Nội dung và yêu cầu cơbản của chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nước ta theo hướng công nghiệp hoá, hiện đạihoá là tăng nhanh tỷ trọng giá trị trong GDP của các ngành công nghiệp, xây dựnggọi
Trang 1Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
BÀI TẬP LỚN
Môn: Kinh Tế Đầu Tư
Đề bài: Phân tích vai trò của Đầu tư đối với chuyển
dịch cơ cấu kinh tế Lớp: Kinh tế đầu tư CLC 59
Trang 2I ĐẶT VẤN ĐỀ 6
1 Vai trò của đầu tư trong việc chuyển dịch cơ cấu ngành 11
2 Vai trò của đầu tư đối với việc chuyển dịch cơ cấu vùng – lãnh thổ 13
3 Vai trò của đầu tư đối với việc chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế 15
1 Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Việt Nam 17
I, ĐẶT VẤN ĐỀ
Trải qua nhiều thế kỷ, kinh tế - xã hội Việt Nam đã có rất nhiều chuyển biến đáng
kể về mọi mặt Đặc biệt là từ thời đại mở cửa hội nhập tốc độ thay đổi ngày càng
nhanh chóng đem lại nhiều mặt tích cực cũng như cơ hội cho các doanh nghiệp, đất
nước ta Những hệ lụy kéo dài từ các thời kỳ trước đó khiến chúng ta gặp rất nhiều
rào cản, khó khăn và đã có những giai đoạn chúng ta ở trong nhóm những đất nước
chậm phát triển trong khu vực và thế giới Tuy chúng ta có tài nguyên đa dạng và
phong phú, nguồn nhân lực trẻ nhưng chúng ta lại thiếu vốn, cơ sở vật chất, thiếu
công nghệ khoa học,… Đó chính là những thách thức đặt ra cho Việt Nam – đất
nước nông nghiệp với nền văn minh lúa nước truyền thống lâu đời Khi thế giới đã
tiến rất xa, sở hữu, tiếp cận và áp dụng những kỹ thuật tiên tiến, hiện đại nhất vào
Trang 3TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com
Trang 4các ngành sản xuất thì chúng ta vẫn chưa có cơ hội để làm điều này Nếu chúng takhông nhanh chóng nắm bắt được điểm này và có những chính sách thay đổi phùhợp thì chúng ta sẽ càng ngày càng lùi lại phía sau Nhận thức được tầm quan trọngcủa đầu từ và chuyển dịch cơ cấu kinh tế Đảng và Nhà nước ta đã đưa ra các chủtrương, chính sách, pháp luật tốt nhất nhằm thúc đẩy đầu tư và chuyển dịch cơ cấukinh tế Nhằm tạo ra một môi trường đầu tư và chuyển dịch cơ cấu kinh tế hấp dẫn,
an toàn, tiềm năng và hiện đại, đổi mới toàn diện mọi mặt sao cho thu hút đượcnhiều nhất các nhà đầu tư trong và ngoài nước nhưng vẫn phải đảm bảo về cả mặtchất lượng và số lượng Bên cạnh đó thì Đảng và Nhà nước ta cũng xác định chuyểndịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá (CNH - HĐH) đãđược Đảng và Nhà nước ta xác định là con đường tất yếu để Việt Nam nhanh thoátkhỏi tình trạng lạc hậu, chậm phát triển nhanh chóng trở thành một quốc gia vănminh, hiện đại, hòa mình với tốc độ phát triển của thế giới Nội dung và yêu cầu cơbản của chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nước ta theo hướng công nghiệp hoá, hiện đạihoá là tăng nhanh tỷ trọng giá trị trong GDP của các ngành công nghiệp, xây dựng(gọi chung là công nghiệp) và thương mại - dịch vụ (gọi chung là dịch vụ), đồngthời giảm dần tương đối tỷ trọng giá trị trong GDP của các ngành nông nghiệp, lâmnghiệp và ngư nghiệp (gọi chung là nông nghiệp) Cùng với quá trình chuyển dịchcủa cơ cấu kinh tế tất yếu sẽ dẫn đến những biến đổi kinh tế và xã hội theo hướngcông nghiệp hoá, hiện đại hoá của cơ cấu các vùng kinh tế, các thành phần kinh tế,các lực lượng lao động xã hội, cơ cấu kinh tế đối nội, cơ cấu kinh tế đối ngoại
Trang 5II CƠ SỞ LÍ LUẬN
1, Cơ cấu kinh tế
