SKKN sử dụng sơ đồ tư duy giảng dạy tác phẩm văn học dân gian việt nam trong chương trình ngữ văn 10

Có nhiều phương pháp để giáo viên lựa chọn trong việc tạo hứng thú, pháthuy tính tực, chủ động cho học sinh trong giờ học Ngữ văn nói chung, học vănhọc dân gian nói riêng trong đó sử dụn

Trang

1 MỞ ĐẦU……….……….……… 1

1.1 Lí do chọn đề tài……….……… 1

1.2 Mục địch nghiên cứu……….……… 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu… ……… ……… 1

1.4 Phương pháp nghiên cứu… ……… ………… 2

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM……… … 2

2.1 Cơ sở lí luận……….……… 2

2.2 Thực trạng vấn đề………… ……….……… 5

2.3 Giải pháp thực hiện……….………

2.4 Hiệu quả của sáng kiến………

6 17 3 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ……… ……… 18

3.1 Kết luận….……… 18

3.2 Kiến nghị…… ……… 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO….………

1.1 Lí do chọn đề tài

Trong chương trình Ngữ văn Trung học phổ thông, văn học dân gian giữmột vị trí quan trọng Đây là bộ phận văn học có vai trò to lớn trong việc bồidưỡng tâm hồn học sinh, cung cấp cho các em kiến thức rộng lớn về đời sốngcác dân tộc…Tuy vậy, văn học dân gian là những sáng tác có khoảng cách xa sovới thực tại, chứa đựng những tư duy, những quan niệm thẩm mĩ của ngườixưa là những khó khăn lớn đối với người học nội dung văn học này Lứa tuổingười học còn quá trẻ Họ lớn lên trong thời đại thông tin phát triển như vũ bão,mạch nguồn văn hóa dân gian có nguy cơ dần dần lùi xa thế hệ người trẻ hiệnnay Mặt khác, việc dạy văn học dân gian trong trường phổ thông chưa thật sựkhơi gợi được hứng thú cho học sinh, giáo viên dạy trên tinh thần “cho xongbài”, học sinh vẫn xem nhẹ việc học văn hoc dân gian Từ thực tế này đòi hỏigiáo viên Ngữ văn cần lựa chọn phương pháp – phương tiện dạy học phù hợpvới nội dung văn học dân gian, nhằm tổ chức, định hướng cho học sinh thu thậpthông tin, chinh phục kho tàng tri thức một cách hiệu quả Phương pháp dạy họchiệu quả, tích cực sẽ đem đến những giờ học sôi nổi, chất lượng, khơi gợi đượcnhững rung động thẩm mĩ, hình thành ở các em những phẩm chất tốt đẹp, tinhthần hướng về cội nguồn

Có nhiều phương pháp để giáo viên lựa chọn trong việc tạo hứng thú, pháthuy tính tực, chủ động cho học sinh trong giờ học Ngữ văn nói chung, học vănhọc dân gian nói riêng trong đó sử dụng sơ đồ tư duy là một trong những biệnpháp phù hợp, mang lại hiệu quả cao Tuy nhiên việc sử dụng Sơ đồ tư duytrong giảng dạy môn Ngữ văn tại Trung tâm GDNN-GDTX Ngọc Lặc còn nhiềuhạn chế

Từ những vấn đề nêu trên, thông qua thực tế giảng dạy của bản thân vớinhững khó khăn gặp phải khi trực tiếp đứng lớp hướng dẫn học sinh, cùng với

sự trao đổi kinh nghiệm của các đồng nghiệp, tôi xin giới thiệu đề tài sáng kiếnkinh nghiệm: "Sử dụng sơ đồ tư duy giảng dạy tác phẩm văn học dân gian

Việt Nam trong chương trình ngữ văn 10"

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu chủ yếu là sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy họccác tác phẩm văn học dân gian cho đối tượng là học sinh lớp 10 của Trung tâmGDNN-GDTX Ngọc Lặc Vì điều kiện và thời gian có giới hạn nên đề tài chỉtập trung nghiên cứu và ứng dụng vào thực tế ở học sinh lớp 10C2, 10C3 của

