen,protein cho hoạt động tinh trùng,ống sinh tinh tiết dịch hóa loãng,vận chuyển tinh trùng khỏi dịch hoàn

Chức năng dịch hoàn phụ:

Nơi để tinh trùng trưởng thành,thụ tinh,dự trữ hoạt động tùy vào testosteron

3)các yếu tố ảnh hưởng đến phẩm chất tinh dịch ,quá trình sinh tinh trùng

Dinh dưỡng:thức ăn là yếu tố quan trọng nhất trong việc giữ

gìn để con vật cho tinh tốt,nếu thiếu sẽ làm thiếu những yếu tố sinh dục từ Hypothalamus đến hypophyse chú ý rằng hiệu quả thức ăn đối với đực giống không phải 1 sớm 1 chiều.Bằng

phương pháp nguyên tử đồng vị phóng xạ đánh dấu(cho c và p đánh dấu vào thức ăn)rồi kiểm tra sự hiện diện của phân tử c đánh dấu trong ADN của tinh dịch

Heo sau 38-41 ngày

Bò sau 49-51 ngày

Lưu ý :

Chất đạm:phải đầy đủ giúp gia súc phát triển được cân đối,bản

thân của chất đạm giúp quá trình hình thành nhân bào của tinh trùng giúp sự phát triển và thành thục nhanh chóng heo 14-16%,gà 18-20 %

Chất béo :quan trọng phối hợp quan trọng với các vitamin tan

trong dầu A,D,E.K,nếu thiếu năng lực thụ thai giảm

-vitamin A,D,E,K

-khoáng

-chăm sóc quản lí

Chuồng nuôi,đủ ánh sáng ,thoáng mát,có sân chơi Nhốt 1

con/ô để tránh cắn nhau

Nhiệt độ thích hợp 20*C,lên 40*C gia súc cho tinh trùng kỳ hình nhiều

Ánh sáng trung bình 10giờ chiếu sáng/ngày

Vận động

-chu kỳ lấy tinh: heo<12 tháng 1 lần /tuần

Heo>12 tháng 2-3 lần /tuần

Bò 15-18 đến 2 năm :1 lần /tuần

Bò >2 năm 3-4 lần /tuần

Dê cừu 2-3 lần /ngày thậm chí 6-8 lần/ngày

Kĩ thuật lấy tinh

Bệnh lí :blucellose,leptospirose,vobisiois làm sưng teo dịch

hoàn,cũng ảnh hưởng đến khả năng sinh tinh

Thời tiết

Tuổi

Giống

4)Thời gian bắt đầu sử dụng ,loại thải của heo,bò

Thời gian sử dụng đực giống:

Heo tự nhiên:2-2,5 năm ,heo nhân tạo:3,5-4 năm

Bò tự nhiên :8-10 năm ,bò nhân tạo:10-12 năm

*tính năng suất lí thuyết của 1 con heo đực giống từ lúc khai thác đến loại thải

Chu kì khai thác của 1 con heo đực giống là 3 năm

Trong 5 tháng đầu người ta khai thác 7 ngày /1 lần

Số làn khai thác trong 5 tháng đầu là [ (5×30)×1]:7=21 lần

Số lần khai thác trong 31 tháng là [(31×30)×2]:7=266 lần Vậy số lần khai thác tinh của 1 con heo đực giống là

21+266=287 lần

Vd :giả sử mỗi lần khai thác tinh

+phẩm chất tinh:V=200ml,A=0,8,c=300×10^6 tinh trùng/ml +liều tinh tiêu chuẩn:V’=100ML,C’=3×10^9 tinh trùng/liều