a) Cơ cấu kinh tế:
- Là tổng thể các ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế với vị trí, tỷ trọng tương ứng của chúng và mối quan hệ hữu cơ tương đối ổn định hợp thành
- Phản ánh phần nào trình độ phân công lao động xã hội chung của nền kinh tế và trình độ phát triển chung của lực lượng sản xuất
- Phân loại:
+ Cơ cấu ngành là tổng hợp các ngành kinh tế và mối quan hệ tỷ lệ giữa các ngành
thể hiện ở vị trí và tỷ trọng của mỗi ngành trong tổng thể nền kinh tế Cơ cấu ngànhphản ánh phần nào trình độ phân công lao động xã hội chung của nền kinh tế và trình
độ phát triển chung của lực lượng sản xuất Thay đổi mạnh mẽ cơ cấu ngành là nét đặctrưng của các nước đang phát triển Bao gồm 3 nhóm ngành chính:
Ngành nông nghiệp, trong nông nghiệp bao gồm 3 ngành nhỏ là nông nghiệp,lâm nghiệp và ngư nghiệp
Ngành công nghiệp , bao gồm ngành công nghiệp và xây dựng
Ngành dịch vụ bao gồm ngành thương mại , bưu điện và du lịch,…
+ Cơ cấu vùng là sự phân công lao động xã hội theo lãnh thổ trên phạm vi cả nước.
Cơ cấu vùng – lãnh thổ được coi là nhân tố hàng đầu để tăng trưởng và phát triển bềnvững các ngành kinh tế được phân bố ở vùng Phát triển kinh tế dựa trên những lợithế, tiềm năng về tài nguyên, điều kiện tự nhiên, điều kiện tự nhiên, phong tục, tậpquán… ở nhiều vùng lãnh thổ
+ Cơ cấu thành phần là tổng thể các ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế có quan hệ hệ
Trang 6khu vực sở hữu chính: kinh tế nhà nước, kinh tế ngoài nhà nước (kinh tế tư nhân,kinh tế tập thể, kinh tế hộ gia đình), kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.
Khu vực kinh tế nhà nước: gồm hệ thống các doanh nghiệp nhà nước là trụ cột của
nền kinh tế vĩ mô ngành sản xuất kinh doanh quan trọng trong các lĩnh vực: hạ tầng
cơ sở, an ninh quốc phòng, đảm bảo xã hội, các ngành công nghiệp mũi nhọn Cungcấp sản phẩm dịch vụ quyết định lớn tới sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế Tuynhiên, khu vực này bộc lộ những điểm hạn chế như khả năng cạnh tranh yếu, hiệuquả đầu tư thấp và công nghệ lạc hậu
Khu vực kinh tế ngoài nhà nước: quy mô nhỏ năng động tuy nhiên hạn chế là
công nghệ thô sơ yếu và có ít cơ hội thực hiện quá trình hợp tác phát triển với cácnước như các quốc gia khác
Khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài: có khả năng cạnh tranh lớn, tiếp cận
thị trường tốt tiềm năng huy động vốn lớn, khả năng hợp tác phát triển cao Khu vựcnày đòi hỏi chi phí đầu tư thường lớn, ít hiểu biết về thị trường cũng như những thếmạnh về tài nguyên lao động
b, Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là sự thay đổi cơ cấu kinh tế từ trạng thái này sang trạngthái khác cho phù hợp với phân công lao động xã hội, trình độ phát triển của lựclượng sản xuất các điều kiện kinh tế xã hội trong những giai đoạn phát triển kinh tếnhất định Thực chất, cơ cấu kinh tế là quá trình làm thay đổi cơ cấu cũ, lạc hậu,chưa phù hợp để xây dựng cơ cấu tiên tiến hoàn thiện phù hợp hơn
- Chuyển dịch cơ cấu ba hướng chủ yếu chuyển dịch theo ngành theo khu vực kinh
tế, chuyển dịch theo vùng kinh tế, chuyển dịch theo thành phần kinh tế
- Sự cần thiết: Cơ cấu nền kinh tế mặc dù đã có những chuyển biến tích cực songvẫn còn bất hợp lý, sản xuất đạt hiệu quả thấp, chưa phát huy được hết tiềm năng
Trang 7của đất nước - nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn, các ngành nghề chưa được phát triển.