Trung tâm GDNN - GDTX Ngọc Lặc

1.4 Phương pháp nghiên cứu.

Trong quá trình nghiên cứu tôi đã sử dụng linh hoạt một số phương phápsau: Phương pháp quan sát, phương pháp phát huy tính sáng tạo của học sinh,phương pháp gợi mở, phương pháp tổng kết kinh nghiệm, tham khảo nhữngkinh nghiệm của các giáo viên khác trong nhà trường

2 NỘI DUNG CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Vị trí của Văn học dân gian trong nhà trường phổ thông

Văn học dân gian là một trong hai bộ phận quan trọng cấuthành nền văn học của một dân tộc Bộ phận văn học này là sảnphẩm tinh thần của tổ tiên từ thủa sơ khai, phản ánh phong tụctập quán, thói quen, cách cảm, nếp nghĩ và cả những tư tưởng,tình cảm của cha ông Những bài học dân gian sẽ không bao giờ

cũ, gắn chặt với mạch nguồn cảm xúc của bao thế hệ, nuôi dưỡngtâm hồn hướng thiện của mỗi con người Việt Nam Hơn thế, vănhọc dân gian còn đóng vai trò qua trọng đối với việc hình thànhbản sắc văn hóa dân tộc, góp phần nâng cao ý thức trân trọng disản văn học cho thế hệ sau Chính vì vậy không riêng gì ở nước ta

mà ở hầu hết các nước trên thế giới văn học dân gian đều đượcđưa vào giảng dạy trong nhà trường các cấp

2.1.2 Đổi mới phương pháp dạy học văn học dân gian

Để nâng cao chất lượng bộ môn, đáp ứng nhu cầu đổi mớicăn bản toàn diện giáo dục và đạo tạo mà Bộ GD đã đề ra, pháthuy được vai trò trung tâm, phẩm chất và năng lực của ngườihọc, mỗi giáo viên phải nỗ lực tự tìm tòi những phương phápdạy học mới Thông qua thực tiễn giảng dạy, tôi nhận thấy việc

sử dụng Sơ đồ tư duy sẽ phần nào khắc phục được hạn chế củaviệc dạy học văn học dân gian hiện nay, giúp học sinh từ bỏthói quen thụ động, quen nghe, quen chép, ghi nhớ và tái hiệnlại một cách máy móc, rập khuôn những gì giáo viên đã giảng

mà giúp học sinh chủ động tìm hiểu, khám phá bài học

Văn học dân gian là hạt nhân chủ yếu nhất của văn hóa dântộc, tồn tại dưới nghàn năm lịch sử, là kết tinh những tình cảmthẩm mĩ, trí tuệ, ngôn ngữ, địa lí … của cha ông ta Bộ phận vănhọc này có vị thế và sức mạnh riêng trong việc bồi đắp tâm hồncho thế hệ trẻ Vì vậy, giáo viên cần phải cho học sinh nhậnthức được tấm quan trọng của văn học dân gian trong nền vănhọc nước nhà, giúp học sinh hiểu, trân trọng, gìn giữ và pháthuy được những giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc của ông cha quatừng tác phẩm Với những trăn trở làm thế nào để những giờhọc văn học dân gian trở nên hứng thú, sôi nổi, các em cảmnhận được các hay cái đẹp mà cha ông đã gửi gắm trong từngtác phẩm với một tâm thế tích cực, chủ động…tôi đã mạn dạn

thử nghiệm một phương pháp dạy học mới: phương pháp sửdụng Sơ đồ tư duy

2.1.3 Sơ đồ tư duy

Ngày nay có rất nhiều hình thức dạy học mới nhưng vậndụng sơ đồ tư duy được xem là một trong những phương tiệnhiện đại, gắn liền với đặc điểm nhận thức trong tư duy conngười Hiện nay, phương tiện dạy học này đã được sử dụng rộngrãi và cũng tạo hiệu quả học tập khá cao Bởi lẽ nó tạo ra nhữngthuận lợi nhất định cho quá trình nhận thức và tư duy của họcsinh giúp học sinh ghi nhớ rất hiệu quả Không chỉ vậy, việc vậndụng sơ đồ tư duy còn giảm nhẹ áp lực học tập của người học.Vận dụng sơ đồ tư duy vào quá trình dạy học Ngữ văn nói chung