Ta có:Q=(A*C*V)/C’-1=[(0,8*300*10^6*100)/(3*10^9)]-1=7

Số lượng ,môi trường thêm vào

F=Q*V=7*200=1400ml

Số liều tinh của 1 lần lấy tinh sau khi đã pha chế

(F+V)/V’=(1400+200)/100=16 liều

Tổng số liều tinh thu được của 1 con bò đực giống từ lúc loại thải

287*16=4592 liều

*tính năng suất lí thuyết của 1 con bò đực giống từ lúc khai thác đến loại thải

Chu kì khai thác tinh cúa 1 con bò đực giống là 9 năm

ở bò đực giống có thể khai thác tinh từ 16 tháng tuổi

trong 8 tháng đầu ta khai thác 7 ngày/lần

số lần khai thác trong 8 tháng đầu là[(8*30)×1]/7=34 lần

trong 100 tháng sau người ta khai thác 7 ngày/3 lần

số lần khai thác là [(100*30)*3]:7=1286 lần

vậy tổng số lần khai thác giống 34+1286=1320 lần

5)tiêu chuẩn qui định của nhà nước về phẩm chất tinh dịch đươc phép sử dụng

Chỉ

tiêu

Đực hậu bị Đực khai thác

V(ml) >=110 >=140 >=130 >=300

A(hoạt

lực)

>=0,7 >=0,8 >=0,7 >=0,8

C(10^6

tt/ml)

>=150 >=220 >=150 >=250

K%(ki

hình)

<=15 <=15 <=15 <=15

R(sức

sống)

>=3000 >=3000 >=3000 >=3000

VAC >=11,5 >=13,5 >=245 >=40

V ml

Màu

Mùi

D(mật độ)

A(hoạt lực)

C(10^6/ml)

R(sức kháng)

pH

tỷ lệ sống%

kỳ hình%

độ nhiễm

khuẩn

≥4,6 Bình thường Bình thường

>++

>0,7

≥800

≥20000

6,5-7

≥70

<20

≤520

≥100 Trắng đục,trắng sữa Bình thường

>++

>0,7

≥100

≥3000

6,8-7,6

≥70

≤10

≤5000

6)Mô tả phương pháp lấy tinh bằng tay ở heo

-chuẩn bị dụng cụ vệ sinh thú

-khi tiếp xúc với giá nhảy,đực lần lượt có những phản xạ

cương cứng,bao quanh thúc giá

-đến giai đoạn thúc giá thì người lấy tinh vào vị trí lấy tinh ,khi vào mắt luôn nhìn về phía đầu của đực xem phản ứng,ngồi tư thế hình chữ đinh

-dùng cả lòng bàn tay nắm vừa phải lấy dương vật sao cho cách đầu dương vật 2-3cm,kích thích tay sao cho heo đực đưa hết dương vật ra ngoài(vừa kích thích sao cho khoảng 60

nhịp/phút vừa kéo nhẹ dương vật)

-khi đực đưa hết dương vật ra ngoài chuẩn bị bắn tinh thì

ngưng kết thúc

-sau khi hết đợt bắn tinh thì kết thúc trở lại(2-3pha)

-khi đực không còn mê giá nữa và dương vật có khuynh hướng rút vào thì người lấy tinh chuẩn bị rời vị trí lấy tinh.Để đực

xuống giá từ từ không nên xô đẩy

-Sau khi lấy tinh thì phải nhanh chóng đưa tinh vào phòng thí nghiệm,khi đi tránh sóng lắc,tránh ánh sáng chiếu thẳng,tốt nhất nên có miếng mouse bao bọc hay đựng trong thùng chứa

Ưu khuyết điểm

Phương pháp âm đạo giả

-tương đối an toàn và sạch sẽ cho người lấy tinh

-chuẩn bị lâu và rất tốn kém

-không chủ động gạn lọc nhửng chất không cần thiết

Phương pháp dùng tay

-ôn độ ổn định ,tận dụng lấy tinh

-chủ động hứng gạt bỏ từng phần tinh dịch không cần thiết

-vô trùng đơn giản,mau chóng,ít tốn kém

-kém an toàn cho người lấy tinh,có thể gây 1 số bệnh nếu có -người lấy tinh vất vả ,khó nhọc hơn âm đạo giả

7)Mô tả phương pháp,kiểm tra các chỉ tiêu,nồng độ,sức kháng,kì hình,tỉ lệ sống chết

-nồng độ:là đếm số lượng tinh trùng có trong 1 ml tinh dịch

Công thúc:C=50.000nb

C :số lượng tinh trùng có trong 1 ml tinh dịch

n :số tinh trùng đếm được trong 5 ô

b :bội số pha loãng

-lắc nhẹ tinh dịch bằng cổ tay hoặc khuấy đều trước khi kiểm tra vì tinh trùng có hiện tượng sa lắng