2, Đầu tư
- Đầu tư là hoạt động sử dụng các nguồn lực tài chính, nguồn lực vật chất, nguồnlực lao động và trí tuệ để sản xuất kinh doanh trong một thời gian tương đối dài nhằmthu về lợi nhuận và lợi ích kinh tế xã hội
- Đầu tư quốc tế là quá trình kinh tế trong đó các nhà đầu tư nước ngoài (tổ chứchoặc cá nhân) đưa vốn hoặc bất kỳ hình thức giá trị nào vào nước tiếp nhận đầu tư đểthực hiện các hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hoá và dịch vụ nhằm thu lợi nhuậnhoặc để đạt được mục tiêu kinh tế - xã hội nhất định Bản chất của đầu tư nước ngoài
là xuất khẩu tư bản, hình thức cao hơn của xuất khẩu hàng hoá
- Tác động của đầu tư tới những chuyển biến về tỷ trọng đóng góp vào nền kinh tế:
cơ cấu thành phần kinh tế ở nước ta đã có sự chuyển dịch theo hướng tiến bộ và bướcđầu đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ
+ Khu vực kinh tế trong nước (bao gồm các thành phần kinh tế nhà nước, tập thể, tưnhân, cá thể và kinh tế hỗn hợp) Cơ cấu của các thành phần đã có sự chuyển dịch theohướng tăng tỷ trọng các thành phần kinh tế ngoài nhà nước và giảm tỷ trọng của kinh
tế nhà nước phù hợp với chủ trương đa dạng hoá các thành phần kinh tế nhưng vẫnđảm bảo vai trò quản lý của nhà nước theo định hướng XHCN
+ Khu vực kinh tế có vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài FDI cũng ngày càng có những đóng góp tích cực vào sự tăng trưởng kinh tế của cả nước
Trang 8III VAI TRÒ CỦA ĐẦU TƯ
1 Vai trò của đầu tư trong việc chuyển dịch cơ cấu ngành
Cơ cấu ngành của nền kinh tế là tổ hợp các ngành, hợp thành các tương quan tỷ lệ,biểu hiện mối liên hệ giữa các ngành đó của nền kinh tế quốc dân
Chuyển dịch cơ cấu ngành của nền kinh tế là sự thay đổi có mục đích, có địnhhướng và dựa trên cơ sở phân tích đầy đủ căn cứ lý luận và thực tiễn, cùng với việc
áp dụng đồng bộ các giải pháp cần thiết để chuyển cơ cấu ngành từ trạng thái nàysang trạng thái khác, hợp lý và hiệu quả hơn
Chuyển dịch cơ cấu ngành phải được coi là điểm cốt tử, một nọi dung cơ bản lâu dàitrong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Nếu xác định phương hướng và giảipháp chuyển dịch đúng sẽ đảm bảo hiệu quả kinh tế xã hội cao trong sự phát triển.Ngược lại sẽ phải trả giá đắt cho những sự phát triển về sau
Chuyển dịch cơ cấu ngành của nền kinh tế thành công hay thất bại phụ thuộc rấtnhiều vào khâu quyết định chủ trương chuyển dịch và tổ chức thực hiện các mụctiêu, nhiệm vụ đã xác định ở đây, nhà nước có vai trò quyết định trong việc hoạchđịnh chủ trương và chính sách kinh tế vĩ mô, còn các doanh nghiệp thì có vai tròquyết định việc thực thi phương hướng, nhiệm vụ chuyển dịch
Một nền kinh tế quốc dân bao gồm nhiều ngành sản xuất khác nhau Do đó, 1 quốcgia muốn phát triển và đạt được tốc độ tăng trưởng cao phải có 1 cơ cấu ngành hợp
lý Chính vì vậy, việc đầu tư vào chuyển dịch cơ cấu ngành, tạo sức bật cho nềnkinh tế đóng 1 vai trò hết sức quan trọng Vai trò này của đầu tư được thể hiện ởnhững khía cạnh sau:
Thứ 1: Đầu tư tác động làm thay đổi tỷ trọng đóng góp vào GDP của các
ngành: Đây là 1 hệ quả tất yếu của đầu tư Đầu tư vào ngành nào càng nhiềuthì ngành đó càng có khả năng đóng góp lớn hơn vào GDP Việc tập trungđầu tư vào ngành nào phụ thuộc vào chính sách và chiến lược phát triển của