và dạy văn học dân gian nói riêng sẽ giúp cho học sinh khôngchỉ có cơ hội lĩnh hội tri thức và thực sự rung động trước cái đẹpthông qua hình tượng nghệ thuật mà trên cơ sở đó, các em biếtkhái quát chúng để rèn luyện nhằm tạo ra năng lực riêng chobản thân Phương pháp này không chỉ lôi cuốn, hấp dẫn với họcsinh, mà nó còn là một phương pháp dạy học hiệu quả, khoahọc, dễ sử dụng và có thể sử dụng rộng rãi ở tất cả các khâutrong quá trình dạy học

+ Khái niệm: Sơ đồ tư duy (Mindmap) là một công cụ tổ

chức tư duy, đây phương pháp tận dụng khả năng ghi nhậnhình ảnh của bộ não, là cách để ghi nhớ chi tiết, tổng hợp hayphân tích một vấn đề ra thành một dạng của lược đồ phânnhánh Khác với máy tính, ngoài khả năng ghi nhớ kiểu tuyếntính (ghi nhớ theo 1 trình tự nhất định chẳng hạn như trình tựbiến cố xuất hiện của 1 câu truyện) thì não bộ còn có khả năngliên lạc, liên hệ các dữ kiện với nhau Phương pháp này khaithác cả hai khả năng này của bộ não (1)

Cấu tạo sơ đồ tư duy

+ Các bước lập sơ đồ tư duy

Bước 1: Xác định từ khóa

Mind Map được tạo thành bởi hầu hết các từ khóa (keyword) nên nó tiết kiệm được rất nhiều thời gian cho người học.Chỉ với những từ khóa là bạn đã có thể nắm bắt được hết nộidung của tất cả những điều mà bạn đang muốn ghi nhớ

Bước 2: Vẽ chủ đề ở trung tâm

- Bước này chúng ta sẽ sử dụng một tờ giấy trắng (không kẻô) đặt nằm ngang và vẽ chủ đề ở chính giữa tờ giấy Giấy trắngkhông kẻ ô sẽ giúp cho học sáng tạo hơn, không bị những ôvuông cản trở suy nghĩ của bạn Vẽ trên giấy nằm ngang sẽ giúpngười học có được không gian rộng lớn hơn để triển khai các ý

- Người học cần vẽ chủ đề ở chính giữa tờ giấy, từ đó mớiphát triển ra các ý khác ở xung quanh nó

- Học sinh có thể tự do sử dụng tất cả các màu sắc màmình thích, chủ đề trung tâm có thể là chữ hoặc là hình, nếukết hợp cả 2 thì càng tốt

- Chủ đề trung tâm cần gây sự chú ý để người đọc dễ nhìnnhận vấn đề

Bước 3: Vẽ thêm các tiêu đề phụ (nhánh cấp 1)

- Tiêu đề phụ nên được viết bằng chữ in đậm nằm trên cácnhánh dày để làm nổi bật

- Tiêu đề phụ nên gắn liền với trung tâm

- Tiêu đề phụ nên được vẽ theo hướng chéo góc chứ khôngnằm ngang, như vậy nhiều nhánh phụ khác có thể được vẽ tỏa

ra một cách dễ dàng hơn

- Chỉ nên tận dụng từ khóa và hình ảnh, ở mỗi nhánh chỉ sửdụng 1 từ khóa Việc này giúp cho nhiều từ khóa mới và những

ý khác được nối thêm vào các từ khóa sẵn có một cách dễdàng

- Hãy dùng những biểu tượng, cách viết tắt để tiết kiệmkhông gian và thời gian bất cứ lúc nào có thể

- Tất cả các nhánh của một ý nên tỏa ra từ một điểm và cócùng 1 màu

Bước 5: Hoàn thiện sơ đồ tư duy

Ở bước này, người viết có thể thêm các hình ảnh giúp chocác ý quan trọng thêm nổi bật, thêm sức hấp dẫn cho SĐTDcũng như giúp chúng ta dễ ghi nhớ hơn