-dùng ống hút hồng cầu hút tinh dịch đến vạch 0,5 sao cho không có bọt khí rồi hút tiếp dung dịch Nacl 3% đến vạch 101 -bịt hai đầu ống hút bằng ngón giữa và ngón cái(chú ý dùng kẽ

hở hai ngón tay khác để kẹp lấy ống cao su tránh bị rớt bễ)lắc nhẹ hình số 8để hòa tan tinh trùng 3-5 phút

-bỏ vài giọt tinh dịch dầu sau đó nhỏ lên buồng đếm đã đươc được đậy sẵn lamen đếm tinh trùng như phương pháp đếm hồng cầu,nguyên tắc từ trái sang phải,từ trên xuống dưới,đếm

5 ô

-kì hình:

Tinh trùng kì hình là những tinh trùng có hình dạng khác

thường

-đầu:có bướu,dầu to,nhỏ,2-3 đầu

-thân phình to ra

-đuôi cong queo hình móc câu,búi tóc

Cách làm

Chuẩn bị phiến kính khô sạch đã tẩy mỡ,nhỏ 1 giọt tinh lên đầu phiến kính rồi dùng cạnh của phiến kính khác dàn mỏng đều giọt tinh

-cố định bằng cồn,formol 10%thời gian cố định chừng 2-3 phút ,sau đó rửa bằng nước cất

-nhuộm tinh trùng bằng dung dịch blue methylen 2%,thời gian 3-5 phút

-rửa nhẹ tiêu bản,hông khô ,xem kính

-đếm 200-500 tinh trùng,tính tỷ lệ tinh trùng kì hình và phân loại

kì hình theo từng bộ phận

-sức kháng :mục đích biết được năng lực đề kháng của tinh trùng trong điều kiện môi trường bất lợi

Cách làm

Cho 0,02 cc tinh dịch+10cc Nacl1% vào lọ I(R=500)dùng dầu thủy tinh khuấy đềuhỗn hợp rồi xem kính,nếu còn tinh trùng tiến thẳng thì tiếp tục bước sau

Lấy 1cc ở lọ I+1cc Nal 1% cho vào lọ II(R=1000)khuấy đều xem kính,nếu còn tinh trùng tiến thẳng thì tiếp tục

Lấy 1cc ở lọ II+0,2 cc hoặc 0,4cc Nacl 1% vào lọ III.Khuấy đều xem kính nếu còn tinh trùng tiến thẳng thì tiếp tục cho thêm mỗi lần 0,2:0,4cc kiểm tra đến khi nào toàn bộ tinh trùng ngưng hoạt động

Sức kháng R=VNacl/Vtd

R=r0+rnn

ro:độ pha loãng ở độ ii

rn:độ pha loãng ở những lần sau

n:số lần pha loãng

Tỷ lệ sống chết

Khi tinh trùng đã chết thì đầu cúa nó bắt màu chất nhuộm rất

mạnh ,tỷ lệ giữa tinh trùng sống và tinh trùng không bắt màu có

hệ số tương quan rất chặt chẽ là 0,98

-chuẩn bị phiến kính sạch sẽ đã tẩy mỡ ,nhỏ 1 giọt tinh dịch +1 giọt eosin 5% trộn đêu rồi dùng c5nh 1 phiến kính khác dàn mỏng

-đếm 200-500 tinh trùng lấy tỷ lệ sống chết,những tinh trùng nào chết trước khi phiến kính có màu hồng

8)các chất thường dùng trong pha chế,điều kiện trong môi trường pha chế

Các chất thường dùng:

Trilon B :EDTA:ethyl diamine tetra acetate còn gọi là versel EDTA có khả năng liên kết với 1 số ion tự do có trong tinh dịch thú :Ca++,Mg++tạo sự mất bình thường về số ion tự do có trong tinh dịch dẫn đến kìm hãm quá trình trao đổi chất của tinh trùng nhất là quá trình biến dưỡng đường ,nhờ đó tinh trùng giữ