Trang 9mỗi quốc gia Thông qua các chính sách và chiến lược, nhà nước có thể tăngcường khuyến khích hoặc hạn chế đầu tư đối với các ngành cho phù hợp vớitừng giai đoạn phát triển Dẫn đến sự tăng đầu tư vào 1 ngành sẽ kéo theo sựtăng trưởng kinh tế của ngành đó và thúc đẩy sự phát triển của các ngành, cáckhu vực có liên quan Vì vậy sẽ tạo ra sự tăng trưởng kinh tế chung của đấtnước Việc xác định nên tập trung đầu tư vào ngành nào có tính chất quyếtđịnh sự phát triển của quốc gia Nhưng kinh nghiệm của các nước trên thếgiới đã cho thấy con đường tất yếu có thể tăng trưởng nhanh với tốc độ mongmuốn là tăng cường đầu tư nhằm tạo ra sự phát triển ở khu vực công nghiệp
và dịch vụ Do đó, để thực hiện được các mục tiêu đã định, Việt Nam cũngkhông thể nằm ngoài sự phát triển
Thứ 2: Như đã nói ở trên, đầu tư đã làm thay đổi tỷ trọng của các ngành trong
cả nền kinh tế Sự thay đổi này lại đi liền với sự thay đổi cơ cấu sản xuất trong từng ngành hay nói cách khác, sự phân hoá cơ cấu sản xuất trong mỗi ngành kinh tế là do có tác động của đầu tư Sự phân hoá này cũng là một tất yếu để phù hợp với sự phát triển của ngành Trong từng ngành, đầu tư lại hướng vào các ngành có điều kiện thuận lợi để phát triển, phát huy được lợi thế của ngành đó và làm điểm tựa cho các ngành khác cùng phát triển
Thứ 3: Nhờ có đầu tư mà quy mô, năng lực sản xuất của các ngành cũng được
tăng cường Mọi việc như mở rộng sản xuất, đổi mới sản phẩm, mua sắm máymóc ….Suy cho cùng đều cần đến vốn, 1 ngành muốn tiêu thụ rộng rãi sảnphẩm của mình thì phải luôn đầu tư nâng cao chất lượng sản phẩm đa dạnghoá mẫu mã, kiểu dáng, nghiên cứu chế tạo các chức năng, công dụng mớicho sản phẩm Do đó việc đầu tư để nâng cao hàm lượng khoa học công nghệ
trong sản phẩm là 1 điều kiện không thể thiếu được nếu
Trang 10muốn sản phẩm đứng vững trên thị trường, nhờ vậy mà nâng cao sức cạnh tranh của hàng hoá và dịch vụ trên thị trường.
2 Vai trò của đầu tư đối với chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng – lãnh thổ a) Đầu
tư thúc đẩy phát triển kinh tế của một số vùng- lãnh thổ
Một số vùng – lãnh thổ khi có nguồn vốn đầu tư vào sẽ có thể có nhiều cơ hội đểsản xuất kinh doanh, tạo đà cho sự tăng trưởng kinh tế của mình Tác động này củađầu tư có thể xem xét trên 2 khía cạnh như sau:
Thứ nhất là: Đầu tư giúp các vùng – lãnh thổ phát huy được tiềm năng, thế
mạnh kinh tế của vùng
Với nhưng vị trí địa lý, đặc thù tự nhiên khác nhau mỗi vùng – lãnh thổ sẽ có nhữngthế mạnh kinh tế khác nhau, nhưng để phát triển kinh tế thì không chỉ dựa vàonhững tài nguyên vị trí địa lý sẵn có đó, mà phải có đủ điều kiện để khai thác và sựdụng nó có hiệu quả Điều này đòi hỏi phải có nguồn vốn đầu tư Vì khi được đầu tưthích đáng các vùng sẽ có điều kiện để xây dựng cơ sở hạ tầng, máy móc công nghệhiện đại, xác định các phương hướng phát triển đúng đắn để tận dụng, phát huy sứcmạnh của vùng Như một số vùng miền núi có địa hình đồi núi cao ( Sơn La – HoàBình ) trước khi được đầu tư vùng không có công trình nào lớn mạnh thực sự,nhưng nhờ đầu tư khai thác thế mạnh sông núi của vùng nhà máy thuỷ điện đã đượcxây dựng, góp phần làm phát triển nền kinh tế của vùng
Thứ hai là: Đầu tư góp phần nâng cao tỷ trọng đóng góp vào GDP của các
vùng – lãnh thổ được đầu tư
Như phân tích trên đầu tư giúp các vùng tận dụng được thế mạnh của mình, tạo đàcho sự phát triển kinh tế của vùng Khi nền kinh tế phát triển hơn thì khả năng đónggóp vào GDP cũng sẽ cao hơn so với trước kia