+ Những ưu điểm của Sơ đồ tư duy:

a) Đối với nhà trường:

Kỹ thuật dạy học này có thể vận dụng được với bất kì điềukiện cơ sở vật chất nào của các nhà trường hiện nay nói chung.Bởi vì ta có thể thiết kế Sơ đồ tư duy trên giấy, trên bảng…bằng cách sử dụng bút chì màu, phấn màu…hoặc cũng có thểthiết kế trên phần mềm Sơ đồ tư duy (Mind Map) Với nhữngtrường đủ điều kiện về cơ sở vật chất như máy chiếu, phòngmáy vi tính đảm bảo, chúng ta có thể sử dụng phần mềm (MindMap) để phục vụ cho việc dạy học có ứng dụng công nghệthông tin

b) Đối với giáo viên

Giáo viên có thể vận dụng Sơ đồ tư duy vào tất cả cáckhâu trong quá trình dạy học: Từ khâu kiểm tra bài cũ, đếnkhâu dạy học bài mới, hay khâu củng cố kiến thức sau mỗi tiếthọc đều mang lại hiệu quả cao

c) Đối với học sinh

- Tăng sự hứng thú trong học tập cho học sinh Việc họcsinh trực tiếp vẽ Sơ đồ tư duy vừa lôi cuốn, hấp dẫn các em,đồng thời còn phát triển khiếu thẩm mĩ, óc hội họa, bởi đó là

“sản phẩm kiến thức hội họa” do chính các em tự làm ra, lạivừa phát huy được tối đa khả năng sáng tạo của các em trong

học tập, không rập khuôn một cách máy móc như khi lập cácbảng biểu, sơ đồ Vì thế các em không chỉ tự mình nắm vữngnhững kiến thức cơ bản tác phẩm văn học dân gian mà cònkhắc sâu những kiến thức đó.

- Phát huy khả năng sáng tạo, năng lực tư duy của họcsinh Với ưu điểm luôn chú trọng tới hình ảnh, màu sắc, với cácmạng lưới liên tưởng (các nhánh) ,do đó, các em dễ dàng vẽthêm các nhánh để phát triển ý tưởng riêng của mình Đây làđiều kiện để các em thể hiện phong cách cá nhân, dấu ấn riêngcủa bản thân

- Sơ đồ tư duy còn giúp tăng cường khả năng tổng hợp kiếnthức của học sinh sau mỗi phần của bài học hay cả bài học

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

2.2.1 Những thuận lợi và khó khăn

Trung tâm GDTX-GDNN Ngọc Lặc mà tiền thân là trường Bổtúc văn hóa trước đây ra đời từ năm 1981, hơn 40 năm quatrung tâm đã không ngừng được xây dựng củng cố và lớn mạnh.Trung tâm là đơn vị có truyền thống đoàn kết, vượt khó, có tinhthần trách nhiệm cao; tập thể cán bộ, giáo viên vững về nghiệp

vụ, giàu lòng yêu trẻ, yêu nghề, luôn nêu cao tinh thần đồngcam cộng khổ, tương thân tương ái giúp đỡ lẫn nhau hoàn thànhnhiệm vụ Đội ngũ cán bộ giáo viên của Trung tâm có trình độchuyên môn nghiệp vụ đào tạo đạt chuẩn và trên chuẩn, tiếpcận nhanh với các phương pháp dạy học mới, tăng cường ứngdụng công nghệ thông tin vào giảng dạy

Đối tượng tuyển sinh vào Trung Tâm GDNN - GDTX NgọcLặc là những học sinh không đủ điều kiện vào học các trườngTHPT Học viên của Trung Tâm chủ yếu là con em các dân tộcvùng cao, vùng sâu, vùng xa có điều kiện đi lại rất khó khăn Sựquan tâm của các bậc phụ huynh đối với con em mình vẫn cònhạn chế Trình độ học viên, học sinh đầu vào thấp so với cáctrường THPT trong huyện Khả năng tiếp thu bài của các em cònchậm, kỹ năng học tập còn nhiều hạn chế, chưa chịu khó trongviệc soạn bài, làm bài tập ở nhà