được hợp chất cao năng lượng như ADP,ATP Nó giúp duy trì được lượng đường thích hợp trong suốt thời gian bảo tồn,ngay

cả bảo tồn ở nhiệt độ phòng

EDTA kìm hãm sự họat động của 1 số vi khuẩn ,enzyme có hại cho tinh trùng

-lòng đỏ trứng

Lòng đỏ trứng tươi mới có =7% leucithine là 1 phospholipid .Trong lòng đỏ trứng có nhiều chất tham gia vào thành phần của tinh trùng

-trong lòng đỏ trứng còn có 16% protid,1% glucid có tác dụng cung cấp dưỡng chất cho tinh trùng,ngăn ngừa tinh trùng tiêu thụ lipid trong quá trình sống tiềm sinh thì tinh trùng vẫn sử dụng trong nguyên sinh chất

Lòng đõ trứng có độ nhớt cao đã làm giảm sự vận động và giúp cho tinh trùng ít bị giao động trong quá trình vận chuyển

-Một số loại đường

Đường là những chất không điện li,duy trì áp suất thẩm

thấu,cung cấp năng lượng cho tinh trùng

Hạn chế các chất kiềm tính

Sữa bột,sữa bò tươi

Cung cấp năng lượng vì có đường lactose

Trong sữa có casein là 1 loại protide có tính lưỡng cực,nó có thể kết hợp với ion H+ hay OH-,có thể kết hợp với axit hay base

có tác dụng điều hòa ph của môi trường

Các chất có tác dụng đệm

Bicarbonat Na :NaHCO3

Citrat Na :Na3C6H3O7 5H20

Các loại kháng sinh:

Streptomicin 1g/l

Penicilin 1g/l

Tetrea 0,05g/l

Sulfanilamid

-các điều kiện trong môi trường pha chế:

Áp suất thẩm thấu của môi trường tương đương với áp suất thẩm thấu của tinh dịch

Áp suất thấu môi trường thấp thì tinh trùng hấp thu môi

trường phình to ra chết

Áp suất môi trường cao thì tinh trùng mất nước ,chết

ph môi trường thích ứng cho việc bảo tồn tinh dịch thì hơi acid ph =6-6,3 ,có tác dụng làm giảm sự vận động của tinh trùng

môi trường pha loãng cần phải có năng lực đệm nhất định,tốt nhất là những chất không điện li,nếu có thì chỉ tác dụng đệm

mà thôi

môi trường phải cung cấp dưỡng chất cho tinh trùng

Trong môi trường phài có một số chất kháng có tác dụng tĩnh khuẩn làm cho vi khuẩn không phát triển được

9)tỉ lệ pha chế của tinh dịch bò và heo

ở heo:phẩm chất tinh dịch heo như thế nào để pha chế với tỉ lệ

là 1/20

ta có:

phẩm chất tinh :V=200ml,A=0,8,C=?

Liều tinh tiêu chuẩn:V’=100ml;C’=3×109tinh trùng/liều

Ta có tỉ lệ pha chế:Q=20

Mà Q=[(A×C×V’)/C’-1]

"C=[(Q+1)×C’]/A×V’=[(20+1)×3×109]/0,8×100=787,5×106t inh trùng/ml

Ta có

Phẩm chất tinh :V=200 ml,A=0,8,C=787,5×106tinh trùng/ml Liều tinh tiêu chuẩn:V’=100ml,C’=3×109tinh trùng/liều

ở bò:phẩm chất tinh dịch bò như thế nào để pha chế với tỉ lệ là 1/54

ta có

phẩm chát tinh V=6ml,A=0,8,C=?

Liều tinh tiêu chuần:V’=1ml,C’=40×106tinh trùng/liều

Tỷ lệ pha chế:Q=54

Mà Q=[(A×C×V)/C’]-1

"C=[(Q+1)×C’]/A×V’=[(54+1)×40×106]/0,8×1=2,75×109tin

h trùng/ml

Phẩm chất tinh:V=200ml,A=0,8,C=2,75×109tinh trùng/ml

Liều tinh tiêu chuẩn:V’=100ml,C’=3×109tinh trùng/liều

10)triệu chứng lên giống bò và heo wa các giai đoạn

Triệu chứng lên giống của bò:thời gian động đực của bò

tương đối ngắn,biến động từ 20-36h ,trung bình là 30h

-bò không yên tĩnh,ít nằm ,kém ăn,sản lượng sữa giảm rõ rệt -thân nhiệt cao hơn bình thường 0,8-1,2⁰C,mạch đập và số lần

hô hấp tăng

-khi bắt đầu động đực ,thú tỏ vẻ không binh thường ,thỉnh thoảng kêu len 1-2 tiếng,đôi khi có nước mắt chảy ra ,âm hộ bắt đầu xung huyết,căng lên,nước nhờn chảy ra từ âm hộ

trong suốt.Bò hay chạy lung tung,ít ăn,có khi bỏ ăn hẳn,đi tìm đực nhưng không chịu cho đực nhảy lên,thường bò cái nhảy chồm lên con khác cùng bầy