Trang 11Như vậy đầu tư tác động làm chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng, vùng nào có sự đầu
tư nhiều hơn sẽ có cơ hội phát triển kinh tế nhiều hơn, khả năng đóng góp vào GDPcủa vùng tăng cao hơn, thúc đẩy sự phát triển kinh tế của vùng cao hơn các vùng –lãnh thổ ít được đầu tư khác
b) Đầu tư tác động nâng cao đời sống của dân cư
Nguồn vốn đầu tư được sử dụng vào các hoạt động sản xuất và dịch vụ góp phần tạocông ăn việc làm cho người lao động Nhờ có nguồn vốn đầu tư mà các vùng mới cóđiều kiện để xây dựng các nhà máy, cơ sở hạ tầng trên lãnh thổ của vùng Ngay khinhững công trình của dự án đầu tư mới đang được xây dựng thì đã là cơ hội tạo việclàm cho nhiều người dân của vùng, thu hút lao động nhàn rỗi của vùng Cho đến khicác cơ sở đó đi vào hoạt động cũng đã thu hút được nhiều lao động trong vùng Nhưhàng loạt các nhà máy đường, xi măng được đầu tư xây dựng đã thu hút công nhânlao động trong vùng vào làm, giải quyết nhiều công ăn việc làm cho khu vực đó.Đầu tư giúp nâng cao thu nhập của dân cư, giúp xoá đói giảm nghèo, người dân từchỗ bế tắc, thất nghiệp, sau khi có nguồn vốn đầu tư thu hút lao động, tạo việc làm,người dân có thể có thu nhập cao hơn, ổn định cuộc sống, phát huy năng lực củamình
Có thể phân tích qua ví dụ cụ thể sau: ở huyện Thạch Thành – Thanh Hoá Trước khi
có nhà máy đường liên doanh Đài Loan – Việt Nam, người dân trồng mía chỉ để bán
lẻ hoặc bán với giá quá rẻ, nhiều người dân không có việc làm Nhưng sau khi cónhà máy đường ở tại đó, người dân trồng mía có nơi tiêu thụ lại với giá cao
Trang 12hơn, nên người dân đã có thu nhập cao hơn, nhiều người dân đã có việc làm, góp phần nâng cao đời sống của mình.
c) Đầu tư góp phần giải quyết những mất cân đối về phát triển kinh tế giữa các vùng
Nguồn vốn đầu tư thường được tập trung ở những vùng kinh tế trọng điểm của đấtnước, thúc đẩy nhanh sự phát triển kinh tế của những khu vực đó, và đến lượt mìnhnhững vùng phát triển này lại làm bàn đạp thúc đẩy những vùng khác cùng pháttriển Các vùng kinh tế trọng điểm được đầu tư phát huy thế mạnh của mình, gópphần lớn vào sự phát triển chung của cả đất nước, kéo con tàu kinh tế chung của đấtnước đi lên, khi đó các vùng kinh tế khác mới có điều kiện để phát triển
Đầu tư cũng đã thúc đẩy các vùng kinh tế khó khăn có khả năng phát triển, giảm bớt
sự chênh lệch kinh tế với các vùng khác Các vùng kinh tế khó khăn khi nhận được
sự đầu tư, giúp họ có thể có đủ điều kiện để khai thác, phát huy tiềm năng của họ,giải quyết những vướng mắc về tài chính, cơ sở hạ tầng cũng như phương hướngphát triển,tạo đà cho nền kinh tế vùng, làm giảm bớt về sự chênh lệch với nền kinh
tế các vùng khác
Qua những phân tích trên cho thấy , đầu tư có sự tác động quan trọng đến sự chuyểndịch cơ cấu kinh tế vùng - lãnh thổ, từng vùng có khả năng phát triển kinh tế caohơn, phát huy được thế mạnh của vùng, đời sống nhân dân trong vùng có nhiều thayđổi, tuy nhiên trên thực tế mức độ đầu tư vào từng vùng là khác nhau, điều đó làmcho nền kinh tế giữa các vùng vẫn luôn có sự khác nhau, chênh lệch nhau
3 Vai trò của đầu tư đối với chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế
a) Đầu tư đã có tác động tạo ra những chuyển biến về tỷ trọng đóng góp vào GDP của các thành phần kinh tế