2.2.2 Tình hình dạy học văn học dân gian trong chương trình ngữ văn THPT tại Trung tâm GDNN-GDTX Ngọc Lặc

Tuy đã có những hướng đổi mới, tiến bộ của việc dạy họcvăn nói chung và văn học dân gian nói riêng song thực tế cáchdạy văn học dân gian tại Trung tâm vẫn còn tồn tại hạn chế Cụ

thể như sau: một bộ phận giáo viên chưa thực sự coi trọngphần văn học dân gian, tiếp cận văn học dân gian bằng nhữngthi pháp của văn học viết, giáo viên chưa chú trọng đến việctiếp thu, vận dụng kiến thức của học sinh cũng như việc chỉ racho người học con đường tích cực chủ động để thu nhận kiếnthức Giờ học tác phẩm văn học dân gian vì thế vẫn chưa thuhút được sự chú ý của người học, một bộ phận không nhỏ họcsinh vẫn tỏ ra không hào hứng với các bài học.

2.2.3 Tình hình sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học môn ngữ văn ở trung tâm GDNN-GDTX Ngọc Lặc

Việc sử dụng sơ đồ tư duy trong giảng dạy bộ môn Ngữ văn tại Trung tâmGDNN-GDTX Ngọc Lặc còn nhiều hạn chế Việc hạn chế này bắt nguồn từ cảphía giáo viên và học sinh

Đối với giáo viên: Hầu hết các giáo viên đều có ý thức quan tâm và tìmhiểu về sơ đồ tư duy Nhưng các thầy cô vẫn chưa mạnh dạn sử dụng Sơ đồ tưduy vào tất cả các khâu của quá trình học tập Nhiều thầy cô còn ngại đổi mới vàchưa chú ý đến hiệu quả mà Sơ đồ tư duy mang lại

Đối với học sinh: Các em đã có nhận thức mới và thấy được ưu điểm của

Sơ đồ tư duy trong học các tác phẩm văn học nhưng việc ứng dụng nó chưanhiều Có nhiều em còn ngại khó và ỷ lại vào sự hướng dẫn của giáo viên màchưa chủ động, tích cực làm việc

Vì vậy, hòa chung với việc đổi mới phương pháp dạy và học đang diễn ratrong toàn ngành hiện nay nhằm nâng cao chất lượng dạy và học, từ thực tếgiảng dạy của bản thân và trao đổi, rút kinh nghiệm của đồng nghiệp, tôi mạnhdạn áp dụng sáng kiến: "Sử dụng sơ đồ tư duy giảng dạy tác phẩm văn học

dân gian Việt Nam trong chương trình ngữ văn 10"

2.3 Giải pháp thực hiện

2.3.1 “Làm quen” với Sơ đồ tư duy

- Cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về sơ đồ tư duy : khái

niệm, đặc điểm về cấu tạo, cách vẽ

- Giáo viên chọn những Sơ đồ tư duy có kết cấu đơn giản cho học sinh quan sát Sau đó, cho các em dựa vào Sơ đồ tư duy để thuyết trình nội dung bài

học được vẽ trong sơ đồ

- Giáo viên hướng dẫn học sinh tập vẽ: đưa ra chủ đề bằng từ khóa (hoặc

hình ảnh) ở trung tâm màn hình (hoặc trên bảng đen) Cho học sinh thực hành vẽ

Sơ đồ tư duy trên giấy hay trên bảng Giáo viên đặt các câu hỏi gợi ý để các em

suy nghĩ và vẽ các nhánh cấp 1, cấp 2, cấp 3

* Nguyên tắc:

+ Giáo viên nên chọn những bài các em đã học, có kiến thức đơn giản, dễnhớ, dễ vẽ

+ Giáo viên có thể linh hoạt cho học sinh vẽ theo nhóm vào giấy, vẽ cánhân vào vở hoặc gọi 2-3 em lên bảng vẽ.