-Âm hộ sưng mọng và mấp máy ,cổ tử cung nở lớn dần,sừng

tử cung cong và cứng,lượng nước nhờn nhiều bám quanh cổ

tử cung,có khi có màu hồng nhợt vì có lẫn chút máu,dịch

nhờn càng về sau càng đặt(có thể kéo dài ra như sợi tơ),thời kì này rất hăng tính đực,luôn muốn nhảy lên lưng con khác và sẳn sàng cho con khác nhảy lên lưng nó

-Các biểu hiện:âm hộ giảm sưng,tử cung,âm đạo,giảm xung huyết và chuyển sang màu tai nhợt hơn,cổ tử cung bắt đầu thu lại.Lượng dịch nhờn chảy xuống ít keo dính,tình hình ổn định dần,không thích nhảy lên lưng con khác và không cho con khác nhảy lê lưng

Yên tĩnh :từ sau ngày thứ 6-ngày 18

Đối với heo :động dục kéo dài từ 3-5 ngày,cá biệt từ 7-10

ngày

Tiền động đực(bộ phận sinh dục đầy đủ và hoàn thiện)

Thú ăn kém,kêu la,phá chuồng ,luôn chồm ra cửa chuồng,lúc đầu âm hộ sưng,màu hồng dần sưng to đỏ tươi,dịch nhờn

trong và lỏng.Thú nhảy chồm lên lưng con khác nhưng không cho con khác nhảy lên lưng nó,khi người chăn nuôi vào

chuồng thú sẽ quấn quýt bên chân(kéo dài 2-3 ngày)

Giai đoạn chịu đực(cho trứng thụ tinh và thai phát triển)

Thu ít ăn có khi bỏ ăn hẳn,bớt kêu la,bớt phá chuồng,heo cái luôn ngóng ra ngoài,âm hộ bớt sưng ,không còn đỏ tươi mà ngã màu tái nhạt hoặc tím bầm dịch nhờn chảy ra đục dần,thời

kì này thú sẵn sàng cho con khác nhảy lên lưng nó ,đối với những con quen,người ta có thể ấn tay lên hoặc ngồi trên lưng

nó,thấy hai tay nhịp như cánh bướm ,đuôi cong(có con rung liên tuc,thời điểm này là thời điểm gieo tinh thích hợp(kéo dài 1-2 ngày)

Giai đoạn sau động dực:

Thời kì này thú không muốn gần con đực,buồng trứng xuất hiện thể àng,thể vàng tiết progesteron làm thay đổi tính hưng phấn của trung tâm sinh dục,thần kinh trung ương khôi phụ trạng thái bình thường

Yên tĩnh

Sau ngày thứ 4 chu kì lên gio61ng16-18,thời kì này biểu hiện trạng th1i yên tĩnh về cơ wan sinh dục,trạng thái sinh lí này chuyển sang trạng thái sinh lí khác chuẩn bị cho chu kì động dục sau

11)các biện pháp điều khiển lên giống đồng loạt ở heo,bò

Có thể sắp xếp lịch sử dụng cái giống,chủ động sơ đồ phối giống

Sắp xếp bố trí nhân sự chuồng trại

Có thể sản xuất ra thú con ở những thời điểm có mức yêu cầu tiêu thụ cao

Có thể sản xuất ra hàng loạt thú con cùng lứa tuổi,giúp dễ dàng trong bố trí thí nghiệm

Biện pháp:

Sự hoạt động thần kinh để tiết ra nội tiết tố chịu ảnh hưởng có ngoại cảnh như:ánh sáng,nhiệt độ,chăm sóc nếu các yếu tố