+ Lưu ý các em không dùng câu, đoạn quá dài, nên thể hiện các ý bằngnhững cụm từ ngắn gọn

- Sau khi các em vẽ xong sườn của Sơ đồ tư duy, giáo viên gợi ý cho các

em vẽ chèn thêm những hình ảnh cần thiết để minh họa cho nội dung của sơ đồ,

gợi ý cho các em chỉnh sửa đường nét, sử dụng màu sắc để phân biệt, làm nổi

bật mạng lưới các ý trong sơ đồ.

* Nguyên tắc:

+ Sơ đồ tư duy là một sơ đồ mở, vì vậy, giáo viên cần tôn trọng và phát huy

sự sáng tạo của các em, bởi đây là “sản phẩm” của chính các em Giáo viên chỉchỉnh sửa cho các em chủ yếu về mặt kiến thức Mặt khác, giáo viên cũng cầnkhuyến khích, biểu dương những Sơ đồ tư duy vẽ đảm bảo đầy đủ kiến thứctrọng tâm, đẹp, có cách trình bày khoa học, cân đối, hài hòa về đường nét, màusắc

2.3.2 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

* Đối với giáo viên

- Giáo viên đọc trước và kỹ nội dung bài học, nắm bắt những nội dung tác

phẩm văn học cần vẽ sơ đồ tư duy

- Giáo viên nghiên cứu kĩ những tài liệu liên quan đến việc hướng dẫn sử

dụng Sơ đồ tư duy và phần mềm Mind Map để có những tri thức cơ bản về nó

- Giáo viên cần có thời gian tập vẽ, cả vẽ trên giấy và trên phần mềm trongmáy vi tính (Nhớ là phải nghiên cứu kĩ cách sử dụng phần mềm để thực hiệnthao tác cho nhanh nhẹn, thuần thục) Sau khi đã hiểu kĩ, nắm chắc về vai trò,công dụng của Sơ đồ tư duy, sử dụng thành thạo phần mềm, nắm vững phươngpháp vẽ một Sơ đồ tư duy, thì việc ứng dụng nó vào quá trình dạy học là việc dễdàng

- Giáo viên cần chuẩn bị trước: phòng máy, máy chiếu, bảng phụ, phấnmàu và một số Sơ đồ tư duy đã vẽ sẵn trên trên máy, trên giấy A0, trên bảngphụ

* Đối với học sinh

- Học sinh đọc trước bài học ở nhà theo hướng dẫn của giáo viên, cần

chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ: vở, giấy A0, bút chì, hộp màu, tẩy,

- Học sinh làm quen với một số Sơ đồ tư duy có sẵn, để các em bước đầu

có cái nhìn khái quát về Sơ đồ tư duy (tiếp xúc, hiểu và “bắt chước” vẽ theo Sơ

đồ tư duy có sẵn) Đây là bước chuẩn bị hết sức quan trọng Tuy nhiên, rất nhiềugiáo viên bỏ qua bước này hoặc giới thiệu một cách rất sơ sài, qua loa Vì thế,học sinh chưa hiểu biết cặn kẽ, cụ thể về nó, chưa nắm vững phương pháp tạolập, chưa có kĩ năng vẽ Sơ đồ tư duy nên dẫn đến nhiều tiết dạy không thànhcông do các em mãi loay hoay với giấy bút mà không biết vẽ cái gì, vẽ như thếnào, bắt đầu từ đâu, vì các em chưa hình dung được Sơ đồ tư duy của bài họctrong đầu mình cũng như chưa biết cách thức, phương pháp vẽ

2.3.3 Sử dụng Sơ đồ tư duy trong quá trình dạy học các tác phẩm Văn học dân gian

Việc sử dụng Sơ đồ tư duy vào dạy văn học dân gian là rất cần thiết, tuyvậy trong phạm vi của sáng kiến kinh nghiệm, người viết không thể khảo sátđược việc sử dụng Sơ đồ tư duy ở tất cả các thể loại, các tác phẩm trong chươngtrình văn học dân gian mà chỉ khảo sát trên nhóm tác phẩm tự sự dân gian vàdạng bài khái quát, ôn tập văn học dân gian trong chương trình Ngữ văn 10 tập

1 Mặt khác tôi chỉ chọn những phần kiến thức này vì sơ đồ tư duy không phảilúc nào cũng sử dụng phù hợp cho tất cả bài học, nhóm tác phẩm tự sự dân gian

và dạng bài khái quát, tổng kết văn học dân gian là những bài học đòi hỏi tínhkhái quát, hệ thống vấn đề khá cao và việc sử dụng sơ đồ tư duy vào dạy họcnhững bài này là phù hợp

2.3.3.1 Sử dụng Sơ đồ tư duy trong giảng dạy nhóm tác phẩm tự sự dân gian

* Sử dụng Sơ đồ tư duy trong việc tóm tắt tác phẩm tự sự dân gian

Tác phẩm tự sự dân gian bao gồm một chuỗi các sự việc, sự việc này dẫnđến sự kiện kia, cuối cùng dẫn đến một kết thúc nhằm thể hiện một ý nghĩa, tácphẩm tự sự bao giờ cũng có nhân vật, sự việc Cốt truyện của tác phẩm tự sựthường gồm 5 phần: trình bày,thắt nút, phát triển, cao trào, mở nút Ở mỗi thểloại của tác phẩm tự sự dân gian lại có những đặc điểm chung về thi pháp.Chính vì vậy ta dễ nhận thấy các tác phẩm thuộc loại tự sự trong quá trình dạyhọc phải tóm tắt được, kể lại được với những cốt truyện và những chi tiết quantrọng nhất từ đó việc phân tích tác phẩm trở nên dễ dàng hơn Sử dụng Sơ đồ tưduy trong việc tóm tắt tác phẩm là hoàn toàn phù hợp, từ Sơ đồ tư duy, học sinh

sẽ có sẽ có cái nhìn khái quát nhất về tác phẩm

Phương thức thực hiện:

Phương thức 1: Giáo viên tóm tắt tác phẩm

Giáo viên có thể vẽ Sơ đồ tư duy tóm tắt tác phẩm lên bảng sau khi họcsinh đọc xong tác phẩm tại lớp hoặc dùng máy chiếu chiếu sơ đồ tư duy đã được

soạn bằng powerpoint lên màn hình để học sinh theo dõi, giáo viên có thể yêucầu học sinh nhìn vào sơ đồ tư duy mà giáo viên đã thiết kế để tóm tắt lại.

Phương thức 2: học sinh tóm tắt tác phẩm

Để thực hiện được điều này, trong tiết học trước, giáo viên cần yêu cầuhọc sinh về nhà đọc kĩ tác phẩm, tóm tắt bằng sơ đồ tư duy vào vở soạn bài Khibắt đầu học bài mới, giáo viên kiểm tra vở của học sinh, đồng thời có thể gọi bất

kì học sinh nào lên bảng tóm tắt lại tác phẩm bằng sơ đồ tư duy Việc làm nàygiúp cho học sinh có ý thức đọc tác phẩm ở nhà, đồng thời dễ dàng nắm bắtđược nội dung bài mới

Ví dụ cụ thể: Dựa vào phần tiểu dẫn (SGK Ngữ Văn 10 trang 30), tóm tắtlại sử thi “Đăm Săn” bằng sơ đồ tư duy như sau:

* Sử dụng Sơ đồ tư duy dạy phần kiến thức trọng tâm bài học

Một bài học có thể là một Sơ đồ tư duy lớn, tuy nhiên mỗi bài học có thể cónhiều Sơ đồ tư duy thành phần nằm trong Sơ đồ tư duy lớn Tùy từng nội dung,giáo viên có thể thiết lập Sơ đồ tư duy toàn bài hoặc từng phần Nếu là bài giảngđiện tử dùng phần mềm powerpoint thì bài giảng sẽ là một Sơ đồ tư duy lớn,trong đó có các Sơ đồ tư duy thành phần được đính kèm, những phần giảng giảithêm hoặc tổng kết được ghi trong chú thích Nếu bài giảng chỉ dùng phấn,